St. Josephschool, later gesloopt ; op deze plek is in 1983 een appartementencomplex gebouwd, Bijleveldsingel 52-60, 9/1981 (F86325 RAN CC0)
In 1921 vindt de aanbesteding plaats van de nieuwe St. Josephschool op de hoek van de Bijleveldsingel en Hendrik Hoogersstraat. Deze wordt in 1922 ingezegend. Het ontwerp is afkomstig van architect Zoetmulder.
Een foto van de school uit 1974 is te zien op F32743 RAN, wanneer het Keizer Karelschool heet.
Architect Zoetmulder
De ontwerp van het gebouw is afkomstig van architect Zoetmulder:
Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen zijn onder andere het Klooster en Studiehuis Fransiscanen, De NIMCO en de verbouwing van Kantoorboekhandel Biessels.
Aanbesteding
Op 4-2-1921 zal “Onder R.K. Georganiseerde aannemers worden aanbesteed:” Het bouwen van een schoolgebouw met gymnastiek-lokaal e.a. (De Gelderlander 28/1/1921)
Artikel Inzegening der St. Josefschool
“Inzegening der St. Josefschool.
Gistermorgen vond de plechtige inzegening plaats van de St. Josephschool aan den Bijleveldsingel en de Hendrik Hoogersstraat. Ten 10 ure nam de plechtigheid een aanvang. De gymnastiekzaal was voor de gelegenheid in een feestzaal herschapen, dank aan de goede zorgen van het hoofd der school de heer Peltres(?) en zijn onderwijzer.
Het beeld van het H. Hart geplaatst op een verheven troon prijkte tusschen palmen en een schakeering van de fijnste planten en bloemen, azelia’s tulpen, seringen, enz., dit alles als een spontane uiting van liefde voor ons aller Koning Jezus.
Nadat de 150 leerlingen, waarvan in de 1e rij elf koorknapen de 1e strofe van het lied aan U o Koning der eeuwen hadden gezongen, verrichte de hoogeerw. heer Deken alllereerst de zegening om het schoolgebouw, waarna de inzegening van de verschillende lokalen plaats vond.
Teruggekeerd in de feestzaal werd, nadat het kruisbeeld was opgehangen, de 2e strofe gezongen en richtte de hoogeerw. heer Deken het woord tot de leerlingen “zijn dierbare jongens”, wees er op dat na de verrichte Lithurgische handeling nu het hoofdmoment was gekomen n.l. de Intronisatie van het H. Hart, herinnerde aan de woorden van den Goddelijken Zaligmaker, dat de vossen wel hunne holen hebben maar de Zoon des menschen niet eens een steen om zijn moede hoofd neder te leggen, hoe hierna Palm-Zondag gevolgd is, de feestelijke intocht in Jerusalem en hoe allen Hem als Koning huldigende, uitriepen: “Gezegend zij Hij die komt in den naam des Heeren”, dat nu wij Hem niet persoonlijk in ons midden hebben, wij Hem komen huldigen in zijn beeltenis. Hem ons hart aanbieden als rustplaats, door flinke leerlingen en brave christenen te worden, door goed ter harte te nemen, de wijze lessen der ouders, van de leemeesters, maar vooral ook van de geestelijke leiders en deze lessen te volgen, dan zal Koning Jezus den steun zijn in dit leven en een eeuwig geluk het deel voor de toekomst.
Hierna werd het 1e couplet gezongen “Hulde aan het H. Hart”, waarop zich de 11 koorknapen om het versierde beeld van het H. Hart plaatsten en de hoogeerw. heer Deken de plechtige opdracht deed aan het H. Hart plaatsten en de hoogeerw. heer Deken de plechtige opdracht deed aan het H. Hart. Nat het Salve Regina en de opdracht aan Maria werd het 2e couplet van het lied gezongen. Hiermede waren de kerkelijke plechtigheden geëindigd. Alsnu richtte de hoogeerw. heer Deken namens het schoolbestuur het woord tot den weled.gestr. heer dr. Smits, inspecteur en de heer Goossens, schoolopziener (schoolopz. Verheyen had kennis gegeven tot zijn spijt niet aanwezig te kunnen zijn). Spreker wees op de eer voor het bestuur, deze plechtigheid met hunne vertegenwoordigheid versierd te zien, stelde er prijs op te verklaren, dat er steeds een aangenamen toon was tusschen den inspecteur en het bestuur, wat voornamelijk te danken was aan de voorkomendheid, welwillendheid en toegeeflijkheid van den inspecteur, die steeds getoond heeft het bizonder onderwijs een goed hart toe te dragen. Spreker brengt Z.EdG. hiervoor namens het bestuur hartelijk dank en hoopt dat in de toekomst diezelfde aangename samenwerking moge blijven bestaan, tot welzijn van het onderwijs.
Ook bracht de hoogeerw. heer Deken hulde aan B. en W., vertegenwoordigd door den weth. Van onderwijs, voor hun tegenwoordigheid, dankte ook voor de steeds ondervonden welwillende medewerking en drukte den wensch uit dat die ook in de toekomst mocht blijven voortduren. Daarna bracht spreke een woord van dank aan ’t hoofd der school en wees den onderwijzers op hun gewichtig ambt, de vorming der jeugd tot nuttige leden der maatschappij en als goede christenen tot leden van Gods Kerk. Spreker beval het welzijn der school in hun handen. Broeder Overste werd dank gebracht voor zijn tegenwoordigheid; ofschoon nauwelijks hersteld, wilde hij toch blijk geven van zijne waardeering, hoewel deze school niet direct onder zijn bestuur staat. Ten laatste meende spreker een woord ook van dank te moeten brengen aan den architect en aannemer, mede aanwezig, voor de schoone architectuur van het gebouw hier gesticht, aan de bouw-commissie voor de vele moeiten en zorgen hieraan gewijd, om te eindigen met een opwekking voor zijn dierbare jongens.
Hierna nam de inspecteur van het L.O. het woord, bracht dank voor de vereerende uitnoodiging die hem zeer aangenaam was, prees het zeer doelmatige, monumentale gebouw dat getuigenis aflegde voor den bloei van het R.K. bijzonder onderwijs, noemde dit monumentale gebouw het eerste na de nieuwe L.O.-wet hier in gebruik genomen, een gebouw van pacificatie. Neen deze wet is geen wet van verdeeldhied zooals velen beweren; vrees voor verdeeldheid bestaat niet. Wel zijn er verschillende richtingen, maar evenals een leger uit verschillende wapens bestaat en deze onderling wel verschil kunnen hebben, zoo hebben allen ten slotte één doel en allen strijden gezamenlijk voor hun koningin, voor hun vaderland.
Zoo strijden ook wij allen geloovende in God, hoe verschillend in richting ook, voor het eene doel onzen Koning Jezus. Allen strijden wij tegen het ongeloof, de zonde, de wereld, om ons aan het einde van den weg bij Jezus te ontmoeten. Spreker dankte de hoogeerw. heer Deken voor de woorden persoonlijk tot hem gericht ook namens het bestuur en zeide zijn welwillende medewerking voor de toekomst toe. Spreker eindigde zijn rede met een waardeerend woord van opwekking tot het onderwijzend personeel.
De wethouder van onderwijs, de heer Vrancken, dankte namens B. en W. voor de vereerende uitnoodiging. Nog niet zoo heel lang geleden had hij de inzeegening bijgewoond van de nieuwe school aan het Mariënburgplein en woonde nu weer de inzegening van dit majestueuze gebouw bij. Een gebouw dat getuigde van den wakkeren durf van het schoolbestuur. Wanneer een gezin een bijzonder groote zegen ten deel valt, dan zien de ouders met zorg de toekomst tegemoet, maar niet zoodra is de telg er of alle zorg is vergeten en hij is niet minder welkom dan de anderendern, wordt zoo mogelijk nog met grooter vreugde begroet. Zoo is het ook met Burgemeester en Wethouders, de uitvoerders van finantiën. Met zorg en kommer zien zij op tegen de talrijke scholen die nog moeten verrijzen, doch nu deze school er is, nu verheugen zij zich er over, omdat zij weten dat hier den grondslag gelegd wordt voor de vorming van degelijke menschen voor de toekomst. Spreker brengt ook in herinnering de goede verstandhouding en vertrouwt dat deze steeds zal blijven bestaan.
Na een slotwoord van den hoogeerw. voorzitter was ook hiermede het officiëele gedeelte geëindigd. Allen waren overtuigd dat met de oprichting van deze school een goed werk voor de toekomst was tot stand gebracht.
De leerlingen werden op een versnapering onthaald.
Het gebouw is een sieraad voor de Bijleveldsingel en Hendrik Hogerstraat, en bevat behalve 12 schoollokalen en gymnastiekzaal welke alle uitmunten door ruimte, licht en hygiënische inrichting, directie en dokterskamer, ruime gangen en hal en doet den architect, den heer Zoetmulder en den heeren Baars en Zn. alle eer aan.
Het gebouw is voorzien van centrale verwarming, terwijl ruime overdekt en open speelplaatsen er aan verbonden zijn.” (De Gelderlander 12/1/1922)
Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen…
Links het Klooster uit 1914 (ontworpen door architect J. Klompers), rechts pension Villa Sancta Maria (voorheen Villa Madeleine) uit 1860 , vanaf 1912 gerund door de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), Bredestraat 168-170, 1918 (F12910 RAN)
Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen over de Bredestraat, een van de bekendste en mooiste straten van de wijk Hees.
De Naam Bredestraat
De Bredestraat, toen geschreven als Breestraat, in Hees, 1900 (F46085 RAN)
In ieder geval komt de Bredestraat in 1822 voor als “De breede Straat” (kadastrale gemeente Neerbosch, Sectie A en B).
“”Breedestraat : Loopende van af den (zoogenaamde dikkenboom) in de Heesschelaan tot aan het huis van Van Eikelen, met twee zijtakken langs de Veldwachterswoning naar de Biezen, en eene naar de Heessche Kerk” (Legger B 1859, nr. 7) Het huis van Van Eijkelen stond op de hoek van deDorpsstraat (Korte Bredestraat) en werd Vreugderijk genoemd. De veldwachterswoning stond ter hoogte van Bredestraat 138.” (Straatnamenregister)
In de loop der tijd zijn hier een aantal varianten op. Juli 1924 besluit de Gemeenteraad officiëel tot “Breedestraat”, welke in de loop van 1947 stilzwijgend wordt gewijzigd in “Bredestraat”.
Links het Klooster uit 1914 (ontworpen door architect J. Klompers), rechts pension Villa Sancta Maria (voorheen Villa Madeleine) uit 1860 , vanaf 1912 gerund door de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), Bredestraat 168-170, 1918 (F12910 RAN)
Bredestraat Er is al een zeer mooie site over Sancta Maria: WonenBijMaria.nl. Als aanvulling: De priester Modestus Stephanus Glorieux stichtte in 1845 de congregatie van de Zusters van Barmhartigheid in Ronse, België. Sinds 1853 (wikipedia) of 1854 (175 jaar) waren de Zusters van Ronse gevestigd in Nederland in ’s-Hertogenbosch. In dat jaar was hun hulp…
Naast Ubbergen en Beek kende en kent Nijmegen zelf een aantal wasserijen. Een daarvan was de Stoomwasscherij en Strijkinrichting de Zon. Begonnen op de Bredestraat, werd in 1919 het bedrijf gevestigd in de nieuwbouw op de Graafseweg. Uiteindelijk is het pand in 2008 gesloopt.
Jarenlang was de “onbewoonbaar verklaarde” boerderij aan de Bredestraat in gebruik als paardenstal. Daarbij had ze een opvallende, vaal paarse kleur. Sinds 2021 de het gebouw prachtig gerenoveerd.
Charles Pieter Hammes (Hees, 9 augustus 1915 – aldaar, 16 april 1991) was een Nederlandse beeldhouwer. Veel van zijn beelden zijn te vinden in de openbare ruimte. Daarnaast maakte hij een kerstgroep, welke uit 80 onderdelen bestaat.
Tussen het sportpark en Yuverta door laveert het Park West. Een parkje waar veel mensen wandelen of hun hond uitlaten. Het park is erg afwisselend, onder andere aantal poelen, een rij oude perenbomen, een voedselbos, ecoruïne en tiny forest
Woonhuis (‘Germina’) met schuur en hekwerken werden gebouwd in 1936. Kippenhandelaar De Vries uit Beek-Ubbergen vroeg architect W.S. Ibes voor het ontwerp. Op 18-8-1936 besteedt W.S. Ibes het bouwen van een landhuis met schuur aan de Breedestraat aan (De Gelderlander 13/8/1936). De aannemers waren H.P. Tax, Willems en Van de Hoge.
De Stenen Bank is een geschenk ter herinnering aan de opening van de tramlijn tussen Nijmegen en Hees. Het is een geschenk ter herinnering aan de opening van de tramlijn tussen Nijmegen en Hees. De bank is ontworpen door Jhr. J. van Rijckevorsel en J. van Vucht Tijssen.
De “Stichting Overal”, Bredestraat 52, 1987 (Bertus van As via F13827 RAN CCBYSA)
Vooraf
In 1975 besluiten woonbootbewoners bij de Vlietberg om met tweedehands spullen te gaan verkopen: zo worden spullen gered van de vuilnis en kan met de opbrengst projecten voor het milieu en mensenrechten steunen. Nadat het een tijdlang aan de Koningstraat heeft gezeten, komt Overal in het pand aan de Karregas. Er is echter behoefte aan meer ruimte: in 1981 is er sprake van grote werkeloosheid. Overal probeert daarom zelf werk te creëren, onder andere door fietsreparatie.
