De R.K. St. Antonius Abtkerk en pastorie, 1904 (Uitg. Dr. Trenkler en Co via F16087 RAN)
De Dennenstraat is al eeuwenlang de grens tussen Neerbosch(-oost) en Hees. Een aantal gebouwen herinneren nog aan de agrarische geschiedenis van deze omgeving. En daarnaast vallen vooral ook een aantal religieuze gebouwen op, waaronder de St. Antonius Abtkerk.
Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen over de Dennenstraat.
Grens Neerbosch en Hees
Daarbij is het in ieder geval al een aantal eeuwen de grens tussen Neerbosch(-oost) en Hees: op het minuutplan uit 1822 van de Gemeente Neerbosch is de grens van Sectie B. Hees en Sectie F Neerbosch (https://nl.wikipedia.org/wiki/Neerbosch)
De naam Dennenstraat
De “Denne Straet” is al sinds 1754 en 1755 bekend (Van Suchtelen & Hollandt, zoals weergegeven in het https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/D.html). Daarbij lijkt niet duidelijk te zijn wat de herkomst van deze naam is geweest, wat er zo “bijzonder” is geweest om de naam naar deze bomen te vernoemen.
Het voormalige Huize Pater Dehon, van 1951 tot 1974 een doorgangshuis voor voogdijjongens (een soort observatiehuis). (Leon Gustave Dehon was stichter in 1877 van de orde van de Priesters van het Heilig Hart van Jezus). Huize Pater Dehon sloot in 1974 zijn deuren en werd een jaar later verkocht aan de Stichting Jeugd en Gezin, een fusie van twee Nijmeegse voogdijverenigingen. De BLO-school ging onder de naam ’t Driespan verder als ZMOK-school
Het oorspronkelijke pand Villa ‘Field View’ werd gebouwd in 1913 en werd ingrijpend verbouwd en aangepast naar een ontwerp van architect E. F. Estourgie in 1950, Dennenstraat, 1987 (Anton van Roekel via KN11655-84 RAN CCBYSA)
Het voormalige Huize Pater Dehon, van 1951 tot 1974 een doorgangshuis voor voogdijjongens (een soort observatiehuis). Huize Pater Dehon sloot in 1974 zijn deuren en werd een jaar later verkocht aan de Stichting Jeugd en Gezin.. De BLO-school ging onder de naam ’t Driespan verder als ZMOK-school
De achterzijde van de St. RosaStichting van de Zusters Dominicanessen van de Heilige Familie (Dominicanessen van Neerbosch) met links de grote kapel ; ontworpen in 1911 door architect W.J.H. van der Waarden ; hierin runden de Zusters een pensionaat , een kleuterschool, een lagere school, een huishoudschool en een kweekschool ; P.S. het gebouw is gesloopt in 1989, foto 1930 (RAN F45313)De Kapel van de Zusters Dominicanessen; ontworpen in 1911 door architect W.J.H. van der Waarden, gesloopt in 1989, 1987 (Anton van Roekel via F16754 RAN CCBYSA)
Dennenstraat 97 (voorheen 95a)
Het Klooster van de Zusters Dominicanessen. In 1911-1912 werd het nieuwe klooster gebouwd. Hierin werden scholen en een pensionaat gevestigd. Eind jaren tachtig van de vorige eeuw kwam er een einde aan het onderwijs door de zusters. In 1989 werd het klooster (het linker gebouw, Dennenstraat 95) afgebroken, her rechter gebouw, Dennenstraat 97 bestaat nog Dennenstraat, 1955 (F16106 RAN)Dennenstraat 97 nu, april 2025 (Google Streetview)
Dennenstraat 109-111
1868
De Dennenstraat 109-111 is een Gemeentelijk monument met als tekst van het besluit tot aanwijzing: “Woonhuis. Blokvormig pand van één bouwlaag, gewit. Gedekt met twee parallelle pannengedekte tentdaken die aan de straatzijde schuilgaan achter één dakschild. Voorgevel drie-assig, met in het midden portiek met de voordeur; ter weerszijden een venster met afgeronde bovenhoeken. Boven de deur een verhoogde, gemetselde dakkapel met zadeldak en gezaagde houten daklijst. In de kapel een groot venster met aangrenzend twee kleine zijramen (‘melkmeisjes’). Zijgevel vier-assig. Bouwjaar: 1868 (stenen in portiek: A.F. 1868; M.E.O. 1868). Goed bewaarde boerenwoning van fraaie verhoudingen. Van belang als restant van de dorpsbebouwing van de Neerbossche Dennenstraat.”
