De Maria Geboortekerk met op de gevel (rechts) het Mariabeeld, dat in de oorlog werd beschadigd en in 1948 werd vervangen door het beeld van Albertus Magnus, gemaakt door Jac Maris
De pastorie van de Maria Geboorte Parochie aan het Mariaplein was een ontwerp van architect H.M. Zoetmulder. Het is een Rijksmonument.
In 7 januari 1931 besteedt Zoetmulder “het afbreken van twee gebouwen onder den Berg en Dalschenweg en het bouwen op dezelfde plaats van een pastorie voor de parochie O.L. Vrouw Geboorte.” De laagste inschrijver was H.C. van Tienen voor f 49.997 (De Gelderlander 24/12/193 en De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad, 10-1-1931). De genoemde twee gebouwen was een dubbel woonhuis (bouwjaar 1891) dat vanaf 1905 de huisnummers 38 en 40 had.
Wanneer Pastoor J. v.d. Linden O.P. in september 1931 zijn zilveren pastoriefeest viert, wordt hem door de mannencongregatie der H. Familie een Mariabeeld voor de nieuwe pastorie aangeboden. Dit beeld is eveneens naar ontwerp van Zoetmulder. (De Gelderlander 28/9/1931). In de oorlog werd dit beeld beschadigd. In 1948 kwam hiervoor een nieuw beeld in de plaats: het beeld van Albertus Magnus, gemaakt door Jac Maris.
Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen…
Rijksmonument
Pastorie van de Maria Geboorterkerk, augustus 2023 (Google Streetview)
Het gebouw en het is een Rijksmonument vanwege: “Van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een behoorlijk grote pastorie uit 1930-1931 in een zakelijke baksteenarchitectuur met markante kapvorm, bescheiden metselwerk-accenten en enkele grote raampartijen in Amsterdamse School-stijl naar ontwerp van architect H.M. Zoetmulder. De interieurindeling van het pand is intact. Bijzonder zijn de oorspronkelijke interieurelementen met invloeden van de Art Deco, zoals het gekleurde glas-in-lood met geometrische motieven, de vloer- en wandtegels en de stucplafonds.” Daarnaast is het van stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarde.
Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen…
Berg en Dalseweg 23/Mr Franckenstraat 88-90 (huidig)
Berg en Dalseweg 23, 22 september 2013 (Havang via Wikicommons CC0)
Het gebouw is een gemeentelijk monument met als tekst tot aanwijzing: “Uit twee panden bestaand villa-achtig hoekpand, twee woningen omvattend. Langgerekt pand van twee bouwlagen met aan de naar het plein gekeerde lange zijde een uitspringende risaliet met topgevel. Van deze gevel is één hoek, aan de Berg en Dalseweg, afgeschuind; deze draagt op de etage een houten erker met torendak. De muren zijn van baksteen, hebben een brede geprofileerde stucband tussen de etages en hebben gestucte banden ter hoogte van de bovendorpels der vensters. Hoeken en deurpartijen met gestucte blokken. Het (oorspronkelijke leien) dak vertoont chaletvormen: van de steil opgaande schilden van het vlakke dak zijn de onderste gedeelten wijd uitgekraagd op diagonaal geplaatste balkjes. Ook de torenspits is aldus gedekt. De oorspronkelijke leien zijn vervangen door shingles. Drie originele ronde dakkapelvensters. Bouwjaar: 1893 (aangegeven boven venster van de erker). Karakteristiek pand van royale verhoudingen door zijn vormgeving bepalend voor effect van het Mariaplein.”
Studentenhuis/HOEK-huys
Waarschijnlijk is het vanaf 1958 een studentenhuis. Op 4 november vindt de inzegening plaats door pater drs. B. van Ogtrop S.J.. Een foto is te vinden op GN3532 RAN.
Het HOEK-Huys heeft een eigen Facebook pagina (bijgewerkt tot in 2020).
Rembrandtstraat: Het gezicht vanuit de Mesdagstraat, in de richting van de Heydenrijckstraat; een reproductiec, 1925 (F17226 RAN)
Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen over de Rembrandtstraat.
De naam Rembrandtstraat
De naam van de Rembrandtstraat werd in 1904 vastgesteld. In 1906 stelde de Gemeenteraad de naam vast in verband met de aanleg van de Frans Halsstraat. In 1935 werd de weg doorgetrokken tot de Dommer van Poldersveldtweg. (Straatnamenregister)
Romeins amfitheater
hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat
Opgravingen verricht door de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek (R.O.B.) in Amersfoort; paalsporen van het Romeinse amfitheater, 1978 (Theo Hendriks via F28050 RAN CC0)
In de buurt van Romeinse legerkampen ontstond vaak bewoning van mensen die graag in de buurt van dit kamp wilden wonen. Bijvoorbeeld handelaren, ambachtslieden en familieleden van de Romeinse soldaten. Vanwege de bescherming die een legerkamp bood, maar ook vanwege inkomsten.
In Nijmegen kwam er zelfs een amfitheater, het enige in Romeins Nederland. De tribunes boden plaats aan 9.000 bezoekers. De ovale arena was verdiept, waarbij een muur de omringenende grond tegenhield. De uitgegraven grond lag in een wal rond de arena en diende als fundering voor de tribunes.
De vondst van het theater is na het onderzoek afgedekt en de contouren zijn weergegeven in het huidige wegdek door klinkers.
“In 1978 werd de Schildersbuurt het eerste woonerf van Nijmegen. Het kruispunt Jozef Israëlsstraat-Rembrandtstraat fungeerde als centrale ontmoetingsplaats waar onder meer een jaarlijks het buurtbadmintontournooi werd georganiseerd. Met witte lijnen werden 4 speelvelden uitgezet. Later werd het pleintje een hangplek en na na langdurige actie van de aanwonenden werden de muurtjes uiteindelijk afgebroken” Bijschrift foto F39619 RAN.
Een vrachtwagen (merk Ford) van de N.V. de Haan & Van Benthem, Rembrandtstraat, 1925 (F53732 RAN)
1924 Rembrandtstraat Vooraf: Serena Gloeilampenfabriek Het pand was in 1915 gebouwd als de Serena Gloeilampenfabriek. (PGNC 1/1/1916) In juni 1915 blijken de statuten van de N.V. “Serena” Metaal-Gloeilampenfabriek (“De Heldere” Metaal-Gloeilampenfabriek) te zijn goedgekeurd. Het doel is het “behalen van winst door het vervaardigen van en handeldrijven in electrische gloeilampen en aanverwante artikelen, zoomede alles…
Rembrandtstraat 1 3 5: Huis & Hof, complex woningwetwoningen, gebouwd in 1921 naar een ontwerp van architect Charles Estourgie, 2013 (Henk van Gaal via DF3902 RAN CC0)
In 1921 begint Bouwvereeniging Huis en Hof met de bouw van 31 woningen aan de Rembrandtstraat en Heydenrijckstraat. Hiervan is Charles Estourgie de architect. Bijzonder is, dat deze vereniging daarna 100 jaar blijft bestaan, ook al betreft het maar 31 woningen.
Het pand op de hoek Heydenrijckstraat 63 is in 1928 gebouwd als onderdeel van een complex woningen met een winkel op de hoek van de Rembrandstraat en Heydenrijckstraat naar ontwerp van P.A. Arens. In 1931 vond een verbouwing plaats naar ontwerp van architect van Boldrik. Tevens vond in 1964 een verbouwing plaats.
“Een instituut voor lichaamsoefeningen: iets nieuws voor Nijmegen
Temidden van het nieuwe huizencomplex, dat in de omgeving van de Rembrandtstraat gebouwd is, zal binnenkort een inrichting worden geopend, die eenig is voor Nijmegen. De heer B. Sikkema, leeraar M.O., heeft n.l. het intiatief gehad om hier een Instituut voor Lichaamsoefeningen te vestigen en hij deed hiertoe een flink gebouw verrijzen, waar achter bovendien een tennisbaan werd aangelegd.
De heer Sikkema, wien men ondernemingsdurf waarlijk niet ontzeggen zal als men ziet welk een up to date inrichting hij hier tot stand bracht, geeft les aan verschillende onderwijsinrichtingen te dezer stede, maar daarnaast zijn er tal van clubjes van particulieren, die onder zijn leiding de gymnastiek beoefenen. Nu is het een feit, dat de gymnastiek- en sportbeoefening in het algemeen nog steeds toeneemt, ook onder de ouderen. Steeds meer menschen komen tot het inzicht, welk een heilzaam tegenwicht gymnastiekbeoefening vormen kan, tegen de schadelijke gevolgen van een zittend leven, dat zoovelen gedwongen zijn te leiden. En uit dit verschijnsel heeft de heer Sikkema thans den moet geput om een eigen gebouw te stichten, geheel ingericht naar de nieuwste eischen en dat uitluitend aan de gymnastiek- en sportbeoefening gewijd zal zijn. Het gebouw omvat een groote zal van 15 bij 9 meter, waarvan men een der wanden door het openen van groote openslaande deuren en ramen als het waren geheel kan doen verdwijnen; een belangrijk voordeel als het mooi weer is. De vloer is van kurklinoleum, wat stof buiten sluit, langs den wand komen slechts enkele wandrekken, terwijl de toestellen in een apart vertrek worden opgeborgen, zoodat de geheele zaal-ruimte beschikbaar is voor oefeningen, die dat wenschelijk maken. Verder omvat het gebouw kleedkamers, douches, toiletten, kortom alles wat de moderne tijd slechts vragen kan.