Bredestraat
In 1981 besluit Stichting Overal de oude wasserij Edelweiss op Bredestraat 52-54 te kopen. Wel is er discussie: hun pand aan de Karregas is een fijne plek en heeft een goede aanloop. Ligt de Bredestraat niet te ver weg? En daarnaast had Overal onvoldoende geld om het pand zomaar te kunnen aankopen. Wél had de locatie aan de Bredestraat de nodige voordelen: het zou mogelijk worden om een plek te realiseren voor wonen én werken. De oppervlakte was groter. En de vruchtbare grond bood mogelijkheden om biologisch te gaan boeren.
Er moest veel aan het pand gebeuren, vooral omdat het pand slecht was onderhouden en er na Edelweiss een aantal huurders het gebouw hadden uitgewoond. Na veel herstelwerk, kon Overal in 1983 open. In de woning gingen 5 “Overallers” wonen.
Vervuiling en sloop
Rond 1991 bleek de grond echter ernstig vervuild te zijn, door een voormalige onderhuurder die een chemisch wasserette had gehad en clandestien oplosmiddelen had gedumpt. Voor de sanering van de grond moest het gebouw worden afgebroken. In de tussentijd ging Overal verder op de Weurtseweg.
Door de schadevergoeding die Overal (uiteindelijk) van de provincie krijgt, een tweede hypotheek en een gemeentegarantie wordt nieuwbouw mogelijk.
Revolutionaire en milieuvriendelijke nieuwbouw
Overal wilde een revolutionair en vooral milieuvriendelijk pand. Het koos voor het ontwerp van architecten Tjeerd Deelstra en Jan Nijland van het International Institute for the Urban Environment. Maart 1993 begint de nieuwbouw en opent op 4 september.
Brand en herbouw
In 1996 breekt er echter brand uit. Tijdens de herbouw verkast Overal tijdelijk naar de Molenweg.In 1981 besluit Stichting Overal de oude wasserij Edelweiss op Bredestraat 52-54 te kopen. Wel is er discussie: hun pand aan de Karregas is een fijne plek en heeft een goede aanloop. Ligt de Bredestraat niet te ver weg? En daarnaast had Overal onvoldoende geld om het pand zomaar te kunnen aankopen. Wél had de locatie aan de Bredestraat de nodige voordelen: het zou mogelijk worden om een plek te realiseren voor wonen én werken. De oppervlakte was groter. En de vruchtbare grond bood mogelijkheden om biologisch te gaan boeren.
Er moest veel aan het pand gebeuren, vooral omdat het pand slecht was onderhouden en er na Edelweiss een aantal huurders het gebouw hadden uitgewoond. Na veel herstelwerk, kon Overal in 1983 open. In de woning gingen 5 “Overallers” wonen.
Rond 1991 bleek de grond echter ernstig vervuild te zijn, door een voormalige onderhuurder die een chemisch wasserette had gehad en clandestien oplosmiddelen had gedumpt. Het gebouw moest worden afgebroken. In de tussentijd ging Overal verder op de Weurtseweg.
Door de schadevergoeding die Overal (uiteindelijk) van de provincie krijgt, een tweede hypotheek en een gemeentegarantie wordt nieuwbouw mogelijk.
Overal wilde een revolutionair en vooral milieuvriendelijk pand. Het koos voor het ontwerp van architecten Tjeerd Deelstra en Jan Nijland van het International Institute for the Urban Environment. Maart 1993 begint de nieuwbouw en opent op 4 september.
In 1996 breekt er echter brand uit. Tijdens de herbouw verkast Overal tijdelijk naar de Molenweg.
Een uitgebreid artikel is te lezen op “40 jaar Overal“, tevens bron van deze paragraaf.
De dierenweide staat bekend als “het landje van Lap”. Eigenaar Jan Lap wilde niet dat de gemeente de dierenweide zou bebouwen. Daarop beloofde de gemeente dat niet te doen tijdens zijn leven. Lap zou meer dan 100 jaar worden. Tegenwoordig (mei 2026) bestaat de dierenweide nog steeds.
In 1925 was Johannes Martinus Lap (het RAN noemt hem Jan, waarschijnlijk was dit zijn roepnaam) met zijn vrouw naar Nijmegen gekomen.
In 1935 wordt een woning aan de Bredestraat gebouwd. De Stenen Bank noemt de naam van zijn vader Petrus Paulus, maar uit het artikel blijkt nergens dat deze Petrus vanuit Rotterdam óók naar Nijmegen was gekomen. Waarschijnlijk betreft het een vergissing. Het ene deel van de woning gaat Johannes zelf bewonen, het andere deel wordt verhuurd. Later zal een van de zonen van Johannes, Harry, dit deel gaan bewonen.
Naast de woning lag tuinbouwgrond van de broers Geurtjes. In de jaren 60 besloten zij het rustiger aan te gaan doen. De gemeente leek interesse om het te gebruiken als bouwgrond; Lap vreesde dat het terrein als vuilstort zou worden gebruikt.
Lap en zijn 6 zonen besluiten er “voor de zekerheid” een dierenwei van te maken: met bouwstaal wordt een afrastering gemaakt en uit Beuningen, waar vierwekelijks een dierenmarkt was, wordt kleinvee gehaald.
De gemeente besloot om de dierenweide in ieder geval te gedogen tot het overlijden van Lap. De Stenen Bank noemt in haar artikel van 1997 dat zijn zoon Harry wel door wil gaan met de dierenweide, wanneer Johannes zou komen te overlijden.
In ieder geval bestaat anno mei 2026 de dierenweide nog steeds.
Een foto uit 1989 van de 90-jarige Jan Lap in de dierenweide is te zien op F55594 RAN.
Het vernieuwde volkstuinencomplex ’t Achterveld werd op 4 mei 2005 heropend. Het is mij nog niet bekend vanaf wanneer hier volkstuinen waren. Voor de naam van de volkstuinen had men ideeën kunnen inzenden. Daarbij koos de jury voor de naam “Achterveld”, “omdat het hier vroeger ook zo heette”. (De Stenen Bank, juni 2005, met een verslag van de opening)
In ieder geval komt deze naam al voor in 1822. In 1933 noemt Teunissen het: “Terrein onder Heesch tussen de Breedestraat en de Dorpsstraat.” (Straatnamenregister)
Huize Diemerkamp is sinds 1988 een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing (hier staat tevens een uitgebreide beschrijving):
“Goed bewaard voorbeeld van villabouw uit het midden van de negentiende eeuw, van groot belang door de goed bewaarde situering met vijver en toegangsbrug.”
Bredestraat 90-92
Gemeentelijk Monument
Bredestraat 90-92 is een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing:
“Landhuis. Blokvormig geheel gepleisterd pand van twee bouwlagen met pannen schilddak. Vanwege de ligging op een hoek zijn twee der vier gevels rijker geornamenteerd. De voorgevel heeft drie assen. Evenals de zijgevel is deze horizontaal ingedeeld door drie smalle vlakke banden tussen de etages, en één dergelijke band bij wijze van kroonlijst. De hoeken en de middenpartij, die de dieper liggende voordeur bevat zijn vertikaal geaccentueerd door vlakke pilasters met smalle verdiepte vakken. In de zijgevel is deze indeling herhaald. De middenpartij, tussen vlakke pilasters is hier echter blind. Alleen de zijvlakken bevatten hier elk één venster, behalve links beneden waar zich een kamer met twee vensters bevindt. Het betrekkelijk vlakke, licht gebroken dak kraagt over op een rij ver uitstekende balken. Alle vensterindelingen zijn gewijzigd; een rechts van de voorgevel aangebouwde tuinkamer of erker is door verbouwing van alle ornamentiek ontdaan. Bouwjaar: ca. 1870-1875. Monumentaal pand van harmonische verhoudingen, karakteristiek voor de villabebouwing in de omgeving van de stad.”
Bredestraat 114 is een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing:
“Gepleisterd voorhuis van een T-boerderij van een bouwlaag, met een gevel van vier assen. Voordeur in derde as; de vierde as bevat een opkamer. De eerste, meest linkse as bevat een gewijzigd smal venster; de tweede as heeft een zesruiter. In de gevel twee hooiluiken. Het achterhuis, dat waarschijnlijk asymmetrisch aansloot en links tot aan de voorgevel doorliep is recent vernieuwd. Voorhuis met schilddak met pannen, verlopend in het haaks daarop staande dak van het bedrijfsgedeelte. bouwjaar: 1762 (muurankers) Ondanks ernstige ingrepen in essentie nog goed herkenbare kleine boerderij.”
Bredestraat 148
Gemeentelijk Monument
Bredestraat 148 is een Gemeentelijk Monument met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving opgenomen:
“Architectuurhistorische waarde Zowel in de hoofdvorm als de detaillering in een vrij gave staat behouden gebleven voorbeeld van een ruime dorpswoning uit de late negentiende eeuw. In zijn vormgeving is de woning karakteristiek voor de Neorenaissance, met speklagen, van diamantkoppen voorziene sluitstenen en een hoofdgestel. Karakteristiek is bovendien de symmetrische opzet, met in het verlengde van de hoofdingang een Vlaamse gevel. In deze opzet sluit de woning aan bij een vooral in de tweede helft van de negentiende eeuw geliefd dorpswoningtype. Door het vrij gave karakter weerspiegelt het pand dan ook op een goed herkenbare manier de contemporaine ontwikkelingen op het gebied van de villabouw.
Stedenbouwkundige waarde Het pand heeft door zijn markante verschijningsvorm met een dominant aanwezige en roodgedekte kap met een dakhuis met balkon, en een symmetrische bouwmassa met een ingangsportiek en gepleisterde detaillering, alsmede door zijn prominente vrijstaande ligging in een bocht van de Bredestraat belangrijke situationele waarde. Hier maakt het object tezamen met het vergelijkbaar vormgegeven buurpand op nr. 152 deel uit van een waardevol ensemble dat karakteristiek is voor de historische bebouwing in het vroegere dorp Hees. De situeringswaarde wordt versterkt doordat zich langs het betreffende deel van de Bredestraat nog een aantal historische panden bevindt, waaronder het uitgebreide complex van Sancta Maria.
Cultuurhistorische waarde Er is bijzondere cultuurhistorische waarde door de verwijzing naar het groei- en ontwikkelingsproces van de vroegere dorpen Hees en Neerbosch. In de loop van de tijd werden deze plaatsjes niet alleen gekenmerkt door een agrarisch karakter – met boerderijtjes, kwekerijen en bloemisterijen – maar ook door een groot aantal villa’s, landhuisjes en buitens. Als onderdeel van de onder meer door enkele historische villa’s en het voormalige rusthuis Sancta Maria bepaalde bebouwing aan dit deel van de Bredestraat weerspiegelt de onderhavige woning dan ook de historische ontwikkelingen in het betreffende gedeelte van de gemeente Nijmegen.”
Huize ‘De Laarhoek’ van de familie C.A. Wagner; Het toenmalige adres van de woning was Breedestraat 217, vanaf 1912 wordt het huis bewoond door de familie Hammes-Wagner, Bredestraat 160 Hees, 1907-1908 (F88886 RAN)
Charles Pieter Hammes (Hees, 9 augustus 1915 – aldaar, 16 april 1991) was een Nederlandse beeldhouwer. Veel van zijn beelden zijn te vinden in de openbare ruimte. Daarnaast maakte hij een kerstgroep, welke uit 80 onderdelen bestaat.
Gemeentelijk Monument
Bredestraat 158-160 is een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing:
“Geheel gepleisterd bakstenen pand met symmetrische opbouw, bestaande uit een vlakgedekt drieassig middengedeelte en daarop aansluitende eenassige zijvleugels van één bouwlaag met schilddaken en een centrale dakkapel. Het middengedeelte heeft een centrale deur met daarboven een klein balkon, waarboven een kleine torenvormige bekroning die boven het platte dak uitsteekt. Deze toren heeft vier lage leiengedekte dak- schilden; het vlakke bovengedeelte wordt omgrensd door een smeedijzeren hekje. Alle vensters op de begane grond zijn zesruiters en hebben houten luiken. De ramen op de etage van het middengedeelte zijn klapvensters met een tweedelig bovenlicht. Tegen de linker-zijgevel is een aanbouwtje met aan de straatzijde een venster en in de zijgevel een deur: de toegang tot de linkerwoning. Bouwtijd: ca. 1880 Aantrekkelijk gelegen en gaaf bewaard gebleven pand dat als één van de zeer weinige kleine buitens in Hees bewaard gebleven is. Voor Nijmegen een vroeg voorbeeld van een op de vorm van de boerderij teruggaand type landhuis -van één etage met verhoogde ingangspartij- dat tot in het begin van de 20ste eeuw in de omgeving van de stad in zwang bleef.”
Bredestraat 201/Korte Bredestraat 62
Rechts de Dorpsstraat (de latere Korte Bredestraat) en links de Bredestraat ; in het midden het huis Beau Lieu, 1875-1880 (F19102 RAN)
Gemeentelijk Monument
Het pand is een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing:
“Landhuis bestaande uit twee woningen; “Beaulieu”. Blokvormig, op een straathoek gelegen bakstenen pand van twee bouwlagen met pannen gedekt schilddak. Vlakke geprofileerde gootlijst. Muren oorspronkelijk aan drie zijden baksteen; aan de vierde zijde, aan de Korte Bredestraat, gepleisterd. Voorgevel aan de Bredestraat later gewit. T-vensters. Voorgevel Bredestraat met zes assen, waarvan de middelste als risaliet. Op de begane grond voor de risaliet een latere serre met twee deuren. Zijgevel aan Korte Bredestraat beneden drie, boven vijf vensters, waarvan de bij nr.62 behorende vensters nog met de oorspronkelijke persiennes. De voorgevel van nr.62 in baksteen, met vijf assen met in het midden de voordeur met houten pilasterkozijn. Links van de voordeur, over twee assen, een brede houten serre. Alle ramen met persiennes. Bouwjaar: midden 19de eeuw. Ondanks de sobere modernisering van nr.201 in hoofdvorm goed bewaard landhuis van uitzonderlijke opzet, met voor- en achterhuis. Door de ligging beeldbepalend voor het karakter van de 18de en 19de eeuwse hoofdstraat van het villadorp Hees”
Bredestraat 206-208 is een Gemeentelijk Monument met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving):
“Architectuurhistorische criteria Het pand is voor Nijmegen een goed voorbeeld van een hallehuisboerderij uit 1900 in het voormalige buurtschap Hees. De boerderij is redelijk gaaf bewaard gebleven. Ook het interieur bezit meerdere waardevolle elementen, waaronder paneeldeuren, een kelder met opkamer, schouwen en de brandmuur. Om deze redenen heeft het plan architectuurhistorische waarde. Dit betreft zowel het exterieur als de indeling van het interieur en de waardevolle onderdelen daarin.
