Gebouw van de dag – Pagina 9 – Wonen in Nijmegen

St. Josephschool, later gesloopt ; op deze plek is in 1983 een appartementencomplex gebouwd, Bijleveldsingel 52-60 Centrum Altrade, 9/1981 (F86325 RAN CC0)

#Nijmegen, Gebouw van de dag, Geen categorie

St. Josepschool

8 juni 20268 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1921, Bijleveldsingel /Hendrik Hoogersstraat architect Zoetmulder

In 1921 vindt de aanbesteding plaats van de nieuwe St. Josephschool op de hoek van de Bijleveldsingel en Hendrik Hoogersstraat. Deze wordt in 1922 ingezegend. Het ontwerp is afkomstig van architect Zoetmulder.

Een foto van de school uit 1974 is te zien op F32743 RAN, wanneer het Keizer Karelschool heet.

Architect Zoetmulder

De ontwerp van het gebouw is afkomstig van architect Zoetmulder:

Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen zijn onder andere het Klooster en Studiehuis Fransiscanen, De NIMCO en de verbouwing van Kantoorboekhandel Biessels.

24 oktober 202524 oktober 2026

Aanbesteding

Op 4-2-1921 zal “Onder R.K. Georganiseerde aannemers worden aanbesteed:” Het bouwen van een schoolgebouw met gymnastiek-lokaal e.a. (De Gelderlander 28/1/1921)

Artikel Inzegening der St. Josefschool

“Inzegening der St. Josefschool.

Gistermorgen vond de plechtige inzegening plaats van de St. Josephschool aan den Bijleveldsingel en de Hendrik Hoogersstraat. Ten 10 ure nam de plechtigheid een aanvang. De gymnastiekzaal was voor de gelegenheid in een feestzaal herschapen, dank aan de goede zorgen van het hoofd der school de heer Peltres(?) en zijn onderwijzer.

Het beeld van het H. Hart geplaatst op een verheven troon prijkte tusschen palmen en een schakeering van de fijnste planten en bloemen, azelia’s tulpen, seringen, enz., dit alles als een spontane uiting van liefde voor ons aller Koning Jezus.

Nadat de 150 leerlingen, waarvan in de 1^e rij elf koorknapen de 1^e strofe van het lied aan U o Koning der eeuwen hadden gezongen, verrichte de hoogeerw. heer Deken alllereerst de zegening om het schoolgebouw, waarna de inzegening van de verschillende lokalen plaats vond.

Teruggekeerd in de feestzaal werd, nadat het kruisbeeld was opgehangen, de 2^e strofe gezongen en richtte de hoogeerw. heer Deken het woord tot de leerlingen “zijn dierbare jongens”, wees er op dat na de verrichte Lithurgische handeling nu het hoofdmoment was gekomen n.l. de Intronisatie van het H. Hart, herinnerde aan de woorden van den Goddelijken Zaligmaker, dat de vossen wel hunne holen hebben maar de Zoon des menschen niet eens een steen om zijn moede hoofd neder te leggen, hoe hierna Palm-Zondag gevolgd is, de feestelijke intocht in Jerusalem en hoe allen Hem als Koning huldigende, uitriepen: “Gezegend zij Hij die komt in den naam des Heeren”, dat nu wij Hem niet persoonlijk in ons midden hebben, wij Hem komen huldigen in zijn beeltenis. Hem ons hart aanbieden als rustplaats, door flinke leerlingen en brave christenen te worden, door goed ter harte te nemen, de wijze lessen der ouders, van de leemeesters, maar vooral ook van de geestelijke leiders en deze lessen te volgen, dan zal Koning Jezus den steun zijn in dit leven en een eeuwig geluk het deel voor de toekomst.

Hierna werd het 1^e couplet gezongen “Hulde aan het H. Hart”, waarop zich de 11 koorknapen om het versierde beeld van het H. Hart plaatsten en de hoogeerw. heer Deken de plechtige opdracht deed aan het H. Hart plaatsten en de hoogeerw. heer Deken de plechtige opdracht deed aan het H. Hart. Nat het Salve Regina en de opdracht aan Maria werd het 2^e couplet van het lied gezongen. Hiermede waren de kerkelijke plechtigheden geëindigd. Alsnu richtte de hoogeerw. heer Deken namens het schoolbestuur het woord tot den weled.gestr. heer dr. Smits, inspecteur en de heer Goossens, schoolopziener (schoolopz. Verheyen had kennis gegeven tot zijn spijt niet aanwezig te kunnen zijn). Spreker wees op de eer voor het bestuur, deze plechtigheid met hunne vertegenwoordigheid versierd te zien, stelde er prijs op te verklaren, dat er steeds een aangenamen toon was tusschen den inspecteur en het bestuur, wat voornamelijk te danken was aan de voorkomendheid, welwillendheid en toegeeflijkheid van den inspecteur, die steeds getoond heeft het bizonder onderwijs een goed hart toe te dragen. Spreker brengt Z.EdG. hiervoor namens het bestuur hartelijk dank en hoopt dat in de toekomst diezelfde aangename samenwerking moge blijven bestaan, tot welzijn van het onderwijs.

Ook bracht de hoogeerw. heer Deken hulde aan B. en W., vertegenwoordigd door den weth. Van onderwijs, voor hun tegenwoordigheid, dankte ook voor de steeds ondervonden welwillende medewerking en drukte den wensch uit dat die ook in de toekomst mocht blijven voortduren. Daarna bracht spreke een woord van dank aan ’t hoofd der school en wees den onderwijzers op hun gewichtig ambt, de vorming der jeugd tot nuttige leden der maatschappij en als goede christenen tot leden van Gods Kerk. Spreker beval het welzijn der school in hun handen. Broeder Overste werd dank gebracht voor zijn tegenwoordigheid; ofschoon nauwelijks hersteld, wilde hij toch blijk geven van zijne waardeering, hoewel deze school niet direct onder zijn bestuur staat. Ten laatste meende spreker een woord ook van dank te moeten brengen aan den architect en aannemer, mede aanwezig, voor de schoone architectuur van het gebouw hier gesticht, aan de bouw-commissie voor de vele moeiten en zorgen hieraan gewijd, om te eindigen met een opwekking voor zijn dierbare jongens.

Hierna nam de inspecteur van het L.O. het woord, bracht dank voor de vereerende uitnoodiging die hem zeer aangenaam was, prees het zeer doelmatige, monumentale gebouw dat getuigenis aflegde voor den bloei van het R.K. bijzonder onderwijs, noemde dit monumentale gebouw het eerste na de nieuwe L.O.-wet hier in gebruik genomen, een gebouw van pacificatie. Neen deze wet is geen wet van verdeeldhied zooals velen beweren; vrees voor verdeeldheid bestaat niet. Wel zijn er verschillende richtingen, maar evenals een leger uit verschillende wapens bestaat en deze onderling wel verschil kunnen hebben, zoo hebben allen ten slotte één doel en allen strijden gezamenlijk voor hun koningin, voor hun vaderland.

Zoo strijden ook wij allen geloovende in God, hoe verschillend in richting ook, voor het eene doel onzen Koning Jezus. Allen strijden wij tegen het ongeloof, de zonde, de wereld, om ons aan het einde van den weg bij Jezus te ontmoeten. Spreker dankte de hoogeerw. heer Deken voor de woorden persoonlijk tot hem gericht ook namens het bestuur en zeide zijn welwillende medewerking voor de toekomst toe. Spreker eindigde zijn rede met een waardeerend woord van opwekking tot het onderwijzend personeel.

De wethouder van onderwijs, de heer Vrancken, dankte namens B. en W. voor de vereerende uitnoodiging. Nog niet zoo heel lang geleden had hij de inzeegening bijgewoond van de nieuwe school aan het Mariënburgplein en woonde nu weer de inzegening van dit majestueuze gebouw bij. Een gebouw dat getuigde van den wakkeren durf van het schoolbestuur. Wanneer een gezin een bijzonder groote zegen ten deel valt, dan zien de ouders met zorg de toekomst tegemoet, maar niet zoodra is de telg er of alle zorg is vergeten en hij is niet minder welkom dan de anderendern, wordt zoo mogelijk nog met grooter vreugde begroet. Zoo is het ook met Burgemeester en Wethouders, de uitvoerders van finantiën. Met zorg en kommer zien zij op tegen de talrijke scholen die nog moeten verrijzen, doch nu deze school er is, nu verheugen zij zich er over, omdat zij weten dat hier den grondslag gelegd wordt voor de vorming van degelijke menschen voor de toekomst. Spreker brengt ook in herinnering de goede verstandhouding en vertrouwt dat deze steeds zal blijven bestaan.

Na een slotwoord van den hoogeerw. voorzitter was ook hiermede het officiëele gedeelte geëindigd. Allen waren overtuigd dat met de oprichting van deze school een goed werk voor de toekomst was tot stand gebracht.

De leerlingen werden op een versnapering onthaald.

Het gebouw is een sieraad voor de Bijleveldsingel en Hendrik Hogerstraat, en bevat behalve 12 schoollokalen en gymnastiekzaal welke alle uitmunten door ruimte, licht en hygiënische inrichting, directie en dokterskamer, ruime gangen en hal en doet den architect, den heer Zoetmulder en den heeren Baars en Zn. alle eer aan.

Het gebouw is voorzien van centrale verwarming, terwijl ruime overdekt en open speelplaatsen er aan verbonden zijn.” (De Gelderlander 12/1/1922)

Architect H.M. Zoetmulder

Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen…

24 oktober 202524 oktober 2026

Bijleveldsingel

Een van de opvallende kenmerken van de Bijleveldsingel is de aanwezigheid van de vele, grote scholen en kerkelijke gebouwen. Deze…

6 juni 20268 juni 2026

Geschiedenis van de Aula aan de Wilhelminasingel

De Aula van de Universiteit aan de Wilhelminasingel is ontworpen door de architect Van Ooijen in 1931. Bij oplevering is…

7 juli 20236 juni 2026

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Augustinus klooster

7 juni 20268 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1925 Graafseweg 274

In 1925 vestigen de Augustijnen zich in het nieuwe klooster aan de Graafseweg. Zij waren daarmee na 100 jaar weer terug in Nijmegen. Het ontwerp van het klooster was van architect Kayser.

Inwijding Augustijnerklooster te Nijmegen

Op 26 november 1925 werd het klooster van de orde van de Augustijnen plechtig ingewijd. Het klooster werd ontworpen door de hoofdzakelijk in Limburg werkende architect ir. Jules Kayser (02-10-1879 Venlo - 20-10-1963 Venlo). Het klooster werd echter nooit volledig afgebouwd, Graafseweg 274, 1930 (F11728 RAN) — Op 26 november 1925 werd het klooster van de orde van de Augustijnen plechtig ingewijd. Het klooster werd ontworpen door de hoofdzakelijk in Limburg werkende architect ir. Jules Kayser (02-10-1879 Venlo – 20-10-1963 Venlo). Het klooster werd echter nooit volledig afgebouwd, Graafseweg 274, 1930 (F11728 RAN)

“Onze Nijmeegsche correspondent bericht: Donderdagmorgen werd te Nijmegen het nieuwe klooster der E.E. P.P. Augustijnen plechtig ingezegend. Om half elf droeg Mgr. C. A. van Son, Deken van Nijmegen, in de openbare kapel der Augustijnen aan den Graafschen weg een plechtige H. Mis op.

Na de H. Mis verrichtte de Hoogeerw. heer Deken van Nijmegen, namens Z.D.H. Mgr. Am. Diepen, de plechtige inwijding van het klooster, tevens theologisch studiehuis der E.E. P.P. Augustijnen, die hun theologisch studiehuis met het oog op de R.K. Universiteit van Utrecht naar Nijmegen hadden overgebracht.