De Pastorie van de St. Antonius Abtkerk, Dennenstraat 121, 1915 (F14801 RAN)
De “Witte Poort”
Straatbeeld, met buitenplaats ‘De Witte Poort’ aan de Dennenstraat, gesloopt in 1925 ten behoeve van de bouw van het nieuwe St. Dominicus-College. Links, koffiehuis/café ‘van Gemert aan de Brouwerij’, 1902-1904 (Vivat via F16100 RAN)
De buitenplaats ‘De Witte Poort’ was eigendom van jonkheer van Rijckevorssel. Zijn weduwe schonk het landgoed aan de Dominicanen, waarna in 1925 het landhuis werd gesloopt om te maken voorde bouw van het nieuwe St. Dominicus-College. (Bron: bijschrift GN11120 RAN)
Dominicus College
-Hoofdingang van het Sint Dominicuscollege. Het klooster-, internaat- en scholencomplex van architect Eduard Henricus Gerardus Hubertus (Ed.) Cuypers (Roermond, 18/04/1859) – Den Haag, 01/06/1927), gebouwd 1925/1927 op landgoed ‘De Witte Poort’, werd in 1992, na het vertrek van de paters Dominicanen, afgebroken. De monumentale kapel uit 1926, eveneens van Cuypers, oorspronkelijk bedoeld om behouden te blijven binnen de nieuwe opzet van het klooster-/schoolterrein, werd uiteindelijk na de brand van 4 februari 1993 eveneens gesloopt voor de bouw van twee woningen, deel uitmakend van het door de brand aangepaste nieuwbouwplan voor vijftig eengezinswoningen en veertig appartementen in de eerste helft van de jaren negentig , Dennenstraat 135, 1926-1928 (F91480 RAN)
Na het Dominicus-College kwam hier het Jan Brinkhoffplantsoen:
Het Rooms Katholieke Bondsgebouw heeft een wat typisch aanzien met zijn topgevels, opvallende dakkapellen en het met blauwe en rode pannen bedekte dak. Gebouwd in 1906 als rooms-katholiek bondsgebouw werd het ook gebruikt voor andere activiteiten. “Inmiddels” (ten tijde schrijven bijschrift door RAN) heeft het gebouw als bestemming een huisartsenpraktijk, Dennenstraat 106-108, 1930 (F16105 RAN)
Café de Brouwerij
Café ‘de Brouwerij’ op de hoek met de Dennenstraat. Eigenaar was Johannes Petrus van Gemert, Kerkstraat Hees, 1900 (F67050 RAN)
Kap en wieken, boven de bomen uit, van de Looimolen. Links van de molen de kap van het Klooster van de Congregatie Broeders van de H. Aloysius van Gonzaga, gevestigd in de voormalige Villa de Wolfskuyl (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf), Graafseweg 232, 1935 (GN1903 RAN)
Het pand is in 1913 gebouwd als Villa de Wolfskuyl. Hiervan was C. de Groot uit Hilversum de architect. “De Groot liet zich bij dit ontwerp inspireren door invloeden uit de Engelse en Duitse landhuisarchitectuur.” (Rijksmonumenten) De eerste steen werd op 17 april 1913 gelegd door W.H. Hoijer.
Woning papierfabrikant Hoijer
Bevolkingsregister 1910 familie Hoijer Graafseweg (Archiefnummer 679, Inventarisnummer 33411)
Carel Wiillem Jan Hoijer (’s Hertogenbosch, 26-5-1878, Nijmegen 12-3-1929) is op 23-8-1906 te Renkum getrouwd met Anna Wierdsma (Rotterdam, 19-3-1881). Zijn vader is Theodoor Hoijer, bij het trouwen van Carel “postdirecteur” en zijn moeder Cornelia Saint Martin. (openarchieven).
Als datum vestiging in de gemeente staat 2-5-1908, waarbij het gezin vanuit Rotterdam afkomstig is. Hij begon in 1908 samen met de heren Selleger en Kortschilgen de Papierfabriek Gelderland en dit zal de reden geweest zijn dat hij naar Nijmegen is gekomen. Als beroep staat in het Bevolkingsregister van 1910 “Papierfabriek Bestuurder”. In het Bevolkingsregister 1900 staat aanvankelijk “scheikundig ingenieur”, welke later vervangen is door “Papierfabrikant”.
Als adres staat in het Bevolkingsregister 1900 en 1910 Wolfskuil 193, op een later tijdstip (1-1-21) is dit in het Bevolkingsregister van 1910 vervangen door Graafsche weg 232: dit betreft een hernoeming/hernummering.
Hun kinderen zijn:
Anna, 23-6-1907 te Rotterdam
Willem Hubertus, 27-10-1908 te Nijmegen
Carel, 11-9-1910 Nijmegen; hij overlijdt echter al op 28-12-1910
Cato, 28-12-1911 Hees
Cornelie?, 28-4-1915 Hees
Neef Theodoor Boudewijn Franciscus verblijft in 1917 korte tijd bij het gezin.