Stedenbouwkundige criteria De hallehuisboerderij is onderdeel van een historisch gegroeide reeks van woonhuizen, boerderijen en villa’s aan de Bredestraat. Bovendien verwijst de boerderij naar het oorspronkelijke agrarische grondgebruik in en rondom Hees. Derhalve heeft het gebouw stedenbouwkundige waarde.
Cultuurhistorische criteria De boerderij herinnert aan de geschiedenis van het dorp Hees, waarin de land- en tuinbouw een belangrijke rol heeft gespeeld. Bovendien geeft het een goed beeld van het bestaan op een boerderij in.”
Automatiek Lucullus , op de hoek met de In de Betouwstraat (links), daarnaast het pand van Hilckmann Bedrijfskleding, Molenstraat 102, 1956 ( Fotopersbureau Gelderland via GN42633 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
Na de ontmanteling was In de Betouwstraat een van de eerste straten die werd aangelegd. Haar uiterlijk van eind 19e/begin 20e heeft ze voor een groot deel weten te behouden. Deels doordat het zich nooit heeft ontwikkeld tot volledige winkelstraat. En deels, doordat de Tweede Oorlog beperkte schade voor de In de Betouwstraat heef opgeleverd.
Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen en andere informatie over de In de Betouwstraat. De pagina en artikelen zullen van tijd tot tijd worden aangevuld.
Vooraf
De Molenpoort met de droge gracht en de eerste houten brug buiten de Poort (hier ligt tegenwoordig de In de Betouwstraat en de Van Welderenstraat), 1875 (Gerard Korfmacher via F23036 RAN)
In 1874 viel het besluit dat Nijmegen -eindelijk!- haar wallen mocht slopen en uitbreiden. Hoewel nog enige tijd werd bediscussieerd hoe deze uitbreiding vorm moest krijgen, werd In de Betouwstraat een van de eerst geplande straten: de uitbreiding zou bestaan uit 1 grote ring van boulevard-achtige straten, met daartussen twee ringen van kleinere straten: de Walstraten op de plek waar de wallen stonden en de In de Betouwstraat, van Welderenstraat en van Broeckhuysenstraat daar tussenin.
De In de Betouwstraat boven de II, Detail KPU-419A RAN
Op 29 Oktober en 12 November 1879 vond de veiling plaats van 30 percelen, ongeveer 1,50 hectare bouwterrein. Waaaronder de percelen van de In de Betouwstraat (de straat boven de II). “De courant van 24 October gaf de bijzondere voorwaarden van dezen verkoop. Opbrengst f 120,422, = 8 per M2 Huisperceelen f 60,13 a f 14,84, villa perceelen f 4.40 à f 6,016.” (Bijschrift KPU-419A)
Bisschop Hamerstraat, 1959 (Fotopersbureau Gelderland via F11632 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
In 1920 vestigt de bekende bontwinkel Hendriksen zich op hoek van de Bisschop Hamerstraat en de In de Betouwstraat, naar een ontwerp van de architecten Zoetmoelder en van den Bogaard. In de oorlog wordt het pand van Hendriksen samen met een aantal andere gebouwen verwoest, terwijl veel panden in deze hoek van het centrum de…
Verlengde Molenstraat (nu Bisschop Hamerstraat:) Gezicht op het hoekpand van de In de Betouwstraat (links) met de Molenstraat (rechts), gedateerd 1900 (F12727 RAN)
Advertentie aankondiging opening sigarenwinkel W. van den Berg Jr., Molenstraat no. 2, hoek In de Betouwstraat (De Gelderlander 11/8/1901)
Op de hoek van de In de Betouwstraat en Molenstraat heeft begin 20ste eeuw tientallen jaren een sigarenwinkel gezeten.
In augustus 1901 kondigt W. van den Berg Jr. de opening van zijn filiaal aan. Afgaande op de advertentie had hij al een sigarenwinkel in Amsterdam.
Koningin Wilhelmina en prins Hendrik in Nijmegen (hoek In de Betouwstraat / Molenstraat) bij de opening van het Maas-Waalkanaal; links achter de koets is de hoek Bisschop Hamerstraat/In de Betouwstraat te zien, 27/10/1927 (F66873 RAN)
Geallieerde (Engelse) militairen voor Sigarenmagazijn W. van den Berg, op de hoek met de In De Betouwstraat, Molenstraat 150a, 21/9/1944 (Anna Huybers via F26900 RAN CCBYSA Auteursrechthouder Andrew T. Woolley)
Snacken op de hoek: Lucullus, Groenen en FEBO
Automatiek Lucullus , op de hoek met de In de Betouwstraat (links), daarnaast het pand van Hilckmann Bedrijfskleding, Molenstraat 102, 1956 ( Fotopersbureau Gelderland via GN42633 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
In mijn herinnering zat hier “altijd” snackbar de Groenen. In 1956 zit hier in ieder geval Automatiek Lucullus. Nu zit alweer jarenlang de FEBO op de begane grond.
In de Betouwstraat 11
In de Betouwstraat 11, augustus 2023 (Google Streetview)
De In de Betouwstraat 11 lijkt voor de oorlog in gebruik te zijn als (boven) woning met praktijkruimte. Onder meer afgaand op het feit dat de tandarts Parmet zich hier in 1924 vestigt en in ieder geval tot 1968 op dit adres gevonden wordt.
Er dient een slag om de arm te worden gehouden, omdat het mogelijk is dat het gebouw te maken heeft gekregen met een hernummering.
Het gebouw is tussen 1880 en 1885 gebouwd (Gemeentelijke Monumentenlijst).
Iddekinge Hofkamp: eerste gebruiker?
De tot nu toe eerstgevonden vermelding is J.A. van Iddekinge Hofkamp, als penningmeester van een plantenbeurs (PGNC 2/12/1883).
Daarna komen advertenties van J.A van Iddekinge Hofkamp voor als vertegenwoordiger voor Nijmegen en Omstreken voor het Amsterdamse “La Compagnie Bordelaise”. In de eerste helft van 1886 verschijnen advertenties voor “uitmuntende wijnen, cognacs, enz.” (oa PGNC 23/3/1884, De Gelderlander 25/3/1884, De Gelderlander 10/4/1884, De Gelderlander 4/6/1884).
Ook wordt in PGNC 11/5/1884 een advertentie gevonden, waarbij Iddekinge Hofkamp correspondent is voor de Onderlinge Brandwaarborg-Maatschappij.
In april en juli 1885 is een net bovenhuis, in de Betouwstraat No. 11. “door vertrek naar elders elders terstond tegen lagen prijs te huur”. Deze bestraat uit drie kamers, alcoof, keuken, kelder, twee zolderkamertjes, enz. Inlichtingen kunnen worden gevraagd bij W.C.A. Hofkamp, Berg-en-Dalsche Weg. Er is nog niet onderzocht of en wat de relatie is tussen Iddekinge Hofkamp en W.C.A. Hofkamp. (PGNC 26/4/1885 en PGNC 12/7/1885)
P.M. Parmet
Verhuisbericht tandarts Parmet naar In de Betouwstraat 11 (PGNC 26/7/1924)
De tandarts P.M. Parmet zal voor lange tijd het pand In de Betouwstraat 11 gebruiken. In juli 1924 plaatst hij een advertentie dat hij naar dit adres is verhuisd (PGNC 26/7/1924). Hij komt in ieder geval nog in het Adresboek van 1968 voor op dit adres.
Tot nu toe gevonden familieleden van Parmet
Hij is getrouwd met mevrouw Post Uiterweer. Afgaande op krantenadvertenties, heeft het echtpaar in ieder geval de volgende kinderen gekregen:
Piet, 27-5-1927 (PGNC 28/5/1927). Hij overlijdt (waarschijnlijk) in september 1949 (overlijdensadvertentie De Gelderlander 24/9/1949
Paula, overlijdt 13-5-1939 op 22-jarige leeftijd (De Gelderlander 13/5/1939).
Annie, zij is nieuwjaar 1942 verloofd met Bert Bakker (Arksteestraat 1) (PGNC 29/12/1941); Zij overlijdt echter op 6-11-1948 op 29-jarige leeftijd )( De Gelderlander 8/11/1948). Aangezien er bij de rouwadvertentie “lieve Dochter en Zuster” staat, welke is onbekend of het huwelijk heeft plaatsgevonden.
25- jarig jubileum als tandarts
Op 2 mei 1937 viert hij zijn 25-jarig jubileum als tandarts. “Gedurende deze kwarteeuw heeft hij hier ter stede zijn praktijk uitgeoefend en zich een zeer goeden naam verworden. Dat ook de Ned. Maatschappij tot Bevordering der Tandheelkunde zijne verdiensten naar waarde wist te schatten blijkt wel uit het feit dat hij sedert tal van jaren deel uitmaakt van het hoofdbestuur en circa 25 jaar penningmeester is der afdeeling Gelderland.” (PGNC 27/4/1937)
(Overige) gevonden gebruikers
In deze tabel staan de overige, tot nu toe gevonden, gebruikers op dit adres.
Zij vestigt zich in maart 1933 vanuit Schiedam, Stationsplein 15b (PGNC 11/3/1933) ; 1934
Mej. C.M. Meeder
Kinderjuffrouw
1948
Mw. H.L. Parmet
1963
J.M. Stevens
Leraar
1963
Gemeentelijk Monument
Het pand is sinds 1988 een Gemeentelijk Monument. De tekst bij aanwijzing: “Winkelwoonhuis in straatwand. Pand in twee bouwlagen met souterrain, waarvan het linkerdeel van de eerste bouwlaag de winkel vormt. Plat dak met laag dakschild, evenwijdig aan de gevel. Vierassig met asymmetrisch aangebrachte ingangspartij in de derde as van links. Hierin is een terugliggende voordeur aangebracht, met op de etage een verwijderd balkon en een dakkapel met tympaan. Gestucte gootlijst met verdiepte vakken en twee consoles in de risaliet. Geprofileerde raamomlijstingen met ornamentale bekroning van stuc.
Onversierde bakstenen gevel met stuclijst tussen de etages en natuurstenen sokkel, waarin smalle souterrainvensters.”
In de Betouwstraat 12, Vijftigschild
“Een tweeden radio-zaak van de firma Vijftigschild.
De firma Vijftigschild, alleen-vertegenwoordigster voor Nijmegen en omstreken van de Telefunken-producten, is zeker in Nijmegen geen onbekende, en nu, na de bijna tien jaren dat zij in het huis aan den Graafschenweg haar zaak gevestigd heeft, mag zij zich in veler gunst verheugen.
In den laatsten tijd nam het bedrijf echter dermate in groei toe, dat uitbreiding noodzakelijk bleek. Deze nu is verkregen door de vestiging van een tweede zaak in de In de Betouwstraat no. 12, in het pand, waar eertijds de schoenenwinkel van de firma Pelser gevestigd was.
Vanzelfsprekend is het huis eerst voor zijn nieuwe bestemming geschikt gemaakt door de eigenaardige, opvallende gevelbeschildering in rood en blauw, hetgeen echter zijn verklaring vindt in het feit, dat rood en blauw de Telefunken-kleuren zijn, zoodat ’t logisch is, dat deze ook door een vertegenwoordiger van deze fabriek worden gevoerd.
Het inwendige van den winkel ziet er zeer aantrekkelijk uit, eenvoudig en smaakvol; men vindt hier geen opeenstapeling van artikelen, waardoor di, en zeker in een zaak als deze, toch niet tot hun recht zouden komen. De bezoekers komen hier in een rustige, prettig-aandoende sfeer, waar zij op hun gemak hun keuze kunnen bepalen. …” Vervolgens volgt er een bespreking welke radio’s er ondermeer te koop zijn (PGNC 11/9/1929).
Daarbij is opvallend, dat het artikel uit 1929 noemt dat hier de schoenenwinkel van Pelser heeft gezeten. In ieder geval is er in 1935 van de winkel van Pelser, eveneens op nummer 12. Of er sprake is van hernummeringen, is nog niet bekend.
Plan tot verbouwing v/e woning tot winkel voor Dhr. M. Beker In de Betouwstraat 13, J.A. Marquering, Arch. Te Oss, datum tekening 8-2-1954 (D12.419584)
In 1954 laat M. Beker het woongedeelte op de begane grond verbouwen tot een winkel. De architect is J.A. Marquering uit Oss. Daarbij wordt de zitkamer en woonkamer verbouwd tot winkel. De voorkant krijgt in het midden een portiek met in het midden de deur naar de winkel (zie hieronder). Links van de ingang komt een etalage. Rechts van de ingang – waar de voormalige entrée van het pand zich bevond- komt eveneens een etalage met daar achter een deur met de opgang naar de bovenverdieping.