Aan diverse onderdeelen van de lichamelijke oefening zal in dit instituut aandacht worden besteed. Zoo is er gelegenheid tot het beoefenen van gezondheidsgymnastie, houding-gymnastiek, voor kinderen met slechte houding, rhytmische gymnastiek, trainingsgymnastiek enz, terwijl ook de kleuters hier terecht kunnen. Meisjes en jongens kunnen hier clublessen krijgen, terwijl wij er hierboven reeds op wezen, dat al jaren lang onder leiding van den heer Sikkema vele ouderen, in clubjes vereenigd, met animo de gymnastiek beoefenen. De heer Sikkema laat de deelnemers natuurlijk volle vrijheid om zelf hun clubjes te vormen.
Naar wij vernamen zal dit Instituut voor Lichamelijke Oefening op den eersten Zaterdag in Juni officieel geopend worden. Het was ons echter een genoegen om van deze mooie inrichting, die een nieuwe is voor Nijmegen, thans reeds een en ander te kunnen vertellen.
Vermelden wij nog, dat de bouw geschiedde naar plannen van den architect den heer Reynen en werd uitgevoerd door aannemersbedrijf Tiemstra.” (PGNC 6/5/1936)
Sikkema was leraar M.O. Gymnastiek (PGNC 27/12/1935). De opening vond op 6 juni plaats (PGNC 4/6/1936). De tennisbaan was reeds gereed en werd al verhuurd. (PGNC 27/1/1936)
In het Adresboek 1938 heeft het Instituut voor Lichamelijke Oefening Rembrandtstraat 58 als adres.
In Nijmgen zijn de wagens van de firma Roding, waarmede van uit Wijchen de cliëntèle hier ter stede werd bediend, welbekend. Daar, zoo deelde de heer Roding ons mede, zijn cliëntèle in Nijmegen zich echter steeds uitbreidde, is hij zich hier ter stede gaan vestigen. Morgenmiddag wordt de nieuwe bakkerij, gelegen Jozef Iraëlstraat 25-27, hoek Rembrandtstraat, geopend. De nieuwe zaak maakt zoowel van buiten als binnen een uitstekenden indruk. Het fraaie hoekpand in vroolijke kleuren geschilderd en boven de deur hangt een sierlijk wapen (de heer Roding is n.l. leverancier van Z.K.H. Prins Hendrik). Het interieur is ook keurig, een ruime winkel en een zeer groote bakkerij, op de meest hygiënische wijze ingericht en voorzien van de modernste machines. Kortom, het geheel maakt een uitstekenden indruk en onder de bakkerijen hier ter stede zal deze nieuwe zaak van den heer Roding met eere een plaats innemen.” (PGNC 14/10/1932)
Verbouwing Rodings Bakkerij
1939
“Roding’s Bakkerijen: Een belangrijke uitbreiding
Sinds geruimen tijd werd aan het pand Jozef Israëlstraat, hoek Rembrandtstraat, waar de bekende Roding’s Bakkerijen gevestigd zijn, een omvangrijke verbouwing uitgevoerd. De heer Roding zag zich n.l. door den steeds toenemenden omzet van zijn brood- en banketbakkerswaren genoodzaakt tot een ingrijpende uitbreiding over te gaan, van welke gelegenheid tevens gebruik zou worden gemaakt om het bedrijf nog weer meer te moderniseeren. Het werk, dat moest worden uitgevoerd zonder het bedrijf te stagneeren, waardoor men voor bijzondere moeilijkheden kwam te staan, is thans gereed gekomen en toen wij er een kijkje gingen nemen, konden wij al aanstonds vast stellen, dat een aanzienlijke verbetering is tot stand gekomen en thans over voldoende ruimte wordt beschikt om het bedrijf aan hooge eischen te laten voldoen. Het spreekt wel van zelf, dat aan hygiënische eischen de grootst mogelijke aandacht is besteed en de inrichting van de bakkerij is dan ook in dit opzicht een waar succes geworden. Van bijzonder belang is, dat een groote nieuwe geheel stalen oven is bijgebouwd, van de nieuwste vinding, die op dit gebied bestaat en ingericht, zoowel voor het bakken van brood als van banketbakkerswaren. Het is een oven van het bekende merk “Bako”, van de Bakovenbouw v.h. P. den Boer N.V. te Dordrecht, een firma met een wereldreputatie. De verbouwing is geschied naar ontwerp van den architect Van Eldik te Nijmegen, terwijl aannemer van het werk waren de gebr. Renkens te Wijchen. Zondag a.s. van 11 tot 5 uur bestaat gelegenheid de nieuwe bakkerij te bezichtigen, die ongetwijfeld aan de reeds zeer gunstige reputatie van het bedrijf nog ten goede zal komen. Men zie verder de annonce van dit blad.” (PGNC 16/6/1939)
Hofleverancier aan Prins Hendrik
Advertentie Roding: Hofleverancier Prins Hendrik (De Gelderlander 18/7/1931)
Een foto van de bakkerij tussen 1990 en 2000 is te zien op F39620 RAN. Het wapenschild van Prins Hendrik hangt dan nog (waarschijnlijk) boven de deur. Zie voor een afbeelding van zijn wapen wikimedia.
Op F1791 RAN is een foto van 8/2/1974 te zien van het Expeditiecentrum van Roding op Weurtseweg 95.
Plan voor den bouw van vier woningen aan een nieuw geprojecteerde weg hoek Dommer van Poldersveldweg, architect L.D. Kuipers, Rembrandtstraat 83 tm 89, datum tekening juni 1935 (D12.401667)
Onderstaand artikel noemt het “loopen van de Rembrandtstraat naar Dommer van Polderveldtweg”. Het Straatnamenregister vermeldt dat de Rembrandtstraat pas in 1935 werd doorgetrokken.
In het artikel wordt architect L.D. Kuipers L.D. Kuyper genoemd genoemd.
“Moderne Woningen bij den Berg en Dalscheweg
Op voormalig villa-terrein
Er hebben wel heel groote veranderingen plaats gehad op het terrein nabij den Berg en Dalscheweg, waarop zich vroeger de villa “Ruimzicht” van den heer Jurgens bevond. De vroegere villa is n.l. gesloopt en op het terrein is thans een aantal nieuwe huizen gebouwd, geheel ingericht naar de moderne eischen: woningen met en zonder garage, badkamer en vaste waschtafels, met voor- en achtertuin. Er werd hier ook een nieuwe weg aangelegd, loopen van de Rembrandtstraat naar Dommer van Polderveldtweg, waardoor hier als het ware een nieuwe buitenwijk ontstaan is. De woningen worden gebouwd door den heer R. Bazuin; architect was de heer L.D. Kuyper. Men leze ook een achterstaande advertentie voor nadere bijzonderheden.” (PGNC 30/1/1936)
De St. Stephanuskerk met rechts de pastorie : ontworpen in 1922 door Pierre Cuypers Jr. ; 1e steenlegging op 29-11-1922 ; consecratie door Mgr. A.F. Diepen op 19-11-1923, Berrg en Dalseweg 205 Hunnerberg, 25/8/1987 (Ber van Haren via ZN35770 – C RAN CC0 Auteursrechthouder: Gemeente Nijmegen)
De Berg en Dalseweg is de belangrijkste uitvalweg van Nijmegen-Oost. Opvallend daarbij is, dat hij -vanaf het centrum- steeds steiler wordt. Het is daarbij de grens tussen de wijken Altrade en Hengstdal en verderop de gemeentegrens tussen Nijmegen (de wijk Kwakkenberg) en Berg en Dal (de plaats Ubbergen). De weg begint bij de Canisiussingel en eindigt bij de Oude Kleefsebaan, aan het begin onderbroken door het Mariaplein. Hij loopt parallel aan het Kops Plateau.
Weg naar Cleef
De straat werd in de 17e eeuw aangelegd als de Weg naar Cleef, tussen Nijmegen en Kleve. Daarbij werd de weg in 1882 naar het Dorp Berg en Dal vernoemd… In 1869 was het Grand Hôtel Berg en Dal geopend, een luxueus hotel.
