Auteur: ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Kap en wieken, boven de bomen uit, van de Looimolen. Links van de molen de kap van het Klooster van de Congregatie Broeders van de H. Aloysius van Gonzaga, gevestigd in de voormalige Villa de Wolfskuyl (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf), Graafseweg 232, 1935 (GN1903 RAN) Wolfskuil
#Arnhem, Gebouw van de dag

Villa de Wolfskuyl

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1913 Graafseweg 232 Wolfskuil

Kap en wieken, boven de bomen uit, van de Looimolen. Links van de molen de kap van het Klooster van de Congregatie Broeders van de H. Aloysius van Gonzaga, gevestigd in de voormalige Villa de Wolfskuyl (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf), Graafseweg 232, 1935 (GN1903 RAN) Wolfskuil
Kap en wieken, boven de bomen uit, van de Looimolen. Links van de molen de kap van het Klooster van de Congregatie Broeders van de H. Aloysius van Gonzaga, gevestigd in de voormalige Villa de Wolfskuyl (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf), Graafseweg 232, 1935 (GN1903 RAN)

Het pand is in 1913 gebouwd als Villa de Wolfskuyl. Hiervan was C. de Groot uit Hilversum de architect. “De Groot liet zich bij dit ontwerp inspireren door invloeden uit de Engelse en Duitse landhuisarchitectuur.” (Rijksmonumenten) De eerste steen werd op 17 april 1913 gelegd door W.H. Hoijer.

Woning papierfabrikant Hoijer

Bevolkingsregister 1910 familie Hoijer Graafseweg (Archiefnummer 679, Inventarisnummer 33411)
Bevolkingsregister 1910 familie Hoijer Graafseweg (Archiefnummer 679, Inventarisnummer 33411)

Carel Wiillem Jan Hoijer (’s Hertogenbosch, 26-5-1878, Nijmegen 12-3-1929) is op 23-8-1906 te Renkum getrouwd met Anna Wierdsma (Rotterdam, 19-3-1881). Zijn vader is Theodoor Hoijer, bij het trouwen van Carel “postdirecteur” en zijn moeder Cornelia Saint Martin. (openarchieven).

Als datum vestiging in de gemeente staat 2-5-1908, waarbij het gezin vanuit Rotterdam afkomstig is. Hij begon in 1908 samen met de heren Selleger en Kortschilgen de Papierfabriek Gelderland en dit zal de reden geweest zijn dat hij naar Nijmegen is gekomen. Als beroep staat in het Bevolkingsregister van 1910 “Papierfabriek Bestuurder”.  In het Bevolkingsregister 1900 staat aanvankelijk “scheikundig ingenieur”, welke later vervangen is door “Papierfabrikant”.

Als adres staat in het Bevolkingsregister 1900 en 1910 Wolfskuil 193, op een later tijdstip (1-1-21) is dit in het Bevolkingsregister van 1910 vervangen door Graafsche weg 232: dit betreft een hernoeming/hernummering.

Hun kinderen zijn:

  • Anna, 23-6-1907 te Rotterdam
  • Willem Hubertus, 27-10-1908 te Nijmegen
  • Carel, 11-9-1910 Nijmegen; hij overlijdt echter al op 28-12-1910
  • Cato, 28-12-1911 Hees
  • Cornelie?, 28-4-1915 Hees
  • Neef Theodoor Boudewijn Franciscus verblijft in 1917 korte tijd bij het gezin.
Personeelsadvertentie van mevrouw Hoijer (PGNC 14/9/1916)
Personeelsadvertentie van mevrouw Hoijer (PGNC 14/9/1916)

Papierfabriek Gelderland

Lees hier verder over Papierfabriek Gelderand:

Papierfabriek Gelderland

In 1908 besloten de studievrienden Selleger en Hoyer samen met Kortschilgen een papierfabriek te beginnen. Ze kozen daarbij voor Nijmegen vanwege de goede spoor-, water- en scheepvaartverbindingen. De fabriek kwam op de hoek van de Voorstadslaan en Krayenhofflaan. Uiteindelijk zou het gebouw in 1976 in vlammen opgaan.

Lees verder

Architect Cornelis “Cor” de Groot Jzn

Cornelis de Groot Jzn. (1875 of 1876 -1944)

Cornelis de Groot Jzn, vaak Cor genoemd, was een architect die vooral in Hilversum zijn sporen heeft nagelaten. Hij is geboren in 1875 of 1876 (Dudok noemt 1875, Wendingen noemt 14-2-1876). Hij was getrouwd met Geertje Werner (Leiden, ongeveer 1873). In 1924 hadden zij 4 kinderen:

  • Hendrik Pieter, bijna? 20 jaar
  • Abraham Jan Werner ,18
  • Gerda Maria, 15
  • Jan Cornelis, 13

Hij was zoon van Jan de Groot (Jzn is Janszoon) en Gerretje van Dompselaar. Jan was samen met zijn broers Hendrik en Cornelis eigenaar van de Bouwmaatschappij Hilversum. Deze bouwmaatschappij ontwikkelden daar onder andere de omgeving van de Torenlaan, waarbij de ontwerpen van villa’s vooral afkomstig waren van Jan en Cornelis (dus de oom van Cor).

Loopbaan

Cor was van 1902 tot 1936 architect. Hij won aan het begin van zijn loopbaan de zilveren medaille en 50 gulden voor zijn ontwerp ‘Plan Arbeiderswoningen’. Deze prijsvraag was uitgeschreven door de Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst te Amsterdam.

Een van zijn ontwerpen was Villa Zonnehof, ’s-Gravenlandseweg 145 in Hilversum, zijn eigen woning. Hij zou hier tot mei 1931 blijven wonen, waarna hij verhuisde naar de Albertus Perkstraat.

Andere gevonden gebouwen

  • Rijwielzaak, ’s-Gravenlandseweg 16 Hilversum
  • ’s-Gravenlandseweg 40-42 Hilversum
  • Winkels, ’s-Gravenlandseweg 46 t/m 46E, 1913
  • Villa, ’s-Gravelandseweg 66 Hilversum
  • Villa, ’s-Gravelandseweg 76B Hilversum (afgebroken)
  • Villa, ’s-Gravelandseweg 164 Hilversum
  • Villa’s “weerszijden van de Zonnehof”

Kanunnikessen van het Heilig Graf

Inzegening van de kapel van Villa De Wolfskuyl door de bisschop van Den-Bosch, Mgr. A.F. Diepen. De kapel is ontworpen door Charles Estourgie en bevindt zich naast het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf, Graafseweg 232, 16/10/1933 (F65305 RAN)
Inzegening van de kapel van Villa De Wolfskuyl door de bisschop van Den-Bosch, Mgr. A.F. Diepen. De kapel is ontworpen door Charles Estourgie en bevindt zich naast het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf, Graafseweg 232, 16/10/1933 (F65305 RAN)

Tussen 1933 en 1941 was het gebouw in gebruik door de Kanunnikessen van het Heilig Graf. Architect Charles Estourgie ontwierp rond 1935 een kapel tegen de linker zijgevel.

De Zusters Kanunnikessen van het H. Graf waren in 1923, het jaar waarin de universiteit in Nijmegen was gesticht, naar Casa Nova in de Heilig Landstichting gekomen vanuit Turnhout.

In 1933 kwamen zij naar “de Wolfskuyl”. Dit werd een tehuis voor studie en gebed. Daarnaast konden jonge meisjes hier “hoogere vorming” krijgen. Het huis kreeg de naam ‘Huize Maria Immaculata’. Een uitgebreid artikel over deze orde staat op https://www.titusbrandsmateksten.nl/kanunnikessen-van-het-h-graf/, tevens bron.

Artikel inzegening 1933

“Hooger Instituut voor Meisjes “Maria Immaculata”.

Bij gelegenheid van het tweede lustrum der R.K. Universiteit heeft gistermiddag de opening en plechtige inzeging plaats gehad van het Hooger Instituut voor Meisjes “Maria Immaculata” te Nijmegen, dat door de dames-kanunnikessen van het H. Graf in nauw verband met de universiteit is opgericht. Het instituut, dat een internaat voor meisjes uit de betere standen bedoelt te zijn, heeft een zelfstandig karakter, maar zijn opleiding sluit nauw aan bij het universitaire milieu, in het bijzonder met de theologisch-maatschappelijke afdeeling der R.K. Universiteit. Het wil daardoor voor meisjes, die een algemeen oriënteerende geestesontwikkeling, verdieping van levensbeschouwing en innerlijke gemoedsvorming zoeken, zonder zich voor een bepaald beroep te willen voorbereiden, de mogelijkheid scheppen van een opleiding, die tegelijk universitair is en tegemoet kom aan de eischen van vrouwelijkheid en gemoedsbevrediging. De cursus van het instituut, welker lessen deels aan de universiteit, deels in het gebouw zelf worden gegeven, duurt 3 jaren en valt samen met die van het universiteitsjaar. Het instituut is geïnstalleerd in de groote, moderne villa “De Wolfskuill” aan den Graafscheweg.

De plechtige inwijding van het instituut geschiedde gisteren door mgr. Diepen, bisschop van ‘s -Hertogenbosch.” (PGNC 17/10/1933)

Broeders van Oudenbosch

Achterkant villa Wolfskuyl, Florapark (februari 2023)
Achterkant villa Wolfskuyl, Florapark (februari 2023)

In 1948 kwamen de broeders van Oudenbosch. Voordat ze de Wolfskuil betrekken, wordt er eerst verbouwd. Daarbij lijken de broeders ondergebracht te zijn bij andere kloosters. Het huisorgaan van de congregatie in 1949: “Eindelijk is men begonnen aan de verbouwing van ’de Wolfskuil. Overste Marcus hoopt binnenkort een kamer in het huis te betrekken. Dan is hij tenminste dichter bij zijn onderdanen als thans het geval is. Br. Bosco en Br Bertinus vierden op 10 October hun tweejarig bestaan als Karolingers en als gast der Augustijnen. Als ooit een feit in stilte herdacht werd, was het dit wel.” (Ons leven; mededelingen voor de Broeders van de Congregatie van de H. Aloysius, jrg 3, 1949, no. 7, 01-11-1949).

De architect van de verbouwing was de heer Sturm, de aannemer de heer Bakx.

Op 19 maart 1950 vond de inzegening plaats. “Ons huis staat onder bescherming van Moeder Maria onder de titel: ,,Sedes Sapientiae ”. De roepnaam blijft: „De Wolfskuil”, vanwege de traditie en de lugubere charme die om dit woord hangt.” (Ons leven; mededelingen voor de Broeders van de Congregatie van de H. Aloysius, jrg 3, 1950, no. 12, 01-04-1950)

De broeders zouden er tot 1989 blijven.

De Broeders van Oudenbosch

De Broeders van Oudenbosch worden ook wel de Broeders van de H. Aloysius Gonzaga of de Broeders van Saint-Louis genoemd. Deze congregatie was in 1840 opgericht, , waarbij in 1866 het jongensinternaat Saint-Louis in Oudenbosch in gebruik was genomen.

Historische Kring Laren: “De werkzaamheden van de congregatie zijn altijd voornamelijk gericht geweest op het geven van onderwijs aan de jeugd. De katholieke beweging zag het onderwijs als een middel waaraan veel geestelijke en maatschappelijke invloed kon worden ontleend. Bovendien was het niet een taak van de kerk en een opdracht van Christus om alle volkeren te onderwijzen?”

Vervolg

Er is nog niet uitgebreid onderzocht wat het vervolg is geweest.

Tegenwoodig is de villa in gebruik als praktijkruimte voor De MondzorgVilla. Op haar site staan een aantal foto’s van moderne behandelkamers in het oude interieur. Een leuk interview is te lezen op: NijmegenBusiness

Een deel van de tuin is onderdeel van het Florapark.

Florapark

Rijksmonument

Het Kloosterpark in de jaren dertig toen in villa De Wolfskuyl het Instituut Maria Immaculata gevestigd was (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf); links de Looimolen, Graafseweg 232, 1935 (F65307 RAN)
Het Kloosterpark in de jaren dertig toen in villa De Wolfskuyl het Instituut Maria Immaculata gevestigd was (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf); links de Looimolen, Graafseweg 232, 1935 (F65307 RAN)

Het gebouw is een Rijksmonument met als waardering:

VILLA uit 1913, ontworpen door architect C. de Groot onder invloed van de Engelse en Duitse landhuisarchitectuur en rond 1935 voorzien van een KAPEL door Ch. Estourgie.

– Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een grote villa, ontworpen aan één van de uitvalswegen van Nijmegen. De villa is zowel wat betreft exterieur als wat betreft het interieur gaaf bewaard gebleven en is gebouwd in een bouwstijl die onder invloed stond van de landhuisarchitectuur in Engeland en Duitsland. Opvallend is het zeer rijk gedetailleerde baksteenwerk en de forse kap met overstek. Het gaaf bewaard gebleven interieur versterkt de architectuurhistorische waarde. De in stijl aangebouwde kapel geeft tevens een cultuurhistorische meerwaarde. Zowel het woonhuis als de kapel vertolken een representatieve rol binnen het oeuvre van architecten C. de Groot en Ch. Estourgie.

– Van stedenbouwkundige waarde als oorspronkelijk onderdeel van de bebouwing aan deze uitvalsweg van Nijmegen en vanwege de opvallende situering in een parkachtige open omgeving, bekend onder de naam Wolfskuyl.

– Van cultuurhistorische waarde vanwege de aan het pand zichtbare functiewisseling die rond 1935 heeft plaats gevonden toen het in gebruik werd genomen als kloostergebouw voor de Kanunnikessen van het Heilig Graf. Hiermee verwijst het gebouw naar het rijke kloosterleven dat Nijmegen in die tijd kenmerkte. Tevens cultuurhistorische waarde als oorspronkelijke huisvesting voor een nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen in nieuw aangelegde straten rond de oude stad.”