Na afloop van deze plechtigheid heeft Mgr. van Son de Paters Augustijnen, die zich weder in Nijmegen komen vestigen, in huldigende woorden toegesproken.

De hoogeerw. Provinciaal Pater van Rijn, dankte, waarna wethouder W. v. d. Waarden de Paters huldigde namens het Nijmeegsche Gemeentebestuur.

In den namiddag van het inwijdingsfeest hielden de E.E. P.P. Augustijnen in hun nieuw, statig, doch sober kloosterhuis receptie. Velen maakten hiervan gebruik om het klooster binnen en buiten in oogenschouw te nemen.

Het klooster is opgetrokken in modernen bouwtrant van een sobere lijn, staat aan den Graafschen weg in een rustige omgeving, nabij den Wolfskuilschenweg.

De architect-ingenieur, de heer Kayser, uit Venlo, ontwierp den bouw en deed voor de men uitwendige stemmige versiering van den kloosterbouw een dankbaar gebruik maken van de Nederlandsche baksteen, welke, in rijke nuanceering gebruikt, een frisschen indruk maakt.

Beeld H. Joannes di So. Facundo boven ingang Augustijner klooster, Graafseweg (november 2024)

De tuin van het klooster, in allen eenvoud aangelegd, verlevendigt den ingang. Bij de hoofdpoort verheft zich het gestyleerde beeld van den H. Joannes di So. Facundo, de heilige van het Sacrament, fraai stijlvol uitgevoerd beeld van den Roermondschen kunstenaar Thiessen.

Als om den kloosterhof, liggen de verschillende afdeelingen en de kapel geprojecteerd, en om den tuin loopen breede, in stemmigen kleurtoon gehouden wandel- of bidgangen.

Links van de kloostergang bevindt zich de tijdelijke huiskapel, later geheel in te richten tot studiebibliotheek, welke nu reeds bijkans geheel uit Utrecht naar het Nijmeegsche klooster is overgebracht.

Daarnaast is de recreatiezaal voor de Zeer Eerw. Paters, die het uitzicht hebben op het omringende bosch. De achtergevel wordt ingenomen door de refter met daaraan grenzende keuken.

Op de eerste verdieping bevinden zich aan de voorzijde de kamer voor den HoogEerw. Pater Provinciaal en van den tegenwoordigen procurator van het Nijmeegsche klooster, de ZeerEerw. Pater Th. v. d. Vloodt.

Op deze verdieping zijn verder de zitkamers voor de ZeerEerw. Paters en de kamers voor de Eerw. Broeders.

De tweede verdieping, ook weer als in carré gelegd om den kloostertuin, is geheel bestemd voor professorium. Hier verblijven de fraters theologen.

Het klooster der E.E. P.P. Augustijnen is thans bewoond door vier Pater Professoren, drie Paters-theologanten, elf fraters-theologanten en vijf Eerw. Broeders.” (De Tĳd: godsdienstig-staatkundig dagblad, 26-11-1925)

Ingang Augustijner klooster (november 2024)

Augustijnen na 100 jaar terug in Nijmegen

De komst van Augustijnen betekende een terugkeer naar Nijmegen na 100 jaar afwezigheid. De Gelderlander beschrijft in 1950 bij het 25-jarig bestaan de geschiedenis van de Augustijnen in Nijmegen:

“De Augustijnen in Nijmegen

Bijna twee honderd jaar bedienden zij de kerk in het stadscentrum

Toen 25 jaar geleden de paters Augustijnen hun nieuwe klooster aan de Graafseweg betrokken, keerden zij na een onderbreking van ruim honderd jaar terug naar Nijmegen. De herinnering aan hun vroegere verblijf en werkzaamheden leefde nog voort in de St. Augustinuskerk, gelegen in de Augustijnenstraat.

Deze prachtige kerk van Cuijpers is helaas door het oorlogsgeweld vernield, en ook de Augustijnenstraat is bijna niet meer te onderkennen. Doch op het terrein waar omstreeks 1866 deze straat was aangelegd als een min of meer rechtstreekse verbinding tussen de Houtstraat en de Grote Markt, stond voordien de kerk welke de Augustijnen bijna 200 jaar hebben bediend.

In 1818 vertrok de laatste Augustijn die hier werkzaam was, Pater J.J. Smeijers, naar Emmerich, waarschijnlijk wegens de inmenging van het burgerlijk gezag in kerkelijke zaken waarmee hij zich niet verenigen kon, zodat hij het voor zijn geweten onverantwoordelijk achtte nog langer zijn functie te blijven uitoefenen.

De zielzorg in de St. Augustinuskerk werd sedertdien door de seculiere geestelijkheid waargenomen en daarna voortgezet door de Paters Carmelieten.

Het was dus een terugkeer naar Nijmegen, een heropnemen van een oude traditie, toen de Augustijnen zich in het najaar van 1925 weer in de Keizer Karelstad kwamen vestigen.

In korte trekken willen wij hier thans de geschiedenis van de Augustijnen in Nijmegen schilderen.

Na onderbreking van bijna een eeuw hervatten zij vóór vijf en twintig jaar hun werkzaamheid in ons midden

Maar kort daarop brak de grote oorlog van 1672 uit, en de bezetting van Nijmegen (1672-1674) door de Franse legers bracht voor de katholieken althans dit gelukkig gevolg mee, dat zij de St. Stephanuskerk weer in gebruik konden nemen. De missionarissen oefenden er gezamenlijk de zielzorg uit, terwijl de Augustijnen tevens arbeidden onder de Franse soldaten.

In 1674 moesten de vreemde troepen echter snel terugtrekken, en zo ontviel de St. Stephanus weer aan de katholieken en moesten zij terug naar hun verborgen schuilkerkjes.

Het kerkhuis in de Bagijnengas was, zoals gezegd, verloren gegaan en de Augustijnen stonden voor de taak hun statie weer van de grond af op te bouwen.

P. Henricus Canisius- uit de familie d’Hondt- nam samen met p. Mathias Agolla de heroprichting hiervan in 1674 ter hand, en na zeer vele en grote moeilijkheden te hebben overwonnen, konden zij in Juli van datzelfde jaar reeds heimelijk een voorlopige kapel openen, die was ingericht op een van de zolders van de bierbrouwerij van Severinus Hagens, “wonende in de Eselstraat”, zoals zij schreven. De woning en bierbrouwerij van Severinus Hagens, “De Son” geheten, waren gelegen in de Hezelstraat; als men van de Grote Markt komt, was het aan de linkerkant het tweede pand voorbij de Pijkestraat, toendertijd nog Pikkegas geheten.

Pater Agolla had zich echter voorgenomen zo spoedig mogelijk verbetering aan te brengen in de voorlopige oplossing van deze zolderkerk en hij slaagde daarin dank zij de medewerking van een zekere Joanna van der Straeten- een klopje-, door wie tussenkomst bij het volgende jaar de beschikking kreeg over een huis tussen de Houtstraat en de Markt, dat goed als kerkhuis kon worden ingericht, zij het met grote onkosten. Enkele jaren later- in 1683- werd dit huis tegen een aanzienlijke som van haar overgenomen.

Vijfentwintig jaren lang heeft p. Agolla de Nijmeegse statie bediend, waarna hij zich in het klooster te Maastricht terugtrok. Daar gaf hij nog enige bundels preken en meditaties uit, o.a. “Zedelijke Sermoonen op de Sondagen”, “Sermoonen op de Feestdagen” en “Den lijdendenden Jesus”, en op het titelblad vermeldde hij met een zekere trots “25 jaeren gewesene zendelingh in de zendinghe te Nijmegen”.

Het was een harde werker, deze p. Agolla, die er metterdaad in geslaagd is zijn statie tot grote bloei en zijn katholieken tot een vurig geloofsleven te brengen, en dan ook reeds spoedig de hulp van een assistent nodig had. Een van dezen, een zekere p. Thomas Debbaut, kon omstreeks 1676 met voldoening schrijven aan de Vice-praefect van de Augustijnenmissie: “Godt lof, t’sedert wij t’saemen zijn geweest is onse gemeijnte een groot deel aangewassen inder voegen dat wij nu in 2 diensten lichtelijck duijsent persoonen dienen”. Nog uit verschillende andere gegevens valt de bloei der statie op te maken. En waarschijnlijk is het ook aan de betekenis van deze statie voor de katholieken van Nijmegen te danken dat P. Agollo’s opvolger P. Guilelmus Lonchin zin van 1704-1724 het dekenaat van Nijmegen- dat zich over de stad en de omliggend dorpen uitstrekte van Groesbeek tot Dreumel toe- zag toevertrouwd. Later was ook nog P. Augustinus Libens van 1741-1743 deken.

Toch heeft deze statie ook in de 18^e eeuw haar moeilijkheden gekend, maar over het algemeen genomen is er een blijvende vooruitgang waar te nemen. Toen dan ook in 1789 een nieuwe kerk gebouwd moest worden, omdat het oude kerkhuis volkomen versleten en bouwvallig was, zag P. Guilelmus van der Stocken zich genoodzaakt een groter en ruimer kerkgebouw te zetten. En opnieuw had een uitbreiding plaats in 1833 onder deken Triebels totdat een vijftigtal jaren later het majestueuze bouwwerk van Cuijpers verrees om het telkens vergrote kerkje te vervangen.

Tot 1818 zijn de Augustijnen werkzaam geweest in de Nijmeegse St. Augustinus. In 1925 keerden zij terug naar Nijmegen,- weliswaar niet in de oude stadskern die zo veel herinneringen aan hun vorig verblijf bewaarde, maar in het zich uitbreidende westelijke stadsdeel- om er hun theologische studies op te bouwen in de schaduw van de jonge Nijmeegse Alma Mater. E.F.” (De Gelderlander 24/11/1950)

Graafseweg

De Graafseweg is een van de drukste wegen van Nijmegen. Hij loopt van het Keizer Karelplein tot aan de Graafsebrug.…

29 november 202530 juli 2026

Augustijnenbosje

Het Augustijnenbos is vernoemd naar de orde der Augustijnen. Zij kochten in 1923 het terrein tussen de Geldersche roomboterfabriek en…

30 oktober 20253 juni 2026

St. Augustinuskerk architect Cuypers

In 1884 wordt de St. Augustinuskerk ingewijd. Deze is gebouwd naar een ontwerp van architect Cuypers. In zijn ontwerp heeft…

23 september 202315 maart 2025

Schoolgebouw van de Nijmeegse School Vereniging, een neutrale school voor lager en uitgebreid lager onderwijs, ontworpen door de Nijmeegse architect Willem Hofmann; op 5 september 1931 geopend. Nu de Sint Joris school voor VMBO en is het adres Heijendaalseweg, Heyendaalseweg 45 Galgenveld, datering foto 1931-1955 (GN9487 RAN)

#Nijmegen, Gebouw van de dag

School Nijmeegsche Schoolvereeniging

7 juni 20267 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1931, Heyendaalseweg 45

In 1931 wordt de nieuwe school van de Nijmeegsche Schoolvereeniging aan de Driehuizerweg (tegenwoordig Heyendaalseweg) 45 geopend. Het gebouw van aan de van der Brugghenstraat was te klein geworden en voldeed niet meer. De architect was Willem Hoffmann, die ook al een aantal verbouwingen aan de school in de van der Brugghenstraat had verzorgd.

“Nijmeegsche Schoolvereeniging.

Opening nieuwe school aan den Driehuizerweg.

Zaterdagmiddag is het nieuwe schoolgebouw van de Nijmeegsche Schoolvereeniging aan den Driehuizerweg No. 45 geopend.

