Weurtseweg

Deze pagina verzamelt de reeds verschenen artikelen over de Weurtsewijk in de wijk Biezen/Waterkwartier.

Romeinen: Ulpia Noviomagus

De Weurtseweg is feitelijk een eeuwenoude weg, welke in ieder geval in de Koningstraat werd genoemd: “De Koningstraat is een aloude weg door Maas en Waal, lopend van Tiel naar Nijmegen, over de oeverwallen aan de zuidzijde van de Waal. Ze volgt min of meer het tracé van een op de Peutingerkaart aangegeven Romeinse weg. In de Karolingertijd werd ze waarschijnlijk opnieuw aangelegd. Het was eeuwenlang de enige ‘heerweg’ in Maas en Waal. (…)” (Brus 2003-2012 via Straatnamenregister, tevens voor meerdere namen).

Een deel van de Weurtseweg ligt in het gebied van Ulpia Noviomagus, de stad welke rond 70 gebouwd werd nadat Oppidum Batavorum was verwoest.

Zie ook het kaartje voor een wandelroute in de Biezen: https://assets.plaece.nl/kuma-nijmegen-stadspartners/uploads/media/63736a855e523/kaart-limes-west-hr.pdf

Arbeiderwoningen Woningvereeniging Nijmegen

“Van 1910 tot 1912 kwamen 81 woningen [lees: 79 woningen /RE] gereed in een wijk tussen het industrieterrein en de Weurtseweg. Een vijftiental woningen uit dit complex bevindt zich ten zuiden van de Weurtseweg.” (Van de Ven 1994, p. 27 via Straatnamenregister)

In 1912 bezoekt het PGNC de woningen, hoewel het artikel vooral gaat over het hoe en waarom van het bouwen van deze woningen:

“Volkhuisvesting.

(Een en ander over de Woningver. “Nijmegen”.)

Een uitnoodiging van het bestuur der Nijmeegschen Woningvereenigin om de door haar gebouwde arbeiderswoningen aan den Weurtschen weg te bezichtigen, geeft ons een welkome ongezochte gelegenheid om eenige woorden aan deze nuttige vereeniging te wijden en haar doel en haar werk wat meer bekend te maken. Immers, het is een doorgaand verschijnsel, dat vele opmerkelijke zaken in een stad onbekend en onopgemerkt blijven, voor de bewoners zelf, vooral als ze uitgaan van mannen, die niet door hevig geschreeuw, trompetgeschal en tromgeroffel de aandacht

Op hun werkzaamheid vestigen. En een ander, maar veel treuriger verschijnsel is het, dat hun goede bedoelingen miskend, hun werk zelfs verdacht gemaakt wordt; een schampere opmerking vindt zoo licht een beter gehoor dan het woord van waardeering; de materieele belangen zoo vaak lijnrecht tegenover de ethische.

Ieder weet, hoeveel meer zorg er gedragen wordt voor de eischen der hygiëne. En wie de moeite doet om onbevooroordeeld rond te zien en na te snuffelen en te vergelijken, moet erkennen, dat de offers, die gebracht zijn en worden ook in onze stad, een kapitaal zijn, dat goede rente opbrengt in den vorm van een lager stertecijfer en een hoogeren gezondheidsstandaard.

Nijmegen is vernieuwd, verjongd na het vallen der vestingwallen; maar daar binnen in de oude stad daar bleven de oude smalle gasjes, met hun benauwde, donkere, duffe, woningcomplexen, met hun schamele bevolking en -laat ons maar zeggen- hun leven en werken der duisternis, al geldt dat niet voor allen, die daar, noodgedrongen, een dak boven hun hoofd zochten en vonden. Niet gaarne zouden wij verdacht maken, wat daar leeft en samenhuist en woelt in de binnenste schuilhoeken van onze stad; maar dit staat toch wel vast, dat de omgeving gewoonlijk een stempel drukt op den mensch en dat waar licht en lucht en ruimte en alles wat Gods schoone natuur heet, ontbreken, de zindelijkheid, de moraliteit en de gezondheid in de verdrukking komen. Een frissche nette woning is een voorwaarde voor een gezond lichamelijk en geestelijk leven, een voorbehoedmiddel tegen afzakking, een stuwkracht tot verheffing. Een vriendelijke kamer bevordert de huiselijkheid; zij is een medestrijder tegen drankmisbruik en allerlei verkeerds; zij maakt den dokter en den apotheker tot vreemdelingen.