Plan tot verbouwing v/e woning tot winkel voor Dhr. M. Beker In de Betouwstraat 13, J.A. Marquering, Arch. Te Oss, datum tekening 8-2-1954 (D12.419584)
In 1966 volgt een verbouwing aan de achterkant: Plan tot verbouwing v/e serre tot kantoor + douche-zolder voor dhr M. Beker te Nijmegen. De architect is A.J.E? van Velthuysen, Sl. de Bruïneweg 4 (D12.4195004).
Ook in 2000 (“Uitbreiden winkel”) en 2007 (“verbouwen van een winkel naar een winkel/afhaalcentrum”) zijn er verbouwingen. Vanwege privacy zijn de bouwtekeningen niet opgenomen.
In de Betouwstraat 17 en 19
Nu Habbekrats en Nachtopvang, In de Betouwstraat 17 19 architect van den Boogaard, september 2023.
In de Betouwstraat is een van de eerste straten die aangelegd is na de sloop van de vestingwerken. In 1880 kreeg het haar naam. In 1883 ontwerpt architect A. van den Boogaard voor Leo Maussen een herenhuis en magazijn. Nummer 17 is inmiddels alweer jaren bekend als Habbekrats. Op nummer 19 is de nachtopvang van…
In de Betouwstraat 21-23-25, 2010 (Henk van Gaal via DF3731 RAN CC0)
Bouwjaar: 1880-1882, Architect: H. Jansen (Bron: Gemeentelijke Monumentenlijst)
Vis- en Fruithandel Hendriks
1917 “Betoustraat 6 en 8”; Huidig: In de Betouwstraat 6 en 8
Fruit en viswinkel Hendriks, In de Betouwstraat 6 en 8, RAN dateert deze foto op 1910; afgaande op het openingsartikel (verbouwing van huis tot woning, de symmetrie) betreft het een foto van na 1917 (F17533 RAN)
“Visch- en Fruithandel Joh. Hendriks & Zn.
Morgenochtend heeft de opening plaats van een afzonderlijken winkel voor zee- en riviervisch van den visch- en fruithandel der firma Joh. Hendriks &Zn., Betoustraat 6 en 8. Deze nieuwe winkel is gelegen naast den vroegeren, welke thans uitsluitend voor de fruit-afdeeling bestemd zal zijn.
Door een belangrijke verbouwing is nu een prachtig pand verkregen, welks mooie voorgevel de Betoustraat siert en dat de firma Hendriks met rechtmatigen trots het hare mag noemen. Wanneer men bedenkt, dat de heer Hendriks voor een twintigtal jaren met een klein, onaanzienlijk winkeltje in de Bloemerstraat begonnen is en dat de eigenaars door noesten vlijt en prompte bediening hun zaak hebben doen groeien tot een der eerste op dit gebied in Nijmegen, dan past daarvoor een eeresaluut.
Fruit en viswinkel Hendriks, In de Betouwstraat 6 en 8, 1906 (F17537 RAN)
De thans voltooide vischwinkel was tot voor eenige maanden woonhuis, behoorend bij de oorspronkelijke zaak. Doordat het afzonderlijke bovenhuis vrijkwam, kon dit bij den winkel getrokken worden en kwamen woonvertrekken voor de nieuwe afdeeling beschikbaar. De medewerking werd gezocht en verkregen van den heer J. Thunnissen, architect en aannemer alhier (Mesdagstraat), en deze heeft op de meest bevredigende wijze de verbouwing ontworpen en uitgevoerd.
De grootste verdienste van den ontwerper is, dat deze de wetten der symmetrie zoo volkomen heeft weten te eerbiedigen. Het dubbele winkelhuis, zooals het er nu staat, is een geheel. De winkels hebben nagenoeg hetzelfde aspect en worden gescheiden door een kantoortje, een elegant glazen huisje, van waaruit de patroons, gedachtig dat het oog des meesters het paard vet maakt, een door niets belemmerend overzicht hebben over beide afdeelingen. Het bovendeel van de glazen wanden van genoemd kantoortje bestaat uit fraai gebrand glas in lood.
De vischwinkel zelf maakt in alle opzichten een keurigen indruk. Alles wat in een dergelijke zaak heden ten dage de kooper uit een oogpunt van schoonheid en hygiëne, de verkooper ten aanzien van comfort en praktische bruikbaarheid verlangt, is hier bijeengebracht. Wij noemen de fraaie marmeren toonbank en vitrine met van het alledaagsche afwijkenden opstand, de eveneens marmeren waschbakken, de tegelwanden met reproducties van beroemde schilderijen uit het visschersleven, het fraaie schilderwerk, waarbij alles in frissche, lichte tinten is gehouden, de electrische verlichting en last but not least het aquarium, dat een sieraad zal uitmaken van de etalage en waarin morgen forellen, voor deze openingsgelegenheid door de Ned. Heidemaatschappij speciaal gezonden, ongetwijfeld de aandacht zullen trekken naast zalmen, kreeften, tarbots en meer andere prachtige vischsoorten.
Zal het publiek zich van morgen af dus kunnen overtuigen, dat wij in onzen lof over den nieuwen winkel niets te ver zijn gegaan- ook het gedeelte, waarmede de zaak verrijkt is, dat niet aan ieders oog zal blootstaan, is het waard met een enkel woord te worden vermeld. Wij bedoelen de flinke, almede naar de nieuwste eischen ingerichte kelders voor het fruit en de visch, met een afzonderlijken, breeden ingang (den vroegeren toegang van het bovenhuis). ’s Is wederom de vischafdeeling, welke onze aandacht gevangen heeft gehouden door hare hoogst gerieflijke en degelijke inrichting. Gemetselde ijskasten en waschbakken, welke in een oogwenk in bassins met doorloopende waterverfrissching kunnen worden herschapen en een speciale inrichting voor de afvoer direct uit den winkel van het vuil van de visch, zoodat men daar nimmer last zal hebben van den penetranten vischreuk, die sommige koopers zoo schuwen- dit alles valt hier op te merken. Een afzonderlijke trap brengt het personeel van den vischkelder naar den daarop correspondereenden winkel.
Wanneer wij nu nog vermelden, dat het schilderwerk is verricht door den heer Joh. Lauran en at de firma Payens-Donders (Betoustraat) zich heeft belast met den aanleg van de waterleidingen, de bassins en het electrisch licht, dan gelooven wij de zaak van de firma Hendriks & Zn. in hare nieuwe uitbreiding voldoende te hebben geïntroduceerd. Wij wenschen de heeren Hendriks toe, dat hun zaak moge blijven groeien en bloeien.” (PGNC 14/7/1917)
Tegenwoordig zit alweer jarenlang pizzeria Romagna in het pand.
In de Betouwstraat 6 en 8 , augustus 2023 (Google Streetview)
Gemeentelijk monument In de Betouwstraat 6-8-10
Het pand is een Gemeentelijk monument met als waardering (tevens met beschrijving):
“De bovenbouw van het pand is door de ligging en het verband met het aangrenzende pand op de hoek van de Molenstraat van essentieel belang voor de straatwand”
In de Betouwstraat 26
In In de Betouwstraat hebben een aantal hernummeringen plaatsgevonden. Daarom moet er voor 1940 een slag om de arm te worden gehouden.
De op dit moment eerstgevonden advertentie is voor een dienstbode in PGNC 4/2/1886
In De Gelderlander 8/5/1887 is G. Orléans, Specialiteit voor Heilgymnastiek en Massage verhuisd naar de Betouwstraat 26a (De Gelderlander 8/5/1887)
Advertentie verkoop inventaris W.H. van Hoogenhuijze (PGNC 8/4/1888)
Begin 1888 is de heer W.H. van Hoogenhuijze overleden, een gepensioneerd majoor. Op 20-4-1888 zal zijn inventaris worden verkocht, zie advertentie PGNC 8/4/1888
Rond 1908 zit waarschijnlijk voor kortere tijd het “Filiaal van het Electrotechnisch Installatie-Bureau der Firma H. & J. van den Wall Bake te Amsterdam” (PGNC 15/4/1908).
In 1929 zit er een autorijschool, welke “boven ’t Sporthuis” zit (De Gelderlander 18/3/1929)
Voornamen
Achternaam
Omschrijving
Jaar
Opmerkingen
W.H. van Hoogenhuize
Gep. Majoor
1887
M.J. van Hoogenhuize
zonder beroep
1887
A. Dozij
1e Luitenant der Infanterie
1887
wed. A.
Faure Beeckman
1896
is wed. Beekman, geb. E.A.J.G. Cork, z.b. dezelfde?
wed.
Beekman, geb. E.A.J.G. Cork
zonder beroep
1898
wed. H.P.M.
v.d. Wedden, geboren S.M.C. Weijler
1899, 1901
Th.L.A.
Nass
handelsreiziger
1902
Th.J.C.
Bovens
1903
W.
v. Guldener
commies P en T
1905
A.J.G.
v. Selm
gep. Serg. Maj. O.I.L.
1907, 1908
W.A.B.J.
Wiesell
1908, 1909
W.
Roos
1908, 1909
wed. A.J.G.
v. Selm, geb. C.C. Bogmans
1909, 1910-1911, 1912-1913, 1913-1914
E.G.
Tobi
1910-1911
H.C.
Schelbergen
1910-1911
J
Braskamp
1912-1913: assistent-apotheker
1912-1913, 1913-1914
M.L.H.
Geene
gep. Adj. Cond. O.-I. L.
1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1916, 1918, 1920
G.C.
Sluijs
kantoorbediende
1913-1914, 1914-1915
Mej. A.B.W.
Selm
1914-1915, 1915-1916
(Mej.) M.W.
van ’t Hul
1915-1916, 1918
Mej. M.A.B.W.
Selm
1916
J.C.H.
v. Waegeningh
1918
H.H.
Verbeek
1920
Th.G.
v. Angereen
reiziger
1920
In gebr. Bij No. 24
1928
D.
Fransen
handelsagent; in 1936 reiziger
1934, 1936
P.W.
v.d. Meer
coiffeur; 1948 herenkapper
1938, 1940, 1948
M.G.H.
Opsteeg
1938: machine-bankw. E. Centr
1938, 1940
B.J.M.
Pas
teekenaar van het kadaster
1940
Mej. A.
Staleman
analiste
1940
F.B.
Boschma
Inspect. Rijksmet.
1948
H.
van der Meer
in 1951 tech. Administrateur
1948, 1951
G.E.W.
Opsteeg
1948
wed. A.
Hendriksen, geb. Th.B. van Gessel
1951, 1955. 1959, 1963
T.
Bisselink
1968, 1971
F.W.
Spanjaards
1968, 1971
In de Betouwstraat 28
Payens
In 1918 verhuist Mart. Payens, agent van “Underwood” schrijfmachines naar In de Betouwstraat 28 (De Gelderlander 2/5/1918). Hij is agent voor Gelderland, Noord-Brabant en Limburg (De Gelderlander 29/1/1921)
Paginagrote advertentie vanwege 10 jarig bestaan Payens (De Gelderlander 10/2/1922)
Hij noemt in zijn advertentie in 1924 ook “Arnhem – ’s-Hertogenbosch – Roermond”. (PGNC 21/7/1924)
In juli 1925 is er een opruiming “wegens verbouwing en reorganisatie” (advertentie De Gelderlander 18/7/1925) Tijdens deze verbouwing ligt de ingang van de winkel aan de achterkant: 1e Walstraat 21. (PGNC 31/8/1925) Eind oktober is de verbouwing gereed (advertentie PGNC 30/10/1925)
In juni 1929 kondigt Payens de “verbouw kantoren” aan, waardoor de etalage die week gesloten blijft (PGNC 28/6/1929).
Afgaande op de advertentie, staat In oktober het bovenhuis te huur “ook geschikt voor kantoorlokalen. Desgewenscht met Centrale Verwarming. Te zien en bevragen: Betouwstraat 28” (PGNC 3/10/1932)
E. v.d. Burg en vrouw, gep. Vestigen zich in juli 1934 op In de Betouwstraat 28 (PGNC 28/7/1934). Zij vetrekken rond begin mei 1925 weer, naar Arnhem. (PGNC 4/5/1935)
Bij hun advertentie voor het 40-jarig bestaan noemt Mart. Payens’ Kantoormachinebedrijven de plaatsen Arnhem, Enschede, ’s-Hertogenbosch, Eindhoven en Maastricht (De Gelderlander 6/7/1938)
In 1938 is er een “restauratie” van de winkel, waarbij de schrijfmachines tijdelijk zijn “geëtaleerd” in Broerstraat 53. (PGNC 19/7/1938)
Oorlog
In de oorlog lijken de advertenties voor Underwood te verdwijnen; de laatst gevonden is PGNC 12/8/1940. In PGNC 6/9/1940 staat nog wel “Underwood” als ondertekening opgenomen, maar dan als richt de advertentie zich op het aanbieden van gebruikte schrijmachines,” geheel gereviseerd… zoo goed als nieuw en… met garantie. Onze Firma staat hier ten volle achter”. De advertentie in PGNC 26/3/1941 biedt een onderhoudsabonnement aan.
Waarschijnlijk Copieerinrchting “Rex” in okober 1944 tijdelijk bij Payens ingetrokken (De Gelderlander 28/10/1944). Een maand later vraagt zij een copieermachine: “De Copieerinrichting “Rex” verloor al haar bezit en vraagt om haar bedrijf te kunnen voortzetten te koop, te huur of te leen een goede copieermachine. Brieven St. Jacobslaan 141 of In de Betouwstraat 28 (firma M. Payens).