Villa De Wolfskuyl (van 1932 tot 1942 het klooster van de Zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf) , plaquette in reliëf, Graafseweg 232a, 2010 (Henk van Gaal via DF946 RAN CC0)
Plaquette in reliëf op de voorgevel van Villa de Wolfskuyl, Graafseweg 232a, 2010
(Henk van Gaal via DF946 RAN CC0)

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Villa_De_Wolfskuyl

Villa Zonnehof

https://items.amsterdamse-school.nl/details/persons/221

https://nl.wikipedia.org/wiki/Broeders_van_Oudenbosch

Papierfabriek Gelderland

In 1908 besloten de studievrienden Selleger en Hoyer samen met Kortschilgen een papierfabriek te beginnen. Ze kozen daarbij voor Nijmegen…

Florapark

Het Florapark is een erg afwisselend park: een dierenweide, uitkijkplek, bosje, volkstuinen, trimbaan. Het park is aangelegd op een uitloper van…

Graafseweg

De Graafseweg is een van de drukste wegen van Nijmegen. Hij loopt van het Keizer Karelplein tot aan de Graafsebrug.…

Een luchtfoto van de Papierfabriek "Gelderland" ; P.S. op dit terrein tussen de Oude Weurtseweg (boven) , de Krayenhofflaan (rechtsboven) , de Voorstadslaan (rechts onderin) en de Eerste Oude Heselaan (links onderin) worden in 1985 woningen gebouwd aan de Aalscholverplaats , de Meerkoetplaats , de Reigerplaats , de Uiverplaats en de Waterhoenplaats. Geheel rechts onderin woningen aan de Kop van de Weurtseweg, Voorstadslaan, 1932 (F58411 RAN)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Papierfabriek Gelderland

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Een luchtfoto van de Papierfabriek "Gelderland" ; P.S. op dit terrein tussen de Oude Weurtseweg (boven) , de Krayenhofflaan (rechtsboven) , de Voorstadslaan (rechts onderin) en de Eerste Oude Heselaan (links onderin) worden in 1985 woningen gebouwd aan de Aalscholverplaats , de Meerkoetplaats , de Reigerplaats , de Uiverplaats en de Waterhoenplaats. Geheel rechts onderin woningen aan de Kop van de Weurtseweg, Voorstadslaan, 1932 (F58411 RAN)
Een luchtfoto van de Papierfabriek “Gelderland” ; P.S. op dit terrein tussen de Oude Weurtseweg (boven) , de Krayenhofflaan (rechtsboven) , de Voorstadslaan (rechts onderin) en de Eerste Oude Heselaan (links onderin) worden in 1985 woningen gebouwd aan de Aalscholverplaats , de Meerkoetplaats , de Reigerplaats , de Uiverplaats en de Waterhoenplaats. Geheel rechts onderin woningen aan de Kop van de Weurtseweg, Voorstadslaan, 1932 (F58411 RAN)

In 1908 besloten de studievrienden Selleger en Hoyer samen met Kortschilgen een papierfabriek te beginnen. Ze kozen daarbij voor Nijmegen vanwege de goede spoor-, water- en scheepvaartverbindingen. De fabriek kwam op de hoek van de Voorstadslaan en Krayenhofflaan. Deze was tot 1963 in gebruik, waarna het zich in een nieuwe fabriek aan de Ambachtsweg vestigde. Nadat het gebouw 13 jaar leeg had gestaan, ging het gebouw in 1976 in vlammen op.

Oprichting Papierfabriek Gelderland

Ernst Selleger, Carol Hoyer en J.P. Kortschilgen richtten de Papierfabriek Gelderland aan de Voorstadslaan op, welke in 1908 in productie ging. Het idee was echter ontstaan in Maastricht: Selleger en Hoyer waren twee oude studievrienden die elkaar toevallig in 1907 bij de kapper tegenkwamen. Daar ontstond het idee om samen met Kortschilgen een papierfabriek te beginnen. Selleger was een Zwitser die in Delft had gestudeerd. Hij is erg belangrijk geweest voor de Nederlandse papierindustrie vanwege zijn onderzoek naar papiervezels.

Ze kozen voor Nijmegen vanwege de goede spoor-, water- en scheepvaartverbindingen.

Aanvankelijk werkte er alleen een dagploeg, maar vanaf maart 1909 was er ook een nachtploeg. (Huis van de Nijmeegse Geschiedenis).

Hun merk was de Ibis, omdat deze vogel tussen het papyrusriet leeft. Het logo komt overigens terug in de muurschildering die onlangs op de doorgang naar de Uiverplaats is aangebracht. In 1910, 1922 en 1929 kwam er in die jaren een extra papiermachine. Kortschilgen overleed in 1921, waarna zijn zoon Heinrich H.L. Kortschilgen hem zou opvolgen. Heinrich zou tot 1948 aan de fabriek verbonden blijven.

Daarna kwamen er moeilijke jaren vanwege de crisis in de jaren 30 en de Tweede Wereldoorlog.

Fabriek aan Maas-Waalkanaal

In 1955 werd een tweede fabriek geopend aan de Ambachtsweg, aan het Maas-Waalkanaal; in 1956 en 1962 nam de fabriek een 5e en 6e machine in gebruik. Daarnaast begon Gelderland in 1958 twee fabrieken in Indonesië, welke in 1963 echter werden genationaliseerd.

Einde Papierfabriek Voorstadslaan

Papierfabriek Gelderland fuseerde in 1963 met Papierfabriek Tielens: de nieuwe naam werd Gelderland-Tielens Papierfabrieken. In 1971 kwam een 7e papiermachine. Daarbij werd de productie met de 4 oude machines aan de Voorstadslaan stopgezet. Er werd in 1976 3 keer brand gesticht; de 3e brand zorgde ervoor dat de fabriek tot de grond toe afbrandde.

Meer over deze fabriek met een foto van de brand in 1976 is te lezen in de Gelderlander.

Vervolg

In 1970 was er sprake van een groot verlies:

  • De markt was verslechterd: internationaal was er sprake van een structurele overproductie
  • Voor de bouw van de nieuwe fabriek was een grote lening op de kapitaalmarkt nodig geweest
  • De papiermachine werd te laat geleverd en had in het begin veel problemen
  • Gebreken in de bedrijfsorganisatie en de leiding

Er volgde een reorganisatie. Dit leverde echter te weinig resultaat op en daarop werd het bedrijf overgenomen door Koninklijke Nederlandsche Papierfabriek N.V. uit Maastricht. In 1978 werd de naam veranderd in Koninklijke Nederlandsche Papierfabrieken N.V., vestiging Nijmegen en weer later KNP Nijmegen B.V.. De productie nam wel weer toe; echter niet genoeg zodat de 6e machine moest worden stopgezet.

Doordat ze in 1993 een belang had genomen in het Oostenrijkse bedrijf Leykam-Murztaler ontstond KNP-Leykam. Een nieuwe fusie volgde, met Bührmann-Tetterode en handelshuis VRG (Van Reekum-Gepacy Papier. De nieuwe naam was KNP-BT. Dit bedrijf werd in 1997 overgenomen door Sappi, waarbij Papierfabriek Gelderland verder ging als Sappi Nijmegen. Op haar beurt werd Sappi in 2008 overgenomen door het Amerikaanse Innoviopapers. In 2015 ging het bedrijf failliet.

Nieuwbouw

Op het terrein van de Papierfabriek kwam nieuwbouw. Wel is de directeurswoning op de hoek van de Voorstadslaan-Krayenhofflaan blijven staan (zie hieronder).

Een mooie luchtfoto van de nieuwbouw is te vinden op F58423 RAN.

Mural Uiverplaats

Muurschildering Uiverplaats
Muurschildering Uiverplaats

Dosa (Sander Dolstra) en Moris (Maurice Broekhoff, 1971 Amsterdam) maakten in maart 2024 in de doorgang tussen de Voorstadslaan en Uiverplaats 2 murals: een met een ooievaar (uiver) en aan de andere kant een reiger. De laatste verwijst naar de Reigerplaats. De papierblaadjes verwijzen naar de papierfabriek. Op deze blaadjes is een ibis te zien: een verwijzing naar het logo van de betreffende fabriek. (Bronnen: instagram en LinkedIn).

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/Hendriks/Papier/Papier.htm: een uitgebreid artikel met veel foto’s

https://nl.wikipedia.org/wiki/Papierfabriek_Gelderland

https://www.geldersarchief.nl/bronnen/archieven?mizig=210&miadt=37&miaet=1&micode=0603&minr=23470972&miview=inv2

Klik om toegang te krijgen tot pie_rapport_11_papierindustrie.pdf

Biezen/Waterkwartier

Hoewel Biezen de officiële naam is, noemen veel Nijmegenaren de wijk het Waterkwartier. Het is een van oudst bewoonde gedeelten…

Krayenhofflaan

Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen over de Krayenhofflaan. Villa Salomonski 1883 (Hoek Krayenhofflaan Voorstadslaan) gesloopt rond 1974 Op 15-5-1883…

Stoomwasserij Bartels, Oude Graafseweg (november 2024)
#Nijmegen

Oude Graafseweg

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Heseveld

Stoomwasserij Bartels, Oude Graafseweg (november 2024)
Stoomwasserij Bartels, Oude Graafseweg (november 2024)

Opvallend aan de Oude Graafseweg is dat de kant van de Graafseweg voornamelijk groen is: tussen deze wegen liggen veelal villa’s en instellingen, waarbij de kant van de Oude Graafseweg de achterkant van deze terreinen is. De overkant van de Oude Graafseweg heeft een zeer afwisselende bebouwing, variërend van een aantal voormalige boerderijen tot moderne woningen.

Deze pagina verzamelt reeds verschenen berichten over de Oude Graafseweg in de wijk Heseveld.

Stoomwasserij Bartels, Oude Graafseweg (november 2024)

Stoomwasserij Bartels

Op Oude Graafseweg is al meer dan 100 jaar lang een wasserij gevestigd. Het grootste deel daarvan door wasserij Bartels, tegenwoordig de Waal. De opvallende gevelschildering herinnert aan de tijd dat het Stoomwasscherij Frans Bartels heette.

Lees Verder
Hek ingang Augustijnenbosje Oude Graafseweg Heseveld

Augustijnenbosje

Het Augustijnenbos is vernoemd naar de orde der Augustijnen. Zij kochten in 1923 het terrein tussen de Geldersche roomboterfabriek en de Verbindingsweg. Daarbij bouwden ze een klooster aan de Graafseweg.

Lees Verder

Airey woningen Jerusalem

Airey-woningen: blik in de Kornoeljestraat vanaf de hoek met de Duindoornstraat richting Boksdoornstraat in de wijk Jerusalem. Op de achtergrond het flatgebouw aan de Wijnbesstraat, 14/2/2020 (Jan Eichelsheim via DF4476 RAN, tevens Auteursrechthouder)

Airey woningen Jerusalem

Heseveld In Nijmegen was er na de Tweede Wereldoorlog grote woningnood. Daarom werd er naar oplossingen gezocht, om ze snel mogelijk woningen te kunnen bouwen. Een van deze oplossingen waren de “airey-woningen”. De buurt werd als snel Jerasulem genoemd. De laatste jaren is de laagbouw vervangen door houtskeletbouw. Woningnood na Tweede Wereldoorlog Na de Tweede…

Lees verder

Stoomzuivelfabriek van de Nijmeegsche Confederatie

Hoek Wolfkuilseweg/Oude Graafseweg

tekening stoomzuivelfabriek van de Nijmeegsche Confederatie, Oude Graafseweg Heseveld 1910-1912 (reproductie uit: Het schependom van Nijmegen 1912, blz. 226 via F78688 RAN tevens Auteursrechthouder)
tekening stoomzuivelfabriek van de Nijmeegsche Confederatie, Oude Graafseweg Heseveld 1910-1912 (reproductie uit: Het schependom van Nijmegen 1912, blz. 226 via F78688 RAN tevens Auteursrechthouder)
Woonhuis (uit 1891) ; rechts het pand Oude Graafseweg 1 (uit 1948), Wolfkuilseweg 31, 1969 (Evert F. van der Grinten via F78768 RAN CCBYSA tevens Auteursrechthouder)
Woonhuis (uit 1891) ; rechts het pand Oude Graafseweg 1 (uit 1948), Wolfkuilseweg 31, 1969 (Evert F. van der Grinten via F78768 RAN CCBYSA tevens Auteursrechthouder)

Doe Het Zelf zaak van Werkhoven

Oude Graafseweg 96

Doe Het Zelf- zaak van Van Werkhoven, Oude Graafseweg 96, 1971 (F92130 RAN CC0)
Doe Het Zelf- zaak van Van Werkhoven, Oude Graafseweg 96, 1971 (F92130 RAN CC0)

Jarenlang heeft op de Oude Graafseweg 96 de Doe Het Zelf zaak van Van Werkhoven gezeten. In ieder geval bestaat het nog in augustus 2018.

Op de volgende foto op Google Streetview, september 2022, is het Street Surf Shop.

Van Werkhoven, Oude Graafseweg 196, augustus 2018 (Google Streetview)
Van Werkhoven, Oude Graafseweg 196, augustus 2018 (Google Streetview)

Dubbel woonhuis Hommerson

ongeveer 1936, Oude Graafseweg 130

Ontwerp Dubbel Woonhuis a/d Oude Graafscheweg voor Rekening v.d. Weled Hr Hommerson, architect J.D.A. Okhuysen, datum bouwdossier 31-1-1936 (D12.402766)
Ontwerp Dubbel Woonhuis a/d Oude Graafscheweg voor Rekening v.d. Weled Hr Hommerson, architect J.D.A. Okhuysen, datum bouwdossier 31-1-1936 (D12.402766)

Zie voor architect Okhuysen:

J.D.A. Okhuysen, architect
Stoomwasserij Bartels, Oude Graafseweg (november 2024)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Stoomwasserij Bartels

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Oude Graafseweg 11

Stoomwasserij Bartels, Oude Graafseweg (november 2024)
Stoomwasserij Bartels, Oude Graafseweg (november 2024)

Op Oude Graafseweg is al meer dan 100 jaar lang een wasserij gevestigd. Het grootste deel daarvan door wasserij Bartels, tegenwoordig de Waal. De opvallende gevelschildering herinnert aan de tijd dat het Stoomwasscherij Frans Bartels heette.