Personeelsadvertentie van mevrouw Hoijer (PGNC 14/9/1916)
In 1908 besloten de studievrienden Selleger en Hoyer samen met Kortschilgen een papierfabriek te beginnen. Ze kozen daarbij voor Nijmegen vanwege de goede spoor-, water- en scheepvaartverbindingen. De fabriek kwam op de hoek van de Voorstadslaan en Krayenhofflaan. Uiteindelijk zou het gebouw in 1976 in vlammen opgaan.
Cornelis de Groot Jzn, vaak Cor genoemd, was een architect die vooral in Hilversum zijn sporen heeft nagelaten. Hij is geboren in 1875 of 1876 (Dudok noemt 1875, Wendingen noemt 14-2-1876). Hij was getrouwd met Geertje Werner (Leiden, ongeveer 1873). In 1924 hadden zij 4 kinderen:
Hendrik Pieter, bijna? 20 jaar
Abraham Jan Werner ,18
Gerda Maria, 15
Jan Cornelis, 13
Hij was zoon van Jan de Groot (Jzn is Janszoon) en Gerretje van Dompselaar. Jan was samen met zijn broers Hendrik en Cornelis eigenaar van de Bouwmaatschappij Hilversum. Deze bouwmaatschappij ontwikkelden daar onder andere de omgeving van de Torenlaan, waarbij de ontwerpen van villa’s vooral afkomstig waren van Jan en Cornelis (dus de oom van Cor).
Loopbaan
Cor was van 1902 tot 1936 architect. Hij won aan het begin van zijn loopbaan de zilveren medaille en 50 gulden voor zijn ontwerp ‘Plan Arbeiderswoningen’. Deze prijsvraag was uitgeschreven door de Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst te Amsterdam.
Een van zijn ontwerpen was Villa Zonnehof, ’s-Gravenlandseweg 145 in Hilversum, zijn eigen woning. Hij zou hier tot mei 1931 blijven wonen, waarna hij verhuisde naar de Albertus Perkstraat.
Inzegening van de kapel van Villa De Wolfskuyl door de bisschop van Den-Bosch, Mgr. A.F. Diepen. De kapel is ontworpen door Charles Estourgie en bevindt zich naast het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf, Graafseweg 232, 16/10/1933 (F65305 RAN)
Tussen 1933 en 1941 was het gebouw in gebruik door de Kanunnikessen van het Heilig Graf. Architect Charles Estourgie ontwierp rond 1935 een kapel tegen de linker zijgevel.
De Zusters Kanunnikessen van het H. Graf waren in 1923, het jaar waarin de universiteit in Nijmegen was gesticht, naar Casa Nova in de Heilig Landstichting gekomen vanuit Turnhout.
In 1933 kwamen zij naar “de Wolfskuyl”. Dit werd een tehuis voor studie en gebed. Daarnaast konden jonge meisjes hier “hoogere vorming” krijgen. Het huis kreeg de naam ‘Huize Maria Immaculata’. Een uitgebreid artikel over deze orde staat op https://www.titusbrandsmateksten.nl/kanunnikessen-van-het-h-graf/, tevens bron.
Artikel inzegening 1933
“Hooger Instituut voor Meisjes “Maria Immaculata”.
Bij gelegenheid van het tweede lustrum der R.K. Universiteit heeft gistermiddag de opening en plechtige inzeging plaats gehad van het Hooger Instituut voor Meisjes “Maria Immaculata” te Nijmegen, dat door de dames-kanunnikessen van het H. Graf in nauw verband met de universiteit is opgericht. Het instituut, dat een internaat voor meisjes uit de betere standen bedoelt te zijn, heeft een zelfstandig karakter, maar zijn opleiding sluit nauw aan bij het universitaire milieu, in het bijzonder met de theologisch-maatschappelijke afdeeling der R.K. Universiteit. Het wil daardoor voor meisjes, die een algemeen oriënteerende geestesontwikkeling, verdieping van levensbeschouwing en innerlijke gemoedsvorming zoeken, zonder zich voor een bepaald beroep te willen voorbereiden, de mogelijkheid scheppen van een opleiding, die tegelijk universitair is en tegemoet kom aan de eischen van vrouwelijkheid en gemoedsbevrediging. De cursus van het instituut, welker lessen deels aan de universiteit, deels in het gebouw zelf worden gegeven, duurt 3 jaren en valt samen met die van het universiteitsjaar. Het instituut is geïnstalleerd in de groote, moderne villa “De Wolfskuill” aan den Graafscheweg.