Heden is de school in gebruik genomen.

Dat is een heele overgang uit het verouderde gebouw aan de Van den Brugghenstraat naar deze modelschool aan den rand van bebouwd Nijmegen – dit is als uit een oud stadshuis naar een riante villa.

Het schoolbestuur blijkt gelukkig te zijn in de keuze van den architect, den heer Willem Hofmann, een architect met bijzondere talenten en met kijk op wat practisch en tegelijk schoon is.

De school is rustig gelegen aan een belangrijkenmaar toch secundaire verkeersweg.

Men liet de klassen als in halven cirkel leggen om een ruime binnenplaats (…onleesbaar) open afsluting vormt tusschen straat en school.

De school rijst nu forsch en toch niet log op als aan een binnenplein en mag, wat bouw, en indeeling betreft, wedijveren met de fraaiste hier ter stede, ja, van het land.

Overal hebben licht en lucht vrijen toegang- het trappenhuis met breede verbinding tusschen het gelijkvloersche en de eerste verdieping, leidt als de zon tegemoet; vrij en frank straalt het daglicht door de hooge bordesvensters van zach getint, oolijk en flauwtjes gekleurd in glas en lood.

De schoollokalen zijn ruim en vrij gebouwd- met alle ramen naar binnen of buitenplaats.

De schilder was met den architect gelukkig in de keuze van kleuren: donkergroen en getemperd rood, niet te somber, ook niet te uitbundig.

Er werd bij de openingsredevoeringen voortdurend gesproken van sfeer- inderdaad heeft de knappe architect Willem Hoffmann hier een bouw ontworpen, welke in- en uitwendig de harmonie en kleur en lijn schiep, welke de sfeer bevordert.” Daarna volgt een beschrijving van de opening en de toespraken.

De Gelderlander 7/9/1931

Architect Willem Hoffmann

Lees hier over architect Willem Hoffmann:

Willem Hoffmann, architect

Architect Hoffmann is vooral bekend vanwege zijn villa’s. Zijn grootste werk is mogelijk ’t Slotje van de Baron. Ook de uitbreiding/verbouwing van het Wilhelminaziekenhuis is een groot werk. Daarnaast komen wij hem regelmatig tegen in de nieuwbouw of verbouw van horeca en winkels. Veel van zijn ontwerpen bevatten jugendstil- en art-nouveau-elementen.

13 februari 20236 juni 2026

Vervolg

Een uitgebreid verhaal over de Nijmeegsche Schoolvereeniging is te lezen op:

https://www.nijmeegse-schoolvereniging.nl/index.php/dossiers/nsv-geschiednis en

https://www.nijmeegse-schoolvereniging.nl/application/files/5016/4271/6851/3.0_De_NSV_Geschiedenis.pdf

Opening schoolgebouw Nijmeegsche Schoolvereeniging op 18 september 1931 (RAN F52303) — Opening schoolgebouw Nijmeegsche Schoolvereeniging op 18 september 1931. Waarom het RAN 18-9 noemt is niet bekend.(RAN F52303)

Willem Hoffmann, architect

Architect Hoffmann is vooral bekend vanwege zijn villa’s. Zijn grootste werk is mogelijk ’t Slotje van de Baron. Ook de…

13 februari 20236 juni 2026

Galgenveld

Deze pagina verzamelt de artikelen die reeds over Galgenveld zijn verschenen.

29 december 20247 juni 2026

Nutsschool architect Oswald

Het oude gebouw van de Nutsschool voldeed niet meer. Daarop besluit de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen tot de…

30 november 202513 juni 2026

Het zusterwoonhuis Saint Louis van de zusters van Jezus, Maria en Jozef. In 1948 ontworpen door Charles Estourgie met in het ingangsgebouw enige leslokalen, in de zijvleugel de refter en studiezaal; de kapel bevindt zich op de eerste verdieping. In de gevel aan de voorzijde rechts bevindt zich het reliëf 'Saint Louis als ridder van Christus' van de beeldhouwer Ed van Teeseling. Het gebouw is een rijksmonument en nu in gebruik als kinderdagverblijf en kamerverhuurbedrijf. Bijleveldsingel 153, 1952 (GN9712 RAN)

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Mariaschool

7 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1950 Bijleveldsingel 153

Augustus 1950 opent de Mariaschool aan de Bijleveldsingel. Een school voor meisjes onder leiding van de Zusters van J.M.J., vaak ook die van “Saint Louis” genoemd. Het was een vervanging van de school op de Oude Stadsgracht, welke tijdens bombardement van 1944 was verwoest. Het ontwerp van de school was de “de laatste schepping” van architect Estourgie.

Bij de Opening

“Laatste schepping van architect Estourgie: Pastoor Hanckx zegent nieuwe Mariaschool aan de Wedren in

“Zusters met oudste papieren kregen de zwaarste klappen”

“De oudste papieren, de zwaarste klappen”, zo zei de Eerw. Pastoor Hanckx van de Molenstraat-parochie het, toen hij de nieuwe school van de Zusters van J.M.J. aan de Wedren had ingezegend. Bijna honderdvijfentwintig jaar werken deze Zusters, vaak beter bekend als die van “Saint Louis”, nu reeds voor de zegenrijke opvoeding van vele, zeer vele meisjes. De oudste papieren dus en ook de zwaarste klappen. Maar waarom daarvan de tragische gedeelten nog eens opgehaald, wanneer daar weer is een schoolgebouw, dat klinkt als een klok? De vreugde daarvan werd vertolkt door Pastoor Hanckx, Wethouder Duives, Hoofdinspecteur Stoopman en vele anderen.

In lange rijen hadden de meisjes zich vanmorgen om 10 uur achter de school opgesteld, onder hen vele bruidjes. En niet te lang behoefden ze te wachten op Pastoor Hanckx om diens inzet van het “Veni creator” te vervolgen. Diepzinnig werd deze inzegening en indrukwekkend, omdat niets was nagelaten om er al de stijl aan te geven, die bij deze gelegenheid passend was. En ge had moeten zien, hoe al die meiskes daarin opgegeaan zijn, een tikkeltje onwennig met zoveel autoriteiten om zich heen, een tikkeltje nieuwsgierig naar “wat zou ons bankje nu wel worden” en méér dan een tikkeltje onder de indruk van zoveel plechtigheid.

Niet de zusters kozen…

“De Oude Stadsgracht 28 herleeft,” zei Moeder-Overste ons. Maar zij zal toch zeker met weemoed aan dat pand hebben teruggedacht en daarvan liet ook Pastoor Hanckx blijken, nu deze nieuwe Maria-school op het uiterste puntje van zijn Parochie staat. Hij releveerde het vele werk door de Zusters verzet, o.a. in de dagen, dat nog geheel zonder subsidie moest worden gewerkt. Op 22 Februari ’44 kwam er die allergrootste tegenslag en wat toen volgde, werd een lijdensweg van vijf lang jaren. ’t Liefst zouden de Zusters weer op de oude plaats zijn begonnen, maar dit bleek onmogelijk te zijn. Met nadruk wees Pastoor Hanckx er op, dat NIET de Zusters van J.M.J. de Wedren gekozen hebben, al werd deze plaats tenslotte dankbaar aanvaard. Nimmer echter wilden de Zusters de stad van de fraaie Wedren beroven.

Bij elk nieuw gebouw…

Wethouder Duives voelde zich als een kat in een vreemd pakhuis, nu hij zijn collega van Onderwijs, die met vacantie was, moest vervangen. Maar er was verheugenis voor hem. Bij elk nieuw gebouw in de stad verheugt hij zich immer. In dit geval is het initiatief van de Zusters uitgegaan en ook dat deed Wethouder Duives genoegen, mede door particulier initiatief a.h.w. gedrongen wordt de wederopbouw te stimuleren. Spreker wees er op, hoe de Zusters in allerlei hoeken en gaten moesten worden ondergebracht voor het geven van les. Op deze dag werd dat anders, al bleven er dan nog wat hoekjes en gaatjes over. Maar wat dat betreft, beloofde Wethouder Duives alle medewerking.

Hoofdinspecteur Stoopman releveerde, hoe men aanvankelijk heeft moeten zoeken naar kelders, garages en gebouwen, die op instorten stonden. En ook hij wees er op hoe de traditie de Zusters zozeer aan de Oude Stadsgracht had doen hechten. In elk geval stond er nu een school, die er in vele opzichten mocht zijn, waar bovendien Montessori-onderwijs gegeven werd op DE MEEST ORTHODOXE WIJZE!

Muurreliëf St. Louis door Ed van Teeseling, Bijleveldsingel 153 (oktober 2025)

En anderen die spraken…

Bij afwezigheid van de Hoogeerw. Deken van Dijck was het de heer Bol, die namens de Kath. Schoolvereniging de Zusters complimenteerde. In het bijzonder dankte hij de Zusters voor haar welwillendheid met “hoeken en gaten” langere tijd dan nodig was genoegen te nemen en we omwille van de Kath. Ambachtsschool. Een zoon van wijlen architect met de schepping van deze school zijn levenswerk afsloot, memoreerde de prettige verstandhouding tussen zijn vader en de Zusters bij de totstandkoming van het fraaie gebouw. De heer v. Dijk van de St. Jozefschool kwam als a.s. buurman naar voren. Hij betreurde het, dat er voor hem geen speelgelegenheid kon komen door de bouw van school en klooster, maar was er zeker van, dat de samenwerking straks prettig zou zijn, wanneer er moeilijkheden kwamen. Immers, jongens geven hun speelterrein niet zo gemakkelijk prijs, wanneer ze daar opeens meisjes op hun weg vinden. En tenslotte was daar dan de Moeder Overste zelf, die allen dankte, die bij de totstandkoming van de school hadden meegewerkt.

Een rondgang in de lokalen heeft ons ervan overtuigd, dat Nijmegen een prachtig schoolgebouw rijker is geworden, waar in het kader van de onderwijsvernieuwing veel zegenrijk werk verzet kan worden. Op 5 September zullen de meisjes er hun eerste lessen krijgen. Zij zullen hun nieuwe omgeving stellig op prijs stellen. En waar in de paedagogie geldt, dat uiterlijke factoren de innerlijke vooraf gaan, daar is door deze school reeds les gegeven voordat de Zusters catechismus, taal-, lees- of rekenboek hebben opengeslagen.”(De Gelderlander 31/8/1950)

Bijleveldsingel, architect Estourgie, maart 2025 (Google Streetview)

Charles Estourgie en Charles Estourgie Jr

Charles Marie Francois Henri Estourgie (23 juni 1884 Amsterdam, 26 augustus 1950 Nijmegen) Charles Marie François Henri Estourgie (Amsterdam, 23…

27 oktober 202231 juli 2026

Bijleveldsingel

Een van de opvallende kenmerken van de Bijleveldsingel is de aanwezigheid van de vele, grote scholen en kerkelijke gebouwen. Deze…

6 juni 20268 juni 2026

Melkinrichting Lent, architect Estourgie

Charles Estourgie ontwerpt de uitbreiding van de Melkerij Lent, waarbij onder andere de voormalige manege aan de Waldeck Pyrmontsingel bij…

6 oktober 20247 juni 2026

Kap en wieken, boven de bomen uit, van de Looimolen. Links van de molen de kap van het Klooster van de Congregatie Broeders van de H. Aloysius van Gonzaga, gevestigd in de voormalige Villa de Wolfskuyl (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf), Graafseweg 232, 1935 (GN1903 RAN) Wolfskuil

#Arnhem, Gebouw van de dag

Villa de Wolfskuyl

6 juni 20267 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1913 Graafseweg 232 Wolfskuil

Het pand is in 1913 gebouwd als Villa de Wolfskuyl. Hiervan was C. de Groot uit Hilversum de architect. “De Groot liet zich bij dit ontwerp inspireren door invloeden uit de Engelse en Duitse landhuisarchitectuur.” (Rijksmonumenten) De eerste steen werd op 17 april 1913 gelegd door W.H. Hoijer.