Vooraf: Volharding

Advertentie de Volharding (PGNC 21/6/1922)
Advertentie de Volharding (PGNC 21/6/1922)

Directeur J. Bartels van Wasserij Rentex De Waal op Noviomagus.nl: “Ons pand is in 1893 gebouwd als koetshuis voor stalling van paarden en koetsen. Begin 1900 startte hierin een wasserij.”

“Het was eerder een koetshuis van een rijke familie. Oorspronkelijk zaten er heel grote deuren in. En daarboven was de hooizolder.” ((https://www.gelderlander.nl/nijmegen/bartels-strijkt-wast-brengt-u-vreugd-in-plaats-van-last~a6cc926e/).

In 1922 wordt Oude Graafsche weg 11-13 een wasserij: dan verplaatst de N.V. Electr. Wasch- en Strijkinrichting “De Volharding” haar bedrijf vanaf de Merwedestraat 7 naar dit adres.

Advertentie Electr. Wasch- en Strijkinrichting "De Volharding": "Waarom u niet?" (PGNC 1/11/1924)
Advertentie Electr. Wasch- en Strijkinrichting “De Volharding”: “Waarom u niet?” (PGNC 1/11/1924)

In 1929 verandert dit in Electrische Wasscherij ‘de Wolfskuil’. Op de muurschildering is de slogan nog te lezen: “STOOMWASSCHERIJ DE WOLFSKUIL * BETER DAN DE BESTE *” (Noviomagus).

Advertentie Electrische Wasscherij de Wolfskuil (PGNC 6/3/1930)
Advertentie Electrische Wasscherij de Wolfskuil (PGNC 6/3/1930)

Wasserij Bartels

Oprichting G.J. Bartels in Arnhem

Zijn vader G.J. Bartels was in ongeveer 1889 een kleine wasserij begonnen op de Schaapsdrift in Arnhem, waar helder water volop aanwezig was. Een van de belangrijkste klanten was het Arnhemse ziekenhuis St. Elisabeth. Op haar eigen site: “Wasserij De Waal mag zich met trots één van de oudste wasserijen van Nederland noemen”. In 1903 schaft Bartels als eerste wasserij een automobiel aan.

Stoomwasscherij Fr. Bartels

Advertentie overname de Volharding door Bartels (PGNC 4/8/1930)
Advertentie overname de Volharding door Bartels (PGNC 4/8/1930)

“Op 29 juli 1930 neemt Frans Bartels de zaak over en verandert het wasproces, zodat hij op 29 januari 1931 de klanten per advertentie kan laten weten dat vanaf heden zijn zaak met stoom is ingericht.” (Numaga).

Als kop staat er “Stoomwasscherij ..De Wolfskuil .. Frans W. Bartels”. Daarnaast is het opvallend dat “De Volharding” zich electrisch ingericht noemt, terwijl Bartels zijn bedrijf heeft ingericht op stroom: waarom gebruikt het bedrijf een andere energiebron? Mogelijk/waarschijnlijk betreft het een uitbreiding van werkzaamheden: het nat laten reinigen (door middel van stoom) van kleding.

Fabriekofiel legt uit over Stoomwasserij ‘De Duif’ in Leersum: “In vergelijking met de andere wasserijen in deze rubriek is ze van vrij recente datum, want het was al 1930 toen ondernemer Van Veer uit Utrecht deze stoom-, was-, glans- en strijkinrichting met woonhuis liet bouwen. Op het eerste gezicht wekt het wellicht verbazing dat er destijds nog een stoommachine werd geplaatst, maar aangezien deze via een dynamo elektriciteit opwekte voor de machines en de stoomketel eveneens proceswarmte leverde, betrof het een opzet die toen zeker geen uitzondering was.”

Advertentie Stoomwasscherij ..De Wolfskuil .. Frans W. Bartels (PGNC 27/1/1931)
Advertentie Stoomwasscherij ..De Wolfskuil .. Frans W. Bartels (PGNC 27/1/1931)

In de advertentie PGNC 11/8/1931 noemt hij zich Frans Bartels Stoomwasscherij en Strijkinrichting. In de Gelderlander staat: “Vader Frans kocht in 1933 het pand aan de Oude Graafseweg”. De bekende slogan wordt: “”Bartels strijkt, Bartels wast, Bartels brengt u vreugd in plaats van last.”

In ieder geval komt Stoomwasscherij Fr. Bartels voor in het Adresboek 1936 op Oude Graafscheweg 11-13; “Nette bediening – Billijke prijzen”.

Op haar eigen site noemt de Waal het jaartal 1937: “Een tweede wasserijbedrijf. Zoon Frans opent een tweede wasserij in Nijmegen aan de Oude Graafseweg”.

Het is nog onbekend wat er tussen 1931, 1933 en 1937 is gebeurd: mogelijk betreft het specifieke stadia in het bedrijf. Ook kan het mogelijk een vergissing betreffen.

Daarbij betreft het een 2e vestiging – naast die van Arnhem: op de site van de Waal noemt ze het bedrijf 2e vestiging. Daarbij sluit in 1953 de locatie van Arnhem, waarbij het gehele bedrijf naar Nijmegen wordt overgebracht.

1972 De Waal

De Waal: “De volgende generatie koopt Wasserij De Waal in Druten en zet onder deze naam de bedrijfsvoering voort” in 1972. Om in 1982: “De wasserij keert vanuit Druten terug naar de Oude Graafseweg in Nijmegen.”

Vervolg

In 1992 wordt een nieuw pand achter het oude gebouwd. Vanaf dat moment wonen er in het oude pand studenten.

Tegenwoordig, bij het schrijven van het artikel in de Gelderlander in 2009, heet het bedrijf De Waal.  Dan is de 3e generatie, Sjef Bartels, de eigenaar. De Gelderlander schrijft tevens dat het bedrijf zich beperkt tot het ophalen, sorteren, merken en vervolgens het terugbrengen van de was bij hun klanten. Dat zijn vooral bejaardentehuizen. Het wassen gebeurt tegenwoordig in een grote wasserij in Ooij.

(Overige) Bronnen en verder lezen

Over ons

https://www.numaga.nl/wp-content/uploads/2018/05/Boekje-wandeling-def-versie.pdf

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=gevschil7.htm

https://www.gelderlander.nl/nijmegen/bartels-strijkt-wast-brengt-u-vreugd-in-plaats-van-last~a6cc926e

Heseveld

Deze pagina verzamelt reeds verzamelde artikelen over Heseveld. Augustijner klooster 1925 Graafseweg 274 De Gelderlander schrijft in 1950 bij het…

Augustijnenbosje

Het Augustijnenbos is vernoemd naar de orde der Augustijnen. Zij kochten in 1923 het terrein tussen de Geldersche roomboterfabriek en…

Stoomwasserij de Zon

Naast Ubbergen en Beek kende en kent Nijmegen zelf een aantal wasserijen. Een daarvan was de Stoomwasscherij en Strijkinrichting de…

Links het Klooster uit 1914 (ontworpen door architect J. Klompers), rechts pension Villa Sancta Maria (voorheen Villa Madeleine) uit 1860 , vanaf 1912 gerund door de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), Bredestraat 168-170, 1918 (F12910 RAN)
#Nijmegen, Geen categorie

Bredestraat

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Links het Klooster uit 1914 (ontworpen door architect J. Klompers), rechts pension Villa Sancta Maria (voorheen Villa Madeleine) uit 1860 , vanaf 1912 gerund door de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), Bredestraat 168-170, 1918 (F12910 RAN)
Links het Klooster uit 1914 (ontworpen door architect J. Klompers), rechts pension Villa Sancta Maria (voorheen Villa Madeleine) uit 1860 , vanaf 1912 gerund door de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), Bredestraat 168-170, 1918 (F12910 RAN)

Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen over de Bredestraat, een van de bekendste en mooiste straten van de wijk Hees.

De Naam Bredestraat

De Bredestraat, toen geschreven als Breestraat, in Hees, 1900 (F46085 RAN)
De Bredestraat, toen geschreven als Breestraat, in Hees, 1900 (F46085 RAN)

In ieder geval komt de Bredestraat in 1822 voor als “De breede Straat” (kadastrale gemeente Neerbosch, Sectie A en B).

“”Breedestraat : Loopende van af den (zoogenaamde dikkenboom) in de Heesschelaan tot aan het huis van Van Eikelen, met twee zijtakken langs de Veldwachterswoning naar de Biezen, en eene naar de Heessche Kerk” (Legger B 1859, nr. 7) Het huis van Van Eijkelen stond op de hoek van deDorpsstraat (Korte Bredestraat) en werd Vreugderijk genoemd. De veldwachterswoning stond ter hoogte van Bredestraat 138.” (Straatnamenregister)

In de loop der tijd zijn hier een aantal varianten op. Juli 1924 besluit de Gemeenteraad officiëel tot “Breedestraat”, welke in de loop van 1947 stilzwijgend wordt gewijzigd in “Bredestraat”.

Bron

https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/B.html#Bredestraat

Een grote woning met schuur, architect Ibes, foto 1987 (Bertus van As via F13825 RAN CC-BY-SA)

Gemeentelijk Monument: Woonhuis aan Bredestraat 100, architect Ibes

Woonhuis (‘Germina’) met schuur en hekwerken werden gebouwd in 1936. Kippenhandelaar De Vries uit Beek-Ubbergen vroeg architect W.S. Ibes voor het ontwerp. Op 18-8-1936 besteedt W.S. Ibes het bouwen van een landhuis met schuur aan de Breedestraat aan (De Gelderlander 13/8/1936). De aannemers waren H.P. Tax, Willems en Van de Hoge.

Lees verder
Links het Klooster uit 1914 (ontworpen door architect J. Klompers), rechts pension Villa Sancta Maria (voorheen Villa Madeleine) uit 1860 , vanaf 1912 gerund door de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), Bredestraat 168-170, 1918 (F12910 RAN)

Sancta Maria

Bredestraat Er is al een zeer mooie site over Sancta Maria: WonenBijMaria.nl. Als aanvulling: De priester Modestus Stephanus Glorieux stichtte in 1845 de congregatie van de Zusters van Barmhartigheid in Ronse, België. Sinds 1853 (wikipedia) of 1854 (175 jaar) waren de Zusters van Ronse gevestigd in Nederland in ’s-Hertogenbosch. In dat jaar was hun hulp…

Lees verder
Stoomwasserij & Strijkinrichting “De Zon”; uit: “Ons Nederland”, 5e jaargang, nr.: 1, pag.: 41; zie ook negatiefnr.: 23802; een reproductie, Graafseweg, 12/1932 (F17389 RAN)

Stoomwasserij de Zon

Naast Ubbergen en Beek kende en kent Nijmegen zelf een aantal wasserijen. Een daarvan was de Stoomwasscherij en Strijkinrichting de Zon. Begonnen op de Bredestraat, werd in 1919 het bedrijf gevestigd in de nieuwbouw op de Graafseweg. Uiteindelijk is het pand in 2008 gesloopt.

Lees verder
De voormalige paarse boerderij, na de renovatie wit geschilderd (januari 2021)

Oude paarse boerderij

Jarenlang was de “onbewoonbaar verklaarde” boerderij aan de Bredestraat in gebruik als paardenstal. Daarbij had ze een opvallende, vaal paarse kleur. Sinds 2021 de het gebouw prachtig gerenoveerd.

Lees verder
Relief van Charles Hammes. Het symboliseert het herstel en de vernieuwing van het Nijmeegse Station, in de Stationstoren (maart 2024)

Charles Hammes, beeldhouwer

Charles Pieter Hammes (Hees, 9 augustus 1915 – aldaar, 16 april 1991) was een Nederlandse beeldhouwer. Veel van zijn beelden zijn te vinden in de openbare ruimte. Daarnaast maakte hij een kerstgroep, welke uit 80 onderdelen bestaat.

Lees verder
Stenen Bank en voormalige kwekerij Kerkstraat (januari 2021)

Herinnering aan opening tramlijn 1922 Hees: de Stenen Bank

De Stenen Bank is een geschenk ter herinnering aan de opening van de tramlijn tussen Nijmegen en Hees. Het is een geschenk ter herinnering aan de opening van de tramlijn tussen Nijmegen en Hees. De bank is ontworpen door Jhr. J. van Rijckevorsel en J. van Vucht Tijssen.

Lees verder

Edelweiss

Advertentie Stoomwasscherij Edelweiss, Breedestraat 34-40, 1935 (F54752 RAN)
Advertentie Stoomwasscherij Edelweiss, Breedestraat 34-40, 1935 (F54752 RAN)

Stichting Overal

De "Stichting Overal", Bredestraat 52, 1987 (Bertus van As via F13827 RAN CCBYSA)
De “Stichting Overal”, Bredestraat 52, 1987 (Bertus van As via F13827 RAN CCBYSA)

Vooraf

In 1975 besluiten woonbootbewoners bij de Vlietberg om met tweedehands spullen te gaan verkopen: zo worden spullen gered van de vuilnis en kan met de opbrengst projecten voor het milieu en mensenrechten steunen. Nadat het een tijdlang aan de Koningstraat heeft gezeten, komt Overal in het pand aan de Karregas. Er is echter behoefte aan meer ruimte: in 1981 is er sprake van grote werkeloosheid. Overal probeert daarom zelf werk te creëren, onder andere door fietsreparatie.

Bredestraat

In 1981 besluit Stichting Overal de oude wasserij Edelweiss op Bredestraat 52-54 te kopen. Wel is er discussie: hun pand aan de Karregas is een fijne plek en heeft een goede aanloop. Ligt de Bredestraat niet te ver weg? En daarnaast had Overal onvoldoende geld om het pand zomaar te kunnen aankopen. Wél had de locatie aan de Bredestraat de nodige voordelen: het zou mogelijk worden om een plek te realiseren voor wonen én werken. De oppervlakte was groter. En de vruchtbare grond bood mogelijkheden om biologisch te gaan boeren.

Er moest veel aan het pand gebeuren, vooral omdat het pand slecht was onderhouden en er na Edelweiss een aantal huurders het gebouw hadden uitgewoond. Na veel herstelwerk, kon Overal in 1983 open. In de woning gingen 5 “Overallers” wonen.

