Hengstdal

De wijk Hengstdal is een van de wijken in Nijmegen-Oost. De grenzen zijn de Groesbeekseweg, welke de wijk westelijk scheidt met Galgenveld. In het zuiden is de Postweg de grens met Kwakkenberg. In het noordoosten en het noorden is de Hunnerberg en Altrade de grens. De straten op grens zijn de Koolemans Beynenstraat, de Van ’t Santstraat en de Hengstdalseweg. In de het oosten ligt de gemeente Ubbergen.

Romeinen

In de Romeinse tijd lag op de huidige Eikstraat een forum. Dit forum diende zowel als marktplaats als de plek waar justitiële en burgerlijke bijeenkomsten werden gehouden. Het marktgebouw was 166 bij 137 meter groot. In het midden van het plein stond een Keizerzuil. Ter herinnering hieraan is in 2011 een zuil teruggeplaatst.

Naam

De herkomst van de naam Hengstdal is niet bekend. Op een kaart van 1570 staat Hinsdael aangegeven, Hynxtberch (1424) en een Hynsberch (1461) komen nog eerder voor. (Straatnamenregister)

Het is grotendeels gebouwd tussen de jaren 20 en 50. Daarvóór was er al sprake van enige lintbebouwing langs de doorgaande wegen. De wijk ligt op de stuwwal van Nijmegen.

Een aantal bijzondere gebouwen zijn:

• De Joodse begraafplaats met aula en beheerderswoning, naar ontwerp van Oscar Leeuw
• De toren van de voormalige Christus Koningkerk
• De Prins Hendrikkazerne

Rode Dorp

Nijmegen Berkstraat sn
Nijmegen Eikstraat sn
Nijmegen Plataanstraat sn
Nijmegen Populierstraat sn
Hatert A 319; 5114; 5115

In 1911 richtten 15 arbeiders een woningvereniging op. Bestuursleden waren timmerlieden en geschoolde arbeiders. Het was een ‘rode’ vereniging op basis van katholieke grondslag. Het eerste, door de architect E. Verschuil ontworpen woningen, kwam gereed in 1915-1916. Dit waren 71 woningen en 2 winkels, gelegen aan de Broerweg en de Van Langeveldtstraat (thans Esdoornstraat).

“In de na-oorlogse jaren 1919-1920, waarin de woningnood steeds hooger afmetingen aannam, besloot de Vereeniging tot verderen bouw van arbeiderswoningen over te gaan. Nu mag nog wel eens gememoreerd worden, dat toen het te betreden pad lang niet over rozen ging. Alles was tot abnormale verhoudingen gekomen en niet dan na zeer veel overleg en langdurige voorbereiding werden in de jaren 1922-1925 een 200-tal woningen bijgebouwd, onder leiding van den architect H.M. Zoetmulder te Nijmegen. Deze woningen zijn eveneens gelegen in de omgeving van den Broerweg; zij waren spoedig allen verhuurd.” (PGNC 12/9/1936)

Een aantal foto’s van de Berkstraat zijn te vinden bij het RAN:

rond 1935 https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&index=0&imgid=2301153284&id=2301153270

Daarnaast nog 2: https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&index=1&imgid=2301153483&id=2301153471 (uit 1976-1978) (en er is er 1 van Berkstraat 3-9 https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&index=2&imgid=14105847&id=345806

Naam Rode Dorp

De naam van de buurt wordt Rode Dorp genoemd. Dit vooral vanwege de kenmerkende rode dakpannen van de woningen. Maar daarnaast ook vanwege het rode stemgedrag van de bewoners van deze volksbuurt.

Sloop en vervangende nieuwbouw

In de jaren 90 is de buurt voor een groot deel gesloopt, waarvoor vervangende nieuwbouw in de plaats kwam: in 1995 werd besloten tot een gefaseerde sloop en tot vervangende nieuwbouw. Dit proces vond tussen 1997 tot 2003 plaats: voor de 269 woningen kwamen er 250 in de plaats. Daarbij is er waarschijnlijk een grote diversiteit gekomen naar grootte, huur/koop, etage, kleiner- en grotere eengezinswoningen. Ook is er voor bijzondere woonvormen gebouwd.

De oude rode pannen zijn weer zoveel mogelijk hergebruikt, evanals andere materialen. Daarnaast zijn er zonnecollectoren en regentanks geplaatst. In de zomer van 2004 werd het Esdoornplein ingericht met een speelplaats.

Bronnen:

Klik om toegang te krijgen tot 2020-De-Gemeenschap-1920-2019.pdf

https://nijmegen-oost.nl/uitgelicht/het-rode-dorp-is-af

PGNC 12/9/1936

Spoorbuurt

Op 13 augustus 1920 werd de Woningvereeniging De Gemeenschap officieel opgericht door L. Kluvers en Jan Dullaart. Deze vereiging was bedoeld voor personeel van de Nederlandse Spoor- en Tramwegen uit Nijmegen. Kluvers was commies op station Nijmegen. Dullaart een architect uit Hilversum. Ook de bestuursleden van De Gemeenschap werkten bij het spoor.