Woning papierfabrikant Hoijer

Bevolkingsregister 1910 familie Hoijer Graafseweg (Archiefnummer 679, Inventarisnummer 33411)

Carel Wiillem Jan Hoijer (’s Hertogenbosch, 26-5-1878, Nijmegen 12-3-1929) is op 23-8-1906 te Renkum getrouwd met Anna Wierdsma (Rotterdam, 19-3-1881). Zijn vader is Theodoor Hoijer, bij het trouwen van Carel “postdirecteur” en zijn moeder Cornelia Saint Martin. (openarchieven).

Als datum vestiging in de gemeente staat 2-5-1908, waarbij het gezin vanuit Rotterdam afkomstig is. Hij begon in 1908 samen met de heren Selleger en Kortschilgen de Papierfabriek Gelderland en dit zal de reden geweest zijn dat hij naar Nijmegen is gekomen. Als beroep staat in het Bevolkingsregister van 1910 “Papierfabriek Bestuurder”. In het Bevolkingsregister 1900 staat aanvankelijk “scheikundig ingenieur”, welke later vervangen is door “Papierfabrikant”.

Als adres staat in het Bevolkingsregister 1900 en 1910 Wolfskuil 193, op een later tijdstip (1-1-21) is dit in het Bevolkingsregister van 1910 vervangen door Graafsche weg 232: dit betreft een hernoeming/hernummering.

Hun kinderen zijn:

Anna, 23-6-1907 te Rotterdam
Willem Hubertus, 27-10-1908 te Nijmegen
Carel, 11-9-1910 Nijmegen; hij overlijdt echter al op 28-12-1910
Cato, 28-12-1911 Hees
Cornelie?, 28-4-1915 Hees
Neef Theodoor Boudewijn Franciscus verblijft in 1917 korte tijd bij het gezin.

Personeelsadvertentie van mevrouw Hoijer (PGNC 14/9/1916)

Papierfabriek Gelderland

Lees hier verder over Papierfabriek Gelderand:

Papierfabriek Gelderland

In 1908 besloten de studievrienden Selleger en Hoyer samen met Kortschilgen een papierfabriek te beginnen. Ze kozen daarbij voor Nijmegen vanwege de goede spoor-, water- en scheepvaartverbindingen. De fabriek kwam op de hoek van de Voorstadslaan en Krayenhofflaan. Uiteindelijk zou het gebouw in 1976 in vlammen opgaan.

Lees verder

5 juni 202614 oktober 2026

Architect Cornelis “Cor” de Groot Jzn

Cornelis de Groot Jzn. (1875 of 1876 -1944)

Cornelis de Groot Jzn, vaak Cor genoemd, was een architect die vooral in Hilversum zijn sporen heeft nagelaten. Hij is geboren in 1875 of 1876 (Dudok noemt 1875, Wendingen noemt 14-2-1876). Hij was getrouwd met Geertje Werner (Leiden, ongeveer 1873). In 1924 hadden zij 4 kinderen:

Hendrik Pieter, bijna? 20 jaar
Abraham Jan Werner ,18
Gerda Maria, 15
Jan Cornelis, 13

Hij was zoon van Jan de Groot (Jzn is Janszoon) en Gerretje van Dompselaar. Jan was samen met zijn broers Hendrik en Cornelis eigenaar van de Bouwmaatschappij Hilversum. Deze bouwmaatschappij ontwikkelden daar onder andere de omgeving van de Torenlaan, waarbij de ontwerpen van villa’s vooral afkomstig waren van Jan en Cornelis (dus de oom van Cor).

Loopbaan

Cor was van 1902 tot 1936 architect. Hij won aan het begin van zijn loopbaan de zilveren medaille en 50 gulden voor zijn ontwerp ‘Plan Arbeiderswoningen’. Deze prijsvraag was uitgeschreven door de Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst te Amsterdam.

Een van zijn ontwerpen was Villa Zonnehof, ’s-Gravenlandseweg 145 in Hilversum, zijn eigen woning. Hij zou hier tot mei 1931 blijven wonen, waarna hij verhuisde naar de Albertus Perkstraat.

Andere gevonden gebouwen

Rijwielzaak, ’s-Gravenlandseweg 16 Hilversum
’s-Gravenlandseweg 40-42 Hilversum
Winkels, ’s-Gravenlandseweg 46 t/m 46E, 1913
Villa, ’s-Gravelandseweg 66 Hilversum
Villa, ’s-Gravelandseweg 76B Hilversum (afgebroken)
Villa, ’s-Gravelandseweg 164 Hilversum
Villa’s “weerszijden van de Zonnehof”

Kanunnikessen van het Heilig Graf

Inzegening van de kapel van Villa De Wolfskuyl door de bisschop van Den-Bosch, Mgr. A.F. Diepen. De kapel is ontworpen door Charles Estourgie en bevindt zich naast het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf, Graafseweg 232, 16/10/1933 (F65305 RAN)

Tussen 1933 en 1941 was het gebouw in gebruik door de Kanunnikessen van het Heilig Graf. Architect Charles Estourgie ontwierp rond 1935 een kapel tegen de linker zijgevel.

De Zusters Kanunnikessen van het H. Graf waren in 1923, het jaar waarin de universiteit in Nijmegen was gesticht, naar Casa Nova in de Heilig Landstichting gekomen vanuit Turnhout.

In 1933 kwamen zij naar “de Wolfskuyl”. Dit werd een tehuis voor studie en gebed. Daarnaast konden jonge meisjes hier “hoogere vorming” krijgen. Het huis kreeg de naam ‘Huize Maria Immaculata’. Een uitgebreid artikel over deze orde staat op https://www.titusbrandsmateksten.nl/kanunnikessen-van-het-h-graf/, tevens bron.

Artikel inzegening 1933

“Hooger Instituut voor Meisjes “Maria Immaculata”.

Bij gelegenheid van het tweede lustrum der R.K. Universiteit heeft gistermiddag de opening en plechtige inzeging plaats gehad van het Hooger Instituut voor Meisjes “Maria Immaculata” te Nijmegen, dat door de dames-kanunnikessen van het H. Graf in nauw verband met de universiteit is opgericht. Het instituut, dat een internaat voor meisjes uit de betere standen bedoelt te zijn, heeft een zelfstandig karakter, maar zijn opleiding sluit nauw aan bij het universitaire milieu, in het bijzonder met de theologisch-maatschappelijke afdeeling der R.K. Universiteit. Het wil daardoor voor meisjes, die een algemeen oriënteerende geestesontwikkeling, verdieping van levensbeschouwing en innerlijke gemoedsvorming zoeken, zonder zich voor een bepaald beroep te willen voorbereiden, de mogelijkheid scheppen van een opleiding, die tegelijk universitair is en tegemoet kom aan de eischen van vrouwelijkheid en gemoedsbevrediging. De cursus van het instituut, welker lessen deels aan de universiteit, deels in het gebouw zelf worden gegeven, duurt 3 jaren en valt samen met die van het universiteitsjaar. Het instituut is geïnstalleerd in de groote, moderne villa “De Wolfskuill” aan den Graafscheweg.

De plechtige inwijding van het instituut geschiedde gisteren door mgr. Diepen, bisschop van ‘s -Hertogenbosch.” (PGNC 17/10/1933)

Broeders van Oudenbosch

Achterkant villa Wolfskuyl, Florapark (februari 2023)

In 1948 kwamen de broeders van Oudenbosch. Voordat ze de Wolfskuil betrekken, wordt er eerst verbouwd. Daarbij lijken de broeders ondergebracht te zijn bij andere kloosters. Het huisorgaan van de congregatie in 1949: “Eindelijk is men begonnen aan de verbouwing van ’de Wolfskuil. Overste Marcus hoopt binnenkort een kamer in het huis te betrekken. Dan is hij tenminste dichter bij zijn onderdanen als thans het geval is. Br. Bosco en Br Bertinus vierden op 10 October hun tweejarig bestaan als Karolingers en als gast der Augustijnen. Als ooit een feit in stilte herdacht werd, was het dit wel.” (Ons leven; mededelingen voor de Broeders van de Congregatie van de H. Aloysius, jrg 3, 1949, no. 7, 01-11-1949).

De architect van de verbouwing was de heer Sturm, de aannemer de heer Bakx.

Op 19 maart 1950 vond de inzegening plaats. “Ons huis staat onder bescherming van Moeder Maria onder de titel: ,,Sedes Sapientiae ”. De roepnaam blijft: „De Wolfskuil”, vanwege de traditie en de lugubere charme die om dit woord hangt.” (Ons leven; mededelingen voor de Broeders van de Congregatie van de H. Aloysius, jrg 3, 1950, no. 12, 01-04-1950)

De broeders zouden er tot 1989 blijven.

De Broeders van Oudenbosch

De Broeders van Oudenbosch worden ook wel de Broeders van de H. Aloysius Gonzaga of de Broeders van Saint-Louis genoemd. Deze congregatie was in 1840 opgericht, , waarbij in 1866 het jongensinternaat Saint-Louis in Oudenbosch in gebruik was genomen.

Historische Kring Laren: “De werkzaamheden van de congregatie zijn altijd voornamelijk gericht geweest op het geven van onderwijs aan de jeugd. De katholieke beweging zag het onderwijs als een middel waaraan veel geestelijke en maatschappelijke invloed kon worden ontleend. Bovendien was het niet een taak van de kerk en een opdracht van Christus om alle volkeren te onderwijzen?”

Vervolg

Er is nog niet uitgebreid onderzocht wat het vervolg is geweest.

Tegenwoodig is de villa in gebruik als praktijkruimte voor De MondzorgVilla. Op haar site staan een aantal foto’s van moderne behandelkamers in het oude interieur. Een leuk interview is te lezen op: NijmegenBusiness

Een deel van de tuin is onderdeel van het Florapark.

Florapark

Rijksmonument

Het Kloosterpark in de jaren dertig toen in villa De Wolfskuyl het Instituut Maria Immaculata gevestigd was (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf); links de Looimolen, Graafseweg 232, 1935 (F65307 RAN)

Het gebouw is een Rijksmonument met als waardering:

VILLA uit 1913, ontworpen door architect C. de Groot onder invloed van de Engelse en Duitse landhuisarchitectuur en rond 1935 voorzien van een KAPEL door Ch. Estourgie.

– Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een grote villa, ontworpen aan één van de uitvalswegen van Nijmegen. De villa is zowel wat betreft exterieur als wat betreft het interieur gaaf bewaard gebleven en is gebouwd in een bouwstijl die onder invloed stond van de landhuisarchitectuur in Engeland en Duitsland. Opvallend is het zeer rijk gedetailleerde baksteenwerk en de forse kap met overstek. Het gaaf bewaard gebleven interieur versterkt de architectuurhistorische waarde. De in stijl aangebouwde kapel geeft tevens een cultuurhistorische meerwaarde. Zowel het woonhuis als de kapel vertolken een representatieve rol binnen het oeuvre van architecten C. de Groot en Ch. Estourgie.

– Van stedenbouwkundige waarde als oorspronkelijk onderdeel van de bebouwing aan deze uitvalsweg van Nijmegen en vanwege de opvallende situering in een parkachtige open omgeving, bekend onder de naam Wolfskuyl.