Uitbreiding
Voordat de wallen in Nijmegen waren geslecht, was er nauwelijks sprake van bebouwing. Het eerste gedeelte viel onder het uitbreidingsplan van L.A. Brouwer: na de sloop kwamen er aan deze weg tussen 1880 en 1890 grote villa’s en herenhuizen. Een bovendien scholen en kerken. Door projectontwikkelaars en particulieren werd grond aangekocht voor de bouw van woning voor rijke bewoners.
Voormalig Canisius College
Canisius College,Berg en Dalseweg 81, rond 1900 (F77157)
Het allerbekendste gebouw van de Berg en Dalseweg is waarschijnlijk het voormalige Canisius College.
Dit school- en internaatcomplex voor jongens werd gebouwd in 1898/1900 in opdracht van de Jezuïtenorde. Het ontwerp was van architect Nicolaas Molenaar (Sneek, 30/07/1850 – Den Haag, 30/12/1930). Tot 2017 was het Canisius College een onderwijsinstelling. Daarna werd het herontwikkeld voor particulier gebruik. Tegenwoordig is het College verbouwd tot 120 huurappartementen (F91563 RAN, een foto van de achterzijde van het gebouw)
Tweede Wereldoorlog
Bij de gevechten rond Market Garden in 1944 kwam de Berg en Dalseweg in de frontlinie. Bij de kop van de straat werd een deel van de bebouwing verwoest. Een van die gebouwen was het hotel Pays Bas op nummer 1.
Deze pagina verzamelt reeds verschenen berichten over de Berg en Dalseweg.
Berg en Dalseweg 23/Mr Franckenstraat 88-90 (huidig) Het gebouw is een gemeentelijk monument met als tekst tot aanwijzing: “Uit twee panden bestaand villa-achtig hoekpand, twee woningen omvattend.Langgerekt pand van twee bouwlagen met aan de naar het plein gekeerde lange zijde een uitspringende risaliet met topgevel. Van deze gevel is één hoek, aan de Berg en…
In 1925 bouwt Berntsen & Braam 11 woningen met een winkelhuis op de hoek van de Berg en Dalseweg en de Corduwenerstraat. In de winkel op de hoek, Berg en Dalseweg 284, zal jarenlang bakker Reijs zijn gevestigd. Een muurschildering herinnert aan deze bakkerij. Met ooit daaronder, een muurschildering van Ed. Creemers.
In 1934 opende A.J. Mermans zijn Hotel-restaurant “Pays-Bas” aan de Batavierenweg, wat een bekende gelegenheid voor bijeenkomsten werd. Tijdens Market Garden raakte het beschadigd. In 1951 volgde nieuwbouw. In 1989 is het pand gesloopt, om plaats te maken voor appartementen.
Bieling en Buskens ontwierpen dit van oudsher bekende café in 1910, waarbij zij tevens het naastgelegen pand nummer 31 verbouwden en waar J.A. Cornelissen reeds zijn tapperij had en aan de kant van Sloetstraat reeds een depot van de Phoenix Brouwerij aanwezig was. Het café is bekender als Buitenlust, waarschijnlijk zo genoemd vanaf het moment…
De villa Ruimzicht, op de hoek met de Dommer van Poldersveldtweg (links)., Berg en Dalseweg, 1930-1931 (GN3424 RAN)
De bovenste foto is gedateerd op 1930-1931. Niet lang daarna is het waarschijnlijk gesloopt, om plaats te maken voor het huizenblok met Dommer van Poldersveldtweg en het doorgetrokken stuk van de Rembrandtstraat (zie aldaar). Het bord in de tuin kondigt de verkoop van de bouwterreinen al aan.
De villa Ruimzicht, op de hoek met de Dommer van Poldersveldtweg (links)., Berg en Dalseweg, 1930-1931 (Detail GN3424 RAN)
Villa Westhof, architect Semmelink
1882 Dommer van Polderveldtweg 1 Berg en Dalseweg 172 Altrade
De villa “Westhof” op de hoek van de Berg en Dalseweg 172 ; in 1882 in opdracht van de doopsgezinde dominee J. Attema gebouwd op de uiterste hoek van het ontmantelde fort de Verbrande Molen, naar een ontwerp van architect Derk Semmelink in samenwerking met J.A. Giessing. De villa is een gemeentelijk monument, 1940-1960 (F39056 RAN) Dommer van Poldersveldtweg 1
Een uitgebreid staat al beschreven op website van Wijkcomité Oost, met daarbij een verdere verdieping.
Villa Westhof, juli 2022 (Google Streetview)
Berg en Dalseweg 19 en 21, architect Semmelink
1895 Berg en Dalseweg 19 en 21
Berg en Dalseweg 19 en 21, architect Semmelink, Augustus 2017 (Google Streetview)
Berg en Dalseweg 19 en 21 is een Stadsbeeldobject van de 19de-eeuwse stadsuitleg
Een afbeelding van de bouwtekening en het verhaal van de Melkrichting is te vinden op Noviomagus.
Woningen, architecten J. Knoops Jr. en Joh. Knoops Jrzn.
Berg en Dalseweg 253-255
Berg en Dalseweg 253 en 255, architecten Knoops, 2010 (Henk van Gaal via D894 CC0)
Het Rijksmonumentenregister omschrijft de woningen als: “Het dubbel HERENHUIS met HEKWERKEN is gebouwd in 1910-1911 door de Nijmeegse architecten J. Knoops Jr. en Joh. Knoops Jrzn. in een stijl die invloeden vertoont van de Engelse Landhuisstijl (bouwmassa, kapvormen) en de Art Deco (interieur). De herenhuizen vallen op door de markante hoofdvorm, het bijzondere materiaalgebruik en de voor 1910 opmerkelijk moderne detaillering van ex- en interieur.” Daarna volgt een uitgebreide omschrijving.
Berg en Dalsseweg 253 255 architect Knoops: Een tram van lijn 1 op de hoek van de Berg en Dalseweg met de Broerdijk rechts, 1930-1952 (F93217 RAN)
De panden zijn een Rijksmonument met als waardering:
“Dubbel HERENHUIS met HEKWERKEN gebouwd in 1910-1911 naar ontwerp van J. Knoops Jr. en Joh. Knoops Jrzn.
Van architectuurhistorische waarde als een goed en gaaf voorbeeld in ex- en interieur van een dubbel herenhuis in een stijl die invloeden vertoont van de Engelse Landhuisstijl en de Art Deco met esthetische kwaliteiten in het ontwerp zoals een markante en bijzondere hoofdvorm, het bijzondere en rijke materiaalgebruik en de voor 1910 opmerkelijk moderne detaillering.
Van stedenbouwkundige waarde vanwege de markante situering en hoge ligging op de hoek van de Berg en Dalseweg en de Broerweg.”
Brouwerij “De Ster”, architect A. v.d. Boogaard
Berg-en-dalsche weg No. 2 (Huidig Berg en Dalseweg 24)
21-9-1887
brouwerij
Het bouwen van een bierbrouwerij met mouterij, woonhuis, stal, enz namens Jos. Laane te Maastricht
1905-1910 Berg en Dalseweg 125 (huidig) Hunnerberg
Villa Sonnewyck Berg en Dalseweg 125 Oscar Leeuw, juli 2013 (Henk van Gaal via DF3428 RAN CC0)
Oscar Leeuw ontwierp de woning voor de arts C.J. Veen Valck.
In juli 1913 besteedt Oscar Leeuw het bouwen van een villa aan de Berg en Dalschen weg aan voor rekening van den heer Dr. C.J. Veen Valck. Berntsen en Braam zijn met f26.444 de laagste inschrijvers en aan hen wordt het werk gegund. (De Gelderlander 31/7/1913)
Voorheen heette de villa dan ook Villa Valckwyck, vandaar het gevelrelief van twee valken. (Bijschriften DF343 en KN12977-10, die de woning op 1913 dateert)
Relief Villa Sonnewyck Berg en Dalseweg 125, juli 2013 (Henk van Gaal via DF343 RAN CC0)
Villa de Zandkuil, architect Oscar Leeuw
1915 Berg en Dalseweg 379 (huidig)
In oktober 1915 besteedt Oscar Leeuw het uitbreiden van de villa “De Zandkuil” aan. De laagste inschrijver was A.J. Peters met f14.474. Het werk is aan hem gegund. (De Gelderlander 10/10/1915)
Tuchtschool voor Jongens de Hunnerberg
Vanuit de Graadt van Roggenstraat in de richting van de Barbarossastraat, 1900 (F32303 RAN) Hunnerberg, Berg en Dalseweg 287, 1910-1915 (F12603 RAN)
Een vrachtwagen (merk Ford) van de N.V. de Haan & Van Benthem, Rembrandtstraat, 1925 (F53732 RAN)
Vooraf: Serena Gloeilampenfabriek
Het pand was in 1915 gebouwd als de Serena Gloeilampenfabriek. (PGNC 1/1/1916)
In juni 1915 blijken de statuten van de N.V. “Serena” Metaal-Gloeilampenfabriek (“De Heldere” Metaal-Gloeilampenfabriek) te zijn goedgekeurd. Het doel is het “behalen van winst door het vervaardigen van en handeldrijven in electrische gloeilampen en aanverwante artikelen, zoomede alles wat in de ruimsten zin tot dezen tak van bedrijf kan worden gerekend of met de electrotechniek in verband staat.