Na de oorlog
In augustus 1945 staat er weer een advertentie voor “nieuwe Underwood Schrijfmachines. Aflevering: volgens urgentie, (oorlogsbehandeling, vervanging, uitbreiding). Prijs: door de Regeering gesanctioneerd.” Ook Reken- en Telmachines vallen onder dezelfde bepalingen. (De Gelderlander 6/8/1945)
In ieder geval is Payens in 1961 nog in bedrijf. Een foto is hier te zien: F92050 RAN.
In de Betouwstraat 30
Advertentie steenkolen van S.W. den Hartoch, In de Betouwstraat 30
(PGNC 17/10/1885)
De op dit moment eerstgevonden vermelding van In de Betouwstraat 30 is de advertentie voor de handel in steenkolen van S.W. den Hertoch (ook als Hartoch geschreven, PGNC 17/10/1885). Uit deze advertentie blijkt dat hij pakhuizen heeft aan de Waalkade, Vinkengas en Zeigelbaan.
In ieder geval heeft den Hertoch in oktober 1888 nog zijn kantoor, wanneer er “een schip in lossing met prima kwaliteit kachelkolen en smeekolen” heeft aangelegd (PGNC 21/10/1888)
Louise Fijt
Louise Fijt PGNC 26/4/1902
Rond begin augustus 1899 is Louise Fijt verhuisd naar In de Betoustraat 30 . (PGNC 4/8/1899). In ieder geval vraagt Mejuffrouw L. Fijt in PGNC 22/2/1903 naaimeisjes (geen leerlingen). Zij vertrekt in augustus 1904 naar de Lange Burchtstraat 19. (PGNC 7/8/1904)
R.C.A. van Cranenburgh, Candidaat-Notaris
Een volgende gebruiker is R.C.A. van Cranenburgh, candidaat-notaris. Hij leidt tevens voor Notarieele examens op (PGNC 11/6/1905).
Verkoop
In januari 1909 staat het pand “heerenhuis met erf en tuin, onder samen met nummer 28 te koop. De verkopers zijn de erven van wijlen den heer G.J. Groot Sr., St. Anna. In de Gevonden advertentie van 17/1/1909 is nummer 30 reeds ingezet f7400,-; nummer 28 op f7600,-. Andere panden van de erven zijn:
De huizen en erven, tuintjes en weg aan de Jan de Wittstraat met uitgang naar de Stijn-Buijsstraat genaamd “het Begin”
Het perceel bouwterrein gelegen aan de Groenestraat
Het perceel bouwland gelegen aan de Verlengde Groenestraat
Van Heusden
In De Gelderlander 8/5/1909 staat het verhuisbericht van A. van Heusden, Rijksveearts naar nummer 30 (De Gelderlander 8/5/1909).
Een aantal winkels met bovenwoningen. Op de ruit bij nummer 38 (geheel links) zijn de laatste letters van “DE SPORTCENTRALE” zichtbaar, het ge(her)opende café van August Lodenstein. Vervolgens nummer 36 met zonnerscherm en het beschadigde pand nummer 34. Daannaast nummer 32 1946-1950 (F28566 RAN)
Maatschappij “Emma”
In 1908 het “Kantoor van de Maatschappij “Emma” in Vaste Goederen, Assurantiën, Hypotheken enz.” verplaatst van de Spoorstraat naar de In de Betoustraat No. 32” (PGNC 3/5/1908)
1899 Oprichting, Smetiusstraat 12
Het kantoor is opgericht op 18 maart 1899 (Adres 1934). In 1899 komt dit kantoor voor op Spoorstraat 8 (Adresboek 1899); in 1902 is het adres Smetiusstraat 12 (Adresboek 1902, 1903, 1905). Ook wordt het adres Smetiusstraat “Nijmeegsche woninggids, maatschappij Emma (bureau der) genoemd.
In 1905 komt W.S. Hilarides, inspecteur levensverzekering directeur Mij Emma voor op Smetiusstraat 12. (1905, 1907)
1908 verhuizing naar In de Betouwstraat 32
Aankondiging vertrek Hilarides? (De Gelderlander 30/9/1909)
In het adresboek 1908 komt het bedrijf voor als: “”Emma” Maatschappij tot Expl. Van Onroerende Goederen, Hilarides en Steur” en tevens als “Mij “Emma” Bureau Nijm. Woninggids – Hypotheken en Assurantiën”. (1908, 1909, 1910-1911, 1912-1913, 1913-1914). C.A. Steur is Constant Adriaan Steur.
Ook het adres van W.S. Hilarides, mede-directeur Mij. Emma is dan In de Betouwstraat 32 (1908, 1909, 1910-1911, 1912-1913, 1913-1914).
Opvallend is bovenstaande advertentie uit 1909, waarbij Hilarides vertrokken zou zijn. In ieder geval blijkt Hilarides volgens de Adresboeken nog betrokken te zijn geweest.
Ook W.P. Kregting en P.C. Poos worden op dit adres gevonden. (1909)
In ieder geval wordt de Maatschappij in het Adresboek 1912-1913 expliciet een N.V. genoemd. Kantoor van Vaste Goederen, Hypotheken en Assurantiën. Bureau van Informatiën en van de Nijmeegsche Woninggids.
Alleen C.A. Steur
In 1914-1915 is Hilarides weggevallen; het is nu: “”Emma N.V., Maatschappij tot Expl. Van Onroerende Goederen, Directeur C.A. Steur” (1914-1915, 1915-1916).
C.A. Steur, Direct. Mij “Emma” komt nu zelf voor op In de Betouwstraat 32 (1914-1915, 1915-1916); vanaf 1922 “assuradeur en makelaar, dir. Mij. “Emma” (1922, 1924, 1926, 1932, 1936). Constant Adriaan Steur overlijdt op 25-11-1937 op 56-jarige leeftijd (De Gelderlander 26/11/1937). De ondertekenaar van de overlijdensadvertentie is van zijn vrouw, Mevr. de Wed. H. Steur-Hucke, het adres is In de Betouwstraat No. 32 (De Gelderlander 26/11/1937)
Ook in Adresboek 1934, 1936, 1938, 1940 komen “Emma N.V., Maatschappij tot Expl. Van Onroerende Goederen, ass. hypotheken enz,, directeur C.A. Steur” en “”Emma”, Mij. Woningbureau” voor. Wie de eigenaar is na het overlijden van Steur (mogelijk de weduwe), is mij nog niet bekend.
In ieder geval komt Emma in 1948 en 1951 nog voor als “Makelaarskantoor en Woningbureau”
In de Betouwstraat 34
Dit pand werd beschadigd tijdens het bombardement 22 februari 1944 en in 1950 gesloopt. In eigendom van de gemeente Nijmegen gekomen en tot op heden (2015) een doorgang naar de Eerste Walstraat gebleven tussen de bestaande nummers 32 en 36, 1950-1952 (GN16235 RAN)
Tussen nummers 32 en 34 bevond zich jarenlang een gat met een doorgang naar de Eerste Walstraat. Het pand werd tijdens het bombardement van 1944 beschadigd en vervolgens in 1950 gesloopt. Daarmee is het een van de (relatief) weinige panden in deze hoek van het centrum dat verwoest of zwaar beschadigd is vanwege de oorlog.
Opzoom maakte in 2023 het ontwerp voor de invulling van deze plek voor 5 appartementen.
In de Betouwstraat 36: Lijstenmakerij Gerritsen
Lijstenmakerij Gerritsen bestaat intussen al meer dan 90 jaar (website).
In de Betouwstraat 38: De Sportcentrale
In de Betouwstraat 38 te huur: voormalig café de Sportcentrale, augustus 2023 (Google Streetview)
Hotel Esser
Hotel Restaurant van J.M. Devenijns, voorheen Esser op de hoek In de Betouwstraat met de Smetiusstraat, 1930 (F58579 RAN)
In de Adresboeken van 1916 en 1920 komt In de Betouwstraat 42-44 voor als Hotel Café Restaurant Esser.
“Hotel Esser.
Het in Nijmegen welbekende hotel Esser aan de Betouwstraat is sinds 1 November in nieuwe handen overgegaan. De heer Stecker zal dit bedrijf in nieuwe banen leiden en zich meer speciaal toeleggen op het cafébezoek van de ingezetenen. Door verbouwing en restauratie is een gezellig interieur verkregen, terwijl de plaatsing van een nieuw de Schepper biljart de liefhebbers van deze sport tot een bezoek zal uitnoodigen.
Een ruime gelegenheid is aanwezig voor het geven van diners of het houden van vergaderingen, terwijl natuurlijk ook het hotelwezen de zorg van den nieuwen eigenaar blijft hebben.
De verbouwing geschiedde door den aannemer den heer F.F. Seegers Jr.; het schilderwerk werd uitgevoerd door den her Arts en het stoffeeringswerk door den heer Peters.” (De Gelderlander 31/10/1924)
Nieuwsjaarswensen: boven E. Esser van Hotel “Nassau” aan de Smetiusstraat 2; August Stecker van “Hotel Esser” (PGNC 31/12/1925)
Bij de nieuwjaarswensen in PGNC 31/12/1927 heeft het Hotel Esser het adres In de Betouwstraat 42-46
Aankondiging veiling Hotel “Noord-Brabant” (De Gelderlander 19/12/1931)
In 1931 staat het Hotel “Noord-Brabant” te koop (De Gelderlander 19/12/1931). De verkoop vindt plaats in 2 percelen:
nummers 44 en 46 (de hoek)
nummer 42
In de Betouwstraat 42: schoenmakerij Tweehuysen
In de Betouwstraat 44-42-40, 1972 (Evert van der Grinten via F78868 RAN CCBYSA, auteursrechthouder RAN)
P. Tweehuysen richtte in 1932 Schoenmakerij Tweehuysen op. Sinds 1937 is de schoenmakerij gevestigd in de In de Betouwstraat 44. Nu is de winkel alweer eigendom van de 4e generatie. Zie hun website voor hun verhaal.
Google Streetview Maart 2025
Verbouwing tot dubbel winkelhuis
1901 Smetiusstraat 14, 16 en 16a
Verbouwen Woonhuis tot Winkelhuizen, datum tekening 14-3-1901, W. Maurits (D12.378191)
Airey-woningen: blik in de Kornoeljestraat vanaf de hoek met de Duindoornstraat richting Boksdoornstraat in de wijk Jerusalem. Op de achtergrond het flatgebouw aan de Wijnbesstraat, 14/2/2020 (Jan Eichelsheim via DF4476 RAN, tevens Auteursrechthouder)
In Nijmegen was er na de Tweede Wereldoorlog grote woningnood. Daarom werd er naar oplossingen gezocht, om ze snel mogelijk woningen te kunnen bouwen. Een van deze oplossingen waren de “airey-woningen”. De buurt werd als snel Jerasulem genoemd. De laatste jaren is de laagbouw vervangen door houtskeletbouw.
Woningnood na Tweede Wereldoorlog
Na de Tweede Wereldoorlog was er grote woningnood in Nijmegen (en de rest van Nederland). Van de 22.000 woningen die Nijmegen in 1940 had, waren er 1900 verwoest en 13.000 beschadigd. Bovendien was er in de oorlogsjaren nauwelijks gebouwd. Daardoor was er begin 1947 een tekort aan 5.000 woningen.
Ontbreken geld en bouwmaterialen: oplossing nodig
Daarbij was er in Nederland geen geld en een tekort bouwmateriaal, waarbij bovendien de aanleg van fabrieken en infrastructuur de voorrang kreeg. Hierdoor kwam de woningbouw mede traag op gang kwam. 4000 jonge gezinnen bleven inwonen. Daarnaast woonden veel mensen in een schuurtje of krot. Ook koos Nijmegen voor krotopruiming van de Benedenstad en daarnaast zou er bij de wederopbouwplannen van het centrum aanmerkelijk minder ruimte voor wonen zijn dan voorheen.
Er werden naar mogelijkheden gezocht om snel en goedkoop te bouwen, rekening houdend met het tekort aan bouwmaterialen en het tekort aan (geschoolde) arbeidskrachten.
In 1945 en 1946 bouwde Nijmegen honderden noodwoningen, waaronder de maycretewonngen aan de Hatertseweg. Ook wordt er gedacht aan experimentele woningbouw. De gemeenteraad discussieert daarover in 1947: J. ten Hagen van de PVDA pleit voor montagebouw. W. Beeken van de KVP vindt alleen dat traditionele baksteen voldoet, omdat alleen deze bouw de gemeenschapszin bevordert. Burgemeester Hustinx, katholiek, is pragmatischer: mensen moeten ergens wonen. Er wordt gekozen voor het zogenaamde Aireysysteem.
Airey woningen
Blik in de Duindoornstraat richting Klimopstraat met links achtereenvolgens de Kornoeljestraat, de Mahoniastraat en de Ligusterstraat in de wijk Jerusalem, 14/2/2020 (Jan Eichelsheim via DF4475 RAN CCBYSA, tevens Auteursrechthouder)
In augustus 1946 blijkt dat “eenigen tijd geleden heeft een drietal Nederlandsche wederopbouwautoriteiten in Engeland de montagebouw bestudeerd. Bij dit bezoek bleek van een achttal methodes het Airey systeem het meest geschikt, omdat de materialen voor dit systeem in Nederland minder schaars waren dan welke voor andere bouwsystemen nodig zijn.” Er werd daarbij besloten om in Nederland met 1.000 woningen te beginnen in de grote gemeentes. Maatschappij de Vries Robbé zal de fabricage van de staalonderdelen op zich nemen, “Betondak Arkel” de betononderdelen. Dan zullen er 4 woningen per kunnen worden geproduceerd (De Gelderlander 22/8/1946)
De Airey woningen is een vorm van montagebouw. Doordat de woningen gebruikt maakten van geprefabriceerde betonplaten, konden deze relatief snel worden gebouwd. Daarnaast werd gebruik gemaakt van standaardmaten en standaardontwerpen. Dat leverde het tweede voordeel op: door de prefab waren er minder (geschoolde) bouwvakkers nodig.