Vervuiling en sloop

Rond 1991 bleek de grond echter ernstig vervuild te zijn, door een voormalige onderhuurder die een chemisch wasserette had gehad en clandestien oplosmiddelen had gedumpt. Voor de sanering van de grond moest het gebouw worden afgebroken. In de tussentijd ging Overal verder op de Weurtseweg.

Door de schadevergoeding die Overal (uiteindelijk) van de provincie krijgt, een tweede hypotheek en een gemeentegarantie wordt nieuwbouw mogelijk.

Revolutionaire en milieuvriendelijke nieuwbouw

Overal wilde een revolutionair en vooral milieuvriendelijk pand. Het koos voor het ontwerp van architecten Tjeerd Deelstra en Jan Nijland van het International Institute for the Urban Environment. Maart 1993 begint de nieuwbouw en opent op 4 september.

Brand en herbouw

In 1996 breekt er echter brand uit. Tijdens de herbouw verkast Overal tijdelijk naar de Molenweg.In 1981 besluit Stichting Overal de oude wasserij Edelweiss op Bredestraat 52-54 te kopen. Wel is er discussie: hun pand aan de Karregas is een fijne plek en heeft een goede aanloop. Ligt de Bredestraat niet te ver weg? En daarnaast had Overal onvoldoende geld om het pand zomaar te kunnen aankopen. Wél had de locatie aan de Bredestraat de nodige voordelen: het zou mogelijk worden om een plek te realiseren voor wonen én werken. De oppervlakte was groter. En de vruchtbare grond bood mogelijkheden om biologisch te gaan boeren.

Er moest veel aan het pand gebeuren, vooral omdat het pand slecht was onderhouden en er na Edelweiss een aantal huurders het gebouw hadden uitgewoond. Na veel herstelwerk, kon Overal in 1983 open. In de woning gingen 5 “Overallers” wonen.

Rond 1991 bleek de grond echter ernstig vervuild te zijn, door een voormalige onderhuurder die een chemisch wasserette had gehad en clandestien oplosmiddelen had gedumpt. Het gebouw moest worden afgebroken. In de tussentijd ging Overal verder op de Weurtseweg.

Door de schadevergoeding die Overal (uiteindelijk) van de provincie krijgt, een tweede hypotheek en een gemeentegarantie wordt nieuwbouw mogelijk.

Overal wilde een revolutionair en vooral milieuvriendelijk pand. Het koos voor het ontwerp van architecten Tjeerd Deelstra en Jan Nijland van het International Institute for the Urban Environment. Maart 1993 begint de nieuwbouw en opent op 4 september.

In 1996 breekt er echter brand uit. Tijdens de herbouw verkast Overal tijdelijk naar de Molenweg.

Een uitgebreid artikel is te lezen op “40 jaar Overal“, tevens bron van deze paragraaf.

Overige bron: https://www.gld.nl/nieuws/8363395/oudste-kringloopwinkel-van-nijmegen-we-blijven-idealisten

Het landje van Lap

De dierenweide staat bekend als “het landje van Lap”. Eigenaar Jan Lap wilde niet dat de gemeente de dierenweide zou bebouwen. Daarop beloofde de gemeente dat niet te doen tijdens zijn leven. Lap zou meer dan 100 jaar worden. Tegenwoordig (mei 2026) bestaat de dierenweide nog steeds.

In 1925 was Johannes Martinus Lap (het RAN noemt hem Jan, waarschijnlijk was dit zijn roepnaam) met zijn vrouw naar Nijmegen gekomen.

In 1935 wordt een woning aan de Bredestraat gebouwd. De Stenen Bank noemt de naam van zijn vader Petrus Paulus, maar uit het artikel blijkt nergens dat deze Petrus vanuit Rotterdam óók naar Nijmegen was gekomen. Waarschijnlijk betreft het een vergissing. Het ene deel van de woning gaat Johannes zelf bewonen, het andere deel wordt verhuurd. Later zal een van de zonen van Johannes, Harry, dit deel gaan bewonen.

Naast de woning lag tuinbouwgrond van de broers Geurtjes. In de jaren 60 besloten zij het rustiger aan te gaan doen. De gemeente leek interesse om het te gebruiken als bouwgrond; Lap vreesde dat het terrein als vuilstort zou worden gebruikt.

Lap en zijn 6 zonen besluiten er “voor de zekerheid” een dierenwei van te maken: met bouwstaal wordt een afrastering gemaakt en uit Beuningen, waar vierwekelijks een dierenmarkt was, wordt kleinvee gehaald.

De gemeente besloot om de dierenweide in ieder geval te gedogen tot het overlijden van Lap. De Stenen Bank noemt in haar artikel van 1997 dat zijn zoon Harry wel door wil gaan met de dierenweide, wanneer Johannes zou komen te overlijden.

In ieder geval bestaat anno mei 2026 de dierenweide nog steeds.

Een foto uit 1989 van de 90-jarige Jan Lap in de dierenweide is te zien op F55594 RAN.

Bronnen:

https://www.dorpsbelanghees.nl/wp-content/uploads/2020/08/1997-nr.-1-SB-WEB.pdf

https://www.intonijmegen.com/zien-en-doen/activiteiten/routes/2768853231/ommetje-biezen-hees

’t Achterveld

Het vernieuwde volkstuinencomplex ’t Achterveld werd op 4 mei 2005 heropend. Het is mij nog niet bekend vanaf wanneer hier volkstuinen waren. Voor de naam van de volkstuinen had men ideeën kunnen inzenden. Daarbij koos de jury voor de naam “Achterveld”, “omdat het hier vroeger ook zo heette”. (De Stenen Bank, juni 2005, met een verslag van de opening)

In ieder geval komt deze naam al voor in 1822. In 1933 noemt Teunissen het: “Terrein onder Heesch tussen de Breedestraat en de Dorpsstraat.” (Straatnamenregister)

Huize Diemerkamp

ongeveer 1860, Bredestraat 70 (huidig)

Huize Diemerkamp, Bredestraat 70 Hees, 1897 (Gerard Korfmacher via F65374 RAN)
Huize Diemerkamp, Bredestraat 70 Hees, 1897 (Gerard Korfmacher via F65374 RAN)

Zie voor een beschrijving het artikel https://www.dorpsbelanghees.nl/wp-content/uploads/2020/08/1999-nr.-3-THEMANUMMER-SB-WEB.pdf op pagina 9.

Gemeentelijk Monument

Huize Diemerkamp is sinds 1988 een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing (hier staat tevens een uitgebreide beschrijving):

“Goed bewaard voorbeeld van villabouw uit het midden van de negentiende eeuw, van groot
belang door de goed bewaarde situering met vijver en toegangsbrug.”

Bredestraat 90-92

Gemeentelijk Monument

Bredestraat 90-92 is een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing:

“Landhuis.
Blokvormig geheel gepleisterd pand van twee bouwlagen met pannen schilddak.
Vanwege de ligging op een hoek zijn twee der vier gevels rijker geornamenteerd. De voorgevel
heeft drie assen. Evenals de zijgevel is deze horizontaal ingedeeld door drie smalle vlakke
banden tussen de etages, en één dergelijke band bij wijze van kroonlijst. De hoeken en de
middenpartij, die de dieper liggende voordeur bevat zijn vertikaal geaccentueerd door vlakke
pilasters met smalle verdiepte vakken. In de zijgevel is deze indeling herhaald. De middenpartij,
tussen vlakke pilasters is hier echter blind. Alleen de zijvlakken bevatten hier elk één venster,
behalve links beneden waar zich een kamer met twee vensters bevindt.
Het betrekkelijk vlakke, licht gebroken dak kraagt over op een rij ver uitstekende balken.
Alle vensterindelingen zijn gewijzigd; een rechts van de voorgevel aangebouwde tuinkamer of
erker is door verbouwing van alle ornamentiek ontdaan.
Bouwjaar: ca. 1870-1875.
Monumentaal pand van harmonische verhoudingen, karakteristiek voor de villabebouwing in de
omgeving van de stad.”

Bredestraat 91

Zie het artikel https://www.noviomagus.nl/Gevels/Gevelstenen/Bredestraat91/Bredestraat91.htm

Bredestraat 114

Gemeentelijk Monument

Bredestraat 114 is een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing:

“Gepleisterd voorhuis van een T-boerderij van een bouwlaag, met een gevel van vier assen. Voordeur in
derde as; de vierde as bevat een opkamer. De eerste, meest linkse as bevat een gewijzigd smal venster; de
tweede as heeft een zesruiter. In de gevel twee hooiluiken. Het achterhuis, dat waarschijnlijk asymmetrisch
aansloot en links tot aan de voorgevel doorliep is recent vernieuwd. Voorhuis met schilddak met pannen,
verlopend in het haaks daarop staande dak van het bedrijfsgedeelte.
bouwjaar: 1762 (muurankers)
Ondanks ernstige ingrepen in essentie nog goed herkenbare kleine boerderij.”

Bredestraat 148

Gemeentelijk Monument

Bredestraat 148 is een Gemeentelijk Monument met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving opgenomen:

“Architectuurhistorische waarde
Zowel in de hoofdvorm als de detaillering in een vrij gave staat behouden gebleven voorbeeld van
een ruime dorpswoning uit de late negentiende eeuw. In zijn vormgeving is de woning karakteristiek
voor de Neorenaissance, met speklagen, van diamantkoppen voorziene sluitstenen en een
hoofdgestel. Karakteristiek is bovendien de symmetrische opzet, met in het verlengde van de
hoofdingang een Vlaamse gevel. In deze opzet sluit de woning aan bij een vooral in de tweede
helft van de negentiende eeuw geliefd dorpswoningtype. Door het vrij gave karakter weerspiegelt
het pand dan ook op een goed herkenbare manier de contemporaine ontwikkelingen op het gebied
van de villabouw.

Stedenbouwkundige waarde
Het pand heeft door zijn markante verschijningsvorm met een dominant aanwezige en roodgedekte
kap met een dakhuis met balkon, en een symmetrische bouwmassa met een ingangsportiek en
gepleisterde detaillering, alsmede door zijn prominente vrijstaande ligging in een bocht van de
Bredestraat belangrijke situationele waarde. Hier maakt het object tezamen met het vergelijkbaar
vormgegeven buurpand op nr. 152 deel uit van een waardevol ensemble dat karakteristiek is voor
de historische bebouwing in het vroegere dorp Hees. De situeringswaarde wordt versterkt doordat
zich langs het betreffende deel van de Bredestraat nog een aantal historische panden bevindt,
waaronder het uitgebreide complex van Sancta Maria.

Cultuurhistorische waarde
Er is bijzondere cultuurhistorische waarde door de verwijzing naar het groei- en
ontwikkelingsproces van de vroegere dorpen Hees en Neerbosch. In de loop van de tijd werden
deze plaatsjes niet alleen gekenmerkt door een agrarisch karakter – met boerderijtjes, kwekerijen
en bloemisterijen – maar ook door een groot aantal villa’s, landhuisjes en buitens. Als onderdeel
van de onder meer door enkele historische villa’s en het voormalige rusthuis Sancta Maria
bepaalde bebouwing aan dit deel van de Bredestraat weerspiegelt de onderhavige woning dan ook
de historische ontwikkelingen in het betreffende gedeelte van de gemeente Nijmegen.”

Bredestraat 152

Gemeentelijk Monument

Bredestraat 152 is een Gemeentelijk Monument. Hij lijkt dezelfde waardering te hebben als het buurpand Bredestraat 148. Zie voor een uitgebreide beschrijving: https://kaart.nijmegen.nl//admin/rest/geocomponentapi/bookmark/29/domain/29/presentation/629/formattribute/8225/item/0/filename/9F56A1C7-6D68-44CA-AD7B-B8BF0C3EF301.pdf?fileName=9F56A1C7-6D68-44CA-AD7B-B8BF0C3EF301.pdf

Bredestraat 158-160, Huize Laarhoek

Huize 'De Laarhoek' van de familie C.A. Wagner; Het toenmalige adres van de woning was Breedestraat 217, vanaf 1912 wordt het huis bewoond door de familie Hammes-Wagner, Bredestraat 160 Hees, 1907-1908 (F88886 RAN)
Huize ‘De Laarhoek’ van de familie C.A. Wagner; Het toenmalige adres van de woning was Breedestraat 217, vanaf 1912 wordt het huis bewoond door de familie Hammes-Wagner, Bredestraat 160 Hees, 1907-1908 (F88886 RAN)

Zie ook:

Charles Hammes, beeldhouwer

Charles Pieter Hammes (Hees, 9 augustus 1915 – aldaar, 16 april 1991) was een Nederlandse beeldhouwer. Veel van zijn beelden zijn te vinden in de openbare ruimte. Daarnaast maakte hij een kerstgroep, welke uit 80 onderdelen bestaat.

Gemeentelijk Monument

Bredestraat 158-160 is een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing:

“Geheel gepleisterd bakstenen pand met symmetrische opbouw, bestaande uit een vlakgedekt
drieassig middengedeelte en daarop aansluitende eenassige zijvleugels van één bouwlaag met
schilddaken en een centrale dakkapel.
Het middengedeelte heeft een centrale deur met daarboven een klein balkon, waarboven een
kleine torenvormige bekroning die boven het platte dak uitsteekt. Deze toren heeft vier lage
leiengedekte dak- schilden; het vlakke bovengedeelte wordt omgrensd door een smeedijzeren
hekje.
Alle vensters op de begane grond zijn zesruiters en hebben houten luiken. De ramen op de etage
van het middengedeelte zijn klapvensters met een tweedelig bovenlicht.
Tegen de linker-zijgevel is een aanbouwtje met aan de straatzijde een venster en in de zijgevel
een deur: de toegang tot de linkerwoning. Bouwtijd: ca. 1880
Aantrekkelijk gelegen en gaaf bewaard gebleven pand dat als één van de zeer weinige kleine
buitens in Hees bewaard gebleven is. Voor Nijmegen een vroeg voorbeeld van een op de vorm
van de boerderij teruggaand type landhuis -van één etage met verhoogde ingangspartij- dat tot in
het begin van de 20ste eeuw in de omgeving van de stad in zwang bleef.”