– Van cultuurhistorische waarde vanwege de aan het pand zichtbare functiewisseling die rond 1935 heeft plaats gevonden toen het in gebruik werd genomen als kloostergebouw voor de Kanunnikessen van het Heilig Graf. Hiermee verwijst het gebouw naar het rijke kloosterleven dat Nijmegen in die tijd kenmerkte. Tevens cultuurhistorische waarde als oorspronkelijke huisvesting voor een nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen in nieuw aangelegde straten rond de oude stad.”

Villa De Wolfskuyl (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf) , plaquette in reliëf, Graafseweg 232a, 2010 (Henk van Gaal via DF946 RAN CC0) — Plaquette in reliëf op de voorgevel van Villa de Wolfskuyl, Graafseweg 232a, 2010
(Henk van Gaal via DF946 RAN CC0)

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Villa_De_Wolfskuyl

Villa Zonnehof

https://items.amsterdamse-school.nl/details/persons/221

https://nl.wikipedia.org/wiki/Broeders_van_Oudenbosch

Papierfabriek Gelderland

In 1908 besloten de studievrienden Selleger en Hoyer samen met Kortschilgen een papierfabriek te beginnen. Ze kozen daarbij voor Nijmegen…

5 juni 202614 oktober 2026

Florapark

Het Florapark is een erg afwisselend park: een dierenweide, uitkijkplek, bosje, volkstuinen, trimbaan. Het park is aangelegd op een uitloper van…

12 juli 202514 augustus 2026

Graafseweg

De Graafseweg is een van de drukste wegen van Nijmegen. Hij loopt van het Keizer Karelplein tot aan de Graafsebrug.…

29 november 202530 juli 2026

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Papierfabriek Gelderland

5 juni 202614 oktober 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

In 1908 besloten de studievrienden Selleger en Hoyer samen met Kortschilgen een papierfabriek te beginnen. Ze kozen daarbij voor Nijmegen vanwege de goede spoor-, water- en scheepvaartverbindingen. De fabriek kwam op de hoek van de Voorstadslaan en Krayenhofflaan. Deze was tot 1963 in gebruik, waarna het zich in een nieuwe fabriek aan de Ambachtsweg vestigde. Nadat het gebouw 13 jaar leeg had gestaan, ging het gebouw in 1976 in vlammen op.

Oprichting Papierfabriek Gelderland

Ernst Selleger, Carol Hoyer en J.P. Kortschilgen richtten de Papierfabriek Gelderland aan de Voorstadslaan op, welke in 1908 in productie ging. Het idee was echter ontstaan in Maastricht: Selleger en Hoyer waren twee oude studievrienden die elkaar toevallig in 1907 bij de kapper tegenkwamen. Daar ontstond het idee om samen met Kortschilgen een papierfabriek te beginnen. Selleger was een Zwitser die in Delft had gestudeerd. Hij is erg belangrijk geweest voor de Nederlandse papierindustrie vanwege zijn onderzoek naar papiervezels.

Ze kozen voor Nijmegen vanwege de goede spoor-, water- en scheepvaartverbindingen.

Aanvankelijk werkte er alleen een dagploeg, maar vanaf maart 1909 was er ook een nachtploeg. (Huis van de Nijmeegse Geschiedenis).

Hun merk was de Ibis, omdat deze vogel tussen het papyrusriet leeft. Het logo komt overigens terug in de muurschildering die onlangs op de doorgang naar de Uiverplaats is aangebracht. In 1910, 1922 en 1929 kwam er in die jaren een extra papiermachine. Kortschilgen overleed in 1921, waarna zijn zoon Heinrich H.L. Kortschilgen hem zou opvolgen. Heinrich zou tot 1948 aan de fabriek verbonden blijven.

Daarna kwamen er moeilijke jaren vanwege de crisis in de jaren 30 en de Tweede Wereldoorlog.

Fabriek aan Maas-Waalkanaal

In 1955 werd een tweede fabriek geopend aan de Ambachtsweg, aan het Maas-Waalkanaal; in 1956 en 1962 nam de fabriek een 5^e en 6^e machine in gebruik. Daarnaast begon Gelderland in 1958 twee fabrieken in Indonesië, welke in 1963 echter werden genationaliseerd.

Einde Papierfabriek Voorstadslaan

Papierfabriek Gelderland fuseerde in 1963 met Papierfabriek Tielens: de nieuwe naam werd Gelderland-Tielens Papierfabrieken. In 1971 kwam een 7^e papiermachine. Daarbij werd de productie met de 4 oude machines aan de Voorstadslaan stopgezet. Er werd in 1976 3 keer brand gesticht; de 3^e brand zorgde ervoor dat de fabriek tot de grond toe afbrandde.

Meer over deze fabriek met een foto van de brand in 1976 is te lezen in de Gelderlander.

Vervolg

In 1970 was er sprake van een groot verlies:

De markt was verslechterd: internationaal was er sprake van een structurele overproductie
Voor de bouw van de nieuwe fabriek was een grote lening op de kapitaalmarkt nodig geweest
De papiermachine werd te laat geleverd en had in het begin veel problemen
Gebreken in de bedrijfsorganisatie en de leiding

Er volgde een reorganisatie. Dit leverde echter te weinig resultaat op en daarop werd het bedrijf overgenomen door Koninklijke Nederlandsche Papierfabriek N.V. uit Maastricht. In 1978 werd de naam veranderd in Koninklijke Nederlandsche Papierfabrieken N.V., vestiging Nijmegen en weer later KNP Nijmegen B.V.. De productie nam wel weer toe; echter niet genoeg zodat de 6^e machine moest worden stopgezet.

Doordat ze in 1993 een belang had genomen in het Oostenrijkse bedrijf Leykam-Murztaler ontstond KNP-Leykam. Een nieuwe fusie volgde, met Bührmann-Tetterode en handelshuis VRG (Van Reekum-Gepacy Papier. De nieuwe naam was KNP-BT. Dit bedrijf werd in 1997 overgenomen door Sappi, waarbij Papierfabriek Gelderland verder ging als Sappi Nijmegen. Op haar beurt werd Sappi in 2008 overgenomen door het Amerikaanse Innoviopapers. In 2015 ging het bedrijf failliet.

Nieuwbouw

Op het terrein van de Papierfabriek kwam nieuwbouw. Wel is de directeurswoning op de hoek van de Voorstadslaan-Krayenhofflaan blijven staan (zie hieronder).

Een mooie luchtfoto van de nieuwbouw is te vinden op F58423 RAN.

Mural Uiverplaats

Dosa (Sander Dolstra) en Moris (Maurice Broekhoff, 1971 Amsterdam) maakten in maart 2024 in de doorgang tussen de Voorstadslaan en Uiverplaats 2 murals: een met een ooievaar (uiver) en aan de andere kant een reiger. De laatste verwijst naar de Reigerplaats. De papierblaadjes verwijzen naar de papierfabriek. Op deze blaadjes is een ibis te zien: een verwijzing naar het logo van de betreffende fabriek. (Bronnen: instagram en LinkedIn).

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/Hendriks/Papier/Papier.htm: een uitgebreid artikel met veel foto’s

https://nl.wikipedia.org/wiki/Papierfabriek_Gelderland

https://www.geldersarchief.nl/bronnen/archieven?mizig=210&miadt=37&miaet=1&micode=0603&minr=23470972&miview=inv2

Klik om toegang te krijgen tot pie_rapport_11_papierindustrie.pdf

Biezen/Waterkwartier

Hoewel Biezen de officiële naam is, noemen veel Nijmegenaren de wijk het Waterkwartier. Het is een van oudst bewoonde gedeelten…

3 juli 202326 april 2026

Voorstadslaan: van Romeinse tijd tot nu

De Voorstadslaan is een zeer lange straat die tegenwoordig loopt vanaf de spoorbrug tot aan de Tweede Oude Heselaan. En…

14 augustus 202620 augustus 2026

Krayenhofflaan

Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen over de Krayenhofflaan. Villa Salomonski 1883 (Hoek Krayenhofflaan Voorstadslaan) gesloopt rond 1974 Op 15-5-1883…

26 april 20265 juni 2026

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Stoomwasserij Bartels

30 mei 202626 september 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Oude Graafseweg 11

Op Oude Graafseweg is al meer dan 100 jaar lang een wasserij gevestigd. Het grootste deel daarvan door wasserij Bartels, tegenwoordig de Waal. De opvallende gevelschildering herinnert aan de tijd dat het Stoomwasscherij Frans Bartels heette.

Vooraf: Volharding

Advertentie de Volharding (PGNC 21/6/1922)

Directeur J. Bartels van Wasserij Rentex De Waal op Noviomagus.nl: “Ons pand is in 1893 gebouwd als koetshuis voor stalling van paarden en koetsen. Begin 1900 startte hierin een wasserij.”

“Het was eerder een koetshuis van een rijke familie. Oorspronkelijk zaten er heel grote deuren in. En daarboven was de hooizolder.” ((https://www.gelderlander.nl/nijmegen/bartels-strijkt-wast-brengt-u-vreugd-in-plaats-van-last~a6cc926e/).

In 1922 wordt Oude Graafsche weg 11-13 een wasserij: dan verplaatst de N.V. Electr. Wasch- en Strijkinrichting “De Volharding” haar bedrijf vanaf de Merwedestraat 7 naar dit adres.

Advertentie Electr. Wasch- en Strijkinrichting "De Volharding": "Waarom u niet?" (PGNC 1/11/1924) — Advertentie Electr. Wasch- en Strijkinrichting “De Volharding”: “Waarom u niet?” (PGNC 1/11/1924)

In 1929 verandert dit in Electrische Wasscherij ‘de Wolfskuil’. Op de muurschildering is de slogan nog te lezen: “STOOMWASSCHERIJ DE WOLFSKUIL * BETER DAN DE BESTE *” (Noviomagus).

Advertentie Electrische Wasscherij de Wolfskuil (PGNC 6/3/1930)

Wasserij Bartels

Oprichting G.J. Bartels in Arnhem

Zijn vader G.J. Bartels was in ongeveer 1889 een kleine wasserij begonnen op de Schaapsdrift in Arnhem, waar helder water volop aanwezig was. Een van de belangrijkste klanten was het Arnhemse ziekenhuis St. Elisabeth. Op haar eigen site: “Wasserij De Waal mag zich met trots één van de oudste wasserijen van Nederland noemen”. In 1903 schaft Bartels als eerste wasserij een automobiel aan.

Stoomwasscherij Fr. Bartels

Advertentie overname de Volharding door Bartels (PGNC 4/8/1930)

“Op 29 juli 1930 neemt Frans Bartels de zaak over en verandert het wasproces, zodat hij op 29 januari 1931 de klanten per advertentie kan laten weten dat vanaf heden zijn zaak met stoom is ingericht.” (Numaga).

Als kop staat er “Stoomwasscherij ..De Wolfskuil .. Frans W. Bartels”. Daarnaast is het opvallend dat “De Volharding” zich electrisch ingericht noemt, terwijl Bartels zijn bedrijf heeft ingericht op stroom: waarom gebruikt het bedrijf een andere energiebron? Mogelijk/waarschijnlijk betreft het een uitbreiding van werkzaamheden: het nat laten reinigen (door middel van stoom) van kleding.

Fabriekofiel legt uit over Stoomwasserij ‘De Duif’ in Leersum: “In vergelijking met de andere wasserijen in deze rubriek is ze van vrij recente datum, want het was al 1930 toen ondernemer Van Veer uit Utrecht deze stoom-, was-, glans- en strijkinrichting met woonhuis liet bouwen. Op het eerste gezicht wekt het wellicht verbazing dat er destijds nog een stoommachine werd geplaatst, maar aangezien deze via een dynamo elektriciteit opwekte voor de machines en de stoomketel eveneens proceswarmte leverde, betrof het een opzet die toen zeker geen uitzondering was.”