De plechtige inwijding van het instituut geschiedde gisteren door mgr. Diepen, bisschop van ‘s -Hertogenbosch.” (PGNC 17/10/1933)
Broeders van Oudenbosch
Achterkant villa Wolfskuyl, Florapark (februari 2023)
In 1948 kwamen de broeders van Oudenbosch. Voordat ze de Wolfskuil betrekken, wordt er eerst verbouwd. Daarbij lijken de broeders ondergebracht te zijn bij andere kloosters. Het huisorgaan van de congregatie in 1949: “Eindelijk is men begonnen aan de verbouwing van ’de Wolfskuil. Overste Marcus hoopt binnenkort een kamer in het huis te betrekken. Dan is hij tenminste dichter bij zijn onderdanen als thans het geval is. Br. Bosco en Br Bertinus vierden op 10 October hun tweejarig bestaan als Karolingers en als gast der Augustijnen. Als ooit een feit in stilte herdacht werd, was het dit wel.” (Ons leven; mededelingen voor de Broeders van de Congregatie van de H. Aloysius, jrg 3, 1949, no. 7, 01-11-1949).
De architect van de verbouwing was de heer Sturm, de aannemer de heer Bakx.
Op 19 maart 1950 vond de inzegening plaats. “Ons huis staat onder bescherming van Moeder Maria onder de titel: ,,Sedes Sapientiae ”. De roepnaam blijft: „De Wolfskuil”, vanwege de traditie en de lugubere charme die om dit woord hangt.” (Ons leven; mededelingen voor de Broeders van de Congregatie van de H. Aloysius, jrg 3, 1950, no. 12, 01-04-1950)
De broeders zouden er tot 1989 blijven.
De Broeders van Oudenbosch
De Broeders van Oudenbosch worden ook wel de Broeders van de H. Aloysius Gonzaga of de Broeders van Saint-Louis genoemd. Deze congregatie was in 1840 opgericht, , waarbij in 1866 het jongensinternaat Saint-Louis in Oudenbosch in gebruik was genomen.
Historische Kring Laren: “De werkzaamheden van de congregatie zijn altijd voornamelijk gericht geweest op het geven van onderwijs aan de jeugd. De katholieke beweging zag het onderwijs als een middel waaraan veel geestelijke en maatschappelijke invloed kon worden ontleend. Bovendien was het niet een taak van de kerk en een opdracht van Christus om alle volkeren te onderwijzen?”
Vervolg
Er is nog niet uitgebreid onderzocht wat het vervolg is geweest.
Tegenwoodig is de villa in gebruik als praktijkruimte voor De MondzorgVilla. Op haar site staan een aantal foto’s van moderne behandelkamers in het oude interieur. Een leuk interview is te lezen op: NijmegenBusiness
Een deel van de tuin is onderdeel van het Florapark.
Het Kloosterpark in de jaren dertig toen in villa De Wolfskuyl het Instituut Maria Immaculata gevestigd was (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf); links de Looimolen, Graafseweg 232, 1935 (F65307 RAN)
Het gebouw is een Rijksmonument met als waardering:
VILLA uit 1913, ontworpen door architect C. de Groot onder invloed van de Engelse en Duitse landhuisarchitectuur en rond 1935 voorzien van een KAPEL door Ch. Estourgie.
– Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een grote villa, ontworpen aan één van de uitvalswegen van Nijmegen. De villa is zowel wat betreft exterieur als wat betreft het interieur gaaf bewaard gebleven en is gebouwd in een bouwstijl die onder invloed stond van de landhuisarchitectuur in Engeland en Duitsland. Opvallend is het zeer rijk gedetailleerde baksteenwerk en de forse kap met overstek. Het gaaf bewaard gebleven interieur versterkt de architectuurhistorische waarde. De in stijl aangebouwde kapel geeft tevens een cultuurhistorische meerwaarde. Zowel het woonhuis als de kapel vertolken een representatieve rol binnen het oeuvre van architecten C. de Groot en Ch. Estourgie.
– Van stedenbouwkundige waarde als oorspronkelijk onderdeel van de bebouwing aan deze uitvalsweg van Nijmegen en vanwege de opvallende situering in een parkachtige open omgeving, bekend onder de naam Wolfskuyl.
– Van cultuurhistorische waarde vanwege de aan het pand zichtbare functiewisseling die rond 1935 heeft plaats gevonden toen het in gebruik werd genomen als kloostergebouw voor de Kanunnikessen van het Heilig Graf. Hiermee verwijst het gebouw naar het rijke kloosterleven dat Nijmegen in die tijd kenmerkte. Tevens cultuurhistorische waarde als oorspronkelijke huisvesting voor een nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen in nieuw aangelegde straten rond de oude stad.”
Plaquette in reliëf op de voorgevel van Villa de Wolfskuyl, Graafseweg 232a, 2010 (Henk van Gaal via DF946 RAN CC0)
Wonen in Nijmegen 