Het systeem is vernoemd naar de ontwerper, Edwin Airey (1879-1955), ingenieur en directeur van W. Airey en Sons in Leeds.
“De architecten J.F. Berghoef en H.T. Zwiers” werd gevraagd “om samen met de Vries Robbé uit Gorinchem (staalconstructies en ramen) en N.V. Betondak uit Arkel dit bouwsysteem ‘industrieel architectonisch’ gereed te maken voor serieproductie in Nederland onder de naam: NEMAVO-Airey… Begin 1947 startte men met de vertaling van het Engelse Airey-Houses systeem naar het Nederlandse systeem.” NEMAVO staat voor de N.V. Nederlands Maatschappij voor Volkshuisvesting uit Amsterdam.
Een dergelijke woning bestaat uit een skelet van beton en staal. Hierop worden betonplaten en de binnenbekleding van houtvezel aangebracht. De ramen en dakspanten zijn van staal. De kap is met beschoten hout, de afdekking van bitumen.
De meeste ontwerpen van Airey woningen waren afkomstig van Berghoef.
Airey woningen in Nijmegen
In Nijmegen zijn er 3 projecten van Airey-woningen:
190 eengezinswoningen
1951
24 eengezinswoningen
1952
216 etagewoningen en 6 woningen voor bejaarden
1954
De eerste twee projecten zijn de eengezinswoningen zijn wit-grijs. De etage-woningen zijn op een later moment beschilderd, waarbij elk blok een afzonderlijke kleur kreeg. Opvallend daarbij zijn de rode bejaardenwoningen die tevens met de etagewoningen zijn opgeleverd.
Zie ook GN5584 RAN uit 1951 voor een foto van de net opgeleverde Kornoeljestraat. En F68540 RAN van dezelfde straat, maar dan in kleur. En waarbij de tuinen intussen al wat groener zijn geworden.
Voormalige tuinbouwgronden
De huurwoningen zijn gebouwd op grond tussen de Wolfskuilseweg en Oud Graafseweg, die daarvoor voor tuinbouw werd gebruikt.
De bronnen verschillen vooralsnog wie deze bouw heeft gefinancierd: wikipedia noemt de Marshallgelden, ACN: “Toch durfde destijds geen van de woningcorporaties het innovatieve project aan. “Onbekend maakt onbemind,” zegt Van Meijel daarover. “Rond 1950 waren in Nijmegen bakstenen huizen met schuine pannen daken nog steeds de norm.” Daarom financierde de gemeente bij hoge uitzondering zelf het project, dat later werd overgenomen door Kolping, de voorloper van Talis. In december 1951 trokken de eerste bewoners in. Enkele van hen wonen er nog steeds.”
Wikipedia: “Bijzonder is dat er puin uit de in februari 1944 bij het bombardement op Nijmegen verwoeste binnenstad is verwerkt in de prefab betonnen ‘bouwstenen’ van de woningen.”
Een uitgebreid artikel bij de oplevering van de 3000-ste Airey-woning van Nederland, in de Boksdoornstraat, staat hieronder.
Jerusalem
De buurt kreeg al gauw de naam Jerusalem, vanwege de witte woningen met hun platte daken in smalle straten. Deze benaming was niet specifiek voor Nijmegen: in meerdere plaatsen in Nederland kregen dergelijke buurten met airey-woningen deze naam.
Verkoop Hoogbouw
Wijnbesstraat; in de jaren 0 zijn de appartementen geschilderd, waarbij elke rij een aparte kleur heeft (april 2026)
De etagewoningen blijven behouden. Inmiddels had Talis een groot deel van deze appartementen verkocht. Na overleg met de Vereniging van Eigenaren koos Talis bij de etagewoningen voor onderhoud. Het betrof onder andere maatregelen ten aanzien van de brandwerendheid. De voordeur werd vervangen. De huurappartementen kregen nieuwe kozijnen, een gipsplaten plafond en eventueel een nieuwe douche, keuken en toilet. Leidingen en cv-ketels worden vervangen waar nodig.
Sloop eengezinswoningen
Rond 2014 waren de woningen intussen sterk verouderd. Een van grootste nadelen was de slechte isolatie en ventilatie. Als de verwarming werd uitgezet, was het na een uur net zo koud als buiten. Daarnaast waren de woningen erg gehorig. Veel woningen hadden bovendien last van vocht en schimmel. Daarnaast waren mensen niet gecharmeerd van het uiterlijk.
Aan de andere kant vreesden sommige bewoners dat met nieuwbouw de huurprijs omhoog zou gaan. Een aantal bewoners nam de ongemakken voor lief vanwege de lagere huurprijs. Ook vreesden sommige bewoners het verlies van ‘paleisje’, hun ‘thuis’ gevoel.
Daardoor ontstond de vraag of groot onderhoud moest plaatsvinden of dat het beter was de woningen te slopen en vervangen door nieuwbouw. Daarbij waren verbeteringen in de isolatie belangrijk, zodat bewoners minimaal energielabel ‘B’ zouden krijgen. Zowel vanuit het oogpunt van de energierekening van de bewoners als het willen voldoen aan het streven van de overheid om in 2050 CO2-neutraal te zijn. Daarmee zou Talis in aanmerking voor subsidieregelingen voor de aanpassingen. Aanvankelijk kiest Talis voor plannen voor groot onderhoud.
Rond 2018 verandert dit beeld: om de woningen energiezuiniger te maken, waren niet alleen aanpassingen van binnen nodig, maar ook aan de gevels. Hierdoor zullen de kosten aanmerkelijk hoger uitvallen. Daarnaast zou Talis in de toekomst kosten moeten maken voor onderhoud (waarvan een deel was uitgesteld). Daarop kiest de verhuurder vanaf dat moment voor sloop. Dit zorgt voor onrust bij de bewoners: sommigen hebben een waar “paleisje” van hun woning gemaakt, zijn betrokken bij het eigen karakter van de buurt; en zullen de woningen voor hun nog wel betaalbaar blijven?
Uiteindelijk konden bewoners in februari 2020 stemmen voor renovatie of nieuwbouw: 73,6% van de bewoners stemde voor sloop van de woningen en nieuwbouw.
Nieuwe woning op bestaande fundering
Nieuwbouw Jerusalem (april 2025)
Vervolgens werd op de bestaande fundering nieuwe, duurzame woningen in de vorm van houtskeletbouw gebouwd voor de bestaande huurders.
“Blokje om” woningen
Talis kwam uiteindelijk uit op de “Blokje om” woningen van Dura Vermeer. Op de bestaande fundering wordt de nieuwe woning gebouwd. Deze zijn gemaakt van prefab houtskeletbouw en kunnen in 20 werkdagen worden gebouwd. De woningen zijn energiezuinig en betaalbaar. Door de houtskeletbouw was het mogelijk om op de bestaande fundering te bouwen. Daarbij was het nu mogelijk om het beeld van de groene jaren vijftig wijk te behouden.
Een ander voordeel voor bewoners is dat ze zo minimaal mogelijk last ondervinden en dat hun tuin en adres behouden blijft. In 2020 liet Talis 46 modelwoningen bouwen, mede om bewoners een idee te geven wat een woning met houtskeletbouw betekende. Tussen 2021 en 2023 werden de woningen blok voor blok vervangen.
Energie
Nieuwbouw Jerusalem (april 2025)
Aanvankelijk leek het niet mogelijk te zijn om de woningen aardgasvrij te maken, zonder de huur te verhogen – een dilemma dat reeds speelde bij de vraag sloop of renovatie. Uiteindelijk kreeg Talis 650.000 euro subsidie van de Provincie en steun van de gemeente.
Voor het rentebedrag krijgt Talis korting op de verhuurdersheffing: aanvankelijk zou dit een subsidie van 5,5 miljoen van het Rijk betekenen, door de afschaffing van de verhuurdersheffing komt dit bedrag op 3,25 miljoen euro neer. Voorwaarde was, dat de doelgroep die er nu woont de huurprijs zou kunnen betalen.
De woningen kregen acht zonnepanelen, twee zonnecollectoren, zonneboiler, een doorstroomboiler en vloerverwarming.
Op verschillende plaatsen in Nederland zijn wijken met aireywoningen gebouwd, in totaal bijna 10.000. Veel woningen zijn inmiddels weer gesloopt. Andere gemeentes kozen voor renovatie. In een aantal gevallen voor de Airey woning 2.0, waarbij op de bestaande fundering een nieuwe skeletwoning werd gebouwd.
In een aantal plaatsen hebben de woningen een (gemeentelijke) monumentenstatus gekregen.
Bij de oplevering van de 3000-ste Airey-woning van Nederland in de Boksdoornstraat
De Gelderlander in 1951:
“Veel nood werd gelenigd, maar er bleven ontoelaatbare situaties: Burgermeester Hustinx over huisvestingsprobleem
Gistermorgen is, zoals wij reeds meldden, de 3000e woning sinds de bevrijding gereed gekomen, officieel geopend en daarna werd de sleutel door de directeur-generaal voor de Volkshuisvesting, dr. Ir. Z.Y. van de Meer aan de bewoners overhandigd. De Airey-woning van de familie Knuist aan de Boksdoornstraat 91 maakt deel uit van een complex van 214 woningen, in opdracht van de gemeente gebouwd en in exploitatie gegeven aan de R.K. Arbeiders Woning Vereniging “Kolping”. Talrijke autoriteiten uit de gemeente zijn bij deze plechtigheid tegenwoordig geweest, alsook het bestuur van de Ned. Mij voor Volkshuisvesting te Amsterdam, die haar 3000ste Airey-woning voltooid zag. De straat-ingangen waren met vlaggen getooid en de bezoekers werden met speciale richtingbordjes door het enorme complex naar de 3000ste woning op de hoek Boksdoornstraat-Vuurdoornstraat geleid.
Directeur-generaal voor de Volkshuisvesting bij opening 3000ste woningen: “Niet te optimistisch, ook niet al te pessimistisch”: Dit jaar een record in de woningbouw te verwachten?
Na het bereiken van de dubbele mijlpaal -voor Nijmegen en de Ned. Mij voor Volkshuisvesting- te hebben gememoreerd en hierover zijn vreugde te hebben uitgesproken, zeide de burgemeester: hoewel de keuze van de Airey-woningen, vooral wat het uiterlijk betreft, voor Nijmeegse begrippen althans revolutionair is te noemen, is het gemeentebestuur er van overtuigd, met dit systeem een goede greep te hebben gedaan. De medewerking van de beide architecten, de professoren Berghoef en Zomers, zegt trouwens in dit opzicht genoeg. Er is inderdaad reden tot voldoening zo vervolgde de burgemeester en ik voel mij dan ook geroepen dank te zeggen aan de regering, tot de institutionele beleggers en tot de woningbouwverenigingen, waaronder de junior “Adolf Kolping”, die steeds een zo grote en lofwaardige activiteit aan de dag legden.
Er is vandaag aanleiding, zo vervolgde de burgemeester, om aan de bereikte mijlpaal een feestwimpel te bevestigen. Toch zijn er aan de volkshuisvesting in Nederland en ook in Nijmegen zo vele donkere zijden, toch zijn de verwachtingen ten aanzien van de woningbouw in de toekomst van dien aard, dat uitbundig feestvertoon niet gerechtvaardigd is en er reden bestaat voor grote bezorgdheid.
Ellende en kommer
Ik denk thans aan de ellende en kommer tengevolge van de woningnood in onze gemeente, ik denk aan de huisvestingsnood met de daaraan verbonden sociale, morele en hygiënische gevaren, waarmede het gemeentebestuur dagelijks wordt geconfronteerd. Ik zou u specimen kunnen geven van woningnood in mijn gemeente, welke u in het jaar 1951 niet denkbaar zou achten, welke de geestelijke en lichamelijke gezondheid ernstig ondermijnen en een gezonde gezinsvorming onmogelijk maken.
Hoewel ik mij er zeer van bewust ben dat er in de voorbije jaren veel nood is gelenigd, bleven er ontoelaatbare en onhoudbare woonsituaties, waarvoor het gemeentebestuur zich verantwoordelijk voelt.
Wanneer we constateren, dat het Regeringsbeleid het in de achterliggende jaren -ook nog in 1951- mogelijk heeft gemaakt, het nijpende woningtekort geleidelijk in te lopen, dan betekent de voorgenomen vermindering van het bouwvolume tot 40.000 woningen niet alleen, dat voorlopig geen sprake meer zal zijn van een geleidelijke daling van het woningtekort, doch dit tekort vanaf 1952 weer al toenemen.
Dit betekent dat van de bestaande achterstand in onze stad niets zal kunnen worden ingelopen, ja dat de achterstand zelfs groter zal worden door de zeer dringende krotopruiming in de benedenstad en de huisvesting van de gerepatrieerden. Dit vooruitzicht vervult het gemeentebestuur met grote zorg en vrees.
De woningnood heeft voor Nijmegen nog een ander facet. Vergelijkingen met provincie en rijk hebben uitgewezen, dat er in Nijmegen een probleem in werkloosheid is ontstaan, zij het dat dit probleem vergeleken met de jaren van 1930-1940 geen catastrophale vormen heeft aangenomen. De sterke groei van de bevolking in het rayon Nijmegen, de stijging der arbeidsproductiviteit noodzaken dus maatregelen te treffen om aan dit probleem het hoofd te bieden, maatregelen, welke betrekking hebben op de toeneming der werkgelegenheid. De aanleg van de nieuwe haven en de omringende industrie-terreinen, de bouw van industriehallen, zij bewijzen, dat het gemeentebestuur de industrialisatie met ernst ter hand heeft genomen.
