Tag: Bottendaal

St Jozefkerk of Josephkerk, Keizer Karelplein Bottendaal Nijmegen, architect B.J. Claase, 1907-1909
#Nijmegen, Gebouw van de dag

St.Jozefkerk, architect B.J. Claase

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Keizer Karelplein 19, 1907-1909, Rijksmonument

St Jozefkerk of Josephkerk, Keizer Karelplein Bottendaal Nijmegen, architect B.J. Claase, 1907-1909
Voorgevel van de St. Jozefkerk, architect Claase (F14567RAN)

De architect B.J. Claase ontwierp de St. Josephkerk (of St. Jozefkerk). De kerk werd gebouwd in 1908-1909 in neo-romaanse stijl, met haar voorgevel naar het nieuwe Keizer Karelplein. Vanaf 1 maart 2004 heet het de Titus Brandsma Gedachteniskerk.

Noodkerk

Voor deze kerk ging een noodkerk vooraf. Oorspronkelijk had architect Nicolaas Molenaar sr. een grote neogotische kerk voor deze locatie ontworpen. Op dat moment was het Keizer Karelplein slechts een aantal jaren oud. Deze kwam er niet, wel een door hem ontworpen kleine noodkerk, gebouwd in 1888. Molenaar was ook de architect van de Igantiuskerk in de Molenstraat uit 1897 (Deze is waarschijnlijk beter bekend als Canisiuskerk, zoals deze vanaf 1925 heette). Claase was voor Molenaar opzichter geweest bij onder andere het Canisius College. In 1907 ontwierp Claase de St. Jozefkerk, welke een bijkerk was voor de St. Ignatius-parochie. De noodkerk werd in 1923 verbouwd tot parochiehuis en staat er eveneens nog steeds. Evenals de Ignatiuskerk was Jozefkerk een Jezuïetenkerk.

Bouw kerk

Jozefkerk met omliggende panden aan het Keizer Karelplantsoen, 1913 (F14443 RAN)
Jozefkerk met omliggende panden aan het Keizer Karelplantsoen, 1913 (F14443 RAN)

In tegenstelling tot veel kerken die in neogotische stijl gebouwd worden is dit een neo-Romaanse kerk. De Gelderlander refereert dan ook dat dit gebouw aan de “Romaansche bouwvormen aan het Valkhof herinnert’. (De Gelderlander 27/5/1909) . Het artikel vergelijkt de kerk met “Aan het Keizer-Karelplein beurt nu al sinds een paar maanden de nieuwe St.-Jozefkerk, bestemd om het kleine hulpkerkje te vervangen, haar trotschen, met het gulden kruis bekroonden koepel en haar beide voortorens ten hemel, als een zinnebeeld van het oude en nog steeds jeugdige geloof van Karel de Groote. Stichtte de machtige keizer op zijn Valkhof, naar het model van Akens dom de kapel, wier eerbiedwaardig overblijfsel wij nog met piëteit bewaren, thans, meer dan duizend jaren later verrees aan het plein, dat zijn grooten naam draagt, een trotsche tempel, die in zijn Romaansche bouwvormen aan het heiligdom op het Valkhof herinnert.

Gelukkige gedachte van den bouwmeester, waardoor ongezocht zoowel de onveranderlijkheid van he geloof als de machtige kampioen van het geloof wordt gehuldigd.”

Onderaan dit artikel staat een uitgebreid stuk van PGNC naar aanleiding van de opening.

 

Bezienswaardigheden

  • Glas-in-loodramen in het koor door Joep Nicolas (1926-1928).
  • Apostelvenster (1915), oostelijke transept, door Jan Toorop.  Op het bovenste venster, een rozetvenster, staat Jezus Christus zittend op een troon. Daaronder 6 vensters met elk 2 apostelen. Een mooie site hierover is die van Paul Verheijen http://www.paulverheijen.nl/toorop-apostelraam.php
  • Jezuïetenraam, tegenover het apostelvenster, Wilhelm Derix
  • Het tabernakel door de Utrechtse Edelsmidse Brom (ca. 1930).

 

Titus Brandsma Gedachteniskerk

In 1985 is Titus Brandsma zalig verklaard. Dan wordt de Titus Brandsma Gedachteniskapel uit 1960, bij het klooster Doddendaal, een centrum van verering.

Na renovatie van de Jozefkerk in 1997 wordt deze cultus overgebracht naar deze kerk. Vanaf 1998 heeft Titus Brandsma hier een kapel. Hierbij is de expositie in de rechterzijbeuk gewijd aan de nagedachtenis van Titus Brandsma en daarbij zijn levensweg en spiritualiteit onder de aandacht brengen.

In 2004 wordt de Jozefkerk hernoemd naar de Titus Brandsma Gedachteniskerk. Daarbij werd het een kerk van de (geschoeide) karmelieten is in plaats van de Jezuïeten.

Rijksmonument

De kerk is een Rijksmonument met als waardering (teven staat hier een uitgebreide beschrijving): “

  • Architectuurhistorische waarden: de St. Josephkerk is een creatie van de verder vrij onbekende architect B.J. Claase. Van hem zijn in Nijmegen slechts enkele woonhuisontwerpen bekend. In het overwegend door neogotische kerken gedomineerde hart van de stad is deze neoromaanse kerk een uitzondering. De kerk valt op door esthetische kwaliteiten, heeft gave verhoudingen en een bijzondere detaillering in vormgeving en materiaalgebruik. Het exterieur van de kerk is geheel gaaf. De kerk bevat bijzondere onderdelen in het interieur, dat ondanks de wijzigingen van hoge architectuur- en kunsthistorische waarde is.
  • Hoewel de stad Nijmegen in de late negentiende en vroeg twintigste eeuw een hoge concentratie aan religieuze gebouwen en complexen kende, waaronder kerken, en daar zelfs landelijke bekendheid aan ontleende, is dit aantal inmiddels sterk gedaald. Met name geldt dit de in en direct rond de binnenstad gelegen kerken als gevolg van het bombardement in de Tweede Wereldoorlog. Deze kerk vormt een van de zeer weinige, zeker voor wat betreft het exterieur, gaaf bewaarde kerken rond de binnenstad. Architectuurhistorisch is de toegepaste bouwstijl in Nijmegen eveneens een zeldzaamheid.
  • Cultuurhistorische waarden: de St. Josephkerk is van grote waarde voor de religieuze en algemene ontwikkeling van de stad Nijmegen en vormt nog een intact en functioneel onderdeel uit deze geschiedenis. Door de situering vormt de kerk een duidelijk herkenbaar en oorspronkelijk onderdeel van de 19de eeuwse stadsuitbreiding.”

– Stedenbouwkundige- en ensemblewaarden: hoewel de situering niet meer geheel gaaf is, de entree is door nieuwbouw ingeklemd en wat achteraf komen te liggen, is de aanleg nog wel aanwezig. De kerk is ondanks die wat afgelegen ligging nog steeds een van de gebouwen die het sterkst de ronde vorm van het plein ondersteunt. De kerk vormt een ensemble met de naastgelegen, tot wijkgebouw omgebouwde, voormalige kapel.

PGNC bij de opening

Luchtfoto van het Keizer Karelplein: onderin links de St. Jozefkerk, in het midden de St. Annastraat en rechts Concertgebouw De Vereeniging; bovenin links de Van Schaeck Mathonsingel, in het midden de Nassausingel en rechts de Bisschop Hamerstraat, 1920-1925 (F58045 RAN)
Luchtfoto van het Keizer Karelplein: onderin links de St. Jozefkerk, in het midden de St. Annastraat en rechts Concertgebouw De Vereeniging; bovenin links de Van Schaeck Mathonsingel, in het midden de Nassausingel en rechts de Bisschop Hamerstraat, 1920-1925 (F58045 RAN)

Het PGNC schrijft naar aanleiding van de opening:

“De nieuwe St. Jozefskerk,

In tegenwoordigheid van vele belangstellengden had hedenmorgen ten 8½ uur de plechtige inzegening plaats van de nieuwe St. Jozefskerk aan ’t Keizer Karelplein, eene hulp- of bijkerk der St. Ignatius-parochie.