Met de volkshuisvesting was het in vele plaatsen van ons land treurig gesteld. Aan de openbare macht ontbraken de middelen om in te grijpen. Toen is de Woningwet gekomen in 1901. Wij zouden niet gaarne een doorgaande lofrede op die proeve van wetgeving houden. Zij heeft haar gebreken, haar groote gebreken zelfs; maar al past geen onvoorwaardelijke lofspraak, nog minder past het vernietigend oordeel, dat enkelen zoo gaarne daarover uitspreken. Een lid van onze Senaat heeft zelfs een zekere beroemdheid verworven in het overdrijven van de gebreken die haar aankleven.

Alle begin is moeilijk. Dat heeft de ontwerper van de woningwet ondervonden en na hem de uitvoerders en ook degenen, die het goede, dat er in steekt, in praktijk willen brengen.

De Woningwet heeft althans de gelegenheid geopend om het benepen initiatief in woningbouw en straataanleg aan banden te leggen; zij heeft den weg gewezen om tot onbewoonbaarverklaring van ongeschikte woningen te komen, die soms voor het onderbrengen van huisdieren nog te slecht waren en zij heeft ook het initiatief gesteund van hen die groote opvoedende kracht van vriendelijk tehuis inzagen door steun uit gemeente- en rijkskas te verleenen aan vereenigingen die uitsluitend werkzaam wilden zijn in het belang der volkshuisvesting.

In het voorjaar van 1907 is ook hier te Nijmegen zulk een vereeniging opgericht onder den naam van Woningvereeniging Nijmegen en naar aanleiding daarvan en haar werk willen wij, voorzover onze inlichtingen gaan, het een en ander meedeelen. Namen van personen zullen wij daarbij niet noemen. O.I. verdienen de mannen, die het iniatief tot de oprichting namen en die ook later hun krachten, hun tijd en hun financieelen steun er aan gaven, een woord van groote waardering; maar elks verdiensten op een goudschaaltje te wegen en aan elk van hen het rechtmatig deel der waardeering toe te kennen, daaraan zullen wij ons niet wagen.

Zoodra de vereeniging geconstitueerd was zijn de statuten opgesteld, waarop den 8en Juni 1907 de Koninklijke goedkeuring is verleend. Na deze goedkeuring moest de vereeniging nog erkend worden, d.i. toegelaten als vereeniging zooals straks is omschreven, opdat zij op Rijks- en Gemeentesteun aanspraak zou kunnen maken. Die erkenning volgde op 25 Sept. 1907 en zoo spoedig mogelijk daarna wendde de Vereeniging zich tot den Raad om een voorschot van f110800 om daarvoor 75 woningen te bouwen. Dat voorschot werd toegestaan bij Raadsbesluit van 9 Januari 1909.

Nu was de zaak in orde, zal men zeggen en heeft men gezegd. “Men” heeft nog meer gedaan. “Men” is ongeduldig geworden een heeft gevraagd: “wanneer komt er nu eens wat van? “ “Men” begreep n.l. niet, dat nu ook de eerste moeilijkheden begonnen.

Van aankoopen en afbreken van minder gewenschte woningen kon niet komen, zoolang geen nieuwe woningen bestonden om de verdreven bewoners der oude woningen te herbergen. En evenmin kon de Raad overgaan tot het onbewoonbaar verklaren van die woningen, die zelfs aan de matigst gestelde eischen niet voldeden. Het een en het ander moet samengaan. En al zijn de zoogenaamde woningen in Nonnenstraat, Zwanengas en Keumengas geen perceelen, die hoog genoteerd stonden, de aankoop verminderde het beschikbare kapitaal, want de grond, die door het afbreken vrijkwam was niet meer geschikt om er nieuwe woningen op te bouwen; die vrijgevallen grond werd dus een stuk niet-rentegevend kapitaal. Het eenige, dat er mee bereikt werd, was verbreeding van de straat ter plaatse. De gemeente was wel bereid dien grond kosteloos over te nemen, maar niet om er voor te betalen.