De factor huisvesting, bezien in het kader van de vergroting van de werkgelegenheid, kan aan die vergroting belangrijke steun verlenen. De vestiging van nieuwe bedrijven en uitbreiding van bestaande industriën worden gunstig beïnvloed door de aanwezigheid van woonruimte, waardoor de nodige werkkrachten kunnen worden aangetrokken.
Donkere wolken
De bestrijding van de werkloosheid is voor mij daarom een reden temeer ernstig te waarschuwen tegen vermindering van het woningbouwvolume en ik overdrijf niet wanneer ik zeg dat donkere wolken hun schaduwen werpen over het feestelijke gebeuren van vandaag.
///
De Airey- woning
De constructie van Airey-woningen, vertoont verschillende verbeteringen vergeleken bij het oorspronkelijke Engelse systeem. Alle deuren en ramen zijn in staal uitgevoerd, evenals de kastdeuren en kozijnen. De keukens zijn als Bruynzeelkeukens ingericht. Alle woningen bevatten één grote woon-eetkamer, drie slaapkamers, keuken en lavet, terwijl zij tevens een schuur hebben voor berging van fietsen en kolen.
///
Ik kan slechts hopen dat de toekomst een oplossing ten goede zal inhouden, dat de Regering alsnog op haar voornemen zal terugkomen en zal besluiten het woningbouwvolume eerder op te voeren dan terug te dringen.
Opmerkelijke resultaten bij wederopbouw
De directeur-generaal voor de Volkshuisvesting begon zijn toespraak met een gelukwens aan de gemeente Nijmegen, waar zowel wat de wederopbouw als de woningbouw betreft, opmerkelijke resultaten zijn bereikt.
Wanneer hopelijk de kernfinancieringsregeling spoedig een feit is, kan ook Nijmegen de wederopbouw met vertrouwen tegemoet zien.
De Airey-woningen, aldus vervolgde dr Van der Meer, nemen in de systeem-woningen een eerste plaats in, ook uit een oogpunt van aesthetische montagebouw. Zij behoeven stellig niet achter te staan bij de traditionele bouw.
Na hulde gebracht te hebben aan de arbeiders, die ook hier met liefde en enthousiasme hebben gewerkt, besprak dr. Van der Meer de woningnood. Daarover mogen we niet te optimistisch zijn, maar zeker ook niet al te pessimistisch, aldus spreker.
4000 woningen per maand?
In de eerste 8 maanden van dit jaar kwamen 36000 woningen gereed en met de maanden welke we nog voor de boeg hebben, is het zeer waarschijnlijk dat dit jaar het record van 54.000 woningen in 1934 bereikt, gebroken zal worden.
Voor 1952 zijn echter de vooruitzichten minder gunstig, omdat de mogelijkheden kleiner zullen zijn, maar toch zijn er voor de toekomst enige lichtpunten.
Er worden thans meer dan 4000 woningen per maand in uitvoering genomen en wanneer we op deze wijze voortgaan, kunnen er volgend jaar toch meer woningen worden gebouwd.
Ook in financieel opzicht zijn de vooruitzichten iets beter. De betalingsbalans is verbeterd de deviezenpositie is in de laatste maanden gunstiger en in de maand September werd op de handelsbalans het ongekende dekkingspercentage van 97% bereikt.
Een en ander gaf Dr. Van der Meer aanleiding mede te delen, dat gemikt kon worden op 50.000 woningen per jaar. Maar, alle krachtsinspanning zal daarvoor nodig zijn.
Met een beroep op allen om volksvijand no. 1, de woningnood, te bestrijden, besloot Dr. van der Meer zijn toespraak.
Namens de Ned. Mij. voor Volkshuisvesting te Amsterdam werd nog het woord gevoerd door de heer Jac. Rustige, gedelegeerd commissaris. Deze beval ten zeerste aan een lening met recht van toewijzing op een woning en daarbij een huur naar draagkracht.
Hierna opende Dr. van der Meer de woning en werd deze door velen der aanwezigen bezichtigd.” (De Gelderlander 23/10/1951)
De familie de Wijze waren al generaties actief in de vleeshandel geweest, voornamelijk in de omgeving van Beugen en Boxmeer. In 1928 was Levi, samen met zijn broers Jacob en Simon, hun eigen slachterij begonnen: “Gebroeders de Wijze”, tegenover het station van Cuijk.
De drie broers zouden elk met hun gezin naar Nijmegen verhuizen: daar waren meer mogelijkheden voor de middelbare school voor de kinderen van Levi en Jacob. Het gezin van Levi ging huren op de Graafseweg 84.
In april 1932 vestigt L.M. de Wijze en gezin, koopman, zich op Graafsche weg 84. Zij zijn dan afkomstig van Boxmeer, Spoorstraat 60. (PGNC 23/4/1932)
In oktober 1942 wordt het huis gevorderd door de Duitsers. Het gezin moet hals over kop de woning verlaten en vestigt zich op de Johannes Vijghstraat 60 (tegenwoordig nummer 70). Daarbij moeten ze een groot deel van de inboedel achterlaten, die de Duitsers ook zullen vorderen. In het hierboven genoemde artikel staat tevens een complete lijst van deze inboedel.
Lang zal het gezin niet wonen op de Johannes Vijghstraat. Bij een razzia op 17 november 1942 worden alle vier de zussen opgepakt. Vanwege ziekte van (waarschijnlijk) Levi worden hij en zijn vrouw Lea Groenewoudt nog niet opgepakt. Dochters Kitty en Joke zullen al op 15 december 1942 worden vergast, Elly op 12 februari 1943. Dochter Tini zal op 17 september 1943 worden vergast, dezelfde dag als Levi en Lea.
In deze tabel staan hieronder de tot nu toe gevonden gebruikers weergegeven. Wel dient er een slag om de arm te worden gehouden vanwege eventuele hernummeringen.
In september 1925 komt O.(?) Schulz, echtge van G. Engler, zonder beroep, naar Graafscheweg 84, dan afkomstig van Borken (Duitsland) (De Gelderlander 26/9/1925)
Van De Gelderlander 30/10/1928 tot De Gelderlander 13/11/1929 zijn advertenties gevonden waarbij mevrouw Tjalsma huishoudelijk personeel zoekt: een dagmeisje, of een dienstbode of noodhulp.
Na de oorlog is het waarschijnlijk langere tijd een pension geweest. Aanvankelijk van G. Lamers, in ieder geval in de periode 1955 t/m 1971. Hoewel niet weergegeven, steeds meerdere, verschillende gebruikers gevonden.
Tegenwoordig (november) zit hier sociaal pension Arcade.
Deze Pagina verzamelt artikelen die reeds over Bottendaal zijn gepubliceerd. Lunet Bottendaal: afvalplaats voor botten? Bottendaal is vernoemd naar een…
Het eerste gedeelte van de Wilhelminasingel tussen de Oranjesingel en bovenaan rechts de Sloetstraat. In het midden van de foto Wilhelminastraat 14, 1905 (Vivat Amsterdam via F2883 RAN)
Deze pagina verzamelt de reeds verschenen artikelen over de Wilhelminasingel.
Op de hoek van de Wilhelminasingel en Bijleveldsingel wordt in 1926 een blok van twee winkelhuizen met bovenwoningen gebouwd. De architect is “Arch. Bureau Thunnissen-Hendricks B.N.A. Den Haag”. Uiteindelijk zullen de 2 winkels in 1984 worden samengevoegd.
Rond 1897 laat W.L.F. Mähler de villa bouwen van Wilhelminasingel 14. Op basis van de aanbesteding en dat Semmelink helpt bij de aankoop van de grond, is hij de waarschijnlijke architect. De aannemer is Tunnissen. Na het overlijden woont de familie Boelaars jarenlang in het pand.
In september 1956 opent de U.L.O. aan de Wilhelminasingel. Het is een ontwerp van Charles Estourgie (jr.). Tegenwoordig is het gebouw onderdeel van het Karel de Grote College.
De huizen zijn een Rijksmonument met als waardering (tevens met een uitgebreide beschrijving):
“Drie HERENHUIZEN met doorlopend TUINHEK, deel uitmakend van een woonblok uit ca. 1900.
– Van architectuurhistorische waarde als goed bewaard voorbeeld van een aantal gekoppelde herenhuizen, gebouwd in de stadsuitleg van Nijmegen in een Eclectische, door de Neo-Renaissance be’nvloede bouwstijl die typerend is voor een gedeelte van de bebouwing aan de Singels in Nijmegen. De panden vallen op door de rijk gedetailleerde en deels gespiegeld van elkaar vormgegeven voorgevels. De woningen hebben hun karakteristieke bouwvolume, hun architectuur, het decoratieschema goed behouden en zijn ook in het interieur nog voor een groot deel oorspronkelijk.
– Van stedenbouwkundige waarde als onderdeel van de als stadsbeeld beschermde zogenaamde ’19de eeuwse gordel’ van Nijmegen. Karakteristieke elementen van deze stadsuitleg zoals de aaneengesloten gevelwanden met afwisselend erkers, balkons, dakkapellen en voortuinen met hekwerken, zijn ook hier aanwezig.
– Van cultuurhistorische waarde als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het pand is gebouwd als huisvesting voor de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen in de nieuw aangelegde straten rond de oude stad; een stadsuitbreiding die met het verwijderen van de vestingwerken aan het eind van de 19de eeuw mogelijk was geworden.”
“Het huis uit 1902 is al sinds 1939 in de familie.
Ooit diende het als sectiebureau van de ‘Ingenieur van het Staatsspoor’. In 1915 bereikbaar op telefoonnummer: 1228. ,,Daarna heeft mijn grootmoeder het in ’39 gekocht en ik ben hier opgegroeid, met zeven broers en zussen.””
Wilhelminasingel 40 en 42 is een Rijksmonument, met als waardering:
“Twee HERENHUIZEN met doorlopend TUINHEK uit 1902, deel uitmakend van een woonblok dat rond deze tijd is ontstaan. Beide huizen zijn ontworpen door H. Bartels.
– Van architectuurhistorische waarde als goed bewaard voorbeeld van een aantal gekoppelde herenhuizen, gebouwd in de stadsuitleg van Nijmegen in een Overgangsarchitectuur die vooral door de Neo-Renaissance en de Art Nouveau is be’nvloed. Deze bouwstijl is typerend is voor een gedeelte van de bebouwing aan de Singels in Nijmegen. De panden vallen op door de rijk gedetailleerde en deels gespiegeld van elkaar vormgegeven voorgevels. De woningen hebben hun karakteristieke bouwvolume, hun architectuur, het decoratieschema goed behouden en zijn ook in het interieur nog voor een groot deel oorspronkelijk.
– Van stedenbouwkundige waarde als onderdeel van de als stadsbeeld beschermde zogenaamde ’19de eeuwse gordel’ van Nijmegen. Karakteristieke elementen van deze stadsuitleg zoals de aaneengesloten gevelwanden met afwisselend erkers, balkons, dakkapellen en voortuinen met hekwerken, zijn ook hier aanwezig. Dit hekwerk valt op vanwege de door de Art Nouveau be’nvloede vormgeving.
– Van cultuurhistorische waarde als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het pand is gebouwd als huisvesting voor de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen in de nieuw aangelegde straten rond de oude stad; een stadsuitbreiding die met het verwijderen van de vestingwerken aan het eind van de 19de eeuw mogelijk was geworden.”
Wilhelminasingel even kant (april 2023)Wilhelminasingel oneven kant (april 2023)
Wedren, op de achtergrond rechts de Wilhelminasingel en links de Waldeck-Pyrmontsingel, 1895-1900 (B. de Graaf via RAN F1903)
Deze pagina verzamelt reeds gemaakte artikelen over de wijk Altrade. Romeins amfitheater hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat In de buurt van Romeinse legerkampen…
In 1992 stond het carillon aan de overkant van de straat; Augustijnenstraat gezien vanaf Plein 1944, links de Houtstraat, 1992 (Toon Opsteegh via F6118 RAN CCBYSA)
De Kauwstraat bestaat pas sinds 1987 als naam (Straatnamenregister). Eind 2024 is de straat opnieuw ingericht.
Modderpaadje
Op Noviomagus (en dan vooral reactie 4 en 5) is te lezen dat de Kauwstraat aanvankelijke een modderpaadje was de Krayenhofflaan naar de Eerste Oude Heselaan (huidige naam). Een van de opvallende aan de Kauwstraat is de “Crisiskapper” op de hoek met de Krayenhofflaan. Op Noviomagus zijn tevens foto’s van 2005 van de straat te zien.
Voordat de Kauwstraat een straat werd, was het een speelveldje.
Gezicht vanaf de Krayenhofflaan in de richting van Vissers Meubelen aan de Eerste Oude Heselaan, 1985 (Ber van Haren via KN14444-6 RAN CC0)
“Gevonden Ruimte”
Het Architectuur Centrum Nijmegen benoemde de Kauwstraat 2021 (datum van de pagina) nog tot 1 van de 13 “Gevonden ruimtes”: “Braakliggende tussenruimtes of locaties die een herontwikkeling verdienen”.
Hiervan was de Kauwstraat 1 van de 3 “Buurtverbinders”: “Vlak achter het spoor, verscholen tussen een meubelzaak en visserswinkel, ligt de Kauwstraat. Hier ligt een strook van enkele meters diep, ingeklemd tussen graffiti wanden en trottoir. Grassen, bloemen, bijen en klimop gedijen hier goed. Buurtverbinder?”
Vernieuwingen
Een van de opvallende zaken is de hondenuitlaatplaats. Voor lag deze vlak in de buurt, aan de Tunnelweg. Vanwege vergroening, met onder andere als doel het tegengaan van hittestress, is hier een “echt” parkje aangelegd, waarbij wadi’s zijn aangelegd voor de opvang van water.