Advertentie Stoomwasscherij ..De Wolfskuil .. Frans W. Bartels (PGNC 27/1/1931)

In de advertentie PGNC 11/8/1931 noemt hij zich Frans Bartels Stoomwasscherij en Strijkinrichting. In de Gelderlander staat: “Vader Frans kocht in 1933 het pand aan de Oude Graafseweg”. De bekende slogan wordt: “”Bartels strijkt, Bartels wast, Bartels brengt u vreugd in plaats van last.”

In ieder geval komt Stoomwasscherij Fr. Bartels voor in het Adresboek 1936 op Oude Graafscheweg 11-13; “Nette bediening – Billijke prijzen”.

Op haar eigen site noemt de Waal het jaartal 1937: “Een tweede wasserijbedrijf. Zoon Frans opent een tweede wasserij in Nijmegen aan de Oude Graafseweg”.

Het is nog onbekend wat er tussen 1931, 1933 en 1937 is gebeurd: mogelijk betreft het specifieke stadia in het bedrijf. Ook kan het mogelijk een vergissing betreffen.

Daarbij betreft het een 2^e vestiging – naast die van Arnhem: op de site van de Waal noemt ze het bedrijf 2^e vestiging. Daarbij sluit in 1953 de locatie van Arnhem, waarbij het gehele bedrijf naar Nijmegen wordt overgebracht.

1972 De Waal

De Waal: “De volgende generatie koopt Wasserij De Waal in Druten en zet onder deze naam de bedrijfsvoering voort” in 1972. Om in 1982: “De wasserij keert vanuit Druten terug naar de Oude Graafseweg in Nijmegen.”

Vervolg

In 1992 wordt een nieuw pand achter het oude gebouwd. Vanaf dat moment wonen er in het oude pand studenten.

Tegenwoordig, bij het schrijven van het artikel in de Gelderlander in 2009, heet het bedrijf De Waal. Dan is de 3^e generatie, Sjef Bartels, de eigenaar. De Gelderlander schrijft tevens dat het bedrijf zich beperkt tot het ophalen, sorteren, merken en vervolgens het terugbrengen van de was bij hun klanten. Dat zijn vooral bejaardentehuizen. Het wassen gebeurt tegenwoordig in een grote wasserij in Ooij.

(Overige) Bronnen en verder lezen

Over ons

https://www.numaga.nl/wp-content/uploads/2018/05/Boekje-wandeling-def-versie.pdf

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=gevschil7.htm

https://www.gelderlander.nl/nijmegen/bartels-strijkt-wast-brengt-u-vreugd-in-plaats-van-last~a6cc926e

Heseveld

Deze pagina verzamelt reeds verzamelde artikelen over Heseveld. Augustijner klooster 1925 Graafseweg 274 De Gelderlander schrijft in 1950 bij het…

31 oktober 20253 juni 2026

Augustijnenbosje

Het Augustijnenbos is vernoemd naar de orde der Augustijnen. Zij kochten in 1923 het terrein tussen de Geldersche roomboterfabriek en…

30 oktober 20253 juni 2026

Stoomwasserij de Zon

Naast Ubbergen en Beek kende en kent Nijmegen zelf een aantal wasserijen. Een daarvan was de Stoomwasscherij en Strijkinrichting de…

29 mei 202631 mei 2026

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Sancta Maria

29 mei 202630 mei 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Bredestraat

Er is al een zeer mooie site over Sancta Maria: WonenBijMaria.nl. Als aanvulling:

De priester Modestus Stephanus Glorieux stichtte in 1845 de congregatie van de Zusters van Barmhartigheid in Ronse, België.

Sinds 1853 (wikipedia) of 1854 (175 jaar) waren de Zusters van Ronse gevestigd in Nederland in ’s-Hertogenbosch. In dat jaar was hun hulp ingeroepen om te gaan werken in het psychiatrisch ziekenhuis Reinier van Arkel. Deze inrichting bestond al eeuwen, waarbij de Broeders van Dongen in 1853 begonnen waren met de verpleging. Deze orde was eveneens door Glorieux gesticht.

In Nederland zou de congregatie, zeker aanvankelijk, vooral werkzaam zijn in de psychiatrie; in België waren ze vooral actief in het onderwijs, de bejaardenhulp en de gezondheidszorg. Ook in Nederland zouden de Zusters op deze terreinen actief worden, zoals de bejaardenverzorging Sint Joannes Baptist in Den Bosch.

Architect Th.J. Klompers uit Den Bosch

De architect van de uitbreiding in 1912 is Th.J. Klompers uit Den Bosch.

Theo Johannes Klompers was in 1887 benoemd door de Gemeenteraad van Den Bosch tot “bouwkundige”. Deze functie ontwikkelde zich tot dat van architect en hoofd van de Technische Dienst. Hij ontwierp samen met Ir. van Schevichaven (het is mij nog onbekend of het “familie van” betreft), regent van de Godshuizen en hoofdingenieur van de Provinciale Waterstaat van Noord-Brabant, de villa voor de “vrouwelijke klassepatiënten” -waarbij “klasse” slaat op de klasse waarin men verzekerd was- op Voorburg in Vught in 1893-1894. Het complex op Voorburg was een uitbreiding van de Reinier van Arkel inrichting, gebouwd “in het groen”. Ook hier waren de Zusters van Ronse werkzaam. Daarnaast ontwierp Klompers een aantal andere religieuze en daaraan verbonden instellingen; een belangrijk werk waren de werkzaamheden voor het Groot Ziekengasthuis in Den Bosch.

Dat de Zusters van Ronse aan Klompers de opdracht gaven lijkt een logische, in ieder geval vanuit de Bossche connectie.

Onze Lieve Vrouwe Hulp der Christenen

De patroonheilige van de congregatie is Onze Lieve Vrouwe Hulp der Christenen, een van de titels van de Heilige Maria. Het standbeeld van Maria dat centraal boven de ingang staat is dan ook deze verschijningsvorm: Maria met op de ene hand Jezus en in de andere hand een scepter.

Kapel Sancta Maria, ontwerp Charles Estourgie

1925 Bredestraat 168-170

Kapel Sancta Maria, architect Estourgie (RAN)

De kapel van Sancta Maria; ontworpen in 1925 door Charles Estourgie voor de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), die het naastgelegen pension bestuurden.

Gemeentelijk Monument

Sancta Maria is een Gemeentelijk Monument, lees de uitgebreide waardering.

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.bossche-encyclopedie.nl/panden/hinthamerstraat%20203.htm

https://nl.wikipedia.org/wiki/Maria_Hulp_der_Christenen

https://wierookwijwaterenworstenbrood.nl/ontdekken/verhalen/gesticht-reinier-van-arkel-in-s-hertogenbosch

https://wierookwijwaterenworstenbrood.nl/ontdekken/verhalen/de-zusters-van-barmhartigheid-van-ronse-eindhoven-zb

https://www.kerknet.be/parochie-heilige-hermes-ronse/artikel/175-jaar-zusters-van-barmhartigheid

https://www.bossche-encyclopedie.nl/personen/klompers,%20theodorus%20johannes%20(1856-1935).htm?p1=_index.1.htm?title=Personen&t1=Personen&title=Theodorus%20Johannes%20Klompers

https://www.gelderlander.nl/nijmegen-e-o/in-dit-oude-damespensionaat-vormt-zich-een-minimaatschappij-en-er-is-nog-plek-vrij~a992f1a1/: een mooi artikel in de Gelderlander uit 2022

https://www.bd.nl/s-hertogenbosch/ook-het-nieuwe-voorburg-zal-van-vught-blijven~aa3d8641/

https://www.bossche-encyclopedie.nl/artikelen/donkers,%20geert/zuster%20van%20barmhartigheid%20van%20ronse.htm: een uitgebreid artikel over de Zuster van Ronse in Den Bosch/Nederland

Stoomwasserij & Strijkinrichting "De Zon"; uit: "Ons Nederland", 5e jaargang, nr.: 1, pag.: 41; zie ook negatiefnr.: 23802; een reproductie, Graafseweg, 12/1932 (F17389 RAN)

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Stoomwasserij de Zon

29 mei 202631 mei 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Naast Ubbergen en Beek kende en kent Nijmegen zelf een aantal wasserijen. Een daarvan was de Stoomwasscherij en Strijkinrichting de Zon. Begonnen op de Bredestraat, werd in 1919 het bedrijf gevestigd in de nieuwbouw op de Graafseweg. Uiteindelijk is het pand in 2008 gesloopt.

Vooraf: Bredestraat

Voordat de Stoomwasserij aan de Graafseweg wordt gebouwd, is er de wasscherij aan de Bredestraat. In ieder geval heeft W.Pollen uiteindelijk op het adres van Breedestraat 36 hier zijn wasserij de Lelie, die echter in 1913 failliet gaat.

De Lelie van W. Pollen

Advertentie Stoomwasscherij de Lelie (PGNC 7/7/1909)

De door mij eerstgevonden vermelding is het Adresboek van 1902, waarin W.J.H. Pollen voor komt als “stoomwasscherij “de Lelie”, Hees, Breestraat 113a”. Idem in het Adresboek van 1903, 1905. Het is nog onbekend of deze Breestraat 113a aanvankelijk een ander adres was of dat de Breedestraat 36 een hernummering betreft.

In de De Gelderlander 17/7/1906 vraagt Stoomwasscherij “de Lelie” “3 bekwame Platstrijksters”.

In PGNC 15/2/1911 plaatst de gemeente Nijmegen de bekendmaking dat W. Pollen, directeur der N.V. Stoomwasscherij “de Lelie” op Breedestraat 36 te Hees, een vergunningaanvraag heeft ingediend voor de uitbreiding van de stoomwasscherij met het aanbouwen van een stookplaats en het plaatsen van een tweede stoomketel. (PGNC 15/2/1911). Op PGNC 25/3/1911 volgt de bekendmaking van de vergunningverlening.

Op 2 oktober 1913 wordt Stoomwasscherij de Lelie echter failliet verklaard. (PGNC 5/10/1913) Daarna volgen een aantal berichten over de afwikkeling, waarbij in PGNC 5/2/1914 het bericht verschijnt dat het faillissement is geëindigd.

Stoomwasscherij “De Zon”

Advertentie N.V. Stoomwasscherij en Strijkinrichting "De Zon" (De Gelderlander 18/4/1915) — Advertentie N.V. Stoomwasscherij en Strijkinrichting “De Zon” (De Gelderlander 18/4/1915)

In PGNC 11/2/1915 is vervolgens het bericht van de koninklijke goedkeuring op de statuten van de naamlooze vennootschap Stoomwasscherij en strijkinrichting “de Zon” te Hees bij Nijmegen gevonden. Het is nog onbekend wie de aandeelhouders hiervan zijn en wanneer deze N.V. is opgericht.

In De Gelderlander 28/5/1915 vraagt de Zon: “voor dadelijk bekwame Strijksters en een Loopjongen”. Aanvankelijk lijkt de inrichting te adverteren vanuit de N.V. en nog niet vanuit haar directeur A.C. Hoogendoorn.

In het Adresboek van 1916 en 1918 komt A.C. Hoogendoorn, directeur stoomwasscherij “De Zon” voor op Breedestraat 40 in Heesch.

In december 1919 vindt de verhuizing plaats naar Graafsche Weg 243.

Vervolg Bredestraat

Advertentie opening Edelweiss (De Gelderlander 12/11/1927)

Dan komt de familie Versteeg met haar chocoladefabriek. Mei 1925 brandt de fabriek echter af. De villa blijft behouden.