Een tweede moeilijkheid was de vraag: “waar zal gebouwd worden? “ Een groot gedeelte der slecht-behuisden, voor wie betere woningen hoogst noodzakelijk waren, woonden tot nog toe in die gedeelten der oude stad, die min of meer aan de Waal grenzen, in de onmiddellijke nabijheid van de plaats, waar zij hun werk verrichten. In die buurten en gassen en sloppen komt de gemiddelde Nijmegenaar niet. Dat is goed, want hij zou er schrikken van hetgeen hij te zien zou krijgen, al hebben die steegjees en straatjes juist door de vervallen toestand, al het eigenaardig schilderachtige, dat er den kunstenaar zou kunnen heenlokken. Maar ’t is ook jammer, dat die gemiddelde Nijmegenaar er nooit komt, omdat hij, deed hij dit wel, beter doordrongen zou zijn van het nut en de noodzakelijkheid van nieuwe, meer hygiënisch ingerichte woningen voor het deel der bevolking dat daar… huist.” (PGNC 15/2/1912)

Villa Kirberg, beter bekend als Villa Key

In 1917 liet Jac. Kirberg de villa bouwen die meestal Villa Key wordt genoemd, naar de houthandel die hier jaren heeft gezeten (zie hieronder).

In januari 1926 zal de fabriek, inclusief de villa worden geveild.

N.V. Houthandel v.h. G. Key

Rond 1925 heeft de N.V. Houthandel voorheen G. Key “eenigen tijd” geleden (PGNC 30/12/1925) het pand Valkhof aangekocht (percelen kad. Sectie C, Nos 3687 en 2688, respectievelijk 19 en 20 c.A. groot. Het bedrijf heeft dan het voornemen om in de tuin van dit pand een kistenfabriek en opslagplaats van hout in te richten. De gemeente vindt dit niet wenselijk: dit bedrijf zal daarmee “de alom beroemde wandelplaats zeer zou ontsieren”. En daarnaast is het bedrijf brandgevaarlijk, wat niet wenselijk is zo dicht bij de monumenten van het Valkhof. Omdat wet- en regelgeving niet voldoende mogelijkheden zal bieden om dit te tegen te houden, gaat de gemeente met de vennootschap in overleg. Daarbij bereiken ze een akkoord: de gemeente krijgt Valkhof 12. Daarvoor krijgt het bedrijf:

• Een jaarlijkse rente van 5 procent van de koopprijs
• De vennootschap krijgt tot 1 mei 1926 het recht op de koop van een terrein aan de Weurtsche weg, groot 10.000 M2, tegen een prijs van f3.50 voor 4000 M2 en van f3 voor de resterende 6000.

De gemeente zal daarna de tuin van het pand, waar jarenlang de familie van Rijckevorsel heeft gewoond, bij het park trekken, welke daarmee met 700 vierkanter meter wordt vergroot. En daarbij wordt een muur afgebroken, waardoor de kapel minder in een verloren hoek komt te leggen en daarnaast een uitzichtspunt wordt gecreëerd. (PGNC 21/5/1926)

De firma Key ziet af van de aankoop van de grond: zij heeft een ander perceel aan de Weurtschen weg gekocht, “vroeger eigendom van de firma Kirberg”. (PGNC 30/4/1926)

Op 21 augustus zal de aanbesteding plaats vinden van het “Verbouwen eener bestaande Fabriek tot Zagerij en Schaverij, staande en gelegen op een terrein aan den Weurtschenweg te Nijmegen en het ter plaatse Bouwen van Houtloodsen, het maken van grondwerken en bijkomende werken”. Gerard Hof is de architect. (De Gelderlander 3/8/1926)

In maart 1928 krijgt de N.V. Houthandel v./h. G. Key een hinderwetvergunning “tot het uitbreiden van hare door stoom en elektriciteit gedreven fabriek voor machinale houtbewerking in het perceel aan den Weurtschen weg No. 111, kad. bekend gemeente Neerbosch, Sectie A, Nos. 1379, 1399 en 1359”. (PGNC 29/3/1928) Bij het overlijden van Jacobus Key, de oudste directeur van de N.V. en mede-oprichter, blijkt het bedrijf vestigingen te hebben in Amsterdam, ’s-Gravenhage, Nijmegen en Tilburg. (PGNC 18/7/1928)

Herinneringen aan Key zijn te lezen op Noviomagus.