Het kapitaal der vennootschap bedraagt f250.000, verdeeld in 250 aandelen van f1000, waarvan door oprichters zijn genomen en volgestort 50 aandeelen”. De overige aandelen moeten binnen 10 jaar zijn volgestort. (De Gelderlander 6/6/1915)
Er zijn een aantal personeeladvertenties gevonden:
In PGNC 29/8/1919 Nette meisjes van 18-22 gevraagd. Het adres is dan Rembrandtstraat 60.
In De Gelderlander 27/11/1920 een Juffrouw voor de Loonadministratie
De Gelderlander 14/10/1922 eenige nette meisjes
Een levensbeschrijving van van Benthem staat op: https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=var274.htm en dan vooral het bidprentje. Het bidprentje vertelt tevens dat Serena wegens patentmoeilijkheden in 1924 werd stilgelegd.
Showroom Ford
“Showroom Ford-automobielen.
De Showroom van de firma de Haan en van Benthem, de officieele Ford-importeurs hier ter stede, wordt hedenmiddag geopend. Zij is een aanwinst voor de Rembrandtstraat, waar de ruime garages en werkplaatsen gevestigd zijn. Naar het ontwerp van den heer Reijnen, architect te dezer stede, is een fraaie uitbouw tot stand gebracht, welke zich op welgeslaagde wijze aanpast bij den vroegere gloeilampen-fabriek, die ruimte, licht en lucht in overvloed bood voor hare nieuwe bestemming.
De showroom is als het ware een vitrine van groote afmetingen. De enorme spiegelruiten stellen de voorbijgangers in staat de geëxposeerde automobielen van drie kanten te bezichtigen. Toen wij er heden een kijkje namen zagen wij, in een smaakvolle entourage van planten en bloemen, een gesloten “Lincoln”, den schitterenden S-cylinder, die al het comfort heeft van een eerste klasse luxe wagen. De voortreffelijke eigenschappen van zijne motor zijn overbekend. Verder stond er een keur van meer bekende producten der Ford-fabriek: een elegante coupé (gesloten two-seater), het wagentje voor doktoren, zakenmenschen enz., een Ford-Touring (open 5 persoons-auto) een bestel-chassis.
De keurige afwerking van de Showroom valt te roemen. De firma Hofman en Arts, die het werk heeft uitgevoerd, de heer C. Burgers (Grootestraat), die het schilder- en de heer Peters (v. Rosendaelstraat), die het stucadoorwerk heeft verricht, leggen er alle eer in.
De garage zal, wanneer de thans nog niet in gebruik genomen tweede helft van de voormalige fabriek er bij getrokken zal zijn, een oppervlakte hebben van 2000M², terwijl bij de fabriek nog eenzelfde oppervlakte grond ligt. De accomedatie, waarover de firma De Haas en Van Benthem beschikt, is dus van dien aard, dat het bedrijf zich wat de ruimte betreft schier onbegrensd kan ontwikkelen.
Een aardige reclame.
De firma De Haas en Van Benthem, Rembrandtstraat, de officieele Ford-importeurs te dezer stede, zullen Zondag 16 Augustus, ter gelegenheid van de opening der Nationale Voedings- en Huishoudtentoonstelling, een bruidspaar, Kloris en Roosje met de bruiloftsgasten in een aantal Ford-auto’s feestelijk door de stad rijden om hen naar De Vereeniging te brengen, waar de bruidstoet de Tentoonstelling zal bezoeken. De gasten komen met een versierde extra-pont van de overzijde, aan de Waalkade aan, waar de stoet begint.
Nadere bijzonderheden over den te volgen weg- o.a. langs het Stadhuis- zullen tijdig bekend gemaakt worden.” (PGNC 9/8/1924)
W.Th. Reynen ontwierp veel sociale huurwoningprojecten voor de Woningvereeniging Nijmegen. Daarnaast komen we hem regelmatig tegen als ontwerper van woon-winkelpanden…
Deze pagina verzamelt reeds gemaakte artikelen over de wijk Altrade. Romeins amfitheater hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat In de buurt van Romeinse legerkampen…
Rembrandtstraat 1 3 5: Huis & Hof, complex woningwetwoningen, gebouwd in 1921 naar een ontwerp van architect Charles Estourgie, 2013 (Henk van Gaal via DF3902 RAN CC0)
In 1921 begint Bouwvereeniging Huis en Hof met de bouw van 31 woningen aan de Rembrandtstraat en Heydenrijckstraat. Hiervan is Charles Estourgie de architect. Bijzonder is, dat deze vereniging daarna 100 jaar blijft bestaan, ook al betreft het maar 31 woningen.
Aanvankelijk loopt de verhuur nog niet soepel: de huurprijzen zijn relatief hoog. Zowel organisatorisch als financieel is het lastig om daadwerkelijk als woningcorporatie te fungeren. In 2023 wordt de volgende constructie bedacht: Woonwaarts neemt Huis en Hof over, WBVG heeft met Woonwaarts een exploitatieoverenekomst en faciliteert het zelfbestuur van de bewoners.
Oprichting en bouw
De Bouwvereniging Huis en Hof was op 8 maart 1915 opgericht aan de Erlecomseweg 16 te Erlecom, “ten huize van de woning van de voorzitter” (Jaarverslag 1920)
Rond 18 maart 1921 (‘heden’) vindt de aanbesteding van de bouw van 31 middenstandswoningen aan de Heijdenrijck- en Rembrandtstraat te Nijmegen. De opdrachtgever is de Bouwvereeniging “Huis en Hof”, de architect is Charles Estourgie.
Op 29 september 1920 stelde de gemeente Nijmegen zich borg voor de lening bij de Rijkspostspaarbank van f163.500. (De Gelderlander 11/2/1925 ) “Naderhand heeft de gemeente f61.500 geleend”. Het is nog niet bekend of dit het bedrag is van 1922 zoals hieronder staat weergegeven, of dat vóór 1922 er nog geen lening is geweest. In ieder geval was ook deze twee lening bedoeld tot dekking van de bouwkosten.
Met f308.660 is de Gebrs. A. en W. Vervoort uit Oss de laagste inschrijver (De Gelderlander 18/3/1921); het is nog niet bekend of dit bedrijf uiteindelijk de gunning krijgt.
In april 1922 verzoekt het bestuur van de bouwvereniging om een rentedragend voorschot voor de bouw aan de gemeente. (PGNC 29/4/1922).
In 1925 stemt de gemeenteraad in met het verzoek tot een nieuwe lening van f217.400. (De Gelderlander 11/2/1925). De huren zijn relatief hoog: f650, f625 en f600; “Thans zijn verschillende woningen niet verhuurd, zoodat de vereeniging binnen kort niet in staat zal zijn hare verplichtingen te voldoen.” Daarbij zal de gemeente bespreken hoe de huur met f75 verlaagd zou kunnen worden. Een mogelijkheid is dat Huis en Hof de resterende hoofdsom van 153.500 aflost aan de Rijkspostspaarbank en de f60.280 aan de gemeente (en daarnaast f3.080 aan bouwkosten). De gemeente zal hiervoor een lening verstrekken, die 40 jaar zal lopen. Of dit voorstel door is gegaan is nog niet bekend: “Wordt in gesloten zitting behandeld.”
In het midden van het complex (Rembrandtstraat 19 en 21) is een cartouche aangebracht van Huis en Hof.
Vervolg
Huis en Hof heeft daarna nooit meer andere woningen gebouwd. Wel was ze een officiële woningcorporatie, een toegelaten instelling.
De Wijkkrant Nijmegen-Oost 1/9/1993 schrijft dat de huizen “nog niet zo lang geleden zijn gerestaureerd.
Volgens het Jaarverslag over 2020: “De kwaliteit van het woningbezit is goed. Er wordt regelmatig onderhoud gepleegd.” Vanaf mei 2019 kon de renovatie van buitenkozijnen plaatsvinden dankzij een subsidie van Stichting Volksbelang van 1895.
De moeilijkheden van een kleine organisatie
Wel blijken uit het Visitatierapport over 2015-12018 en de terugblik in het Jaarverslag 2020 de moeilijkheden voor Huis en Hof. Zo is het moeilijk om een positieve kasstroom te realiseren. De WSW had Huis en Hof in bijzonder beheer geplaatst: nadat de laatste lening met de WSW borging was afgelost, was Huis en Hof en 2018 bij dit orgaan uitgeschreven.