De inzegening geschiedde door den Z.Ew. heer G.M.

Bouw kerk Bonnike S.J., pastoor van genoemde parochie, geassisteerd door de verschillende geestelijken der vier parochiekerken. Na afloop werd een plechtige Hoogmis opgedragen door den rector der nieuwe kerk, den Z.Ew. pater P.F.H. van Hooff, geassisteerd door de Eerw. paters Verhoeven en de Greeve S.J. Na de Mis hield pater v. Hooff een treffende toespraak naar aanleiding van Psalm 121, ‘Laetate sum’ (ik ben verheugd) waarin koning David’s vreugdevolle opgang naar den nieuwen tempel van Jeruzalem vermeld wordt. Onmiddellijk hierna werd het Allerheiligste van uit het oude hulpkerkje in plechtige processie, onder het spelen der muziek van de Kath. Gezellenvereeniging, omringd van een dicht opeen gedrongen knielende menigte, naar de nieuwe kerk overgebracht.

Wij laten hier een beknopte beschrijving van de nieuwe kerk, die 1500 bezoekers kan bevatten, volgen:

De kerk is gekeerd met haar voorgevel naar het Keizer Karelplein en met haar zij- en achtergevels naar de van Triest- en Stijn Buijsstraten, terwijl aan de zijde van Trieststraat de sacristiën zijn aangebouwd; het geheel ligt op een vrij en ruim terrein, zoodat het massief bouwwerk in zijn geheel is te overzien.

Het uitwendige van dezen bouw, welke geheel in Romaansche vormen is doorgevoerd, treft door zijn eenvoud, daar zij geheel is uitgevoerd in baksteen met een spaarzame toepassing van natuursteen, waar dit noodig en wenschelijk was.

Verschillende versieringen moeten nog worden aangebracht, zooals beelden in enkele nissen en mozaïek-tableaux boven de hoofdingangen, waarin een beeld zal worden geplaatst van den kerkpatroon, geflankeerd door de Nijmeegsche geloofshelden Petrus Canisius en Bisschop Hamer.

Een forsche massieve koepel rijst vierkant uit het dak op en gaat in achtkantigen vorm over; haar spits is bekroond met een zwaar koper verguld kruis.

Aan den voorgevel bevinden zich twee traptorens, die toegang geven naar het zangkoor, naar de kapwerken en klokkenzolders; de klokken zullen binnenkort worden ingehangen.

Wanneer men de kerk, die ruim voorzien is van ingangen met voorportalen, aan den voorgevel binnentreedt, ontwaart men direct den centraalbouw aan zijn vorm: weinig kolommen, kort en breed, zoodat er in de kerk slechts zes kolommen geplaatst zijn; op vier dezer kolommen is de koepel opgetrokken. De binnenwerksche afmetingen zijn tusschen de transseptgevels 29.50 M. De hoogte der zijbeukgewelven bedraagt 8.40 M., van den hoofdbeuk 16.80 M., van het koepelgewelf 27 M. (de buitenwerksche tot aan den dwarsarm van het kruis 37.85 M.). Inwendig vindt men denzelfden eenvoud en vormen, die men buiten opmerkt, met uitzondering evenwel, dat men voor de hoofdbogen de spitsboog bemerkt; deze is berekend op de groote overspanningen en de daarop rustende zware drukking. De constructiedeelen als van pijlers, pilasters en bogen zijn alle in gelen steen gemetseld, de overige muur- en gewelfvlakken zijn gepleisterd, met het oog op later aan te brengen polychromie. Het priesterkoor is uit den aard der hooge betekenis een weinig rijker door zijn twee hooge omgangen, waarvan de benedenpijlers gepolijst graniet zijn en hier eenige afwisseling is aangebracht door beeldhouwwerken en zandsteen. Verder bevinden zich naast het priesterkoor twee halfronde altaar-kapellen, terwijl bij den voorgevel aan de zijgevels eveneens twee halfronde kapellen zijn aangebouwd, die als devotie-kapellen worden ingericht.

Inwendig blijft de koepel met zijn zacht getemperde glasramen een der attracties van dezen bouw; een aangename lichtverspreiding is verkregen. Het gewelf van dezen koepel is 29M. boven den kerkvloer gelegen.

Onder de sacristiën en de daaraangrenzende altaar-kapel bevinden zich kelders, waarin de toestellen zijn geplaatst voor centrale verwarming en electrisch licht. Deze laatste voldoen aan de hoogst gestelde eischen; de centrale verwarming is aangebracht door den heer Lafeuillade te Brussel, die van ’t electrisch licht door de Allgemeine Elektricitäts Gesellschaft.

De kerk is nog bijna ongemeubileerd, het thans aanwezige weinige meubilair is, behalve stoelen en eenige banken, uit het oude hulpkerkje afkomstig. Wanneer echter meer waardige- in overeenstemming met ’t geheel- er voor in de plaats komen, zal men eerst kunnen zien wat men ook met een eenvoudig romaansch bouwwerk verkrijgen kan.

Architecten van deze kerk- waarvan goedgeslaagde ansichtkaarten in den boekhandel van den heer De Wit te verkrijgen zijn- is de heer B.J. Claase, terwijl de aanneming is geschied door den heer N.J.H. Groenendaal te Breda.

Een woord van lof verdienen de heeren Nuijten en Van der Pluijm, welke respect. als opzichter en uitvoerder fungeerden en onder wier leiding de bouw dezer kerk- waarvan op 6 Mei 1908 door Mgr. Bronsgeest de eerste steen werd gelegd- geheel zonder stoornis of ongelukken is tot stand gebracht.” (PGNC 27/5/1909)

Bronnen en verder lezen

Wikipedia

Bedevaart en Bedevaartplaatsen in Nederland

Kerk wordt Titus Brandsma Memorial

Heilige Stefanus: 7 katholieke kerken in Nijmegen

Meer over Titus Brandsma: Oorlogsgravenstichting

Bottendaal

Deze Pagina verzamelt artikelen die reeds over Bottendaal zijn gepubliceerd. Lunet Bottendaal: afvalplaats voor botten? Bottendaal is vernoemd naar een…

B.J.C. Claase, architect van de Jozefkerk

Architect Bernardus Joannes Claase (Rotterdam, 14 september 1862 – Nijmegen, 29 januari 1919). Zijn bekendste werk is de St.Jozefkerk aan…

Café Maxim, Burghardt van den Berghstraat Bottendaal (januari 2026)
#Nijmegen

Burghardt van den Berghstraat

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Café Maxim, Burghardt van den Berghstraat Bottendaal (januari 2026)
Café Maxim, Burghardt van den Berghstraat Bottendaal (januari 2026)

Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen over de Burghardt van den Berghstraat.