Een foto uit 1976 van de loodsen aan de Biezenstraat is te zien op F30974 RAN.

Vervolg: Flavus

Begin jaren negentig werd de bebouwing op het terrein van de Key gesloopt. Tussen deWeurtseweg, Bronsgeest-, Biezen- en Waalstraat kwam woningbouw met de straten Flavus, Verax en Victor. Wel bleef de directeurswoning staan. In 1999 werd Flavus opgeleverd. Het ontwerp was afkomstig van UN Studio, welke ook Museum Valkhof heeft ontworpen.

Een mooi artikel over de bewoners van Flavus staat op https://dewester.info/flavus/ (tevens bron).

Patria Kinderwagenfabriek

Weurtseweg 44

Zie:

https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/Horn/PatriaBoek.htm

foto’s van door Patria gemaakte kinderwagens: https://www.prachtkinderwagen.de/niederlandische-kinderwagen/patria/patria-wagens/

Over een van de directeuren, Terburg: https://www.noviomagus.nl/Gevels/Gevelstenen/StAnna490/StAnna490.htm

https://www.noviomagus.nl/Varia/Overig/inktpotPatria.htm

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Gastredactie/Horn/TenHorn/TenHorn.htm

De Patriastraat verwijst nog naar de fabriek (Collegevoorstel Straatnaamgeving Ulpia en Fabrica, Tim Wachelder Gemeente Nijmegen, 20-4-2021)

Winkel hoek Weurteseweg/Kanaalstraat, vooral bekend als Jan Linders

Jarenlang heeft de buurtsuper Jan Linders op de winkel op de hoek gezeten. Overbekend door het aanbieden van “Maar wij hebben Riefkuukskes” en aarbeien. En natuurlijk de NEC artikelen.

Een mooi interview uit 2012 met Hennie Linders staat in de Wester.

In 2023 werd de winkel na 56 jaar gesloten. Een mooi artikel is te vinden in de Gelderlander. Daarop kocht vastgoedbedrijf B K V, van vastgoedondernemer Aäron van Beek, het pand aan om te laten verbouwen tot studio’s en 2 of 3 kamerappartementen. “”Idee is dat het gebouw straks helemaal is verduurzaamd en qua uitstraling meer aansluit op de rest van de wijk, zegt Van Beek. Doel is dat er rondom het gebouw groen komt, maar daarover lopen nog gesprekken met de gemeente.”

Het ontwerp is van Ward Boeijen van het Nijmeegse Boeijenjong Architecten. Momenteel (augustus) is men druk bezig met de verbouwing. Lees hier over de plannen:

Transformatie en herbestemming Jan Linders Nijmegen

Energie centrale

Zie ook de foto uit 1973 van het Distributiekantoor van het P.G.E.M.: F1819 RAN

Tegenwoordig zit in het distributiekantoor het hotel Nimma. Een mooi interview is te lezen op: https://www.brugnijmegen.nl/nieuws/algemeen/129618/nimma-een-plek-voor-iedereen

Vergroening

In 2025-2024 is 2 kilometer van de Weurtseweg vergroend, welke in mei 2025 gereed kwam, waarbij fietsers en voetgangers “voorrang” hebben: https://www.rn7.nl/nieuws/artikel/verkeersader-weurtseweg-is-nu-een-fietsstraat-met-veel-groen

Katoendrukkerij

Zie ook:

Bakkerij Thijssen: https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Gastredactie/Lith/Bakkerijen/Cat/cwdata/WeurtsewegThijssen53-09-14.html

RAS Autoservice https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=OudNijmegen/099/cwdata/985-Ras.html

Roghmans Augurkenfabriek https://dewester.info/de-augurkenfabriek-in-het-waterkwartier/

Café de Industrie https://www.facebook.com/photo.php?fbid=575927142519532&id=370373399741575&set=a.370379693074279, welke tegenwoordig weer de Industrie heet: https://www.intonijmegen.com/blijf-op-de-hoogte/verhaal/de-industrie-nieuwe-horecagelegenheid-in-hotspot-nijmegen-west

en de eigen site: https://deindustrie.nl/