Bredestraat 201/Korte Bredestraat 62

Rechts de Dorpsstraat (de latere Korte Bredestraat) en links de Bredestraat ; in het midden het huis Beau Lieu, 1875-1880 (F19102 RAN)
Rechts de Dorpsstraat (de latere Korte Bredestraat) en links de Bredestraat ; in het midden het huis Beau Lieu, 1875-1880 (F19102 RAN)

Gemeentelijk Monument

Het pand is een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing:

“Landhuis bestaande uit twee woningen; “Beaulieu”.
Blokvormig, op een straathoek gelegen bakstenen pand van twee bouwlagen met pannen gedekt schilddak. Vlakke geprofileerde gootlijst.
Muren oorspronkelijk aan drie zijden baksteen; aan de vierde zijde, aan de Korte Bredestraat, gepleisterd.
Voorgevel aan de Bredestraat later gewit. T-vensters.
Voorgevel Bredestraat met zes assen, waarvan de middelste als risaliet.
Op de begane grond voor de risaliet een latere serre met twee deuren.
Zijgevel aan Korte Bredestraat beneden drie, boven vijf vensters, waarvan de bij nr.62 behorende vensters nog met de oorspronkelijke persiennes.
De voorgevel van nr.62 in baksteen, met vijf assen met in het midden de voordeur met houten pilasterkozijn. Links van de voordeur, over twee assen, een brede houten serre. Alle ramen met persiennes.
Bouwjaar: midden 19de eeuw.
Ondanks de sobere modernisering van nr.201 in hoofdvorm goed bewaard landhuis van uitzonderlijke opzet, met voor- en achterhuis. Door de ligging beeldbepalend voor het karakter van de 18de en 19de eeuwse hoofdstraat van het villadorp Hees”

Bredestraat 206-208

Zie het artikel: https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Gevels/Gevelstenen/Bredestraat206/Bredestraat206.htm

en https://www.dorpsbelanghees.nl/wp-content/uploads/2020/08/1999-nr.-3-THEMANUMMER-SB-WEB.pdf pagina 12.

Gemeentelijk Monument

Bredestraat 206-208 is een Gemeentelijk Monument met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving):

“Architectuurhistorische criteria
Het pand is voor Nijmegen een goed voorbeeld van een hallehuisboerderij uit 1900 in het voormalige buurtschap Hees. De boerderij is redelijk gaaf bewaard gebleven. Ook het interieur bezit meerdere waardevolle elementen, waaronder paneeldeuren, een kelder met opkamer, schouwen en de brandmuur. Om deze redenen heeft het plan architectuurhistorische waarde. Dit betreft zowel het exterieur als de indeling van het interieur en de waardevolle onderdelen daarin.

Stedenbouwkundige criteria
De hallehuisboerderij is onderdeel van een historisch gegroeide reeks van woonhuizen, boerderijen en villa’s aan de Bredestraat. Bovendien verwijst de boerderij naar het oorspronkelijke agrarische grondgebruik in en rondom Hees. Derhalve heeft het gebouw stedenbouwkundige waarde.

Cultuurhistorische criteria
De boerderij herinnert aan de geschiedenis van het dorp Hees, waarin de land- en tuinbouw een belangrijke rol heeft gespeeld. Bovendien geeft het een goed beeld van het bestaan op een boerderij in.”

Villa Manheim

Villa Manheim, Bredestraat, 1935 (F12924 RAN)
Villa Manheim, Bredestraat, 1935 (F12924 RAN)

Een uitgebreid verhaal staat reeds beschreven op: https://www.dorpsbelanghees.nl/wp-content/uploads/2020/10/2011-Hees-bij-Nijmegen-22x22_compressed.pdf vanaf pagina 46 De Kolenboer en pagina 157. De villa stond op de locatie van de huidige Bredestraat 32 en 34 is in 1957 gesloopt.

Links het Klooster uit 1914 (ontworpen door architect J. Klompers), rechts pension Villa Sancta Maria (voorheen Villa Madeleine) uit 1860 , vanaf 1912 gerund door de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), Bredestraat 168-170, 1918 (F12910 RAN)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Sancta Maria

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Bredestraat

Links het Klooster uit 1914 (ontworpen door architect J. Klompers), rechts pension Villa Sancta Maria (voorheen Villa Madeleine) uit 1860 , vanaf 1912 gerund door de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), Bredestraat 168-170, 1918 (F12910 RAN)
Links het Klooster uit 1914 (ontworpen door architect J. Klompers), rechts pension Villa Sancta Maria (voorheen Villa Madeleine) uit 1860 , vanaf 1912 gerund door de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), Bredestraat 168-170, 1918 (F12910 RAN)

Er is al een zeer mooie site over Sancta Maria: WonenBijMaria.nl. Als aanvulling:

De priester Modestus Stephanus Glorieux stichtte in 1845 de congregatie van de Zusters van Barmhartigheid in Ronse, België.

Sinds 1853 (wikipedia) of 1854 (175 jaar) waren de Zusters van Ronse gevestigd in Nederland in ’s-Hertogenbosch. In dat jaar was hun hulp ingeroepen om te gaan werken in het psychiatrisch ziekenhuis Reinier van Arkel. Deze inrichting bestond al eeuwen, waarbij de Broeders van Dongen in 1853 begonnen waren met de verpleging. Deze orde was eveneens door Glorieux  gesticht.

In Nederland zou de congregatie, zeker aanvankelijk, vooral werkzaam zijn in de psychiatrie; in België waren ze vooral actief in het onderwijs, de bejaardenhulp en de gezondheidszorg. Ook in Nederland zouden de Zusters op deze terreinen actief worden, zoals de bejaardenverzorging Sint Joannes Baptist in Den Bosch.

Architect Th.J. Klompers uit Den Bosch

De architect van de uitbreiding in 1912 is Th.J. Klompers uit Den Bosch.

Theo Johannes Klompers was in 1887 benoemd door de Gemeenteraad van Den Bosch tot “bouwkundige”. Deze functie ontwikkelde zich tot dat van architect en hoofd van de Technische Dienst. Hij ontwierp samen met Ir. van Schevichaven (het is mij nog onbekend of het “familie van” betreft), regent van de Godshuizen en hoofdingenieur van de Provinciale Waterstaat van Noord-Brabant, de villa voor de “vrouwelijke klassepatiënten” -waarbij “klasse” slaat op de klasse waarin men verzekerd was- op Voorburg in Vught in 1893-1894. Het complex op Voorburg was een uitbreiding van de Reinier van Arkel inrichting, gebouwd “in het groen”. Ook hier waren de Zusters van Ronse werkzaam. Daarnaast ontwierp Klompers een aantal andere religieuze en daaraan verbonden instellingen; een belangrijk werk waren de werkzaamheden voor het Groot Ziekengasthuis in Den Bosch.

Dat de Zusters van Ronse aan Klompers de opdracht gaven lijkt een logische, in ieder geval vanuit de Bossche connectie.

Onze Lieve Vrouwe Hulp der Christenen

De patroonheilige van de congregatie is Onze Lieve Vrouwe Hulp der Christenen, een van de titels van de Heilige Maria. Het standbeeld van Maria dat centraal boven de ingang staat is dan ook deze verschijningsvorm: Maria met op de ene hand Jezus en in de andere hand een scepter.

Kapel Sancta Maria, ontwerp Charles Estourgie

1925 Bredestraat 168-170

Kapel Sancta Maria, architect Estourgie (RAN)
Kapel Sancta Maria, architect Estourgie (RAN)

De kapel van Sancta Maria; ontworpen in 1925 door Charles Estourgie voor de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), die het naastgelegen pension bestuurden.

Gemeentelijk Monument

Sancta Maria is een Gemeentelijk Monument, lees de uitgebreide waardering.

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.bossche-encyclopedie.nl/panden/hinthamerstraat%20203.htm

https://nl.wikipedia.org/wiki/Maria_Hulp_der_Christenen

https://wierookwijwaterenworstenbrood.nl/ontdekken/verhalen/gesticht-reinier-van-arkel-in-s-hertogenbosch

https://wierookwijwaterenworstenbrood.nl/ontdekken/verhalen/de-zusters-van-barmhartigheid-van-ronse-eindhoven-zb

https://www.kerknet.be/parochie-heilige-hermes-ronse/artikel/175-jaar-zusters-van-barmhartigheid

https://www.bossche-encyclopedie.nl/personen/klompers,%20theodorus%20johannes%20(1856-1935).htm?p1=_index.1.htm?title=Personen&t1=Personen&title=Theodorus%20Johannes%20Klompers

https://www.gelderlander.nl/nijmegen-e-o/in-dit-oude-damespensionaat-vormt-zich-een-minimaatschappij-en-er-is-nog-plek-vrij~a992f1a1/: een mooi artikel in de Gelderlander uit 2022

https://www.bd.nl/s-hertogenbosch/ook-het-nieuwe-voorburg-zal-van-vught-blijven~aa3d8641/

https://www.bossche-encyclopedie.nl/artikelen/donkers,%20geert/zuster%20van%20barmhartigheid%20van%20ronse.htm: een uitgebreid artikel over de Zuster van Ronse in Den Bosch/Nederland

Stoomwasserij & Strijkinrichting "De Zon"; uit: "Ons Nederland", 5e jaargang, nr.: 1, pag.: 41; zie ook negatiefnr.: 23802; een reproductie, Graafseweg, 12/1932 (F17389 RAN)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Stoomwasserij de Zon

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Stoomwasserij & Strijkinrichting "De Zon"; uit: "Ons Nederland", 5e jaargang, nr.: 1, pag.: 41; zie ook negatiefnr.: 23802; een reproductie, Graafseweg, 12/1932 (F17389 RAN)
Stoomwasserij & Strijkinrichting “De Zon”; uit: “Ons Nederland”, 5e jaargang, nr.: 1, pag.: 41; zie ook negatiefnr.: 23802; een reproductie, Graafseweg, 12/1932 (F17389 RAN)

Naast Ubbergen en Beek kende en kent Nijmegen zelf een aantal wasserijen. Een daarvan was de Stoomwasscherij en Strijkinrichting de Zon. Begonnen op de Bredestraat, werd in 1919 het bedrijf gevestigd in de nieuwbouw op de Graafseweg. Uiteindelijk is het pand in 2008 gesloopt.

Vooraf: Bredestraat

Voordat de Stoomwasserij aan de Graafseweg wordt gebouwd, is er de wasscherij aan de Bredestraat. In ieder geval heeft W.Pollen uiteindelijk op het adres van Breedestraat 36 hier zijn wasserij de Lelie, die echter in 1913 failliet gaat.

De Lelie van W. Pollen

Advertentie Stoomwasscherij de Lelie (PGNC 7/7/1909)
Advertentie Stoomwasscherij de Lelie (PGNC 7/7/1909)

De door mij eerstgevonden vermelding is het Adresboek van 1902, waarin W.J.H. Pollen voor komt als “stoomwasscherij “de Lelie”, Hees, Breestraat 113a”. Idem in het Adresboek van 1903, 1905. Het is nog onbekend of deze Breestraat 113a aanvankelijk een ander adres was of dat de Breedestraat 36 een hernummering betreft.

In de De Gelderlander 17/7/1906 vraagt Stoomwasscherij “de Lelie” “3 bekwame Platstrijksters”.

In PGNC 15/2/1911 plaatst de gemeente Nijmegen de bekendmaking dat W. Pollen, directeur der N.V. Stoomwasscherij “de Lelie” op Breedestraat 36 te Hees, een vergunningaanvraag heeft ingediend voor de uitbreiding van de stoomwasscherij met het aanbouwen van een stookplaats en het plaatsen van een tweede stoomketel. (PGNC 15/2/1911). Op PGNC 25/3/1911 volgt de bekendmaking van de vergunningverlening.

Op 2 oktober 1913 wordt Stoomwasscherij de Lelie echter failliet verklaard. (PGNC 5/10/1913) Daarna volgen een aantal berichten over de afwikkeling, waarbij in PGNC 5/2/1914 het bericht verschijnt dat het faillissement is geëindigd.

Stoomwasscherij “De Zon”

Advertentie N.V. Stoomwasscherij en Strijkinrichting "De Zon" (De Gelderlander 18/4/1915)
Advertentie N.V. Stoomwasscherij en Strijkinrichting “De Zon” (De Gelderlander 18/4/1915)

In PGNC 11/2/1915 is vervolgens het bericht van de koninklijke goedkeuring op de statuten van de naamlooze vennootschap Stoomwasscherij en strijkinrichting “de Zon” te Hees bij Nijmegen gevonden. Het is nog onbekend wie de aandeelhouders hiervan zijn en wanneer deze N.V. is opgericht.

In De Gelderlander 28/5/1915 vraagt de Zon: “voor dadelijk bekwame Strijksters en een Loopjongen”. Aanvankelijk lijkt de inrichting te adverteren vanuit de N.V. en nog niet vanuit haar directeur A.C. Hoogendoorn.

In het Adresboek van 1916 en 1918 komt A.C. Hoogendoorn, directeur stoomwasscherij “De Zon” voor op Breedestraat 40 in Heesch.

In december 1919 vindt de verhuizing plaats naar Graafsche Weg 243.

Vervolg Bredestraat

Advertentie opening Edelweiss (De Gelderlander 12/11/1927)
Advertentie opening Edelweiss (De Gelderlander 12/11/1927)

Dan komt de familie Versteeg met haar chocoladefabriek. Mei 1925 brandt de fabriek echter af. De villa blijft behouden.

Vervolgens komt H. van Haeren-Bevers in de villa te wonen, “in de vrijgekomen fabriek” vestigt hij op 1 september 1927 Stoomwasscherij “Edelweiss”. https://www.dorpsbelanghees.nl/wp-content/uploads/2019/02/2009-nr.-2-SB-WEB.pdf

Tegenwoordig staat op de plek van de fabriek kringloopwinkel Overal, de directeurswoning bestaat nog steeds.