Burghardt van den Berghstraat 112-114 op 2/11/1978 (Jan Cloosterman via F21322 RAN CC-BY-SA)

Parochiehuis St. Canisius Parochie

In januari 1937 besteedt Okhuysen de verbouwing van “fabriek en magazijnen aan de Burghardt v.d. Berghstraat No. 112 en 114 tot parochiehuis van het Sint Canisius-Ziekenhuis. P. Horssen verkrijgt de aanbesteding op basis van de laagste inschrijving (De Gelderlander 21/1/1937). Hierbij wordt de voormalige fabriek en kantoor van de N.V. De Vreeze Industrie- en Handelsonderneming…

Lees verder
Cooperatieve Verbruikersvereeniging Burghartdt van den Berghstraat Bottendaal 202601
Cooperatieve Verbruikersvereeniging Burghartdt van den Berghstraat Bottendaal (januari 2026)

Broodbakkerij “De Toekomst”

1902 Burghardt van den Berghstraat, Bottendaal

Op 3 juli besteedt M.E. Veugelers het “bouwen van een winkelhuis met twee bovenwoningen, bakkerij en magazijnen aan de Burghardt van den Berghstraat te Nijmegen” aan namens de Coöperatieve Broodbakkerij en Verbruiksverereeniging “De Toekomst” (PGNC 23/6/1901).

“Het nieuwe gebouw van de Coöperatieve broodbakkerij en verbruiksvereeniging “De Toekomst”

Dank zij de vriendelijkheid van den voorzitter der coöperatieve broodbakkerij en verbruiksvereeniging der spoorwegbeambten, “De Toekomst” genaamd, den heer J.L. Raau, waren wij heden in de gelegenheid het nieuwe gebouw eens te bezichtigen.

Zooals men weet, had deze vereeniging reeds een bakkerij aan den Graafschen weg. Door den grooten bloei der vereeniging- zij telt thans niet minder dan 400 leden en nog steeds neemt het aantal toe- kon deze niet meer aan de eischen voldoen en moest worden omgezien naar een grootere. Een geschikt terrein daarvoor werd gevonden in de Burghardt van den Berghstraat, en dank zij den bekwamen architect, den heer E. Veugelers en den ijverigen aannemer, den heer Joh. Buskens, beiden alhier, is het geheel naar de eischen des tijds ingerichte gebouw bijna gereed. Maakt het gebouw van buiten reeds een grootschen indruk met zijn groote, fraaie winkelramen, waarboven prijken de woorden: coöperatieve broodbakkerij en verbruiksvereeniging “De Toekomst” het inwendige houdt daarmee gelijken tred.

In den winkel zijn aan weerskanten toonbanken geplaatst, de eene voor den verkoop van brood, de andere voor dien van kruidenierswaren. Alles is hier in den modernen stijl, zooals overigens het geheele gebouw, hetgeen niet weinig de sierlijkheid verhoogt.

Onze gids bracht ons door een gang naar verschillende lokaliteiten voor de berging der waren. Hier is op uitstekende wijze gezorgd voor frissche lucht, zoodat de waren niet zoo gauw aan bederf onderhevig zijn. Ook de kelders, die wij bezichtigden, munten uit door frischheid.

Dan werden we gebracht in een gezellig kamertje, bestemd voor vergaderingen.

In de broodbakkerij gekomen, viel een oog direct op twee kolossale ovens, heeteluchtovens, zooals onze gids ons zeide. Deze zijn van geheel nieuwe inventie en werkelijk zeer practisch. Teneinde er gemakkelijk in te kunnen zien is aan elk dezer een automatisch gaspitje aangebracht, hetwelk bij openschuiving van het deurtje een goed licht werpt in den oven.

Over de geheele oppervlakte van den vloer van een dezer ovens komt het woord “Toekomst” zooveel malen voor, dat elk brood hiervan is voorzien.

In de bovenverdieping bevinden zich een aantal bergplaatsen en de meelzolder. Deze biedt een groote ruimte aan voor de berging van meel, waarvoor ook op uitstekende wijze is zorg gedragen. Het ligt hier toch op een cementvloer en is door de ligging van den zolder gevrijwaard tegen het zonlicht. Practisch is ook de inrichting der valluiken, waardoor het meel in de bakkerij wordt geworpen en dus niet naar beneden gedragen behoeft te worden.

Ten slotte zij nog vermeld, dat ook goed voor personeel is gezorgd.

Het geheel is zeer practisch en doelmatig ingericht en een kijkje overwaard, waarvoor Zondag en Maandag a.s. de gelegenheid wordt geboden.“ (PGNC 13/2/1902)

Een uitgebreid artikel staat op Noviomagus.

Architect Veugelers

Martinus Eduardus Veugelers, architect

Winkel voor de Toekomst

1911 Burghardt van den Berghstraat Bottendaal

“De Toekomst.

De winkels en magazijnen van de “Toekomst”, de coöp. Broodbakkerij en verbruiksvereeniging aan de Burghard van den Berghstraat zijn alweder uitgebreid. Er kwam ruimte te kort!

Een manufactuur-, ijzer-, glas- en aardewerkhandel zou aan de bakkerij- en kruideniers- en vleeschhandel toegevoegd woden, en dat daarvoor plaats moest gemaakt worden, begreep het bestuur en men ging bouwen.

Er verrees dan ook een glansnieuwe winkel, met fonkelnieuwe bergkamers naast de oude en alles werd op breeden voet ingericht, en bij al het werk werd gedacht aan gerieflijkheid, hygiëne en degelijkheid. En zoo verkreeg men een nieuwe winkel, die mag gezien worden en den architect den heer M.E. Veugelers alle eer aandoet. Helwit is alles wat men ziet in den ruimen frisschen winkel geheel met tegels afgezet en langs de muren van een 40-tal flinke laden en bakken voorzien, die elk 1 H.L. waren kunnen bevatten.

De nieuwe winkel wordt geheel ingericht voor den verkoop van kruidenierswaren, vleesch, brood etc.; beide winkels worden bovendien met elkaar verbonden, zoodat men een flink geheel zal krijgen. Naast den winkel heeft men nieuwe directie-, wacht- en personeelskamers gekregen, terwijl de berglokalen ook veel verruimd zijn, zoo is men daarbij een frissche kelder van 90 M² rijker geworden.

Alles is brandvrij gebouwd en boven en beneden zijn de vloeren van beton gemaakt. De nieuwe zaak wordt geheel electrisch verlicht. De uitvoerder van het werk is de aannemer Tiemstra.

De geheele nieuwe inrichting geeft den indruk van soliditeit en spreekt van opgewekt leven der geheele coöperatie de “Toekomst”, die een goede toekomst tegengaat.

Op het oogenblik zijn er bij de “Toekomst” 48 man in dienst, aan wie gemiddeld per week f430 loon wordt uitgekeerd.

De hoofdleiding bij deze coöp. Verbruiksvereeniging gaat uit van den heer H. Poppema, bij wien de teugels van bestuur in uitstekende handen blijken te zijn.

Maandag wordt het nieuwe magazijn officiëel geopend.” (De Gelderlander 19/2/1911)

Burghardt van den Berghstraat 3

De woning staat op de hoek van de Burghardt van den Berghstraat en de Stijn Buysstraat. “Het pand is in 1895 gebouwd naar ontwerp van de timmerman/architect H.M. Hendriks in neorenaissancestijl. De grond voor de aanleg van de Burghardt van den Berghstraat, waaraan het pand met de hoofdentree is gesitueerd, is op 10 juli 1889 aangekocht.” (Rijksmonumenten)

Rijksmonument

Het pand + het hekwerk is Rijksmonument met de volgende waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving): “

  • Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een herenhuis met ornamentiek beïnvloed door de neorenaissance. Het pand valt op door hoogwaardige esthetische kwaliteiten, zoals het geavanceerde materiaalgebruik en de rijke ornamentiek. Karakteristiek zijn onder meer de ornamentiek in de gevels en de onderdelen in het interieur. Er is sprake van een ensemblewerking als onderdeel van de bebouwing langs zowel de Burghardt van den Berghstraat als de Stijn Buysstraat, waarbinnen het pand behoort tot de omstreeks 1900 gangbare herenhuizen, welke samen met de oudere en latere typen en stijlen goed de ontwikkeling van de bouw van herenhuizen weergeven.
  • Van stedebouwkundige waarde door de zeer prominente situering op de hoek van de Burghardt van den Berghstraat en de Stijn Buysstraat. Deze wegen bezitten nog een in vrij gave staat bewaard gebleven bestand aan historische huizen, die een aantrekkelijk en waardevol straatbeeld vormen. De hoekbebouwing met torentje is karakteristiek voor de uitbreidingswijken in dit gedeelte van Nijmegen.
  • Van cultuurhistorische waarde als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het pand is gebouwd als huisvesting voor de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen in de nieuw aangelegde straten rond de oude stad; een stadsuitbreiding die met het verwijderen van de vestingwerken aan het eind van de 19de eeuw mogelijk was geworden”

van Dulckenstraat 49/Burghardt van den Berghstraat 17 en 19

De grond voor het gebouw was op 10 juli 1889 gekocht.