Vervolgens komt H. van Haeren-Bevers in de villa te wonen, “in de vrijgekomen fabriek” vestigt hij op 1 september 1927 Stoomwasscherij “Edelweiss”. https://www.dorpsbelanghees.nl/wp-content/uploads/2019/02/2009-nr.-2-SB-WEB.pdf

Tegenwoordig staat op de plek van de fabriek kringloopwinkel Overal, de directeurswoning bestaat nog steeds.

Graafseweg

Advertentie Stoomwasserij de Zon (PGNC 30/12/1922)

Zoals gezegd vindt in december 1919 de verhuizing naar de Graafseweg plaats.

1919: Bij de opening Graafseweg

Advertentie verhuizing Stoomwasscherij en Strijkinrichting de Zon naar de Graafseweg (PGNC 15/12/1919)

De Gelderlander bij de opening in 1919: “

“Stoomwasserij de Zon.

Aan den Graafschen weg 243-245, even voorbij de Groenestraat, is een nieuwe moderne stoomwasserij gebouwd.

De hooge schoorsteenpijp laat haar naam reeds van verre lezen: De Zon zoo prijkt er in witte letters op rooden steen. Het blijkt een op-en-top modern bedrijf te zijn met de nieuwste machines.

Van de Breedestraat te Hees is de Zon hier naar den Graafschen weg overgezet en gloort er nu in vollen glans van het nieuwe en degelijke.

De directeur, de heer A. C. Hoogendoorn, van de N.V. Wasserij “De Zon” heeft hier nu als geroutineerd vakman de beschikking over een bedrijf, dat geheel naar de eischen van de hygiëne en de techniek is ingericht.

Na de ruime voorzaal, waar de wasschen ingebracht worden, komt men dadelijk in de wasserij, waar drie stoomwaschketels en twee centrifuges staan opgesteld.

Aan de wasserij grenst onmiddellijk de stoommangel-afdeeling met moderne electrische strijkmachines.

Droogzolders kent men op deze fabriek niet: men heeft hier een meer modernen vorm van drogen, n.l. een caustische drogerij, waarin het waschgoed binnen twintig minuten droog is en geen stof of kwalijke dampen tot het goed kunnen doordringen.

Het is heel eenvoudig maar practisch. Een ruime pakzaal, waarnaar het kantoor nauw verbonden is, maken met een ruime machinekamer met 16 H.P.-stoommachine, de rest van deze fabriek uit, waar tallooze wasschen uit Nijmegen en omgeving wekelijks smoezelig binnenkomen maar sneeuwwit er uit gaan.

Donderdagavond bereidt de directie haar personeel nog een feest ter gelegenheid van de opening van deze nieuwe fabriek.

De fabriek is gebouwd door den aannemer, den heer Jac. Kok, alhier; de volledige stoom- en wasserij-installatie is geleverd door de N.V. Wessels’ Machinehandel te Vlaardingen, terwijl de 25 meter hooge schoorsteen is gebouwd door de firma J. P. van Exempt en Co. te Utrecht. De electrische licht-, kracht- en strijkinstallatie is aangebracht door den heer A. M. Verweij alhier, terwijl het schilderwerk is verricht door den heer J. A. Puts, alhier.” (De Gelderlander 22/12/1919)

Heuzeveldt Jr.

In april 1924 staat de aankondiging dat aan A.C. Hoogendoorn ontslag is verleend en dat vanaf 1 mei B. Heuzeveldt Jr. benoemd is tot de nieuwe directeur.

In 1924 en 1926 komt N.V. Stoomwasscherij en Strijkinrichting “de Zon” voor op Graafscheweg 243.

Advertentie N.V. Stoomwasscherij en Strijkinrichting De Zon, Adresboek 1924

In 1928, 1934 en 1936 gaat het om de nummers 247-249. Het is nog onbekend of die een uitbreiding, verhuizing of een hernummering van adressen is. In de gevonden advertenties lijkt ze zich nu alleen nog stoomwasserij te noemen, de strijkinrichting staat niet meer vermeld. Daarbij staat nog steeds B. Heuzeveldt Jr. vermeld en: “Keurige afwerking – Minimum slijtage”.

Verbouwing

April 1926 krijgt B. Heuzeveldt vergunning tot het uitbreiden van zijn wasserij (PGNC 27/4/1926). Het is nog niet bekend of de onderstaande grote verbouwing uit 1929, of dat er eerst nog een andere uitbreiding is geweest.

In ieder geval is er in 1929 een grote verbouwing, waarbij een laag op de fabriek is gekomen. PGNC nam een kijkje:

“Stoomwasscherij en Strijkinrichting “De Zon”.

Medegaan met den modernen tijd is tegenwoordig eisch van den zakenman die zijn bedrijf wil zien groeien. Er zullen zeker oude, beproefde, methodes zijn, die ook nu nog met succes gevolgd kunnen worden, maar toch blijkt maar al te dikwijls dat het oude moet wijken voor het nieuwe, omdat dit beter, doelftreffender, rationeeler is. En hij die aan het hoofd staat van een bedrijf, den geest van zijn tijd verstaat en hieraan concessies doet, kan zich verzekerd houden dat succes ook niet zal uitblijven.

Dit hefet de heer B. Heuzeveldt Jr., eigenaar van Stoomwasscherij en Strijkinrichting “De Zon”, Graafscheweg 247 alhier, begrepen. Toen hij zich door den voortdurenden groei der zaak, die daar sinds 1924 gevestigd was, gedwongen zag deze een uitbreiding te doen ondergaan en er op de bestaande fabriek een tweede verdieping gebouwd werd, greep hij deze gelegenheid tevens aan om zijn wasscherij te voorzien van de nieuwste machines en er de nieuwste bewerkingsmethodes in door te voeren. Zoodat zijn bedrijf momenteel door de moderne outillage een eerste plaats onder de soortgelijke inrichtingen hier ter stede inneemt.

Wij namen gistermiddag een kijkje in het hernieuwde pand waar het bedrijf in volle werking was. Zoo is daar in de eerste plaats het sorteerlokaal waar de wasschen, zooals zij binnenkomen worden gesorteerd en van hunne merkcijfers voorzien. In de wasscherij zijn tal van fraaie machines opgesteld, waaronder de allernieuwste; zij zijn alle voorzien van pyrometers, van de firma Dikkers te Hengelo, hetgeen mogelijk maakt de verschillende goederen op de speciaal voor hen vereischte temperatuur te wasschen, zoodat b.v. het krimpen van flanel is uitgesloten. De zeepmakerij welke aan de fabriek verbonden is, levert een zeepsoort die geen enkel voor het waschgoed schadelijk bestanddeel bevat.

Een geheel nieuwe installatie, naar men ons verzekerde de eerste hier ter stede, is de electrolytische bleekerij waardoor het gebruik van chloorkalk of ander bijtend middel is uitgeschakeld en de goederen dus niets te lijden hebben. In de mangelzaal wordt het waschgoed behandeld in een machine van uiterst moderne constructie, om vervolgens zijn weg te vinden naar de strijkzaal die op het gebied van machines ook weer zeer modern geoutilleerd is en waar licht en lucht overvloedig toegang vinden, zoodat de arbeid hier wel onder de gunstige omstandigheden verricht wordt.

In de fabriek werken thans onder de deskundige leiding van den heer Heuzeveldt Jr., die het bedrijf tot in de puntjes kent, ruim 40 man personeel, dat met zorg gekozen is. Het feit, dat aan de fabriek een laboratorium voor onderzoek van grondstoffen verbonden is, komt de behandeling van het waschgoed natuurlijk ten goede. Begrijpelijkerwijs is wasschen, zonder dat het goed slijtage ondervindt, ten eenen male uitgesloten, maar wel mag geconstateerd worden dat hier alles in het werk gesteld wordt deze slijtage tot een uiterst gering minimum te beperken en dat hiertoe kosten noch moeiten worden gespaard.

De wasscherij is voor de cliëntèle den Woensdagsmiddags van 2-4 uur te bezichtigen. Afgezien nog van het feit dat zulk een bezichtiging werkelijk zeer interessant is, komt het ons voor dat velen van deze gelegenheid gebruik zullen willen maken: een goede huisvrouw toch, zal willen weten waar en hoe haar wasch behandeld wordt. En heeft zij dit bedrijf eenmaal in oogenschouw genomen, zij zal niet makkelijk meer van wasscherij veranderen, omdat zij dan de overtuiging zal hebben gekregen dat in deze zoo modern ingerichte Stoomwasscherij “De Zon” aan haar goederen de uiterste zorg wordt besteed.

Rest ons nog de firma’s te vermelden die in hoofdzaak bij deze verbouwing hun medewerking verleenden. De eigenlijke verbouwing geschiedde door de firma Hendriks, Hertogplein 5, voor de electrische installatie zorgde de firma P. Megens, van Broeckhuyzenstraat, het schilderwerk was in handen van de firma Delgyer, stucadoor was de heer Hutjes, Holtermanstraat 17.” (PGNC 21/9/1929)

Ook verkrijgt De Zon een jaar later een hinderwetvergunning tot uitbreiding. (PGNC 6/12/1930)

Rond 1937: uitbreiding met chemisch reiniging

Rond 1937 vindt de uitbreiding van Stoomwasscherij “De Zon” plaats met chemisch reiniging.

De Gelderlander schrijft hierover een artikel. Daarbij wordt Heuzeveldt als eigenaar genoemd:

“Stoomwasscherij “De Zon”

Reinigt ook chemisch

De Stoomwasscherij “De Zon”, Graafscheweg Nos. 247-249, is hier ter stede en omgeving niet onbekend.

De eigenaar van dit bedrijf, de her B. Heuzeveldt, spaart kosten noch moeiten om het zijn cliëntèle zooveel mogelijk naar den zin te maken.

Wij brachten een bezoek aan dit zeer moderne bedrijf, waar een vijftigtal personeel de goederen van de uitgebreide cliëntèle verzorgt. Wij zagen er buiten de gewone wasscherij-machines allerlei speciaal-machines voor overhemden, boorden enz. De aanleiding tot het bezoek was echter een complete chemische installatie, de meest moderne op dit gebied, welke eenigen tijd geleden voor het bedrijf werd aangekocht. Deze installatie, zoo vertelde de heer Heuzeveldt, was een groote behoefte voor het bedrijf. De hoeveelheid chemisch te reinigen goederen, nam den laatsten tijd zoo geweldig toe, dat de aanschaffing van deze installatie niet langer kon wachten. Nu kon “De Zon” met behulp van deze machines, bediend door prima vakmenschen, een prachtig stuk werk leveren.

Stoomen is nu geen luxe meer.

Iedereen laat zijn ondergoederen iedere week wasschen, doch met bovenkleeren, die alle stof en vuil opnemen, is dat anders.

Dat was te duur om een paar keer per jaar te laten reinigen. Nu niet meer. Bovendien hebben de goederen niets te lijden en behouden met deze behandeling hun oorspronkelijk model en soepelheid.

De installatie werd voor ons in werking gezet. Op deze technische werking zullen wij niet verder ingaan. Het resultaat was schitterend en wij twijfelen er niet aan of Stoomwasscherij “De Zon” moet met deze aanwinst veel succes hebben.

