Altrade

Deze pagina verzamelt reeds gemaakte artikelen over de wijk Altrade.

Romeins amfitheater

hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat

De vondst van het theater is na het onderzoek afgedekt en de contouren zijn weergegeven in het huidige wegdek door klinkers.

Bron en verder lezen: https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Romeins_amfitheater

Altrade: oud gerooid land

De naam Altrade komt van Alt-Radelant, Altrade lant, wat oud gerooid land betekent. Altradelant komt al in de 15e eeuw als naam voor: “naar de reeds in de 15e eeuw voorkomende naam Altradelant, voor de ontginning van de heide ten zuiden van Nijmegen, buiten de stadswallen in ’t Hooge Velt, tussen de Groesbeekseweg en de oude weg naar Ubbergen. In deze streek werden omstreeks 1700 de lunetten Kijk in de Pot en Stenen Kruis gebouwd naar het plan Coehoorn. In een protocol van 1550: ‘bij den Joedenkerkckhof in het Hooge velt’.” (Hendriks 1987 zoals weergegeven in het Straatnamenregister)

Lunetten en Forten

Rond 1700 liet Menno van Coehoorn de lunetten Kijk in de Pot en het Stenen Kruis bouwen. Het lunet Kijk in de Pot werd tussen 1861 en 1865 omgebouwd tot fort (de straatnaam Fort Kijk in De Potstraat herinnert nog aan deze naam). In meerdere plaatsen in Europa zijn er varianten op de naam “Kijk in de Pot”: soldaten konden deze toren als uitgangspunt nemen en letterlijk een kijkje nemen de kookpot van de vijand. In oktober 1894 is het Fort gesloopt in het kader van de stadsuitleg.

Daarnaast lag er Fort de Verbrande Molen, in het zuidoosten van de wijk. Hier ligt tegenwoordig de Fortstraat. Het fort was vernoemd naar de afgebrande molen “De Goede Hoop”.

Ontstaan wijk: de Stadsuitleg

In april 1874 werd de Vestingwet aangenomen, waarbij de vestingstatus van Nijmegen en een aantal andere steden werd opgeheven. Eindelijk kon Nijmegen de wallen gaan slopen en uitbreiden. Ook in de nieuwbouw van Altrade werden singels aangelegd, brede wegen die uitkwamen op pleinen. Aan deze stervormige pleinen werden herenhuizen voor de gegoede burgerij gebouwd, vaak in de stijl van art nouveau, art deco of een eclectische stijl met neorenaissance-elementen. Voorbeelden hiervan zijn de Johannes Vijghstraat, Groesbeeksedwarsweg, Waldeck Pyrmontsingel en de Wilhelminasingel. In 2013 is de ’19e eeuwse schil’ tot beschermd stadsbeeld verklaard.

Hier tussen in en op binnenterreinen werden vervolgens middenstands- en arbeiderswoningen gebouwd.

Volksbelang

Middenstandswoningen

Schilders- en Componistenbuurt

Zowel de Schilders- als de Componistenbuurt liggen grotendeels in de wijken Altrade en Hengstdal. Het gedeelte van de Componistenbuurt in Altrade wordt ook wel Mozartbuurt genoemd. Dit zijn de straten: Bachstraat, Brahmsstraat, Chopinstraat, Griegstraat, Mozartstraat, Truus Mastpark en van Beethovenstraat.

https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/S.html

https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/C.html#Componistenbuurt

Na de oorlog

Altrade kwam als wijk relatief ongeschonden uit de Tweede Wereldoorlog.

In de jaren ’60 verhuisden steeds meer van de oorspronkelijke bewoners van Altrade naar nieuwe in de buitenwijken. Daardoor werden steeds meer woningen een “doorstroomwoning” voor groepen Nijmegenaren die elders moeilijk een woning konden krijgen. Daarbij werden (vooral in slechte staat verkerende) woningen opgekocht om te speculeren of te beleggen. Daarbij werden ze verhuurd aan minder draagkrachtige groepen: studenten, gastarbeiders of jongeren. Zowel de staat van onderhoud van de woningen als de woonomgeving ging hiermee steeds verder achteruit.

“In Altrade is nog net op tijd ingegrepen om , zoals in Bottendaal het geval werd, verkrotting tegen te gaan en om sloop te voorkomen. In het begin van de jaren ’70 werd Altrade gezien als probleemgebied m.b.t. het woningenbestand.” (Wijkkrant Nijmegen-Oost 1/12/1986) Het duurde tot begin jaren ’80 voordat de eerste renovatie- en stadsvernieuwingsplannen werden uitgevoerd.