Graafseweg

Advertentie Stoomwasserij de Zon (PGNC 30/12/1922)
Advertentie Stoomwasserij de Zon (PGNC 30/12/1922)

Zoals gezegd vindt in december 1919 de verhuizing naar de Graafseweg plaats.

1919: Bij de opening Graafseweg

Advertentie verhuizing Stoomwasscherij en Strijkinrichting de Zon naar de Graafseweg (PGNC 15/12/1919)
Advertentie verhuizing Stoomwasscherij en Strijkinrichting de Zon naar de Graafseweg (PGNC 15/12/1919)

De Gelderlander bij de opening in 1919: “

“Stoomwasserij de Zon.

Aan den Graafschen weg 243-245, even voorbij de Groenestraat, is een nieuwe moderne stoomwasserij gebouwd.

De hooge schoorsteenpijp laat haar naam reeds van verre lezen: De Zon zoo prijkt er in witte letters op rooden steen. Het blijkt een op-en-top modern bedrijf te zijn met de nieuwste machines.

Van de Breedestraat te Hees is de Zon hier naar den Graafschen weg overgezet en gloort er nu in vollen glans van het nieuwe en degelijke.

De directeur, de heer A. C. Hoogendoorn, van de N.V. Wasserij “De Zon” heeft hier nu als geroutineerd vakman de beschikking over een bedrijf, dat geheel naar de eischen van de hygiëne en de techniek is ingericht.

Na de ruime voorzaal, waar de wasschen ingebracht worden, komt men dadelijk in de wasserij, waar drie stoomwaschketels en twee centrifuges staan opgesteld.

Aan de wasserij grenst onmiddellijk de stoommangel-afdeeling met moderne electrische strijkmachines.

Droogzolders kent men op deze fabriek niet: men heeft hier een meer modernen vorm van drogen, n.l. een caustische drogerij, waarin het waschgoed binnen twintig minuten droog is en geen stof of kwalijke dampen tot het goed kunnen doordringen.

Het is heel eenvoudig maar practisch. Een ruime pakzaal, waarnaar het kantoor nauw verbonden is, maken met een ruime machinekamer met 16 H.P.-stoommachine, de rest van deze fabriek uit, waar tallooze wasschen uit Nijmegen en omgeving wekelijks smoezelig binnenkomen maar sneeuwwit er uit gaan.

Donderdagavond bereidt de directie haar personeel nog een feest ter gelegenheid van de opening van deze nieuwe fabriek.

De fabriek is gebouwd door den aannemer, den heer Jac. Kok, alhier; de volledige stoom- en wasserij-installatie is geleverd door de N.V. Wessels’ Machinehandel te Vlaardingen, terwijl de 25 meter hooge schoorsteen is gebouwd door de firma J. P. van Exempt en Co. te Utrecht. De electrische licht-, kracht- en strijkinstallatie is aangebracht door den heer A. M. Verweij alhier, terwijl het schilderwerk is verricht door den heer J. A. Puts, alhier.” (De Gelderlander 22/12/1919)

Heuzeveldt Jr.

Advertentie benoeming directeur B. Heuzeveldt Jr. (PGNC 26/4/1924)
Advertentie benoeming directeur B. Heuzeveldt Jr. (PGNC 26/4/1924)

In april 1924 staat de aankondiging dat aan A.C. Hoogendoorn ontslag is verleend en dat vanaf 1 mei B. Heuzeveldt Jr. benoemd is tot de nieuwe directeur.

In 1924 en 1926 komt N.V. Stoomwasscherij en Strijkinrichting “de Zon” voor op Graafscheweg 243.

Advertentie N.V. Stoomwasscherij en Strijkinrichting De Zon, Adresboek 1924
Advertentie N.V. Stoomwasscherij en Strijkinrichting De Zon, Adresboek 1924

In 1928, 1934 en 1936 gaat het om de nummers 247-249. Het is nog onbekend of die een uitbreiding, verhuizing of een hernummering van adressen is. In de gevonden advertenties lijkt ze zich nu alleen nog stoomwasserij te noemen, de strijkinrichting staat niet meer vermeld. Daarbij staat nog steeds B. Heuzeveldt Jr. vermeld en: “Keurige afwerking – Minimum slijtage”.

Verbouwing

April 1926 krijgt B. Heuzeveldt vergunning tot het uitbreiden van zijn wasserij (PGNC 27/4/1926). Het is nog niet bekend of de onderstaande grote verbouwing uit 1929, of dat er eerst nog een andere uitbreiding is geweest.

In ieder geval is er in 1929 een grote verbouwing, waarbij een laag op de fabriek is gekomen. PGNC nam een kijkje:

“Stoomwasscherij en Strijkinrichting “De Zon”.

Medegaan met den modernen tijd is tegenwoordig eisch van den zakenman die zijn bedrijf wil zien groeien. Er zullen zeker oude, beproefde, methodes zijn, die ook nu nog met succes gevolgd kunnen worden, maar toch blijkt maar al te dikwijls dat het oude moet wijken voor het nieuwe, omdat dit beter, doelftreffender, rationeeler is. En hij die aan het hoofd staat van een bedrijf, den geest van zijn tijd verstaat en hieraan concessies doet, kan zich verzekerd houden dat succes ook niet zal uitblijven.

Dit hefet de heer B. Heuzeveldt Jr., eigenaar van Stoomwasscherij en Strijkinrichting “De Zon”, Graafscheweg 247 alhier, begrepen. Toen hij zich door den voortdurenden groei der zaak, die daar sinds 1924 gevestigd was, gedwongen zag deze een uitbreiding te doen ondergaan en er op de bestaande fabriek een tweede verdieping gebouwd werd, greep hij deze gelegenheid tevens aan om zijn wasscherij te voorzien van de nieuwste machines en er de nieuwste bewerkingsmethodes in door te voeren. Zoodat zijn bedrijf momenteel door de moderne outillage een eerste plaats onder de soortgelijke inrichtingen hier ter stede inneemt.

Wij namen gistermiddag een kijkje in het hernieuwde pand waar het bedrijf in volle werking was. Zoo is daar in de eerste plaats het sorteerlokaal waar de wasschen, zooals zij binnenkomen worden gesorteerd en van hunne merkcijfers voorzien. In de wasscherij zijn tal van fraaie machines opgesteld, waaronder de allernieuwste; zij zijn alle voorzien van pyrometers, van de firma Dikkers te Hengelo, hetgeen mogelijk maakt de verschillende goederen op de speciaal voor hen vereischte temperatuur te wasschen, zoodat b.v. het krimpen van flanel is uitgesloten. De zeepmakerij welke aan de fabriek verbonden is, levert een zeepsoort die geen enkel voor het waschgoed schadelijk bestanddeel bevat.

Een geheel nieuwe installatie, naar men ons verzekerde de eerste hier ter stede, is de electrolytische bleekerij waardoor het gebruik van chloorkalk of ander bijtend middel is uitgeschakeld en de goederen dus niets te lijden hebben. In de mangelzaal wordt het waschgoed behandeld in een machine van uiterst moderne constructie, om vervolgens zijn weg te vinden naar de strijkzaal die op het gebied van machines ook weer zeer modern geoutilleerd is en waar licht en lucht overvloedig toegang vinden, zoodat de arbeid hier wel onder de gunstige omstandigheden verricht wordt.

In de fabriek werken thans onder de deskundige leiding van den heer Heuzeveldt Jr., die het bedrijf tot in de puntjes kent, ruim 40 man personeel, dat met zorg gekozen is. Het feit, dat aan de fabriek een laboratorium voor onderzoek van grondstoffen verbonden is, komt de behandeling van het waschgoed natuurlijk ten goede. Begrijpelijkerwijs is wasschen, zonder dat het goed slijtage ondervindt, ten eenen male uitgesloten, maar wel mag geconstateerd worden dat hier alles in het werk gesteld wordt deze slijtage tot een uiterst gering minimum te beperken en dat hiertoe kosten noch moeiten worden gespaard.

De wasscherij is voor de cliëntèle den Woensdagsmiddags van 2-4 uur te bezichtigen. Afgezien nog van het feit dat zulk een bezichtiging werkelijk zeer interessant is, komt het ons voor dat velen van deze gelegenheid gebruik zullen willen maken: een goede huisvrouw toch, zal willen weten waar en hoe haar wasch behandeld wordt. En heeft zij dit bedrijf eenmaal in oogenschouw genomen, zij zal niet makkelijk meer van wasscherij veranderen, omdat zij dan de overtuiging zal hebben gekregen dat in deze zoo modern ingerichte Stoomwasscherij “De Zon” aan haar goederen de uiterste zorg wordt besteed.

Rest ons nog de firma’s te vermelden die in hoofdzaak bij deze verbouwing hun medewerking verleenden. De eigenlijke verbouwing geschiedde door de firma Hendriks, Hertogplein 5, voor de electrische installatie zorgde de firma P. Megens, van Broeckhuyzenstraat, het schilderwerk was in handen van de firma Delgyer, stucadoor was de heer Hutjes, Holtermanstraat 17.” (PGNC 21/9/1929)

Ook verkrijgt De Zon een jaar later een hinderwetvergunning tot uitbreiding. (PGNC 6/12/1930)

Rond 1937: uitbreiding met chemisch reiniging

Rond 1937 vindt de uitbreiding van Stoomwasscherij “De Zon” plaats met chemisch reiniging.

De Gelderlander schrijft hierover een artikel. Daarbij wordt Heuzeveldt als eigenaar genoemd:

“Stoomwasscherij “De Zon”

Reinigt ook chemisch

De Stoomwasscherij “De Zon”, Graafscheweg Nos. 247-249, is hier ter stede en omgeving niet onbekend.

De eigenaar van dit bedrijf, de her B. Heuzeveldt, spaart kosten noch moeiten om het zijn cliëntèle zooveel mogelijk naar den zin te maken.

Wij brachten een bezoek aan dit zeer moderne bedrijf, waar een vijftigtal personeel de goederen van de uitgebreide cliëntèle verzorgt. Wij zagen er buiten de gewone wasscherij-machines allerlei speciaal-machines voor overhemden, boorden enz. De aanleiding tot het bezoek was echter een complete chemische installatie, de meest moderne op dit gebied, welke eenigen tijd geleden voor het bedrijf werd aangekocht. Deze installatie, zoo vertelde de heer Heuzeveldt, was een groote behoefte voor het bedrijf. De hoeveelheid chemisch te reinigen goederen, nam den laatsten tijd zoo geweldig toe, dat de aanschaffing van deze installatie niet langer kon wachten. Nu kon “De Zon” met behulp van deze machines, bediend door prima vakmenschen, een prachtig stuk werk leveren.

Stoomen is nu geen luxe meer.

Iedereen laat zijn ondergoederen iedere week wasschen, doch met bovenkleeren, die alle stof en vuil opnemen, is dat anders.

Dat was te duur om een paar keer per jaar te laten reinigen. Nu niet meer. Bovendien hebben de goederen niets te lijden en behouden met deze behandeling hun oorspronkelijk model en soepelheid.

De installatie werd voor ons in werking gezet. Op deze technische werking zullen wij niet verder ingaan. Het resultaat was schitterend en wij twijfelen er niet aan of Stoomwasscherij “De Zon” moet met deze aanwinst veel succes hebben.

Voor nadere informatie, wat betreft prijzen, verwijzen wij naar achterstaande advertentie.” (De Gelderlander 6/11/1937)

Cellofaan hoezen en rek op wieltjes

In februari 1939 gebruikt De Zon uit met een “voor Nijmegen geheel onbekend transportmiddel, dat ieders aandacht trekt”: om kreuken te voorkomen wordt kleding verpakt in cellofaan hoezen. En vervolgens met kleerhangers opgehangen aan een rek op wieltjes. (PGNC 11/2/1939)

1940: Uitbreiding capaciteit chemisch reinigen

In 1940 vergroot De Zon haar capaciteit tot chemisch reinigen met vier keer ten opzichte van haar capaciteit 2 jaar daarvoor. Dan noemt PGNC: “Aan den Graafscheweg 247 te Nijmegen bevindt zich een bedrijf, dat de laatste jaren herhaaldelijk de aandacht gevraagd heeft door de belangrijke uitbreidingen, die er tot stand kwamen. Het is de Stoomwasscherij, Chemische Wasscherij en Ververij “De Zon”, eigenaar de heer B. Heuzeveldt. Het bedrijf, aanvankelijk op vrij bescheiden schaal begonnen, heeft zich onder de energieke leiding van den heer Heuzeveldt ontwikkeld tot een onderneming, die een vergelijking met de grootste en best geoutilleerde zaken op dit gebied in ons land kan weerstaan…” Op dat moment werken er 60 medewerkers. (PGNC 10/2/1940)

Vervolg

Het vervolg na de Tweede Wereldoorlog is nog niet uitputtend onderzocht.

In het Adresboek van 1955 komt De Zon “Stomen – Wassen -Verven” voor op Graafseweg 247.

In ieder geval noemt De Zon in een advertentie De Gelderlander 2/1/1954 Graafseweg 247 “de fabriek”, haar winkel is dan op “Kelfensbos 5”.

In 1959 en 1963 is de vermelding gevonden: “Chemische Wasserij en ververij “De Zon” Firma B. Heuzeveldt, Fabriek: Graafseweg 247… Winkel: Mariënburgstraat 16”. Een foto uit 1963 van de winkel aan de Mariënburgstraat 16 is te vinden op F93675 RAN.

In ieder geval komt op dit adres óók De Witwasserij P. van Haeren voor. (Adresboek 1959, 1963, 1966 en 1971). Opvallend daarbij is dat in gevonden advertenties van 1956 “Wasserij “De Zon” P. v. Haeren” staat (De Gelderlander 23/5/1956, De Gelderlander 28/7/1956)

Sloop

In 2008 is het gebouw gesloopt. Een foto van het gebouw is te vinden op:

https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/Vos/Schroder/Schroder.htm

Op de GoogleStreetview juli 2009 staat een leeg terrein met een bord: “36 appartementen v.a. €170.000. Tegenwoordig (mei 2026) staan hier appartementen.