Zie ook het verhaal ten behoeve van de renovatie op: https://www.resnovamonumenten.nl/projecten-1/burghardt-van-de-berghstraat-nijmegen/

Rijksmonument

“Het blok is in 1897 gebouwd in neorenaissancestijl.” (Rijksmonumenten)

Het pand op de hoek van de van Dulckenstraat en de Burghardt van den Berghstraat is een Rijksmoment. Met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving): ”

In één keer gebouwd blok met woonhuis, beneden- en bovenwoning en smeedijzeren hekwerk uit 1897 in neorenaissancestijl.

– Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een blok herenhuizen met ornamentiek beïnvloed door de neorenaissance. Het blok valt op door hoogwaardige esthetische kwaliteiten, zoals het geavanceerde materiaalgebruik en de rijke ornamentiek. Karakteristiek zijn onder meer de stucornamenten in de voorgevel en de onderdelen in het interieur. Er is sprake van een ensemblewerking als onderdeel van de bebouwing langs de Burghardt van den Berghstraat en de Van Dulckenstraat, waarbinnen het blok behoort tot de omstreeks 1900 gangbare herenhuizen, welke samen met de oudere en latere typen en stijlen goed de ontwikkeling van de bouw van herenhuizen weergeven.

– Van stedebouwkundige waarde door de situering aan de Burghardt van den Berghstraat en de Van Dulckenstraat. Deze wegen bezitten nog een in vrij gave staat bewaard gebleven bestand aan historische huizen, die een aantrekkelijk en waardevol straatbeeld vormen.

– Van cultuurhistorische waarde als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het blok is gebouwd als huisvesting voor de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen in de nieuw aangelegde straten rond de oude stad; een stadsuitbreiding die met het verwijderen van de vestingwerken aan het eind van de 19de eeuw mogelijk was geworden.”

Burghardt van den Berghstraat 161-163

1895

Zie het verhaal op https://www.wbvg.nl/burghardt-van-den-berghstraat-161-163/

Rattink

Winkel van W. Rattink, hoek Burghardt van Den Berghstraat van Leemptstraat, 1906-1915 (F39271 RAN) Bottendaal
Winkel van W. Rattink, hoek Burghardt van Den Berghstraat van Leemptstraat, 1906-1915 (F39271 RAN) Bottendaal

Vondelstraat (mei 2026)
#Nijmegen

Vondelstraat

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Vondelstraat (mei 2026)
Vondelstraat (mei 2026)

Deze pagina verzamelt artikelen over de Vondelstraat.

De Vondelstraat

Uitleg van de stad: Nijmegen in 1888 ( KPD-16 detail Bottendaal)
Uitleg van de stad: Nijmegen in 1888 ( KPD-16 detail Bottendaal)

Ligging

Op de kaart uit 1888 is de Vondelstraat al ingetekend, dan nog zonder naam. Daarbij loopt deze straat nog door toot aan de Van Schaeck Mathonsingel (dan Stationsweg). Het gedeelte tussen deze straat en de van Oldenbarneveltstraat (dan Bottendaal). De noordkant (het blok Vondelstraat, Stationsweg, Graafsche straat en Bottendaal) is dan bebouwd, de rest nog niet.

Naam Vondelstraat

De gemeenteraad bespreekt op 22 februari 1896 een dertigtal namen voor straten. Zij gaan niet akkoord met de door B&W voorgestelde naam Van den Havestraat, maar volgen het advies van de Commissie Berends op.  Aan de zuidzijde van Bottendaal (de huidige van Oldenbarneveltstraat) krijgt het de naam Vondelstraat. Aan de noordzijde van Bottendaal, richting de huidige van Schaeck Mathonsingel, de naam van Oldenbarneveldstraat.

Op 27 oktober 1906 krijgt ook de zuidzijde de naam Vondelstraat.

Bronnen

https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/V.html

PGNC 23/2/1896

Verbinding Van Schaeck Mathonsingel

Op de kaart is tevens te zien dat de (huidige) Vondelstraat oorspronkelijk doorliep tot de (huidige) van Schaeck Mathonsingel. Deze verbinding werd verbroken bij de wederopbouw, toen de appartementen werden gebouwd.

Hoek Van Schaeck Mathonsingel en Vondelstraat

(Vondelstraat 1, verwoest)

Vondelstraat 1, hoek Van Schaeck Mathonsingel, Vondelstraat 1, 1939 (F10036 RAN)
Vondelstraat 1, hoek Van Schaeck Mathonsingel, Vondelstraat 1, 1939 (F10036 RAN)
De ruïne van het Psychologisch Instituut van de universiteit op de hoek met de Van Schaeck Mathonsingel dat tijdens de periode dat Nijmegen frontstad was, totaal werd verwoest, 9/1944-3/1945 (Anna Huybers via F52144 RAN)
De ruïne van het Psychologisch Instituut van de universiteit op de hoek met de Van Schaeck Mathonsingel dat tijdens de periode dat Nijmegen frontstad was, totaal werd verwoest, 9/1944-3/1945 (Anna Huybers via F52144 RAN)

Zoals gezegd liep de Vondelstraat oorspronkelijk tot aan de Van Schaeck Mathonsingel. Ook het pand op de hoek van de Van Schaeck Mathonsingel en de Vondelstraat werd tijdens het bombardement van 1944 verwoest. Bij de wederopbouw werd verbinding met de Vondelstraat verbroken.

Vondelstraat 9-11

Rengers

Een foto van Limonadefabriek Rengers uit begin jaren 70 is te zien op F44476 RAN.

Een foto waarop de heer Rengers op 2 september 1977 het koopcontract ondertekend voor de verkoop is te zien op F44481 RAN.

Moskee

Moskee Vondelstraat (mei 2026)
Moskee Vondelstraat (mei 2026)

Op 1 december 1976 schrijft de Gelderlander dat de kans groot is dat de oude limonadefabriek door het Moskee-comité gehuurd of gekocht zal worden om te dienen als moskee. “Het pand is voor dit doel uitermate geschikt.”

Op dat moment zijn er 1600/”naar schatting 2.000” moslims in Nijmegen. Tot dan toe vonden religieuze bijeenkomsten steeds op een andere huurlocatie plaats. Vaak moest uitgeweken worden naar de ontmoetingsruimte van de Stichting Bijstand Buitenlandse Werknemers, die voor een religieus samenkomen niet geschikt was.

De fabriek is dusdanig gemakkelijk geschikt te maken, dat dan aanstaande donderdag al het Schapenfeest in de toekomstige moskee kan worden gevierd.