Daarnaast is de weg van de Kauwstraat versmald: net als in de Krayenhofflaan is hier een groenstrook aangelegd voor de vergroening van de wijk. (Wel zijn zijn nu voor de aanleg van de hondenuitlaatplaats de struiken gerooid; deze waren mogelijk vanwege sociale veiligheid in de loop der jaren al ver terug gesnoeid (eigen observatie).
Wel krijgt de Kauwstraat, doordat de Krayenhofflaan een fietsstraat is geworden en er langs Vissers Meubelen een verbindingsweg met de Tunnelweg is gekomen, een grotere verkeersfunctie.
Kijkend vanaf het dak van Vissers Meubelen aan de Eerste Oude Heselaan in de richting van het speeltuintje aan de Kauwstraat; Rechts het terrein en pand van Autospuiterij Wijnhoven B.V. aan de Eerste Oude Heselaan 274 t/m 270, 1978-1980 (Gemeente Nijmegen via KN11415-42 RAN CC0)
The Imker
The Imker Kauwstraat, maart 2025 (Google Streetview)
Let ook op “The Imker”, op muur bij de Greenwheels parkeerplaats.
Stieltjesstraat 26-28, 2025 (T. van de Poel, tevens Auteursrechthouder)
Notariële akte (koopakte) d.d. 21 oktober 1898, in de notariële akte van scheiding inzake de erfenis van J.H. Meulenberg d.d. 25 november 1909 wordt als door J.H. Meulenberg in eigendom verkregen vermeld het perceel B 2830, en wel bij akte van verkoop en koop verleden voor den notaris Courbois te Nijmegen een en twintig October achttien honderd acht en negentig, overgeschreven ten kantore der hypotheken te Nijmegen dien zelfden dag in deel 455 Nummer 72.
Volgens kadasterkaart nr. 249 gaat het hier om Stieltjesstraat 26-28
Gemeentelijk Monument
Balkon Stieltjesstraat 26 (pand gebouwd ca. 1900), 1975 (Evert F. van der Grinten via F78512 RAN CCBYSA tevens Auteursrechthouder)
Stieltjesstraat 26-28 is een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing:
“Twee elkaars spiegelbeeld vormende panden van baksteen met leien schilddak aan de straatzijde van het platte dak. Twee bouwlagen. Beneden etage 6-assig met de deuren links en rechts. Op etage in plaats van twee middelste assen ‚één brede balkonopening met een driehoekig balkon op polygonale gemetselde console. Daarboven topgevel waarin gemetselde uitspringende driepas, die een dakvenster omsluit. Links en rechts daarvan geprofileerde gootlijst met blokken; daarboven een houten dakkapel met zinken bekroning. Bouwtijd: ca. 1900. Karakteristiek pand in nieuwe-stijl vormen, van fraaie verhoudingen. Van groot belang in de straatwand.”
Lees hier verder over het huizenbezit van de Meulenbergs
Directie en personeel op de officiële openingsdag van de nieuwe Schoenfabriek van Swift, Muntweg 65 Nije Veld, 18/11/1940 (Foto Verweij via F58981 RAN CCBYSA tevens Auteursrechthouder)
Op 18 november 1940 opent Schoenfabriek Swift haar nieuwe fabriek aan de Muntweg.
De officiële opening van de Swift schoenfabriek, 18/11/1940 (Foto Verweij via F84924 RAN CCBYSA tevens Auteursrechthouder)
Bij de opening van de Swift schoenenfabriek aan de Muntweg in 1940 schrijft het PGNC:
“De Swift-schoenenfabriek in een nieuw gebouw
Veel belangstelling bij de officieele opening
Bedrijf, dat aan 500 man werk geeft
Gisteren heeft aan den Muntweg, in het gebouwencomplex van de Drija, de oficiele opening plaats gehad van het nieuwe gebouw van de N.V. Wotana-schoenfabriek, welke zooals men weet de bekende Swift-schoenen vervaardigt. Tal van autoriteiten waren tegenwoordig bij deze plechtigheid, welke een belangrijke mijlpaal beteekende in het bestaan van dit bedrijf, dat thans aan 500 Nijmeegsche ingezeetenen werk verscaft en onder energieke en bekwame leiding van de heeren F. Biessels en H. Otten tot een der grootste schoenfabrieken van Nederland geworden is.
De fabriek werd in het klein opgericht onder directie van den heer H. Otten met tien werklieden en is nu binnen een kleine menschenleeftijd na de associatie met den heer F.H. Biessels gegroeid tot de groote fabriek van de voormalige Drija.
Onder hen, die de officieele opening bijwoonden merkten wij op den burgemeester, den heer H.A. Steinweg, den wethouder van sociale zaken, den heer G.A. Kalwij, den voorzitter van de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor “Het Land van Maas en Waal”, de heer ir. Th. Rosskopf en leiders uit groote bedrijven van den lederhandel en schoenhandel enz. De heer J. Hillenaar, een van de hoofdvertegenwoordigers der fabriek, had de leiding van het openingsfeest.
De bedrijfsleider aan het woord
Allereerst werd het woord gevoerd door den bedrijfsleider den heer H. Otten, die zich gedrongen gevoelde om nu men op het punt stond deze mooie fabriek officieel in gebruik te nemen met eenige woorden uiting te geven aan zijn oprechte gevoelens van bewondering en waardeering.
Ik sta hier, aldus spr., te midden van, wat ik het levenswerk der directie zou willen noemen; te midden van een prachtig bedrijf, dat met ontembare energie en ondernemingsgeest, in een luttel aantal jaren is opgebouwd. Het is gegroeid van niets tot een fabriek, die een sieraad in de Nederlandsche schoenindustrie mag worden genoemd. De fabriek is gegroeid in ene tijd, dat het bedrijfsleven en niet het minst de schoenindustrie in Nederland, gebukt ging onder depressie en algeemene achteruitgang. Maar men overwon moeilijkheden die schier onoverwinnelijk schenen. Dikwijls hebben wij haar onverzettelijke wil en ontembare werklust mogen bewonderen, naast gezond doorzicht en organisatievermogen. Veel en hard hebben de eerste in de afgeloopen jaren gewerkt, dikwijls tot diep in den nacht. In het zweet des aanschijns is dat werk voltooid. Spr. sprak ook waardeering uit tot Mevr. Biessels en Mevr. Otten, die ter wille van de fabriek vele huiselijke genoegens hebben opgeofferd.
Na deze toespraak boden twee meisjes uit de fabriek aan de dames bloemen aan.
Herinneringsgeschenk van het personeel
Vervolgens sprak de heer Frans Remers als oudste fabrieksarbeider in het Wotana-Swift bedrijf. Op grond van heel de ontwikkelingsgeschiedenis van het bedrijf kon spr. zonder voorbehoud de verzekering geven, dat het voltallig personeel als één man achter deze directie staat. En wel met een gevoel van groote bewondering voor de energieke leiding en met een geest van oprechte dankbaarheid voor de steeds zoo aangename verhouding tusschen directie en personeel. Door sociale omstandigheden en goede arbeidsvoorwaarden werd een steeds hechtere band gelegd tusschen directie en personeel. Als herinneringsgeschenk van het personeel bood spr. vervolgens aan de inrichting van het privé-kantoor der directie, met uitzondering van de bureaux.
Namens de Swift-Harmonie voerde de voorzitter, de heer Jansen het woord, onder aanbieding van een bloemenmand.
Namens het adminstratief personeel sprak de bedrijfsleider, de heer Meulser, namens de kantoordames mej. Jacobs. De heer Sitters uitte namens de vertegenwoordigers woorden van groote waardering jegens de directie.
Dankwoord van den heer H. Otten
De oudste directeur, de heer H. Otten, voerde hierna het woord. Spreker dankte de autoriteiten, van wie hij bij name noemde: de burgemeester, de heer J.A.H. Steinweg, wethouder E.G. Kalwij en ir. Th. Rosskopf, voorzitter van de Kamer van Koophandel voor hun aanwezigheid. Spreker zeide, dat hem een gevoel van dankbaarheid, vooral jegens God, doorstroomt, nu hij de fabriek in werking kan stellen. Erkentelijkheid betuigde spreker jegens de commissarissen, de heeren Jansen en van Heijningen en jegens zijn mede-directeur, den heer Biessels voor de krachtige medewerking. Zich tot het personeel richtend, zeide spreker er van overtuigd te zijn, dat hij steeds op de menschen kan rekenen. Het verheugt spreker bovenal, dat zijn 80-jarige vader dezen dag mag meemaken.
Van plicht en plichtsbetrachting sprekende, komen als vanzelf de dagen rond den 9en Mei voor sprekers geest. Velen van u, aldus spreker, hebben toen in de loopgraven en kazematten een anderen grooten plicht vervuld, met niet minder dan het eigen leven als inzet. Gelukkig hebben wij uit onze rijen geen dooden te betreuren, ofschoon er onder u toch ernstig gewond zijn geweest. Het is mij een behoefte, om al diegenen onder u, die in die bange dagen hun grooten plicht voor het vaderland vervulden, hier apart hulde te brengen.
Spreker dankte alle sprekers van den middag. Het vorstelijk cadeau, dat het personeel geschonken heet, aanvaardt de directie met grooten dank. Uit deze geste spreekt een groote saamhorigheid.
Al moesten onder de huidige omstandigheden feestelijkheden achterwege blijven, toch wil de directie het personeel een stoffelijk bewijs van waardeering niet onthouden. Daarom wordt, bij wijze van gratificatie, een extra weekloon van 48 uitbetaald. Om de Swift-harmonie straks wellicht in mooie uniformen over de straat te zien marcheeren, als de punten zijn afgeschaft, stelt de directie f200,- beschikbaar voor het uniformfonds.
Spreker dankte tenslotte de afnemers ook namens de technische staf, voor de vele nuttige wenken, welke zij in het verleden gaven en verklaarde daarna het bedrijf geopend.
De receptie
De hierna volgende receptie was zeer druk bezocht. Als eerste voerde de burgemeester de heer J.A.H. Steinweg het woord. Spr. zeide, dat dit bedrijf van groote beteekenis is voor de stad, omdat vele menschen er een broodwinning vinden. Spr. uitte de beste wenschen voor de toekomst.
Ir. Th. Rosskopf, voorzitter van de Kamer van Koophandel en Fabrieken, Land van Maas en Waal, herinnerde er aan hoe langzamerhand zich in Nijmegen, in navolging van de Langstraat, een belangrijke schoenindustrie heeft gevormd. Dit is ook van groote beteekenis voor de K.v.K. en F. welke daarom ook niet achteraf wil en kan blijven om hier waardeerende belangstelling te toonen.
Het bedrijf werd heel eenvoudig opgezet en met bijzondere toewijding en moed uitgebreid.
Spr. uitte de bese wenschen voor de toekomst. De heer F.H. Biessels dankte den burgemeester, den wethouder en den heer Ir. Th. Rosskopf voor hun bijzondere belangstelling. Voor spr.’s vader is dit een buitengewone dag. Vijftien jaar geleden heeft zijn vader nog in het zweet des aanschijns denzelfden zanderigen stuggen bodem geploegd en deze bezaaid waarop nu spr. als zoon deze fabriek heeft kunnen vestigen. Spr. dank: veel aan de zakenenergie, den spaarzin en de paedagogische talenten van izjn vader. Spr. schetste hierna de geschiedenis van Wotana en Swift. In 1930 richtte zijn collega, de heer H. Otten, vroeger verbonden aan de Splendorfabrieken, zijn eigen schoenenbedrijf in allen eenvoud op. Hij begon in een kelder met tien arbeiders, zette het fabriekje verder door in een fabriekje aan de Groenestraat, dat voortdurend aan omvang won. In 1934 gaf hij reeds werk aan 120 arbeiders.
In tijden van crisis en depressie toen andere bedrijven ondergingen, ontwikkelde zich dit bedrijf. Veel was hier ook te danken aan de commissarissen D.Th. Jansen en W.A. v. Heijningen, die met raad en daad bijstonden. Einde 1934 trad de heer F. Biessels uit een nevenbedrijf tot de Wotana toe. De fabriek welke de naam kreeg van Swift, kreeg nieuwe afdeelingen voor fijner dames- en heerenschoeisel. Veel moeilijkheden in prijzen, leveranties, reclame moesten overwonnen worden. Ook dat lukte. Weldra wist 98½% der Nederlandsche bevolking wat het Swiftmerk op een schoen beteekende. Het was een nationaal merk geworden, dat het volle vertrouwen verwierf bij cliëntèle en winkeliers. Het getuigt wel van een bijzondere goede verstandhouding, dat de cliëntèle aan de directie fraaie geschenken aanbiedt. Moge die samenwerking zoo blijven in aller belang, vooral met het oog op de toekomst wanneer de vrede geteekend is en wij nieuwe opbloei van onze bedrijven mogen verwachten.
Tal van sprekers uit kringen van de winkeliers en zakenrelaties voerden daarna nog het woord, waarbij de heer J. van Veggel uit Nijmegen namens de Nijmeegsche schoenwinkeliers een door den Nijmeegschen kunstenaar In den Bosch geschilderd portret aan, voorstellende den Swifthond met op den achtergrond de nieuwe fabrieksgebouwen.
De heer Biessels sprak hierna een dankwoord.” (PGNC 19/11/1940)
Directiekamer van de Schoenfabriek van Swift. Links Ferdinand Biessels, rechts Herman Otten, op de kast het logo van Swift, een Barsoi oftewel Russische windhond, Muntweg, 1946-1950 (F58956 RAN)
Een mooie luchtfoto uit de jaren 50 van het Goffertbad met daarboven de A.S.W. en de Swift fabriek is te zien op F58380 RAN.
Wonen in Nijmegen 