Graafseweg

De Graafseweg is een van de drukste wegen van Nijmegen. Hij loopt van het Keizer Karelplein tot aan de Graafsebrug.…

Graafseweg 84 en 86

Oorspronkelijk zijn de woningen van Graafseweg 84 en 86 rond 1902 gebouwd als 3 woonhuizen. Hiervan is de linker echter…

Quack Monument en Nimbus (maart 2026)
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag

Nimbus

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Spoorstraat

Quack Monument en Nimbus (maart 2026)
Quack Monument en Nimbus (maart 2026)

De Nimbus is met haar hoogte van 76 meter de hoogste woontoren van Nijmegen. Alleen de Erasmustoren en de FiftyTwoDegrees zijn nog hoger. Het gebouw heeft 23 verdiepingen.

Starters en Tijdelijke contracten

Woningcorporatie Talis is hiervan de opdrachtgever en eigenaar. Het gebouw bestaat uit 116 appartementen.

Daarbij was de woontoren vooral ingegeven om starters woonruimte te kunnen bieden: starters die moeilijk een passende en betaalbare woonruimte kunnen vinden, omdat zij onvoldoende jaren staan ingeschreven. Ook sluit de ligging tussen het station en centrum en de indeling van 1 of 2 slaapkamers goed aan bij deze doelgroep.

Huurders van 76 appartementen kregen alleen tijdelijke contracten van 5 jaar aangeboden. Deze woningen waren bedoeld voor jongeren tot en met 27 jaar.

De “Wet Doorstroming Huurmarkt”, die op 22-12-20215 werd voorgesteld in de Tweede Kamer, maakte het mogelijk om jongeren van 18 tot en met 27 jaar een tijdelijk contract aan te bieden voor maximaal 5 jaar. Met deze beoogde wetgeving was Talis vanaf november 2015 begonnen met de verhuur.

Daarmee was Talis de eerste woningcorporatie die in Nijmegen experimenteerde met dergelijke tijdelijke contracten.   

Daarbij was de gedachte van Talis dat iemand na die 5 jaar vaak toe is aan een andere woning, doordat zijn leefsituatie of woonbehoefte inmiddels is veranderd; veel jongeren zullen in die 5 jaar meer zijn gaan verdienen, zodat zij in staat zijn buiten de sociale sector een woning te vinden. Hierdoor blijft het aanbod flexibel en komen er vakere woningen vrij voor starters.

Bij de plannen zou de huurprijs onder de 600 euro moeten komen te liggen. November 2015 “Woensdag werd echter bekend dat de minimum huurprijs 600 euro zal zijn, exclusief servicekosten, met een inkomensgrens van 22 duizend euro.” (https://ans-online.nl/nieuws/nijmegen/huur-nimbus-duurder-dan-aangekondigd/)

Spoedgevallen

Daarnaast is er bij 20 appartementen sprake van tijdelijke contracten van 1 jaar voor spoedgevallen: deze woningen worden verloot aan spoedzoekers die onvoldoende wachttijd hebben. Aanvankelijk was het idee van Talis de termijn van 2 jaar te hanteren; de hierboven genoemde “Wet Doorstroming Huurmarkt” zou echter uitgaan van maximaal 1 jaar.

Eind 2016 maakten een 15 bewoners bezwaar tegen de termijn van 1 jaar: “Volgens hen zou de nieuwe wet Doorstroming Huurmarkt namelijk alleen een huurcontract toestaan van minimaal twee jaar.” (https://www.gelderlander.nl/nijmegen/huurders-nimbus-mogen-toch-blijven~a503b2d8/). Daarop zette Talis de contracten om naar een periode van 5 jaar.

Zorg

Tot slot zijn er 20 zorgwoningen, die verhuurd worden aan zorgpartijen. Bekijk hier de site van Talis voor de Nimbus via Archiveweb.

Radar en financiële crisis

Nimbus staat op de locatie van het GBA (het Gewestelijk Arbeidsbureau Nijmegen). Dit gebouw was in 1968 geopend. In 2004 kocht Talis het op dat moment leegstaande pand, sloop volgde het jaar daarop.

Daarna lag het terrein 10 jaar braak. Voor deze plek werden vanaf 2004 verschillende plannen voor hoogbouw ontwikkeld en Hoogte Twee Architecten, die het uiteindelijke ontwerp leverde, was vanaf 2007 betrokken.

Eerdere plannen werden echter afgewezen, omdat het hoge gebouw de radar van vliegbasis Volkel zou hinderen. In 2012 was de radartechniek verbeterd, zodat van deze belemmering geen sprake meer hoefde te zijn.

Daarbij was er economische crisis, waardoor de plannen een aantal jaren werden uitgesteld. Uiteindelijk is het gebouw met een derde minder budget gerealiseerd. In 2014 begon de bouw. Op 1 december vond de eerste steenlegging plaats. Voor foto’s hiervan zie NieuwsuitNijmegen.

Ontwerp

De woontoren is een ontwerp van Hoogte Twee Architecten (H²A).  Martin Paul Neys, de architect, wilde een gebouw vormgeven van een slanke toren die de skyline versterkt. En aan de andere kant juist de straatwand versterkt.

Stationsdistrict en stadssilhouet

De toren maakt onderdeel uit van het Stationsdistrict: een gebied waar gemeente Nijmegen op dat moment de komende jaren hoogbouw wil (en zal) realiseren. Bij het ontwerp voor hoogbouw is ook van belang, dat de Stevenskerk de blikvanger van de binnenstad en Nijmegen in het algemeen is. Hoogbouw moet op dusdanige afstand staan, dat dit beeld niet wordt verstoord. En aan de andere kant, dat het gebouw de skyline van Nijmegen juist versterkt. Daarbij verwijst Architectenweb dat architect Martin-Paul Neys is uitgegaan van het ‘Antwerpse model’.

H²A: “Onze uitgebreide studie van het stadssilhouet resulteerde in een fiere, slanke toren met vier woningen per etage, waarbij de toren naar boven toe verjongt. De top van de toren is afgeschuind, wat hem tot een karakteristieke aanwinst voor de skyline van Nijmegen maakt.”

En in een artikel op Architectenweb: “Hoogte Twee onderzocht op dertig plaatsen in en om de stad hoe het silhouet van de stad uitpakt en hoe Nimbus hier in zou passen. “We kwamen tot de slotsom dat de woontoren ver genoeg van de Stevenstoren komt om flink de hoogte in te kunnen. Dat moet ook, anders krijg je in het stationskwartier teveel gebouwen van ongeveer gelijke hoogte. Dan slibt het beeld dicht, van een afstand gezien is dynamiek veel interessanter”, zegt Neys.”

Omgeving

Daarnaast was juist de relatie van het gebouw tot haar directe omgeving een belangrijk uitgangspunt: hoe is het gebouw van dichtbij en welke relatie heeft het met Stationsplein en de naastgelegen gebouwen? Aan de Spoorstraat is er een groene, begroeid veranda.

Daarnaast speelt het licht een belangrijke rol. “De baksteen heeft een textuur en sortering die maakt dat bij elke lichtval een andere nuance naar voren komt. Het plaatmateriaal op de oost en westgevel kleurt mee met de lucht en zal zacht-glanzend het licht van de opkomende en ondergaande zon opvangen.” (https://h2a.studio/archief/nimbus/)

Voor de bouw zijn rode en antraciet gekleurde bakstenen gebruikt. De antraciete bakstenen, in waalformaat, zijn afkomstig van een originele vlamoven uit Bemmel bij Nijmegen. De basis van deze baksteen is onder andere klei uit de Waal.

Duurzaamheid

Nimbus is duurzaam en energiezuinig gebouwd. Zo wekken 155 zonnepanelen van het gebouw de energie op voor de liften en de verlichting. Ook zijn er hergebruikte materialen verwerkt.

Daarnaast zijn er neststenen voor 100 gierzwaluwen ingemetseld. Zie hiervoor https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=22322.

Vervolg

De woontoren werd op 1-4-2016 officieel in gebruik genomen, waarbij de toren vanaf half maart al werd bewoond.

Verpaupering

Juli 2020 kopt de Gelderlander: “Nijmeegse ‘startersflat’ Nimbus verpaupert, Talis overweegt oudere huurders” …
 Afvaldumping in de gangen, vernielingen, vervuilde liften en daklozen die in de hal slapen. Verhuurder Talis zegt er alles aan te doen. Maar gaat ook onderzoeken of de samenstelling van de huurders aangepast moet worden.” Daarnaast hebben bewoners op sommige verdiepingen last van geluidsoverlast en is vervuiling van de gemeenschappelijke ruimtes en bij vuilcontainers.

Talis neemt extra maatregelen voor beheerd, zoals extra controles door de wijkbeheerder. Daarbij overweegt ze om ook andere groepen toe te laten. Talis in hetzelfde artikel “Waarmee niet gezegd is dat overlast alleen van jonge mensen komt.” Vanaf september 2020 verviel voor de onderste 5 verdiepingen de leeftijdsgrens en de maximale woonduur.

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Nimbus_(Nijmegen)

woontoren Nimbus voor spoedzoekers in Nijmegen

http://nimbusnijmegen.nl/site/nieuwsberichten/15/Verhuur-Nimbus-van-start.html

https://web.archive.org/web/20160403043714/http://nimbusnijmegen.nl/site/nieuwsberichten/19/Tijdelijke-contracten-van-5-en-1-jaar.html

http://nimbusnijmegen.nl/site/nieuwsberichten/18/Toelichting-op-ons-besluit.html

https://architectenweb.nl/nieuws/artikel.aspx?id=38675

https://nijmegen.nieuws.nl/nieuws/de-skyline-van-nijmegen-wordt-steeds-mooier

Klik om toegang te krijgen tot NB_Talis_April-2016.pdf

https://www.gelderlander.nl/default/eerste-bewoners-voor-nijmeegs-hoogste-woontoren~a8ff2c83

https://gelsing-steenhandel.nl/projecten/baksteen-architectuur-nieuwbouw/woontoren-nimbus-nijmegen-hoogte-twee-architecten

Hoogste gebouwen Nijmegen

Op Wikipedia staat het overzicht van de hoogste gebouwen van Nijmegen in 2023. In september 2025 verscheen “DeHoog500”: de 500…

Van Schaeck Mathonsingel

Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen over de Van Schaeck Mathonsingel. Stadsuitleg Na afbraak van de vestingwerken wordt er rond…

Vondelstraat (mei 2026)
#Nijmegen

Vondelstraat

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Vondelstraat (mei 2026)
Vondelstraat (mei 2026)

Deze pagina verzamelt artikelen over de Vondelstraat.

De Vondelstraat

Uitleg van de stad: Nijmegen in 1888 ( KPD-16 detail Bottendaal)
Uitleg van de stad: Nijmegen in 1888 ( KPD-16 detail Bottendaal)

Ligging

Op de kaart uit 1888 is de Vondelstraat al ingetekend, dan nog zonder naam. Daarbij loopt deze straat nog door toot aan de Van Schaeck Mathonsingel (dan Stationsweg). Het gedeelte tussen deze straat en de van Oldenbarneveltstraat (dan Bottendaal). De noordkant (het blok Vondelstraat, Stationsweg, Graafsche straat en Bottendaal) is dan bebouwd, de rest nog niet.

Naam Vondelstraat

De gemeenteraad bespreekt op 22 februari 1896 een dertigtal namen voor straten. Zij gaan niet akkoord met de door B&W voorgestelde naam Van den Havestraat, maar volgen het advies van de Commissie Berends op.  Aan de zuidzijde van Bottendaal (de huidige van Oldenbarneveltstraat) krijgt het de naam Vondelstraat. Aan de noordzijde van Bottendaal, richting de huidige van Schaeck Mathonsingel, de naam van Oldenbarneveldstraat.

Op 27 oktober 1906 krijgt ook de zuidzijde de naam Vondelstraat.

Bronnen

https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/V.html

PGNC 23/2/1896

Verbinding Van Schaeck Mathonsingel

Op de kaart is tevens te zien dat de (huidige) Vondelstraat oorspronkelijk doorliep tot de (huidige) van Schaeck Mathonsingel. Deze verbinding werd verbroken bij de wederopbouw, toen de appartementen werden gebouwd.

Hoek Van Schaeck Mathonsingel en Vondelstraat

(Vondelstraat 1, verwoest)

Vondelstraat 1, hoek Van Schaeck Mathonsingel, Vondelstraat 1, 1939 (F10036 RAN)
Vondelstraat 1, hoek Van Schaeck Mathonsingel, Vondelstraat 1, 1939 (F10036 RAN)
De ruïne van het Psychologisch Instituut van de universiteit op de hoek met de Van Schaeck Mathonsingel dat tijdens de periode dat Nijmegen frontstad was, totaal werd verwoest, 9/1944-3/1945 (Anna Huybers via F52144 RAN)
De ruïne van het Psychologisch Instituut van de universiteit op de hoek met de Van Schaeck Mathonsingel dat tijdens de periode dat Nijmegen frontstad was, totaal werd verwoest, 9/1944-3/1945 (Anna Huybers via F52144 RAN)

Zoals gezegd liep de Vondelstraat oorspronkelijk tot aan de Van Schaeck Mathonsingel. Ook het pand op de hoek van de Van Schaeck Mathonsingel en de Vondelstraat werd tijdens het bombardement van 1944 verwoest. Bij de wederopbouw werd verbinding met de Vondelstraat verbroken.

Vondelstraat 9-11

Rengers

Een foto van Limonadefabriek Rengers uit begin jaren 70 is te zien op F44476 RAN.

Een foto waarop de heer Rengers op 2 september 1977 het koopcontract ondertekend voor de verkoop is te zien op F44481 RAN.

Moskee

Moskee Vondelstraat (mei 2026)
Moskee Vondelstraat (mei 2026)

Op 1 december 1976 schrijft de Gelderlander dat de kans groot is dat de oude limonadefabriek door het Moskee-comité gehuurd of gekocht zal worden om te dienen als moskee. “Het pand is voor dit doel uitermate geschikt.”