Alle collectes in de Boskapel tijdens de Advent en Kerstnacht zullen voor de moskee bestemd worden. Pater van den Berg “riep alle christen-gemeenten van de stad op in de Kerstnacht een grote inzameling voor datzelfde doel te houden onder het motto “Er was geen plaats voor hem…” Zoals bekend staat de nijmeegse Raad van Kerken volledig achter de werkzaamheden van de Moskee-werkgroep.” (01/12/1976)

Een goede week later gaat de huur van de fabriek als proefperiode voor een half jaar in. Daarna zal worden besloten of het gebouw definitief wordt aangekocht. (10/12/1976)

De moskee krijgt naast de eigenlijke limonadefabriek ook de beschikking over de bijbehorende administratieruimte en woonhuis.

Vondelstraat 22-26

Vondelstraat 22, 24 en 26, augustus 2023 (Google Streetview)
Vondelstraat 22, 24 en 26, augustus 2023 (Google Streetview)

Op de bouwtekening van Vondelstraat 22-26 staat “De uitvoerder A. Koster Ziekenstraat 61” (de huidige Ziekerstraat). Bij de handtekening van de burgemeester en secretaris staat de datum van 4-10-1901. In ieder geval komt A. Koster op de Ziekenstraat 61 voor als “timmerman” in de Adresboeken 1896 tot en met 1903.

Bouwtekening Vondelstraat 22-26, bij de handtekening van de burgemeester staat 4-10-1901 (D12.378252)
Bouwtekening Vondelstraat 22-26, bij de handtekening van de burgemeester staat 4-10-1901 (D12.378252)

Kokke

Chris Kokke was voor 1900 al begonnen met het produceren van kaarsen. In 1897 of 1898 is hij verhuisd naar de Bottendaal nr. 13 (nu: van Oldenbarneveltstraat 13). Vervolgens is hij in 1902 gaan wonen op Vondelstraat 22, 24 en 26.

Op 16 mei 1903 bevalt Hendrina M.A. Kokke-Koster van een dochter. Dan is het “Kaarsenfabriek “St. Antonius””. (De Gelderlander 17/5/1903)

“Nummer 22 was een klein fabriekspand gelegen achter de boven en benedenwoning genummerd 24 en 26.
Met regelmaat werd personeel gevraagd, de zaak floreerde.
De Chemische Fabriek “De Bijenraat” is door Chris Kokke opgericht in juli 1914 en was op het zelfde adres gevestigd als Kerkwaskaarsenfabriek St. Antonius aan de Vondelstraat 22.
Later is voor De Bijenraat ook het woonhuis Vondelstraat 24 in gebruik genomen, de familie Kokke zelf woonde toen op Vondelstraat 26, het bovenhuis.
In 1918 of begin 1919 is de productie van Chemische Fabriek “De Bijenraat” zowel als Kerkwaskaarsenfabriek St. Antonius verhuisd naar de Graafseweg 59.” (Noviomagus)

Bron, en zie voor het volledige artikel: https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Webmuseum/Drukwerk/cwdata/kerkwaskaarsenfabriek%201920.html

En https://www.noviomagus.nl/Varia/Papier/Bijenraat.htm

Verschuur

Advertentie schoenreparaties F. Verschuur Vondelstraat 22-26 (De Gelderlander 1/3/1919)
Advertentie schoenreparaties F. Verschuur Vondelstraat 22-26 (De Gelderlander 1/3/1919)

Op nummer 22 zal Francincus Verschuur zijn schoenenfabriek beginnen, die uiteindelijk zal uitgroeien tot de bekende Robinson schoenfabrieken.

November 1919 krijgt F. Verschuur een hinderwetvergunning voor “het oprichten van eene door elektriciteit gedreven inrichting tot het vervaardigen van schoenen en laarzen in de perceelen Vondelstraat 22 en 34, kad bekend gemeente Nijmegen, sectie B. no. 3094 (ged.) en 3227 (ged.)” (PGNC 15/11/1919)] Deze vergunning was in augustus al aangevraagd, maar in oktober nog verdaagd omdat het benodigde onderzoek nog niet is afgerond. (De Gelderlander 29/8/1919 en PGNC 11/10/1919)

In 1921 wordt op de schoenfabriek twee meisjes van 15 of 16 jaar gevraagd. (De Gelderlander 28/6/1921).

Franciscus Verschuur (1885 Heesch (bij Oss)) was in 1916 naar Nijmegen gekomen. Zijn vader had een schoenmakerij in Heesch. Voordat Verschuur zich met zijn familie in Nijmegen 1916 was hij arbeider geweest bij schoenfabriek Hoffmann in Kleef. In Nijmegen was hij thuis begonnen met het maken van kinderenschoenen. Het is mij nog niet bekend of dit al de Vondelstraat was of niet.

In juni 1922 krijgt Verschuur nog een hinderwetvergunning voor “het oprichten van eene door elektriciteit gedreven inrichting voor het vervaardigen van schoenen en laarzen”. (PGNC 13/6/1922) Het is nog niet duidelijk hoe deze vergunning zich verhoudt tot de reeds bestaande vergunning.

In 1924 wordt de N.V. schoenfabrieken voorheen Frans Verschuur opgericht op de St. Stephanusstraat 8. Zie voor het vervolg https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/Hendriks/Robinson.htm.

Frans Verschuur zelf komt in het Adresboek 1920 nog voor op Vondelstraat 26 als schoenfabrikant.

In Adresboek 1924 komt hij nog voor op nummer 26, waarbij nummer 24 nog “Schoenenfabriek” is. Verschuur is dan “schoenfabrikant”.

In het Adresboek 1932 komt F. Verschuur, schoenfabrikant voor op Groesbeekscheweg 249a.

Vervolg nummer 22: aantal bedrijven

Daarna lijken er een aantal bedrijven op Vondelstraat 22 te zijn gekomen, die langere of kortere daar gezeten hebben. Hoewel nog niet gestreefd naar volledigheid, zijn de volgende namen gevonden:

Electrische Meubelfabriek Theunissen & Hermens

Advertentie Electrische Meubelfabriek Theunissen & Hermens (De Gelderlander 17/7/1924)
Advertentie Electrische Meubelfabriek Theunissen & Hermens
(De Gelderlander 17/7/1924)

In juli 1924 is het Electrische Meubelfabriek Theunissen & Hermens. (De Gelderlander 17/7/1924)

De advertentie De Gelderlander 25/10/1924 schrijft daarbij dat Vondelstraat 22 de (ingang poort) is.

In ieder geval is er nog een advertentie in PGNC 22/5/1926 gevonden.

Een aantal andere meldingen

Firma Piebenga & Schekman, electro-technisch installatie bureau en reparatie inrichting komt op dit adres voor in 1928.

Februari 1935 krijgt J.D. van Ingen telefoonaansluiting op Vondelstraat 22 (PGNC 23/2/1935)

Oktober 1942 heeft W.H.A. Verwey & Zn. “Groothandel in alle soorten kaas” zijn pakhuis en kantoor verhuisd van Driehuizerweg 336 naar Vondelstraat 22 (PGNC 31/10/1942).

Drukkerij van Breda

In augustus 1945 vraagt Drukkerij van Breda een “bekwaam 2e klas Drukker”. (De Gelderlander 22/8/1945) Ook in het Adresboek 1966 komt deze drukkerij nog voor.

Vondelstraat 34

Tasche

Op 21 maart 1902 krijgt H.A. Tasche een hinderwetvergunning voor “het oprichten van eene door gaskrachtwerktuig gedreven inrichting voor galvanische metaalbedekking in het perceel aan de Vondelstraat, kadaster Nijmegen, Sectie B, No. 2951 (PGNC 27/3/1902).