De Spoorbuurt ligt tussen de Van ’t Santstraat en de Groesbeekseweg aan de ene kant, maar ook aan de overzijde van de Van ’t Santstraat tot aan de Koolemans Beynenstraat en de Daalseweg. Officieel heette de buurt “Van ’t Santbuurt”. Vanwege het spoorpersoneel dat er woonde, kreeg het al gauw de naam Spoorbuurt (De Gemeenschap 1920-2019, Ingrid D. Jacobs)

Deze pagina verzamelt artikelen over de wijk Hengstdal.

Israëlitische begraafplaats

1922 Kwakkenbergweg 1 Kwakkenberg/Hengstdal

Prins Hendrikkazerne

Daalseweg 382/van ’t Santstraat

In 1911 wordt de Prins Hendrikkazerne gebouwd. Dit is de laatste van de 3 bij elkaar gelegen kazernes: de Krayenhoffkazerne aan de Groesbeekseweg is in 1905 gebouwd. En de Snijderskazerne aan de Gelderselaan in 1906.

Korps Koloniale Reserve: de “Kolonialen”

De Koloniale Reserve, ook wel de “Kolonialen” genoemd, was in 1891 opgericht. Deze was bedoeld voor de rekrutering en training van aanvullingstroepen voor het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL). Voorheen had de Reserve haar panden bij de Papengas (Waalkazerne) en uitgebreid met de Valkhofkazerne. Het ontwerp van de kazerne was van architect Jo Limburg in de stijl van het rationalisme (wikipedia). Het is vernoemd naar Hendrik van Mecklenburg-Schwerin, de echtgenoot van Koningin Wilhelmina.

Oorlog en opheffing

In de Tweede Wereldoorlog werden de kazernes door de Duitsers in beslag genomen; waarop het Nederlandse leger na de oorlog de kazernes weer in gebruik nam. De KNIL echter voor korte tijd: vanwege de onafhankelijk van Indonesië werd het Korps Koloniale Reserve in 1951 opgeheven.

LIMOS

Vanaf de jaren 50 waren de kazernes in gebruik als luchtmachtschool, waarbij het in 1961 de naam Luchtmacht Instructie en Militaire Opleidingen School (LIMOS) kreeg. In 1995 vertrok deze opleiding naar Woensdrecht; de naam Limos(-kazerne) is aan het gebouw blijven hangen. De Prins Hendrikkazerne kwam in gebruik als asielzoekerscentrum.

Vierdaagse

In 1912 bood de Koloniale Reserve logies aan voor de wandelaars van een van de eerste vierdaagse wandelmarsen. Mede daardoor is Nijmegen vanaf 1925 het vaste start- en aankomstplaats van de Vierdaagse. Van 1925 – 1946 was de kazerne zelf het vertrek- en eindpunt. De vlaggenparade, de officiële opening van de Vierdaagse, werd gehouden op de binnenplaats van de kazerne en het aangrenzende Molenveld.

Rijksmonument

Het is een Rijksmonument met als waardering (met tevens een uitgebreide beschrijving):

“Het HOOFDGEBOUW van de PRINS HENDRIKKAZERNE uit 1910 door J. Limburg.

– Van architectuurhistorische waarde als een goed, in exterieur gaaf voorbeeld van een hoofdgebouw in de voor kazernes zeldzame stijl van het rationalisme met esthetische kwaliteiten in het ontwerp zoals een goede en gave hoofdvorm met een bijzondere detaillering, een op plastische massiviteit, symmetrie en rijzigheid gebaseerde monumentaliteit en in het interieur een bijzonder vormgegeven hal. Het gebouw heeft architectuurhistorische waarde vanwege de invloed die het ontwerp heeft uitgeoefend op de Nederlandse architectuur uit het tweede decennium van de 20ste eeuw.

– Van stedenbouwkundige waarde vanwege de markante ligging van het gebouw met de 35m. hoge toren aan een driehoekig pleintje aan de Daalseweg. Het hoofdgebouw heeft ensemblewaarde in samenhang met het eveneens door Limburg ontworpen hekwerk met poorten en wachthuisjes en als functioneel onderdeel van het kazernecomplex.

– Van cultuurhistorische waarde vanwege de bestemming als onderdeel van een K.N.I.L. kazerne (voorheen koloniale reserve), welke een herinnering vormt aan het koloniale verleden van Nederland. De kazerne heeft zeldzaamheidswaarde, omdat zij is ontworpen door een particulier architect, een unicum in de Nederlandse kazernebouw.”

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.canonvannederland.nl/nl/gelderland/nijmegen/militairen-in-nijmegen

https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/30_Garnizoensstad

https://nl.wikipedia.org/wiki/Korps_Koloniale_Reserve

Pegasus

Ed van Teeseling maakte het beeld Pegasus in 1965. Het is een paard uit de Griekse mythologie, en natuurlijk een verwijzing naar de naam Hengstdal.

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Hengstdal