Op dat moment zijn er 1600/”naar schatting 2.000” moslims in Nijmegen. Tot dan toe vonden religieuze bijeenkomsten steeds op een andere huurlocatie plaats. Vaak moest uitgeweken worden naar de ontmoetingsruimte van de Stichting Bijstand Buitenlandse Werknemers, die voor een religieus samenkomen niet geschikt was.

De fabriek is dusdanig gemakkelijk geschikt te maken, dat dan aanstaande donderdag al het Schapenfeest in de toekomstige moskee kan worden gevierd.

Alle collectes in de Boskapel tijdens de Advent en Kerstnacht zullen voor de moskee bestemd worden. Pater van den Berg “riep alle christen-gemeenten van de stad op in de Kerstnacht een grote inzameling voor datzelfde doel te houden onder het motto “Er was geen plaats voor hem…” Zoals bekend staat de nijmeegse Raad van Kerken volledig achter de werkzaamheden van de Moskee-werkgroep.” (01/12/1976)

Een goede week later gaat de huur van de fabriek als proefperiode voor een half jaar in. Daarna zal worden besloten of het gebouw definitief wordt aangekocht. (10/12/1976)

De moskee krijgt naast de eigenlijke limonadefabriek ook de beschikking over de bijbehorende administratieruimte en woonhuis.

Vondelstraat 22-26

Vondelstraat 22, 24 en 26, augustus 2023 (Google Streetview)
Vondelstraat 22, 24 en 26, augustus 2023 (Google Streetview)

Op de bouwtekening van Vondelstraat 22-26 staat “De uitvoerder A. Koster Ziekenstraat 61” (de huidige Ziekerstraat). Bij de handtekening van de burgemeester en secretaris staat de datum van 4-10-1901. In ieder geval komt A. Koster op de Ziekenstraat 61 voor als “timmerman” in de Adresboeken 1896 tot en met 1903.

Bouwtekening Vondelstraat 22-26, bij de handtekening van de burgemeester staat 4-10-1901 (D12.378252)
Bouwtekening Vondelstraat 22-26, bij de handtekening van de burgemeester staat 4-10-1901 (D12.378252)

Kokke

Chris Kokke was voor 1900 al begonnen met het produceren van kaarsen. In 1897 of 1898 is hij verhuisd naar de Bottendaal nr. 13 (nu: van Oldenbarneveltstraat 13). Vervolgens is hij in 1902 gaan wonen op Vondelstraat 22, 24 en 26.

Op 16 mei 1903 bevalt Hendrina M.A. Kokke-Koster van een dochter. Dan is het “Kaarsenfabriek “St. Antonius””. (De Gelderlander 17/5/1903)

“Nummer 22 was een klein fabriekspand gelegen achter de boven en benedenwoning genummerd 24 en 26.
Met regelmaat werd personeel gevraagd, de zaak floreerde.
De Chemische Fabriek “De Bijenraat” is door Chris Kokke opgericht in juli 1914 en was op het zelfde adres gevestigd als Kerkwaskaarsenfabriek St. Antonius aan de Vondelstraat 22.
Later is voor De Bijenraat ook het woonhuis Vondelstraat 24 in gebruik genomen, de familie Kokke zelf woonde toen op Vondelstraat 26, het bovenhuis.
In 1918 of begin 1919 is de productie van Chemische Fabriek “De Bijenraat” zowel als Kerkwaskaarsenfabriek St. Antonius verhuisd naar de Graafseweg 59.” (Noviomagus)

Bron, en zie voor het volledige artikel: https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Webmuseum/Drukwerk/cwdata/kerkwaskaarsenfabriek%201920.html

En https://www.noviomagus.nl/Varia/Papier/Bijenraat.htm

Verschuur

Advertentie schoenreparaties F. Verschuur Vondelstraat 22-26 (De Gelderlander 1/3/1919)
Advertentie schoenreparaties F. Verschuur Vondelstraat 22-26 (De Gelderlander 1/3/1919)

Op nummer 22 zal Francincus Verschuur zijn schoenenfabriek beginnen, die uiteindelijk zal uitgroeien tot de bekende Robinson schoenfabrieken.

November 1919 krijgt F. Verschuur een hinderwetvergunning voor “het oprichten van eene door elektriciteit gedreven inrichting tot het vervaardigen van schoenen en laarzen in de perceelen Vondelstraat 22 en 34, kad bekend gemeente Nijmegen, sectie B. no. 3094 (ged.) en 3227 (ged.)” (PGNC 15/11/1919)] Deze vergunning was in augustus al aangevraagd, maar in oktober nog verdaagd omdat het benodigde onderzoek nog niet is afgerond. (De Gelderlander 29/8/1919 en PGNC 11/10/1919)

In 1921 wordt op de schoenfabriek twee meisjes van 15 of 16 jaar gevraagd. (De Gelderlander 28/6/1921).

Franciscus Verschuur (1885 Heesch (bij Oss)) was in 1916 naar Nijmegen gekomen. Zijn vader had een schoenmakerij in Heesch. Voordat Verschuur zich met zijn familie in Nijmegen 1916 was hij arbeider geweest bij schoenfabriek Hoffmann in Kleef. In Nijmegen was hij thuis begonnen met het maken van kinderenschoenen. Het is mij nog niet bekend of dit al de Vondelstraat was of niet.

In juni 1922 krijgt Verschuur nog een hinderwetvergunning voor “het oprichten van eene door elektriciteit gedreven inrichting voor het vervaardigen van schoenen en laarzen”. (PGNC 13/6/1922) Het is nog niet duidelijk hoe deze vergunning zich verhoudt tot de reeds bestaande vergunning.

In 1924 wordt de N.V. schoenfabrieken voorheen Frans Verschuur opgericht op de St. Stephanusstraat 8. Zie voor het vervolg https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/Hendriks/Robinson.htm.

Frans Verschuur zelf komt in het Adresboek 1920 nog voor op Vondelstraat 26 als schoenfabrikant.

In Adresboek 1924 komt hij nog voor op nummer 26, waarbij nummer 24 nog “Schoenenfabriek” is. Verschuur is dan “schoenfabrikant”.

In het Adresboek 1932 komt F. Verschuur, schoenfabrikant voor op Groesbeekscheweg 249a.

Vervolg nummer 22: aantal bedrijven

Daarna lijken er een aantal bedrijven op Vondelstraat 22 te zijn gekomen, die langere of kortere daar gezeten hebben. Hoewel nog niet gestreefd naar volledigheid, zijn de volgende namen gevonden:

Electrische Meubelfabriek Theunissen & Hermens

Advertentie Electrische Meubelfabriek Theunissen & Hermens (De Gelderlander 17/7/1924)
Advertentie Electrische Meubelfabriek Theunissen & Hermens
(De Gelderlander 17/7/1924)

In juli 1924 is het Electrische Meubelfabriek Theunissen & Hermens. (De Gelderlander 17/7/1924)

De advertentie De Gelderlander 25/10/1924 schrijft daarbij dat Vondelstraat 22 de (ingang poort) is.

In ieder geval is er nog een advertentie in PGNC 22/5/1926 gevonden.

Een aantal andere meldingen

Firma Piebenga & Schekman, electro-technisch installatie bureau en reparatie inrichting komt op dit adres voor in 1928.

Februari 1935 krijgt J.D. van Ingen telefoonaansluiting op Vondelstraat 22 (PGNC 23/2/1935)

Oktober 1942 heeft W.H.A. Verwey & Zn. “Groothandel in alle soorten kaas” zijn pakhuis en kantoor verhuisd van Driehuizerweg 336 naar Vondelstraat 22 (PGNC 31/10/1942).

Drukkerij van Breda

In augustus 1945 vraagt Drukkerij van Breda een “bekwaam 2e klas Drukker”. (De Gelderlander 22/8/1945) Ook in het Adresboek 1966 komt deze drukkerij nog voor.

Vondelstraat 34

Tasche

Op 21 maart 1902 krijgt H.A. Tasche een hinderwetvergunning voor “het oprichten van eene door gaskrachtwerktuig gedreven inrichting voor galvanische metaalbedekking in het perceel aan de Vondelstraat, kadaster Nijmegen, Sectie B, No. 2951 (PGNC 27/3/1902).

Zie voor de rijwielhandel:

Tasche architect Hoffmann
Advertentie bedrijf Hamer & Witt-Nijmegen, voorheen Firma Gebr. Tasche (De Gelderlander 3/5/1903)
Advertentie bedrijf Hamer & Witt-Nijmegen, voorheen Firma Gebr. Tasche (De Gelderlander 3/5/1903)

In mei 1903 is het bedrijf Hamer & Witt-Nijmegen, voorheen Firma Gebr. Tasche hier gevestigd (De Gelderlander 3/5/1903).

Vondelstraat 36-38

Advertentie Heineken's Glazenwasscherij, Vondelstraat 36-38 (PGNC 27/4/1902)
Advertentie Heineken’s Glazenwasscherij, Vondelstraat 36-38 (PGNC 27/4/1902)

Veiling

Zie voor de veiling het artikel op Noviomagus.

Vondelstraat 37-43

Vondelstraat 37 – 43

1904 bouwkundige Joh vd Akker Afgaande op het bouwdossier, is de Vondelstraat 37 tot en met 43 gebouwd in 1904. Het is niet duidelijk hoe de bouwtekening precies moet worden gelezen. Er staat “eigenaars G. v.d. Akker en daaronder Joh. v.d. Akker bouwkundige”. Waarschijnlijk betreft dan G. v.d. Akker als eigenaar en Joh. v.d. Akker…

Lees verder

Vondelstraat 69

“HERENHUIS met TUINHEK, gebouwd in 1904 in Overgangsarchitectuur door de bouwkundige H.G. Burgers (*1875) in opdracht van papierfabrikant Schut. Het pand bezit invloeden van het Rationalisme door de in hardsteen uitgevoerde detailleringen als zuilen en aanzetstenen en ter plaatse van de verdiepingsvloer van de bel-etage, in een verder in baksteen opgetrokken gevel. Genoemde onderdelen geven in natuursteen hun belang in de constructie weer. In het interieur bepalen diverse Art Nouveau-elementen de vormgeving. De achtergevel is louter als sluitende gevel uitgevoerd en toont aan dat de voorgevel het aanzien naar buiten was.” (Rijksmonumenten)

Noviomagus noemt daarbij, dat de bouwkundige Hermanus Gradus Burgers ontwierp onder toezicht van het architectenbureau van Van der Pluijm en Gielen. Het werd gebouwd door aannemer Thunissen. (https://www.noviomagus.nl/Monumenten/monument_0187.html, met een uitgebreide beschrijving)

Rijksmonument

Het gebouw is een Rijksmonument, met als Waardering: (https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/523047, met een uitgebreide beschrijving)

“HERENHUIS met TUINHEK, gebouwd in 1904.

– Van architectuurhistorisch belang als voorbeeld van een goed en gaaf bewaard woonhuis in Overgangsarchitectuur waarbij vernieuwende elementen vanuit het Rationalisme duidelijk herkenbaar zijn. Het interieur vertoont Art Nouveau-invloeden en heeft unieke onderdelen als een fraai vormgegeven haardnis. Het tuinhek legt in materiaalgebruik (baksteen en hardsteen) en boogvormen een relatie met de voorgevel van het pand.

– Van stedenbouwkundig belang als onderdeel van de aaneengesloten oostelijke gevelwand van de Vondelstraat in de laat 19de-eeuwse en vroeg 20ste-eeuwse stadsuitleg die na de afbraak van de vestingwerken tot stand is gekomen.

– Van cultuurhistorisch belang als voorbeeld van een directeurswoning uitgevoerd in een stijl die verschillende, voor die tijd moderne invloeden vanuit de bouwkunst toont.”

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/523047

Vondelstraat 79

Rond 1911-1912: Klinkum Meulenberg’s Parapluiefabriek

Op 21 juli 1911 krijgt N.V. Klinkum-Meulenberg’s Parapluiefabriek een bouwvergunning” voor het bouwen van een dubbel woonhuis en een daarachter gelegen fabrieksgebouw. Het adres van het dubbele woonhuis was Graafscheweg 106-108 (sinds 26 juni 1923: nummer 100-102). Het adres van de fabriek is Vondelstraat 79.” Op 1 oktober 1912 wordt van Klinkum failliet verklaard.

Zie voor Klinkum Meulenberg’s Parapluiefabriek en de gevonden muurschildering (tevens bron): https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=gevschil40.htm

Rond 1913 Martinus Gerritzen rijwielfabriek

Daarna vestigt Martinus Gerritzen (1870-1928) in of omstreeks 1913 hier zijn rijwielfabriek. Zie:

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=gevschil40.htm

In het adresboek 1914-1915 komt M. Gerritzen met privé adres voor op Graafsche weg 108, fabriek Vondelstraat 79.

(Bijna) Gemeentelijk monument

Vondelstraat 79 staat op de lijst om gemeentelijk monument te worden. Daarbij is de planning om vanaf 2024 het proces daartoe te starten. (Planning bescherming nieuwe monumenten)

Linssen

In PGNC 22/10/1901 staat de aanbesteding van “Het bouwen van een beneden- en bovenhuis aan de Vondelstraat, voor rekening Ger. Linssen” door Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden. Het is nog onduidelijk welk adres dit betreft.

Mariënbosch (mei 2024)
#Nijmegen, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen

Het bos Mariënbosch

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Mariënbosch (mei 2024)
Mariënbosch (mei 2024)

Het Marïenbosch is een restant van het sterrenbos dat in het midden van de 19e is aangelegd. Toen hoorde het nog bij de gemeente Groesbeek. Dit bos bestond oorspronkelijk uit 10 lanen met beuken. Hier zijn er nog 5 van over. Deze komen bij elkaar bij een ronde heuvel.

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Sterrenbossen_in_en_om_Nijmegen#Mari%C3%ABnbosch

Een mooi artikel is te lezen op: https://knbv.nl/wp-content/uploads/2024/03/De-Mariaboom-en-het-Marienbosch-2022-VNBL_dec2022.pdf

Daarnaast is er een boek verschenen: https://www.skbl.nl/bij-de-boom-van-maria-de-geschiedenis-van-marienboom-en-het-marienbosch/