Zie voor de rijwielhandel:

Tasche architect Hoffmann
Advertentie bedrijf Hamer & Witt-Nijmegen, voorheen Firma Gebr. Tasche (De Gelderlander 3/5/1903)
Advertentie bedrijf Hamer & Witt-Nijmegen, voorheen Firma Gebr. Tasche (De Gelderlander 3/5/1903)

In mei 1903 is het bedrijf Hamer & Witt-Nijmegen, voorheen Firma Gebr. Tasche hier gevestigd (De Gelderlander 3/5/1903).

Vondelstraat 36-38

Advertentie Heineken's Glazenwasscherij, Vondelstraat 36-38 (PGNC 27/4/1902)
Advertentie Heineken’s Glazenwasscherij, Vondelstraat 36-38 (PGNC 27/4/1902)

Veiling

Zie voor de veiling het artikel op Noviomagus.

Vondelstraat 37-43

Vondelstraat 37 – 43

1904 bouwkundige Joh vd Akker Afgaande op het bouwdossier, is de Vondelstraat 37 tot en met 43 gebouwd in 1904. Het is niet duidelijk hoe de bouwtekening precies moet worden gelezen. Er staat “eigenaars G. v.d. Akker en daaronder Joh. v.d. Akker bouwkundige”. Waarschijnlijk betreft dan G. v.d. Akker als eigenaar en Joh. v.d. Akker…

Lees verder

Vondelstraat 69

“HERENHUIS met TUINHEK, gebouwd in 1904 in Overgangsarchitectuur door de bouwkundige H.G. Burgers (*1875) in opdracht van papierfabrikant Schut. Het pand bezit invloeden van het Rationalisme door de in hardsteen uitgevoerde detailleringen als zuilen en aanzetstenen en ter plaatse van de verdiepingsvloer van de bel-etage, in een verder in baksteen opgetrokken gevel. Genoemde onderdelen geven in natuursteen hun belang in de constructie weer. In het interieur bepalen diverse Art Nouveau-elementen de vormgeving. De achtergevel is louter als sluitende gevel uitgevoerd en toont aan dat de voorgevel het aanzien naar buiten was.” (Rijksmonumenten)

Noviomagus noemt daarbij, dat de bouwkundige Hermanus Gradus Burgers ontwierp onder toezicht van het architectenbureau van Van der Pluijm en Gielen. Het werd gebouwd door aannemer Thunissen. (https://www.noviomagus.nl/Monumenten/monument_0187.html, met een uitgebreide beschrijving)

Rijksmonument

Het gebouw is een Rijksmonument, met als Waardering: (https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/523047, met een uitgebreide beschrijving)

“HERENHUIS met TUINHEK, gebouwd in 1904.

– Van architectuurhistorisch belang als voorbeeld van een goed en gaaf bewaard woonhuis in Overgangsarchitectuur waarbij vernieuwende elementen vanuit het Rationalisme duidelijk herkenbaar zijn. Het interieur vertoont Art Nouveau-invloeden en heeft unieke onderdelen als een fraai vormgegeven haardnis. Het tuinhek legt in materiaalgebruik (baksteen en hardsteen) en boogvormen een relatie met de voorgevel van het pand.

– Van stedenbouwkundig belang als onderdeel van de aaneengesloten oostelijke gevelwand van de Vondelstraat in de laat 19de-eeuwse en vroeg 20ste-eeuwse stadsuitleg die na de afbraak van de vestingwerken tot stand is gekomen.

– Van cultuurhistorisch belang als voorbeeld van een directeurswoning uitgevoerd in een stijl die verschillende, voor die tijd moderne invloeden vanuit de bouwkunst toont.”

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/523047

Vondelstraat 79

Rond 1911-1912: Klinkum Meulenberg’s Parapluiefabriek

Op 21 juli 1911 krijgt N.V. Klinkum-Meulenberg’s Parapluiefabriek een bouwvergunning” voor het bouwen van een dubbel woonhuis en een daarachter gelegen fabrieksgebouw. Het adres van het dubbele woonhuis was Graafscheweg 106-108 (sinds 26 juni 1923: nummer 100-102). Het adres van de fabriek is Vondelstraat 79.” Op 1 oktober 1912 wordt van Klinkum failliet verklaard.

Zie voor Klinkum Meulenberg’s Parapluiefabriek en de gevonden muurschildering (tevens bron): https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=gevschil40.htm

Rond 1913 Martinus Gerritzen rijwielfabriek

Daarna vestigt Martinus Gerritzen (1870-1928) in of omstreeks 1913 hier zijn rijwielfabriek. Zie:

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=gevschil40.htm

In het adresboek 1914-1915 komt M. Gerritzen met privé adres voor op Graafsche weg 108, fabriek Vondelstraat 79.

(Bijna) Gemeentelijk monument

Vondelstraat 79 staat op de lijst om gemeentelijk monument te worden. Daarbij is de planning om vanaf 2024 het proces daartoe te starten. (Planning bescherming nieuwe monumenten)

Linssen

In PGNC 22/10/1901 staat de aanbesteding van “Het bouwen van een beneden- en bovenhuis aan de Vondelstraat, voor rekening Ger. Linssen” door Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden. Het is nog onduidelijk welk adres dit betreft.

Vondelstraat 37 43, bouwkundige Joh vd Akker (mei 2026)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Vondelstraat 37 – 43

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1904 bouwkundige Joh vd Akker

Vondelstraat 37 43, bouwkundige Joh vd Akker (mei 2026)
Vondelstraat 37 43, bouwkundige Joh vd Akker (mei 2026)

Afgaande op het bouwdossier, is de Vondelstraat 37 tot en met 43 gebouwd in 1904. Het is niet duidelijk hoe de bouwtekening precies moet worden gelezen. Er staat “eigenaars G. v.d. Akker en daaronder Joh. v.d. Akker bouwkundige”. Waarschijnlijk betreft dan G. v.d. Akker als eigenaar en Joh. v.d. Akker als bouwkundige.

Ontwerp van twee Onder en Boven Woningen Gelegen aan de Vondelstraat, De eigenaars G. v.d. Akker, Joh v.d. Akker bouwkundige, datum bouwdossier 10-1-1904 (D12.378809)
Ontwerp van twee Onder en Boven Woningen Gelegen aan de Vondelstraat, De eigenaars G. v.d. Akker, Joh v.d. Akker bouwkundige, datum bouwdossier 10-1-1904 (D12.378809)

Hieronder staat een tabel weergegeven van de gevonden bewoners in de eerste jaren.

Vondelstraat 37, 39 en 41 komen al voor in het Adresboek 1903, waarbij M. v.d. Akker op nummer 41 woont. Het is nog onbekend in hoeverre er een relatie is met G. of Joh.

Daarnaast gaat het mogelijk om gebouwen die gesloopt of ingrijpend verbouwd zijn, omdat geen van de namen in het Adresboek 1905 terugkomt.

Joh. v.d. Akker, aannemer/bouwkundige

Joh. v.d. Akker lijkt een aannemer/bouwkundige te zijn: In de tot nu toe gevonden advertenties wordt hij de ene keer aannemer en de andere keer bouwkundige genoemd. In de Adresboeken komt hij voor als “bouwkundig opzichter”, maar mogelijk is dit een slordigheid: waarschijnlijk het beroep dat hij aanvankelijk uitoefende voordat hij zich aannemer of bouwkundige ging no

Bij de verbouwing van het Muziek- en instrumentenmagazijn van de heer Polak is de Joh. van den Akker (Molenstraat 126) de aannemer. Overigens is G. van den Akker de leverancier van de etalage- en verlichtingsartikelen. Of het dezelfde G. van den Akker betreft ten aanzien van het Vondelstraat pand is nog niet bekend.