Voor nadere informatie, wat betreft prijzen, verwijzen wij naar achterstaande advertentie.” (De Gelderlander 6/11/1937)

Cellofaan hoezen en rek op wieltjes

In februari 1939 gebruikt De Zon uit met een “voor Nijmegen geheel onbekend transportmiddel, dat ieders aandacht trekt”: om kreuken te voorkomen wordt kleding verpakt in cellofaan hoezen. En vervolgens met kleerhangers opgehangen aan een rek op wieltjes. (PGNC 11/2/1939)

1940: Uitbreiding capaciteit chemisch reinigen

In 1940 vergroot De Zon haar capaciteit tot chemisch reinigen met vier keer ten opzichte van haar capaciteit 2 jaar daarvoor. Dan noemt PGNC: “Aan den Graafscheweg 247 te Nijmegen bevindt zich een bedrijf, dat de laatste jaren herhaaldelijk de aandacht gevraagd heeft door de belangrijke uitbreidingen, die er tot stand kwamen. Het is de Stoomwasscherij, Chemische Wasscherij en Ververij “De Zon”, eigenaar de heer B. Heuzeveldt. Het bedrijf, aanvankelijk op vrij bescheiden schaal begonnen, heeft zich onder de energieke leiding van den heer Heuzeveldt ontwikkeld tot een onderneming, die een vergelijking met de grootste en best geoutilleerde zaken op dit gebied in ons land kan weerstaan…” Op dat moment werken er 60 medewerkers. (PGNC 10/2/1940)

Vervolg

Het vervolg na de Tweede Wereldoorlog is nog niet uitputtend onderzocht.

In het Adresboek van 1955 komt De Zon “Stomen – Wassen -Verven” voor op Graafseweg 247.

In ieder geval noemt De Zon in een advertentie De Gelderlander 2/1/1954 Graafseweg 247 “de fabriek”, haar winkel is dan op “Kelfensbos 5”.

In 1959 en 1963 is de vermelding gevonden: “Chemische Wasserij en ververij “De Zon” Firma B. Heuzeveldt, Fabriek: Graafseweg 247… Winkel: Mariënburgstraat 16”. Een foto uit 1963 van de winkel aan de Mariënburgstraat 16 is te vinden op F93675 RAN.

In ieder geval komt op dit adres óók De Witwasserij P. van Haeren voor. (Adresboek 1959, 1963, 1966 en 1971). Opvallend daarbij is dat in gevonden advertenties van 1956 “Wasserij “De Zon” P. v. Haeren” staat (De Gelderlander 23/5/1956, De Gelderlander 28/7/1956)

Sloop

In 2008 is het gebouw gesloopt. Een foto van het gebouw is te vinden op:

https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/Vos/Schroder/Schroder.htm

Op de GoogleStreetview juli 2009 staat een leeg terrein met een bord: “36 appartementen v.a. €170.000. Tegenwoordig (mei 2026) staan hier appartementen.

Graafseweg

De Graafseweg is een van de drukste wegen van Nijmegen. Hij loopt van het Keizer Karelplein tot aan de Graafsebrug.…

29 november 202530 juli 2026

Graafseweg 84 en 86

Oorspronkelijk zijn de woningen van Graafseweg 84 en 86 rond 1902 gebouwd als 3 woonhuizen. Hiervan is de linker echter…

29 november 202529 november 2025

Begraafplaats Graafseweg: Geschiedenis en Monumenten

Het prachtige kerkhof ligt wat ingeklemd, wat vergeten tussen de Graafseweg en de Hatertseveldweg in. De aula en het hekwerk…

8 november 202429 november 2025

#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag

Nimbus

17 mei 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Spoorstraat

De Nimbus is met haar hoogte van 76 meter de hoogste woontoren van Nijmegen. Alleen de Erasmustoren en de FiftyTwoDegrees zijn nog hoger. Het gebouw heeft 23 verdiepingen.

Starters en Tijdelijke contracten

Woningcorporatie Talis is hiervan de opdrachtgever en eigenaar. Het gebouw bestaat uit 116 appartementen.

Daarbij was de woontoren vooral ingegeven om starters woonruimte te kunnen bieden: starters die moeilijk een passende en betaalbare woonruimte kunnen vinden, omdat zij onvoldoende jaren staan ingeschreven. Ook sluit de ligging tussen het station en centrum en de indeling van 1 of 2 slaapkamers goed aan bij deze doelgroep.

Huurders van 76 appartementen kregen alleen tijdelijke contracten van 5 jaar aangeboden. Deze woningen waren bedoeld voor jongeren tot en met 27 jaar.

De “Wet Doorstroming Huurmarkt”, die op 22-12-20215 werd voorgesteld in de Tweede Kamer, maakte het mogelijk om jongeren van 18 tot en met 27 jaar een tijdelijk contract aan te bieden voor maximaal 5 jaar. Met deze beoogde wetgeving was Talis vanaf november 2015 begonnen met de verhuur.

Daarmee was Talis de eerste woningcorporatie die in Nijmegen experimenteerde met dergelijke tijdelijke contracten.

Daarbij was de gedachte van Talis dat iemand na die 5 jaar vaak toe is aan een andere woning, doordat zijn leefsituatie of woonbehoefte inmiddels is veranderd; veel jongeren zullen in die 5 jaar meer zijn gaan verdienen, zodat zij in staat zijn buiten de sociale sector een woning te vinden. Hierdoor blijft het aanbod flexibel en komen er vakere woningen vrij voor starters.

Bij de plannen zou de huurprijs onder de 600 euro moeten komen te liggen. November 2015 “Woensdag werd echter bekend dat de minimum huurprijs 600 euro zal zijn, exclusief servicekosten, met een inkomensgrens van 22 duizend euro.” (https://ans-online.nl/nieuws/nijmegen/huur-nimbus-duurder-dan-aangekondigd/)

Spoedgevallen

Daarnaast is er bij 20 appartementen sprake van tijdelijke contracten van 1 jaar voor spoedgevallen: deze woningen worden verloot aan spoedzoekers die onvoldoende wachttijd hebben. Aanvankelijk was het idee van Talis de termijn van 2 jaar te hanteren; de hierboven genoemde “Wet Doorstroming Huurmarkt” zou echter uitgaan van maximaal 1 jaar.

Eind 2016 maakten een 15 bewoners bezwaar tegen de termijn van 1 jaar: “Volgens hen zou de nieuwe wet Doorstroming Huurmarkt namelijk alleen een huurcontract toestaan van minimaal twee jaar.” (https://www.gelderlander.nl/nijmegen/huurders-nimbus-mogen-toch-blijven~a503b2d8/). Daarop zette Talis de contracten om naar een periode van 5 jaar.

Zorg

Tot slot zijn er 20 zorgwoningen, die verhuurd worden aan zorgpartijen. Bekijk hier de site van Talis voor de Nimbus via Archiveweb.

Radar en financiële crisis

Nimbus staat op de locatie van het GBA (het Gewestelijk Arbeidsbureau Nijmegen). Dit gebouw was in 1968 geopend. In 2004 kocht Talis het op dat moment leegstaande pand, sloop volgde het jaar daarop.

Daarna lag het terrein 10 jaar braak. Voor deze plek werden vanaf 2004 verschillende plannen voor hoogbouw ontwikkeld en Hoogte Twee Architecten, die het uiteindelijke ontwerp leverde, was vanaf 2007 betrokken.

Eerdere plannen werden echter afgewezen, omdat het hoge gebouw de radar van vliegbasis Volkel zou hinderen. In 2012 was de radartechniek verbeterd, zodat van deze belemmering geen sprake meer hoefde te zijn.

Daarbij was er economische crisis, waardoor de plannen een aantal jaren werden uitgesteld. Uiteindelijk is het gebouw met een derde minder budget gerealiseerd. In 2014 begon de bouw. Op 1 december vond de eerste steenlegging plaats. Voor foto’s hiervan zie NieuwsuitNijmegen.

Ontwerp

De woontoren is een ontwerp van Hoogte Twee Architecten (H²A). Martin Paul Neys, de architect, wilde een gebouw vormgeven van een slanke toren die de skyline versterkt. En aan de andere kant juist de straatwand versterkt.

Stationsdistrict en stadssilhouet

De toren maakt onderdeel uit van het Stationsdistrict: een gebied waar gemeente Nijmegen op dat moment de komende jaren hoogbouw wil (en zal) realiseren. Bij het ontwerp voor hoogbouw is ook van belang, dat de Stevenskerk de blikvanger van de binnenstad en Nijmegen in het algemeen is. Hoogbouw moet op dusdanige afstand staan, dat dit beeld niet wordt verstoord. En aan de andere kant, dat het gebouw de skyline van Nijmegen juist versterkt. Daarbij verwijst Architectenweb dat architect Martin-Paul Neys is uitgegaan van het ‘Antwerpse model’.

H²A: “Onze uitgebreide studie van het stadssilhouet resulteerde in een fiere, slanke toren met vier woningen per etage, waarbij de toren naar boven toe verjongt. De top van de toren is afgeschuind, wat hem tot een karakteristieke aanwinst voor de skyline van Nijmegen maakt.”

En in een artikel op Architectenweb: “Hoogte Twee onderzocht op dertig plaatsen in en om de stad hoe het silhouet van de stad uitpakt en hoe Nimbus hier in zou passen. “We kwamen tot de slotsom dat de woontoren ver genoeg van de Stevenstoren komt om flink de hoogte in te kunnen. Dat moet ook, anders krijg je in het stationskwartier teveel gebouwen van ongeveer gelijke hoogte. Dan slibt het beeld dicht, van een afstand gezien is dynamiek veel interessanter”, zegt Neys.”

Omgeving

Daarnaast was juist de relatie van het gebouw tot haar directe omgeving een belangrijk uitgangspunt: hoe is het gebouw van dichtbij en welke relatie heeft het met Stationsplein en de naastgelegen gebouwen? Aan de Spoorstraat is er een groene, begroeid veranda.

Daarnaast speelt het licht een belangrijke rol. “De baksteen heeft een textuur en sortering die maakt dat bij elke lichtval een andere nuance naar voren komt. Het plaatmateriaal op de oost en westgevel kleurt mee met de lucht en zal zacht-glanzend het licht van de opkomende en ondergaande zon opvangen.” (https://h2a.studio/archief/nimbus/)

Voor de bouw zijn rode en antraciet gekleurde bakstenen gebruikt. De antraciete bakstenen, in waalformaat, zijn afkomstig van een originele vlamoven uit Bemmel bij Nijmegen. De basis van deze baksteen is onder andere klei uit de Waal.

Duurzaamheid

Nimbus is duurzaam en energiezuinig gebouwd. Zo wekken 155 zonnepanelen van het gebouw de energie op voor de liften en de verlichting. Ook zijn er hergebruikte materialen verwerkt.

Daarnaast zijn er neststenen voor 100 gierzwaluwen ingemetseld. Zie hiervoor https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=22322.

Vervolg

De woontoren werd op 1-4-2016 officieel in gebruik genomen, waarbij de toren vanaf half maart al werd bewoond.

Verpaupering

Juli 2020 kopt de Gelderlander: “Nijmeegse ‘startersflat’ Nimbus verpaupert, Talis overweegt oudere huurders” …
Afvaldumping in de gangen, vernielingen, vervuilde liften en daklozen die in de hal slapen. Verhuurder Talis zegt er alles aan te doen. Maar gaat ook onderzoeken of de samenstelling van de huurders aangepast moet worden.” Daarnaast hebben bewoners op sommige verdiepingen last van geluidsoverlast en is vervuiling van de gemeenschappelijke ruimtes en bij vuilcontainers.

Talis neemt extra maatregelen voor beheerd, zoals extra controles door de wijkbeheerder. Daarbij overweegt ze om ook andere groepen toe te laten. Talis in hetzelfde artikel “Waarmee niet gezegd is dat overlast alleen van jonge mensen komt.” Vanaf september 2020 verviel voor de onderste 5 verdiepingen de leeftijdsgrens en de maximale woonduur.