Daarnaast was het voor de organisatie moeilijk om aan regelgeving te voldoen en om uberhaupt aan bestuur zoals van een woningcorporatie mag worden verwacht: benoemingen, communicatie naar huurders, vastlegging. Er werd niet voldaan aan het op tijd inleveren van stukken. In het Huurderszelfbestuur leek het individueel belang belangrijker te zijn dan geen gezamenlijk belang. De aanpassing van de Woningwet in 2015 zorgde voor een nog strakkere regelgeving voor een corporatie.
In 2015 had Huis en Hof daarop al besloten om met 2 corporaties in gesprek te gaan over overname of het verkrijgen van aanvullende financiering. Deze gesprekken liepen op niets uit en het bestuur besloot zelf daarom eerst “orde op zaken te stellen: “Dat is eind 2018 het geval: de financiën zijn op orde, de governance van de vereniging voldoet aan alle wettelijke vereisten en aan de Governance Code en er is sprake van een planning op het vereiste onderhoud, van een ingevoerd risicomanagementsysteem en van een verantwoorde spreiding in het onderhoudsbeleid. Kortom, de vereniging functioneert zoals het hoort. Het bestuur en de raad van commissarissen verdienen in de ogen van de visitatiecommissie een groot compliment voor de wijze waarop zij de afgelopen jaren hun taken en verantwoordelijkheden hebben waar gemaakt. Hun maatschappelijke gedrevenheid is zeer te waarderen.” https://visitaties.nl/data/files/iEK2jiZcLs9FIwgZ8xdt/L0420%20Bouwvereniging%20Huis%20en%20Hof%20visitatierapport%202020.pdf#page=10. Het volledige rapport is te vinden op: https://visitaties.nl/visitatierapporten/bouwvereniging-huis-en-hof-nijmegen
Met 31 woningen was het voortbestaan moeilijk, daarbij gingen de woningen niet mee met hun tijd: de woningen hadden onderhoud nodig en moesten de woningen energiezuiniger worden. Daarvoor ontbraken de financiële mogelijkheden.
Het Jaarsverslag over 2020 https://irp.cdn-website.com/4f5d3e14/files/uploaded/20210405%20Jaarverslag%202020.pdf: “Daarnaast is het verdere herstel voortgezet van de bestuurlijke en technisch financiële positie van bouwvereniging Huis & Hof. Dit met het doel om vast te stellen of Bouwvereniging Huis en Hof op langere termijn voldoende levensvatbaar is om haar volkshuisvestingstaak te vervullen.
In januari 2020 is het eerste visitatierapport in het bestaan van de vereniging gepubliceerd.Met name op het gebied van communicatie, met stakeholders als gemeente en collega corporaties, als met de eigen huurders geeft het rapport handvatten tot verbetering.
Bouwvereniging Huis & Hof heeft een helder doel voor ogen: dan wel een zelfstandige organisatie met een duurzame governance, een solide financiële positie, een vastgoedportefeuille die op termijn de eisen van energiebesparing en duurzaamheid aankan en een inspirerende basis in de vereniging.
Maar als deze doelen niet te verwezenlijken zijn – en dat moet blijken in het voorjaar 2022 – zal de vereniging (vergaande) samenwerking zoeken met een collega-corporatie”. Door corona was er echter tijd verloren om met de genoemde doelstellingen aan de slag te gaan.
Fusie met Woonwaarts en WBVG
In 2023 benaderden Huis en Hof een aantal woningcorporaties voor een fusie door middel van een overname, waarbij Woonwaarts en WBVG zich meldden. Na een fusieproces met deze 3 partijen werd Huis en Hof omgezet naar een stichting, welke eind 2024 fuseerde met Woonwaarts.
De bewoners gingen met WBVG aan de slag hoe de bewoners zouden kunnen komen tot zelfbeheer van de woningen. WBVG werkt vaker met collectieve woonvormen in zelfbeheer. Daarbij vormden de bewoners een woongemeenschap. Daarbij pakt zij onder andere het proces tot verhuur op wanneer er een bewoner vertrekt. Woonwaarts sloot een exploitatieovereenkomst met WBVG. WBVG faciliteert het zelfbeheer van de bewoners; Woonwaarts zal komende jaren de woningen verbeteren en verduurzamen.
Kortom, er moest nodig verduurzaamd worden. Tel daar de administratie en verantwoordingslast bij op en er kon geen andere conclusie getrokken worden dan dat Huis en Hof geen toekomst meer had in de oude vorm. Er moest iets veranderen. Naarmate de verandering dichterbij kwam, was er sprake van een groeiende gemeenschapsvorming. Meerdere bewoners zetten zich in voor het behouden ontwikkeling van de eigen community. Met een fusie in het vooruitzicht leek het hen een goede optie om de WBVG te polsen en te trachten een verantwoorde vorm van zelfbeheer te ontwikkelen. In een boeiend proces met vele workshops hebben de Bewonersvereniging Huis en Hof en de WBVG samen een zelfbeheerplan ontwikkeld waarmee de zeggenschap van de bewoners voor tientallen jaren is gewaarborgd.
Gemeentelijke Monument
Het is een Gemeentelijk Monument, met als tekst bij aanwijzing:
Reeks eengezinswoningen van baksteen in twee bouwlagen, gegroepeerd tot een bouwmassa bestaande uit een terugliggend middengedeelte met daarin een middenrisaliet en twee ver uitstekende hoekpaviljoens. In het middengedeelte links en rechts drie woningen van een bouwlaag met grote bakstenen dakkapel; twee-assig. In de middenrisaliet twee woningen, symmetrisch gegroepeerd rond een boven afgeknotte bakstenen topgevel waarachter een derde bouwlaag. In het midden ornament-cartouche van gebakken steen met “Huis en Hof” (naam woningbouwvereniging). De beide hoekpaviljoens met ieder zes woningen, waarvan de ingangen zich bevinden in twee voorgebouwde portieken met balkons. Boven de tweede bouwlaag bevinden zich, corresponderend aan de portieken twee afgeknotte topgevels waarachter een derde bouwlaag.
Het complex heeft pannengedekte zadeldaken over de lagere delen; middenrisaliet en hoekpaviljoens hebben geknikte schilddaken.
…
Goed voorbeeld van vroege volkswoningbouw; betrekkelijk gaaf bewaard en stedebouwkundig van belang.”
Carel Marie Roothaan (Amsterdam 21 februari 1865 – Nijmegen 18 september 1930). Hij was zoon van Philippus Johannes Roothaan (Amsterdam ±1835 – Nijmegen 11 januari 1892), gemeenteontvanger.
Op voorstel van zijn vader benoemde Gemeente Nijmegen Carel tot klerk op het kantoor van zijn vader in 1888. Zijn vader was gemeentontvanger en bij zijn overlijden volgde Carel hem op. Hij zou tot 1930 deze functie blijven uitoefenen. Daarnaast was hij ontvanger van de Beurs Burghardt v.d. Bergh en beheerder van het Eversfonds. Ook was hij een van grondlegger van het Canisius-Ziekenhuis, dat in 1926 opende.
Zowel vader als zoon Roothaan zijn begraven op de Begraafplaats Daalseweg.
Voorstel 1895
Het was niet de eerste keer dat de naam Roothaan ter sprake kwam.
Ook in 1895 waren er plannen bij de Gemeente om een straat naar Roothaan te vernoemen, de huidige Dominicanenstraat. “”De VOORZITTER zegt dat het voornemens was een der straten de naam van ‘Roothaanstraat’ te geven, maar dat de heer Roothaan zich daar tegen verzet heeft.” (Verslag van de Handelingen van de Raad der Gemeente Nijmegen 1895, p. 484, zoals weergegeven in het Straatnamenregister)
“”De burgemeester deelde de vergadering mee dat gemeenteontvanger C. Roothaan te kennen had gegeven geen prijs te stellen op een dergelijke geste. Dit waarschijnlijk vanwege het feit dat hij het niet correct vond een straat te noemen naar een familie die in 1893 een perceel land om niet aan de gemeente had geschonken onder voorwaarde dat het perceel ‘tot openbare weg bestemd worde en blijve’. Deze weg is de straat die in de raadsvergadering van 22 februari 1896 de naam Dominicanenstraat kreeg.” (gemeentearchivaris, 29 maart 1989)”
Deze pagina verzamelt reeds gemaakte artikelen over de wijk Altrade. Romeins amfitheater hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat In de buurt van Romeinse legerkampen…
Voormalig Klooster Dominicanessen, Dominicanenstraat 6 (september 2024)
Een eeuw lang stonden er drie grote panden van de Dominicanessen naast elkaar aan de Dominicanenstraat: scholen en een klooster. Het onderwijs werd gegeven door de Congregatie van de Dominicanessen van de H. Catharina van Siëna (ook bekend als de Dominicanessen van Voorschoten).