In PGNC 1/1/1905 is er een nieuwjaarsadvertentie van Joh. van den Akker, Aannemer – Vondelstraat 43. Ook schijft hij zich bijvoorbeeld als aannemer in bij de bouw van een school op de Daalschen weg (De Gelderlander 2/7/1905). Daarbij heeft hij de laagste inschrijving, maar wordt het werk gegund aan H. Bartels (PGNC 2/7/1905).

Daarnaast is advertentie voor de aanbesteding van “Het amooveren en weder opbouwen etc. van ’t bovengedeelte van perceel No. 126, Molenstraat, Nijmegen” gevonden. Joh. van den Akker is dan de bouwkundige. Hij kwam daarbij zelf op dit adres voor in het Adresboek 1903.

G. W. v.d. Akker, bouwkundige

In de Adresboeken 1905, 1907, 1908 komt G.W. v.d. Akker, bouwkundige voor op huisnummer 37.

Gevonden Bewoners

NaamOmschrijvingStraatAdresboek
Th.A. Cramer Vondelstraat 371903
A.E. Maters Vondelstraat 391903
A.P.J. Berends Vondelstraat 391903
W. v.d. Goes Vondelstraat 391903
Jhr. J.R. Rengers Vondelstraat 391903
Hora Siccema Vondelstraat 391903
    
M. v.d. Akker Vondelstraat 411903
J.W. Robbijns Vondelstraat 411903
    
J.P.H. v.d. AkkerBouwkundig opzichterVondelstraat 41In 1903 Molenstraat 126;
1905, 1907;
In 1908 Broerstraat 21
    
A.J.C. v.d. HeijdenCandidaat-notarisVondelstraat 391905
    
G.W. v.d. AkkerBouwkundigeVondelstraat 371905, 1907, 1908
Wed. A. v. AertGeboren J.C. BrouwersVondelstraat 371905, 1907, 1908
    
C. ToornComm. PosterijenVondelstraat 411907
    
    
P.J. v.d. Berg Vondelstraat 391908
Wed. S. Horensma Vondelstraat 411908
D. Grilk Vondelstraat 411908
Wed. E. de JongGeboren A.J.A.H. AlbrachtVondelstraat 411907, 1908
A. Konijn Vondelstraat 431908
    

Bottendaal

Deze Pagina verzamelt artikelen die reeds over Bottendaal zijn gepubliceerd. Lunet Bottendaal: afvalplaats voor botten? Bottendaal is vernoemd naar een…

Van Oldenbarneveltstraat

Deze pagina verzamelt artikelen over de Van Oldenbarneveltstraat. Waarschijnlijk is het bekendste gebouw het voormalige Klooster van de Zusters Franciscanessen…

Graafseweg

De Graafseweg is een van de drukste wegen van Nijmegen. Hij loopt van het Keizer Karelplein tot aan de Graafsebrug.…

Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)
#Nijmegen

Van Oldenbarneveltstraat

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)
Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)

Deze pagina verzamelt artikelen over de Van Oldenbarneveltstraat, een van de bekendste straten van de wijk Bottendaal. Waarschijnlijk is het bekendste gebouw het voormalige Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie. Of anders de voormalige Parapluiefabriek.

Bottendaal

Aanvankelijk wordt de straat Bottendaal genoemd. Deze naam wordt in de Gemeenteraad van 16 juni 1882 vastgesteld, samen met onder andere de Van Diemerbroekstraat. (PGNC 18/6/1882)

De naam Bottendaal

NIMEGUE/ G.Brakel ; del 1714 ; [rechtsonder in kader] / Ville forte dans la province | de Gueldre, avec les nouvelles |Fortifications | de Monsieur Coehoorn, Het leven van Zyne hoogheit Johan Willem Friso, prinse van Oranje en Nassau,…. Nevens de historie van den jongstleden oorlog: met de gronttekening der voornaamste steden en vestigiingen verykt/Isaac Lamiguel, Amsterdam: Bij Jaohannes Oosterwyk, 1716Annotatie: 1. Kaart geplaatst binnen kader / 2. Zuiden boven / 3. T.1.Pag.38 rechts boven tegen kaderrand / 4. Titel rechtsonder tegen kaderrand / 5. Paralleltitel onder titel / 6. Faecit onder paralleltitel / 7. Schaalstok links onder tegen kaderrand / 8. Toponiemen, Fort Knodsen | burg / 9. Opschriften, La Vahal Fleuve; Craen poort; Hoorn | werk; Haven; Hoender | poort; Heselpoort; Molenpoort; Hersteegh poort; 't Hof; Hoederbergh; Steen Cruys; Kijk in de Pot; Bottendaal, 1714 (KPA-II-21 RAN bewerkt)
Vesting Nijmegen 1714 KPA-II-21; NIMEGUE/ G.Brakel ; del 1714 ; [rechtsonder in kader] / Ville forte dans la province | de Gueldre, avec les nouvelles |Fortifications | de Monsieur Coehoorn, 1714 (KPA-II-21 RAN bewerkt)

De naam Bottendaal verwijst naar een lunet, welke in de 17e eeuw was geplaatst. Op de kaart uit 1714 is het lunet rechtsboven te zien, dan geschreven, hier geschreven als Bottendael.

Voor die tijd is de naam niet bekend. Bovendien is niet vast te stellen waar Bottendaal naar verwijst. In de overlevering wordt de verklaring genoemd dat het verwijst naar de kuilen waar de botten van terechtgestelden werden begraven. Dit lijkt echter niet waarschijnlijk.

De Gemeenteraad bespreekt op 22 februari 1896 31 nieuwe straatnamen. Tegelijkertijd is er een adres van de bewoners van de Bottendaal binnengekomen, om de naam te wijzigen in Rembrandtstraat. (PGNC 25/2/1896) (In maart 1896 komt echter juist het verzoek van Van Houweninge en Co. om de naam níet te veranderen (De Gelderlander 10/3/1896))

De Gemeenteraad gaat hier niet mee akkoord. “Ter geruststelling” plaats van Schevichaven in PGNC 1/3/1896 een artikel waarin hij verklaart dat de naam Bottendaal niet afkomstig is van de begraven beenderen van misdadigers.

Van Oldenbarneveldtstraat

Op 8 mei 1909 neemt de Gemeenteraad het besluit om per 1 januari 1910 de naam te veranderen in “van Oldenbarneveldtstraat”. Dit om verwarring met de naam Doddendaal te voorkomen.

In het Raadsbesluit van 9 juli 1924 wordt de naam “van Oldenbarneveltstraat”, dus zonder d, vastgesteld. De naam heeft de straat nog steeds.

Overigens is het mij nog niet duidelijk waarom er gekozen is voor de naam van deze Nederlandse staatsman (en idem dito wat betreft de Vondelstraat), te midden van straten vernoemd naar Nijmeegse notabelen.