Eerste woonerf van Nederland

“In 1978 werd de Schildersbuurt het eerste woonerf van Nijmegen. Het kruispunt Jozef Israëlsstraat-Rembrandtstraat fungeerde als centrale ontmoetingsplaats waar onder meer een jaarlijks het buurtbadmintontournooi werd georganiseerd. Met witte lijnen werden 4 speelvelden uitgezet. Later werd het pleintje een hangplek en na na langdurige actie van de aanwonenden werden de muurtjes uiteindelijk afgebroken” Bijschrift foto F39619 RAN.

Lees hier het artikel over de verbouwing door architect Zoetmulder:

Architect H.M. Zoetmulder

Een foto uit van deze hoek Johannes Vijghstraat – Athlonestraat is te zien op F13332 RAN

Hoek Groesbeekseweg en Sloetstraat

Groesbeekseweg 1,3,5, Sloetstraat 5, Nijhoffstraat 6, Rijksmonument

Deze panden zijn een Rijksmonument, “Alleen van Groesbeekseweg 1 is met zekerheid te melden, dat dit is gebouwd door architect Anthonie Wijers (ook Weijers) E. Jzn. in 1895.”

Waardering (met uitgebreide beschrijving):

“Aaneengesloten rij van vijf Herenhuizen met hekwerken, gebouwd rond 1895.

Van cultuurhistorisch belang als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. De panden zijn gebouwd als huisvesting voor de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen aan de grote uitvalswegen rond de oude stad; een uitleg die met het verwijderen van de vestingwerken aan het einde van de 19de eeuw mogelijk was geworden.

Van architectuurhistorisch belang als goed en redelijk gaaf voorbeeld van een laat 19de-eeuws woonblok in neo-renaissancestijl. De zorgvuldig vormgegeven voorgevels zijn van een evenwichtig ontwerp en bieden in de onderdelen een staalkaart van de neo-renaissance vormentaal.

Van stedenbouwkundig belang vanwege zijn ligging aan de Groesbeekseweg, een van de uitvalswegen van Nijmegen binnen het beschermd stadsgezicht.”

Sloetstraat en Nijhoffstraat

Verkoop grond

In ieder geval heeft de volgende grondtransactie gevonden: de gemeenteraad stemt begin januari 1899 in met de verkoop aan Maurits van “een terrein, gelegen tusschen de Sloet- en de Nijhoffstraat, groot 1332 M², kad. sectie B No. 2497, te bebouwen met 4 woonhuizen, ieder ter huurwaarde van minstens f700 per jaar. Twee huizen gereed vóór 1 Mei 1901, de andere vóór 1 Mei 1902.” (PGNC 8/1/1899)

In de Bouwvergunningen 1850-1900 zijn de volgende bouwvergunningen van de Sloetstraat en Nijhoffstraat gevonden:

Sloetstraat

• In 1896 wordt aan W.J. Maurits vergunning verleend tot het bouwen van 3 huizen aan de Sloetstraat.
• In 1898 wordt aan W.J. Maurits vergunning verleend tot het bouwen van 1 huis aan de Sloetstraat.
• In 1900 wordt aan W.J. Maurits vergunning verleend tot het bouwen van 2 huizen aan de Sloetstraat.

Nijhoffstraat

• In 1897 wordt aan H. Bohnen Jansen vergunning verleend tot het bouwen van 1 huis aan de Nijhoffstraat.
• In 1897 wordt aan B.J. Claase vergunning verleend tot het bouwen van 4 huizen aan de Nijhoffstraat.

Vier Herenhuizen Sloetstraat Nijhoffstraat

Nijhoffstraat 4 en 6, Sloetstraat

Tussen de Sloetstraat en Nijhoffstraat zijn 4 herenhuizen gebouwd: 2 aan de kant van de Sloetstraat, 2 aan de Nijhoffstraat. De bouwtekening is van maart 1900.

Helaas is er op de bouwtekeningen (althans de digitale kopie) geen handtekening te zien.

Sloetstraat 14

Middelbare meisjesschool, later Hogere Burgerschool

Julianplein 1 (huidig adres)

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Romeins_amfitheater

https://nl.wikipedia.org/wiki/Altrade

Een mooie site over architectuur in Altrade/Nijmegen-Oost is http://architectuurnijmegenoost.nl/introductie.html