In 1895 worden de Dominicanessen van de H. Catharina van Siëna gevraagd les te geven.
Bewaarschool
Vanaf de Berg en Dalseweg in de richting van de Daalseweg. Rechts de St. Canisius MAVO in het voormalige St. Vincentiusklooster, dat later plaats maakte voor het appartementencomplex de Dominicaan, 1987 (Anton van Roekel via F67261 RAN CCBYSA)
Het begon met een bewaarschool.
De bouw van bewaarscholen met bovenwoning op een terrein aan de Kerklaan werd op 13 augustus 1895 namens het bestuur van het klooster der Eerw. Zusters Dominicanessen in Voorschoten, aanbesteed. Hiervan was W. van Aalst uit ’s-Hertogenbosch (waarschijnlijk) de architect, omdat bij hem de inlichtingen te verkrijgen zijn. (De Gelderlander 1/8/1895)
Daarbij wordt de Dominicanenstraat, welke pas sinds 22 februari 1896 zo heet, nog “Kerklaan” genoemd. “Vervallen naam van een gedeeltelijk nog bestaand smal straatje achter de R.K. kerk aan den Berg en Dalscheweg en de scholen der zusters Dominicanessen aan de Dominicanenstraat. Vroeger verbond dit straatje den Daalscheweg met de Dominicanenstraat.” (Teunissen 1933 zoals weergegeven in het Straatnamenregister) https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/K.html
“Nijmegen, 1 April.
Gister was het voor de Eerw. Zusters Dominicanessen, die van af den 15e April haar vaste woonplaats binnen Nijmegen hebben gevestigd, een blijde en heugelijke dag. Het gold de inwijding en opening der nieuw gestichte school aan de Dominicanenstraa. Ten 9½ uur droeg de Zeer Eerw. heer A.P. v.d. Geest, Pastoor der St. Dominicus-Kerk, geassisteerd door de E.E. Paters B. Mohrmann en Th. Vermeulen, eene plechtige H. Mis op in de kerk van Onze Lieve Vrouw aan den Berg en Dalsche weg, om Gods rijkste en overvloedige weldaden af te smeeken over haar, die ook hier het heil der jeugd met algeheele toewijding gaan behartigen. Nadat de H. Mis geëindigd en de “Veni Creator” aangeheven was, had de plechtige inwijding plaats van het nieuwe schoolgebouw, hetwelk vooral uitmunt door zijne ruime en gerieflijke lokalen. Moge op deze nieuwe ondernemening der Dominicanessen, welke nu reeds de schoonste verwachtingen schijnt te overtreffen, Gods zegen ruimschoots nederdalen; moge zij steeds meer en meer in bloei toenemen, opdat Nijmegens burgers getuigen mogen zijn dierzelfde vruchten, welke andere plaatsen in ons land van de opoffering en toewijding dier Eerw. Zusters reeds zoo overvloedig hebben ingeoost.” (De Gelderlander 22/4/1896)
Wilhelmus Theodorus van Aalst (Geertruidenberg, 5 februari 1856 – ‘s-Hertogenbosch, 11 november 1927) was een Nederlands architect.
Hij was de zoon van Johannes Henricus van Aalst (1818-1861), een broodbakker, en van Maria Catharina Reniers (1823-1860). Ze zouden beiden jonge te komen, waardoor Willem op zijn vijfde weeskind was.
Als jonge bouwkundige woonde hij in verschillende plaatsen in Noord-Brabant. In ieder geval: Helmond, Uden, Strijp, in 1887 de eerste keer in ’s-Hertogenbosch en in maart 1888 in Veldhoven. In maart 1888 vestigde hij zich in ’s-Hertogenbosch.
Hij trouwde op 20 oktober 1892 met Louisa Maria Martina van Grinsven (26-9 1867). Zij zullen 5 kinderen krijgen, waarvan er 2 als baby overlijden (na 8 en 13 maanden).
Architect W.Th. van Aalst
Waarschijnlijk was architect W.Th. van Aalst de architect.
Wilhelmus Theodorus van Aalst (Geertruidenberg, 5 februari 1856 – ‘s-Hertogenbosch, 11 november 1927) was een Nederlands architect.
Hij was de zoon van Johannes Henricus van Aalst (1818-1861), een broodbakker, en van Maria Catharina Reniers (1823-1860). Ze zouden beiden jonge te komen, waardoor Willem op zijn vijfde weeskind was.
Als jonge bouwkundige woonde hij in verschillende plaatsen in Noord-Brabant. In ieder geval: Helmond, Uden, Strijp, in 1887 de eerste keer in ’s-Hertogenbosch en in maart 1888 in Veldhoven. In maart 1888 vestigde hij zich in ’s-Hertogenbosch.
Hij trouwde op 20 oktober 1892 met Louisa Maria Martina van Grinsven (26-9 1867). Zij zullen 5 kinderen krijgen, waarvan er 2 als baby overlijden (na 8 en 13 maanden).
Werk
Hij bouwde veel kerken, pastorieën, scholen en woningen. De Bossche Encyclopedie over zijn kerkgebouwen: “het zijn nagenoeg allemaal driebeukige neogotische kruisbasilieken.”
Van Halteren
Van 1920 tot 1925 associeert hij zich met architect Johannes J.M. van Halteren (Amsterdam 1893 – ´s-Hertogenbosch 1973). Van Halteren kwam naar Den Bosch en werd later de huisarchitect van de congregatie van de Zusters van de Choorstraat. In 1925 werd de compagnonschap tussen beide bouwmeesters verbroken. Van Halteren ontwierp in Nijmegen de Piushove.
Tot nu toe Gevonden werken
1887 Aloysiusgesticht (Bossche Encyclopedie)
Fraterhuis, Cuyk (Bossche Encyclopedie)
1889 bijdrage aan de St. Clemenskerk; vergroting koor in 1900, Hulsel (Bossche Encyclopedie)
1890-1916 – “Verscheidene gebouwen voor congregatie Zusters van Liefde, Tilburg (samen met L. Goyaerts)”
Advertentie opening school Sint-Catharina-gesticht Dominicanenstraat (De Gelderlander 23/9/1897)
“Sinds verleden jaar de bewaarscholen der Eerw. Zusters Dominicanessen in de Dominicanenstraat geopend werden, mag deze inrichting zich in zulk een bloei verheugen, dat thans ook gelegenheid voor lager onderwijs zal worden gegeven. Den 1sten October a.s. zal de leerschool een aanvang nemen. Daar het onderwijs dezer Congregatie te Amsterdam, Rotterdam en elders bij bevoegde autoriteiten hoog staat aangeschreven, twijfelen wij niet, of ook hier zal haar onderwijs worden gewaardeerd en vruchten dragen. Dat het geheel beantwoorden zal aan de billijke eischen des tijds; door degelijkheid, practischen zin en godsdienstigheid zal uitmunten, behoeft geen betoog. Het katholieke Nijmegen zij daarom gelukgewenscht met deze belangrijke versterking van het godsdienstig leven, want een godsdienstige jeugd is de grondslag voor een godsdienstige maatschappij.
Binnen korten tijd zal, naar wij met genoegen vernemen, aan deze inrichting een normaalcursus voor hoofakten en vreemde talen verbonden worden.” (De Gelderlander 22/9/1897)
School voor Minvermogenden
Op 2 juni 1899 vindt de inwijding plaats van de school voor minvermogenden. Het PGNC 3/6/1899 noemt het de St. Catharinaschool: “Dit ruime, geheel naar de eischen des tijds ingerichte schoolgebouw voor meisjes, is de tweede inrichting voor onderwijs, door de Eerw. Zusters Dominicanessen, sedert hare vestiging te dezer stede gesticht.”
De Gelderlander plaatst een uitgebreid artikel:
“Men herinnert zich dat in Februari van het vorig jaar, onder hooge goedkeuring van mgr. Van de Ven, onder krachtige aanmoediging van den hoogeerw. heer Deken en met toestemming van de zeereerw. heeren pastoors der stad, een beroep werd gedaan op de liefdadigheid der Nijmeegsche Katholieken in het belang van een op te richten school voor minvermogende kinderen in het nieuwe stadsgedeelte bij de Berg-en-Dalsche straat.
De offervaardigheid van het katholieke Nijmegen heeft zich alweer niet onbetuigd gelaten. En het bewijs daarvan mogen wij zien in het fraaie schoolgebouw, met ruime en helder verlichte klaslokalen, dat niet ver van de reeds bestaande scholen der eerw. zusters Dominicanessen thans aan de Dominicanenstraat verrezen is.
Den 2den Juni had de plechtige inwijding plaats van het nieuwe schoolgebouw, waarvoor zoo menig ingezetene zijn penninkske geofferd heeft; maar waarvoor toch nog heel wat zal moeten geofferd worden, wil het geheel voldoen aan de behoeften der zich steeds uitbreidende buitenwijk. Want, gelijk de eerw. zusters in haar circulaire zeiden, zijn het voornamelijk de minvermogenden, in deze buitenwijk zoo ruimschoots vertegenwoordigd, die haar hulp het meest behoeven.
Des morgens om negen uur werd in de bijkerk aan de Berg-en-Dalsche straat, door den zeereerw. pastoor Van der Geest de H. Mis opgedragen om God te bedanken voor de verkregen uitkomsten en Zijn zegen over de nieuwe school af te smeeken. Onder de H. Mis, opgeluisterd door Latijnsche gezangen van eenige eerw. paters, sprak de pastoor een stichtend woord. De kerk prijkte nog in den schoonen bloemendos van den feestdag van het H. Sacrament. Tusschen het groen ontwaarde men het beeldje van het Kindje Jezus, dat zegenend zijn handje naar de kinderen uitstrekte. Deze waren in het middelpad gezeten en zongen vóór en na de Mis een toepasselijk liedje.
Na de Mis begaf de zeereerw. pastoor zich in priestergewaad, door het processiekruis voorafgegaan en begeleid van fraters, die kaarsen en wierookvat droegen, naar het gebouw. De stoet, die hem volgde, bestond uit eenige paters, de kinderen, de zusters, weldoeners en belangstellenden. Na de inwijding namen de 40 kleinen plaats in het voor haar bestemde lokaal en werden daar getrakteerd.
Thans hebben de zusters haar lang gewenscht doel bereikt en mogen zij haar deuren openen voor elken stand der maatschappij. Zij bezitten thans leer- en bewaarscholen niet alleen voor kinderen uit den gegoeden en den burgerstand, maar ook die der minvermogenden. Op de eerstbedoelde school kunnen de kinderen alles leeren, wat aan hun stand voegt n.l. de vreemde talen, piano, teekenen, schilderen enz. Reeds een twaalftal kinderen bezoeken die leerschool en het laat zich aanzien, dat bij de voortreffelijkheid van het onderwijs, dit aantal spoedig zal aangroeien. In het geheel ontvangen thans meer dan 300 kinderen onderricht van de eerw. zusters Domincanessen.
Eén wensch blijft nu den zusters nog over, n.l. tusschen de beide schoolgebouwen een eenvoudig klooster te laten verrijzen.
Thans moeten zij zich met eenige ledige schoollokalen behelpen; doch neemt het aantal kinderen toe, dan zijn zij genoodzaakt in de nabijheid een of ander huis te betrekken, dat toch zeker minder geschikt zal zijn om een 17-tal zusters, wier aantal naar onevenredigheid der leerlingen toeneemt, te huisvesten. De beproefde offervaardigheid der Nijmeegsche katholieken zal haar echter ongetwijfeld wel steunen in haar pogen tot stichting van een eigen huis.” (De Gelderlander 4/6/1899)
Klooster Dominicanessen
1904 Dominicanenstraat 6
Het St. Vincentiusklooster (1904) en de scholen van de Zusters Dominicanessen, 1929-1931 (Uitg. Brinio via F28168 RAN)
Dan volgt ook het gewenste klooster. Het ontwerp van het klooster en om de bestaande school te vergroten is afkomstig van bouwkundige Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden. De bouwtekening is van 12 september 1903. De vergunnin wordt op 22 december 1903 verleend.
vergroten is op 22 december 1903 verleend.
“Inwijding van het Dominicanessen klooster aan de Dominicanenstraat.
Een mooi en krachtig bewijs van den vooruitgang van het katholiek onderwijs in onze stad levert ongetwijfeld de voorspoedige ontwikkeling der Zusterschool in de Dominicanenstraat. Voor ongeveer acht jaren op kleine schaal begonnen, is zij thans een der uitgebreidste inrichtingen van dien aard in onze stad.
Achtereenvolgens verrezen in de Dominicanenstraat twee kolossale schoolgebouwen, en daartusschen is thans een werkelijk prachtig woonhuis of klooster opgetrokken voor de eerw. Zusters, die zich tot dusver met enkele lokalen in het schoolgebouw behielpen. De gestadige uitbreiding van het getal leerlingen, dat thans al over de 800 bedraagt, waarvan een groote 500 minvermogenden, maakte het noodig dat ook die lokalen voor het onderwijs in gebruik werden genomen, en thans is daarom voor de eerw. Zusters een afzonderlijk woonhuis gesticht, dat aan beide zijden met de schoolgebouwen verbonden is.
Met zijn breeden en hoogen gevel, door gekleurden en verglaasden steen verlevendigd, heeft het gebouw aan de straat een hoogst vriendelijk voorkomen. Binnengetreden, krijgt men dadelijk den indruk van groote ruimte en uitgestrektheid: die grootte van het gebouw behoeft echter niet te verwonderen, als men bedenkt, dat het op het oogenblik al 37 zusters moet herbergen. Het is gebouwd voor een groote veertig: er zijn ten minste 43 slaapcellen.
Gelijkvloers bevat het gebouw rechts van den ingang een ontvangkamer met suite voor de eerw. Zusters en links een drietal spreekkamers.
Daarachter zijn gelegen een ruime recreatiekamer, een naai- of werkkamer en een keuken met bijkeuken. Het uitgestrekte sousterrein bevat den refter, die door een lift tot het aflaten der spijzen met de daarboven gelegen keuken verbonden is, een studiezaal die evenals de refter met uitzicht op den tuin en aan de straatzijde ruime kelders.
Op de eerste verdieping heeft men de fraaie kapel, een ziekenkamer en de reeds genoemde slaapcellen, voor welker ventilatie op hoogst doelmatige wijze is gezorgd, daar zij alle met de vensters uitkomen op een open binnenplaats.
Het kolossale gebouw doet zoowel om de doelmatige inrichting en verdeeling, als om de keurige afwerking bijzondere eer aan den bouwmeester en uitvoerder, den heer W.J.H. van der Waarden, terwijl ook de opzichter, onder wiens leiding de verschillende werkzaamheden werden uitgevoerd, de heer J.J. de Groot, met lof verdient vermeld te worden. Bij het doorwandelen van het gebouw treft overal de bijzonder mooie lichtverdeeling; overal, tot zelfs in de gangen en in het sousterrein is het even helder. In de zalen en vertrekken zijn de vloeren van gewast Amerikaansch grenenhout; in de portalen en gangen liggen meest mooie Italiaansche terrazzo-vloeren, geleverd door den heer Joh. van der Waarden. Als uitvoerder van het schilderwerk mag met eere genoemd worden de heer J.A. Aalbers, terwijl de heer J. Rief op voortreffelijke wijze voor het stukadoorwerk zorgde.
Hedenmorgen om halfacht werd het gebouw plechtig ingewijd door den zeereerw. Pater Provinciaal der Domincanessen, L. Theissling, waarna door Zijneerw. een plechtige H. Mis werd opgedragen aan het rijk met bloemen versierde altaar der kapel…” (De Gelderlander 22/11/1904) Daarna vervolgt het artikel met een verdere beschrijving van de plechtigheid.
OVER Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden (Nijmegen, 15 november 1860 – Nijmegen, 25 september 1930) Wijnandus Johannes Hermanus van…
Vincentius Ferrerius
Boven de ingang van het klooster staat het beeld van Sint Vincentius Ferrerius.
Wikipedia: ”Vincent Ferrer, OP (Valencia, 23 januari 1350 – Vannes, 5 april 1419) was een Spaanse dominicaanse theoloog en missionaris die bekend stond om zijn preken en zijn inspanningen om het christendom te verspreiden tijdens de late Middeleeuwen. Hij wordt beschouwd als een van de belangrijkste predikers van zijn tijdperk en had een grote invloed op de katholieke kerk in Europa.”https://nl.wikipedia.org/wiki/Vincent_Ferrer “Hij studeerde theologie en werd al snel bekend om zijn scherpe intellect en zijn vermogen om complexe theologische concepten op een toegankelijke manier uit te leggen.” Hij reisde door verschillende landen van Europa om te preken, “Hij stond bekend om zijn charisma en zijn vermogen om grote menigten te boeien met zijn preken. Ferrer wordt vaak herinnerd vanwege zijn inzet voor de armen en de zieken, en zijn ijver voor het bekeren van niet-christenen tot het christendom.” www.wijkcomiteoost.nl/klooster-en-school-dominicanenstraat/: “Vincentius moest dus een voorbeeld zijn om in elke omstandigheid de katholieke beginselen uit te dragen.”
In Nederland is waarschijnlijk vooral bekend geworden door de komst van de Franse Dominicanen naar Rijckholt in 1882. Zij introduceerden en stimuleerden zijn devotie.
Boek en bazuin: prediking Laatste Oordeel
Vincentius preekte in opdracht van de tegenpaus in Avignon vooral over de aankondiging van het Laatste Oordeel. Later zou Vincentius overigens de paus in Rome steunen. Als boeteprediker -en zoals hij regelmatig wordt afgebeeld met deze tekst in een lint boven zijn hoofd- is zijn kernboodschap dan ook Openbaring 14:7: “Vrees God en geef Hem eer, want het uur van zijn oordeel is gekomen.” Een oproep tot bekering nu het nog kan.
Het beeld toont hem ook met zijn attributen: een boek en bazuin. De bazuin is een symbool van de aankondiging van het Laatste Oordeel.
In de Openbaring 8-11 blazen 7 engelen op een bazuin, waarbij bij de eerste 6 steeds een ramp volgt. De 7e kondigt de voltooiing van Gods koningschap aan. Vanwege zijn bevlogenheid en succes wordt hij in beeltenissen ook wel geïdentificeerd met deze engelen, als zou hij zelf op de bazuin blazen.
Daarnaast toont hij een boek. Afgaande op de inzoom van Noviomagus lijkt er Sapientiar Domini te staan, waarbij het waarschijnlijk gaat om Sapientiam Domini: “De Wijsheid van de Heer”.
Zoals Rob Essers op Noviomagus opmerkt, staat op de bouwtekening een heilige met een staf getekend. Waarom dit is, is niet bekend: mogelijk wilde Van der Waarden slechts aangeven dat daar een heiligenbeeld geplaatst zou worden.
(Overige) Bronnen over Vincentius Ferrerius en verder lezen
Deze pagina verzamelt reeds gepubliceerde artikelen over de Prins Hendrikstraat
Café-Restaurant Hotel Royal van de Wed. E.W. Poos-Aengenent (adres Prins Hendrikstraat 40-42) met de stalhouderij op de Waldeck Pyrmontsingel 4 (links), foto gedateerd 1925 (F15997 RAN)
In 1925 opent op de hoek van de Prins Hendrikstraat en de Waldeck Pyrmontsingel Café-Restaurant Royal van de weduwe E.W. Poos-Aengenent. De architect was J. Jetten. Hiervoor had op deze plek de stalhouderij gezeten, welke functie ook dan nog wordt vervuld. In de Tweede Wereldoorlog wordt het gebouw verwoest.
Het pand op Prins Hendrikstraat 7 is in 1905-1906 gebouwd als openbare school voor Uitgebreid Lager Onderwijs (U.L.O.) door stadsarchitect Weve. Rijksmonumenten omschrijft het gebouw als “de stijl van het rationalisme met invloeden van de Art Nouveau in de ornamentering.” Het is een van de laatste van de 17 scholen die Weve heeft gebouwd.
De Lutherse Kerk, oorspronkelijk gebouwd als evangelisatiegebouw ; rechts woningen aan de Jacob Canisstraat op de hoek met de Daalseweg, RAN dateert deze foto op 1890-1900, mogelijk van latere datum (F5501 RAN)
In 1898 bouwt architect Semmelink een evangelisatiegebouw en bewaarschool aan de Prins Hendrikstraat. In 1924 wordt het verbouwd tot Lutherse kerk, waarbij het in 1929 een toren krijgt. Bijzonder zijn het orgel uit de 18e eeuw en de kansel uit 1671.
De Inventarisatie van de Wederopbouwarchitectuur in het centrum van Nijmegen schrijft het ontwerp van het pand toe aan D. en P. Benning (overgenomen uit Het Nieuwe Instituut):
Café-Restaurant Hotel Royal van de Wed. E.W. Poos-Aengenent (adres Prins Hendrikstraat 40-42) met de stalhouderij op de Waldeck Pyrmontsingel 4 (links), foto gedateerd 1925 (F15997 RAN)
In 1925 opent op de hoek van de Prins Hendrikstraat en de Waldeck Pyrmontsingel Café-Restaurant Royal van de weduwe E.W. Poos-Aengenent. De architect was J. Jetten. Hiervoor had op deze plek de stalhouderij gezeten, welke functie ook dan nog wordt vervuld. In de Tweede Wereldoorlog wordt het gebouw verwoest.
“Café-Restaurant “Royal”.
Heden zal de opening plaats vinden van het café-restaurant “Royal”, dat verrezen is in de Prins Hendrikstraat op den hoek van den Waldeck Pyrmontsingel. Gedurende vele jaren was daar, gelijk men weet, de stalhouderij van de firma Poos gevestigd. Deze blijft bestaan, maar door een praktische verbouwing heeft men ruimte vrij gekregen voor een flink, modern café, dat een sieraad is voor deze omgeving. Inwendig is het 95 vierk. M. groot; het bevat een groot, sierlijk buffet, een biljart en leestafel, terwijl men door het aanbrengen van z.g. boxen langs den wand de gezelligheid, die er nu al is, nog hoopt te verhoogen. De ramen, met bovenvensters van fraai gebrand glas in lood, kunnen worden omlaag geschoven, waardoor des zomers het 100 vierk. M. groote terras als ’t ware één geheel wordt met het café.
Daar achter, met uitgang in de Prins Hendrikstraat, is thans het koetshuis gelegen, waar men nog alle ruimte heeft voor het onderbrengen van de rijtuigen der stalhouderij. De stal, die kleiner geworden is, grenst daar aan.
Ter zijde van het café zal in de Prins Hendrikstraat een winkelhuis worden gebouwd. Wanneer dit voltooid zal zijn komen wij er nog wel nader op terug.
Dit belangrijke bouwwerk is in eigen beheer uitgevoerd naar de plannen van den heer J. Jetten, architect alhier, die daarme veel eer inlegt. Het schilderwerk is verricht door den heer Th. Delgeijer, het glas in lood geleverd door den heer Leenders te Berg en Dal.” (PGNC 3/10/1925)
Weduwe P.J. Poos
In 1912, 1913-1914, 1914, 1915 en 1916 komt Wed. P.J. Poos, geb. P.A. Vierboom, stalhouder voor op Prins Hendrikstraat 42. (In 1940 woont zij op Molenstraat 121); daarbij lijkt het waarschijnlijk dat het bedrijf de stalhouderij “Firma P.J. Poos, Waldeck Pyrmontsingel 42” betreft (eveneens in deze adresboeken).
Daarnaast wordt op Glashuis 4 in het adresboek 1914 L. Poos, koetsier, gevonden.
In 1920 komt de stalhouderij Firma P.J. Poos voor op Prins Hendrikstraat 42. In de tot nu toe gevonden adresboek komt in 1932, 1934, 1936 en 1938 “Poos Wed. J., geb. E.W. Aengenent, café-restaurant “Royal” op Prins Hendrikstraat 42, stalhouderij Waldeck Pyrmontsingel 4″ voor.
In 1940 woont Wed. J. Poos, geboren Aengenent al op van Heutzstraat 6. Volgens het Adresboek 1959 woont mw J.C. Poos daar nog steeds.
Drie chauffeurs van garagebedrijf Poos die opgesteld staan voor hun wagens. Van links naar rechts: onbekend, de heer Poos en de heer Pijpers. Rechts het Café-Restaurant Hotel Royal van de Wed. E.W. Poos- Aengenent (op de hoek van de Prins Hendrikstraat 40-42), Waldeck Pyrmontsingel 4 Altrade, 1936 (F15996 RAN)
J.P.G. Poos
J.P.G. Poos, stal- en garagehouder komt in ieder geval in 1934 op Prins Hendrikstraat 38 en daarna in de Adressboeken 1936, 1938 en 1940 op nummer 26. (In 1932 komt hij nog niet voor). Uit het straatnamenregister van Rob Essers wordt duidelijk dat het een hernummering betreft en dat Prins Hendrikstraat 26 in september 1944 tijdens oorlogshandelingen is verwoest.
Zoals hierboven te lezen, komt J.P.G. Poos vervolgens voor op de Heutszstraat 6.
In ieder geval komt J. Poos, Prins Hendrikstraat 20 nog in het Adresboek van 1966 voor.
Boven de ingang naar het Glashuis, tussen Lange Hezelstraat 58 en 60 is een houten bord te zijn. Deze is inmiddels weer wat vergaan en vaag zijn er nog letters op te vinden. Wat is er over dit bord te vinden?
Hoek Prins Hendrikstraat Waldeck Pyrmontsingel, maart 2025 (Google Streetview)
Altrade Deze pagina verzamelt reeds gepubliceerde artikelen over de Waldeck Pyrmontsingel De naam Waldeck Pyrmontsingel De naam Waldeck Pyrmontsingel herinnert…
Wonen in Nijmegen 