(Overige) Bron

https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/B.html en https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Prikbord/prikbord-item.php?t=10259

Wijzigingen huisnummers

Tussen 1896 en 1898 zijn huisnummers van Bottendaal aangepast. Daarbij wijst Rob Essers op de Adressenboeken van 1896 en 1898, waar de aanpassingen te zien zijn:

1896 1898  
HuisnummerAdres vanHuisnummerAdres vanOpmerking
  11J.J. Groes 
  13W.C. Kokke 
1wed. W.d. Worff15awed. W. v.d. Worff 
1aW.J.H. Adriaens17Ha. J. ToursDit is een aanname: zowel 1a, 2a en 3 als 17, 19 en 23 hebben 3 adressen. Én ervan uitgaande dat noch de weduwe W. v.d. Worff, noch B.W. de Blécourt verhuisd is
2a 19G. Blokhuis 
3 23H. Duijs 
4B.W. de Blécourt25B.W. de Blécourt 
5G.J. Hofstedse Crull  Het is op dit moment nog onduidelijk hoe 5 zich verhoudt tot 65,67 en 69 (mogelijk is er nieuwbouw geweest)
  65M. Gerritsen 
  67J.G. Huese 
   J.A. Tours 
  69kantoor Marck Spier & Co 
7F.W. Dickmann71F.W. Dickmann 
9A.C. Cambier73A.C. Cambier 
 Firma v. Houwingen & Co. Firma v. Houwingen & Co. 
 Dames Japikse wed. Jhr. Mr. W.C. de Jonge 
11Dr. M.J.H. Houba75J. Scheltema 
13C. Post77C. Post 
15W. van Doorn79W. van Doorn 
17H.H. Coolen81H.H. Coolen 
 H.Kat H. Kat 
Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)

Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie

Het voormalige klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie is gebouwd in de jaren 1900-1901. Deze orde was naar Nijmegen gekomen voor het verlenen van ziekenzorg. Het gebouw is ontworpen door M. van der Pluijm en J. Gielen. In 1987 vertrekken de zusters naar Tilburg.

Lees verder
Dickmann’s Parapluiefabriek, van Oldenbarneveltstraat (het linker pand dat nog juist te zien is) (Evert F. van der Grinten via F78502 RAN CCBYSA tevens Auteursrechthouder)

Dickmann’s Parapluiefabriek

28-2-1889 vindt de aanbesteding plaats van “Het bouwen van een Woonhuis met afzonderlijke Parapluiefabriek op een terrein gelegen aan den Bottendaal aldaar. Een en ander voor rekening van den heer F.W. Dickmann. De architect is J.J. Weve. (De Gelderlander 10/2/1889). In november 1889 krijgt Dickmann telefoon (nummer 131, De Gelderlander 3/11/1889) In de personeelsadvertentie van…

Lees verder

Joodse bewoners

Van Oldenbarneveltstraat 43 (Alexander Gotlieb) komt voor als een van de leegroofde panden (Oorlog in Nijmegen)

Van Oldenbarneveltstraat 47, bewoners in 1941 (Digitaal Joods Monument)

Van Oldenbarneveltstraat 69, bewoners in 1941 (Digitaal Joods Monument):

  • Leopold Henri de Haas, 1912-1942
  • Gezina Henriette Zaligman – de Haas 1916 -1942
  • Familielid van gezin de Haas

Van Oldenbarneveltstraat 13

Zie hiervoor de opmerkingen op https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Prikbord/prikbord-item.php?t=10259

In De Gelderlander 1/1/1897 plaatst Chr.W. Kokke, in kaarsen, een nieuwjaarsadvertentie.

Van Oldebarneveltstraat 27-33

Woonhuis in een serie van vier op de van Oldebarneveltstraat 27-33 van architect Nic. Molenaar uit 1900 (Bijschrift bij F39686 RAN, een foto uit 1983 van huisnummer 31. Zie ook foto F39687 RAN). Funda noemt als bouwjaar van Van Oldenbarneveltstraat 29 het jaar 1899.

Bottendaal 65/Van Oldenbarneveltstraat 65

In PGNC 2/7/1899 plaatst N.P.C. van Meerbeeck, Bottendaal No. 65 een advertentie voor zijn “Generaal-Agentschap der Fransche Levensverz.-Maatschappij “La Nationale”.

In juni 1899 vraagt Mevrouw van Meerbeeck, Bottendaal 65 een “dagjmeisje”

Bottendaal 7/ Van Oldenbarneveltstraat 71

1888-1889 Nijmegen: Woonhuis fabrikant F.W. Dickmann, architect Weve (https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Jacob_Weve)

Op 15 december 1888 besluit de Gemeenteraad tot de verkoop van een bouwterrein gelegen aan de Bottendaal van 950 M² aan F.W. Dickmann, alhier voor f5 per M² (PGNC 18/12/1888).

Op 10 februari 1889 staat de aanbesteding op 28 februari aangekondigd van “Het bouwen van een woonhuis met afzonderlijke Parapluiefabriek op een terrein gelegen aan den Bottendaal aldaar. Een en ander voor rekening van den heer F.W. Dickmann. De architect is J.J. Weve. (De Gelderlander 10/2/1889)

Bouwvergunningen noemt 2 woonhuizen:

“-In 1889 wordt aan F.W. Dickmann vergunning verleend tot het bouwen van 2 woonhuizen en een fabrieksgebouw aan de Bottendaal.”

Advertentie verplaatsing parapluie fabriek Hickmann-Schnitzler (PGNC 26/5/1889)
Advertentie verplaatsing parapluie fabriek Hickmann-Schnitzler (PGNC 26/5/1889)

In mei 1889 is de fabriek en het kantoor overgeplaatst (PGNC 26/5/1889). Hij heeft zijn winkel aan de Broerstraat dan laten verbouwen.

Uitstel?

Rond 1 november 1891 krijgt Dickmann, “eigenaar van een perceel bouwterrein aan den Bottendaal”, uitstel voor de bouw van het woonhuis, dat volgens de overeenkomst op 1 januari 1894 voltooid moet worden. (PGNC 1/11/1891) Het is nog niet bekend of dit het “woonhuis” bij de fabriek betreft of een later woonhuis.

In de Gemeenteraad van 12 augustus 1893 krijgt Dickmann op zijn verzoek opnieuw uitstel tot 1 mei 1895. Hiermee gaat de Raad akkoord, omdat hij al uitstel tot 1 januari 1894 had gekregen.

Bottendaal 9/Van Oldenbarneveltstraat 73

Advertentie verhuizing Van Houweninge & Co naar Bottendaal 9 (De Gelderlander 4/5/1893)
Advertentie verhuizing Van Houweninge & Co naar Bottendaal 9 (De Gelderlander 4/5/1893)

Per 1 mei 1993 verhuist van Houweninge & Co. van de Molenstraat 62 naar Bottendaal 9 (PGNC 16/4/1893).

Afgaande op de advertenties “voor” en “na”, is zij zich vanaf dat moment naast verzekeringen en hypotheken ook nadrukkelijker op de makelaardij gaan richten (PGNC 28/5/1893)

Advertentie Van Houweninge & Co (PGNC 28/5/1893)
PGNC 28/5/1893

Overige gebruikers Bottendaal 9

Zoals hierboven is te zien, zijn er zowel in 1896 als 1898 3 gebruikers op het adres Bottendaal 9.

In PGNC 1/5/1895 plaatst Mejuffrous Statius-Muller een verhuisbericht naar nummer 9. Daarnaast is een advertentie gevonden dat zij op 2 september 1896 de teken- en schilderlessen weer hervat. (PGNC 30/8/1896)

Huidig van Oldenbarneveltstraat 75

In maart 1898 krijgt J. Scheltema telefoon (nummer 75; De Gelderlander 13/3/1898)

In PGNC 13/12/1899 vraagt mevrouw Scheltema een Dienstbode.

Bottendaal 13/ Van Oldenbarneveltstraat 77

Zie hiervoor https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Prikbord/prikbord-item.php?t=10259

De tot nu eerstgevonden advertentie van F.H. von Boddien is gevonden in PGNC 8/5/1890. Van Bodden zal daarna regelmatig adverteren voor verschillende levens- en brandverzekeringen.
De tot nu eerstgevonden advertentie van F.H. von Boddien is gevonden in PGNC 8/5/1890. Van Bodden zal daarna regelmatig adverteren voor verschillende levens- en brandverzekeringen.

In april 1895 krijgt C. Post telefoon. (PGNC 28/4/1895). Hij komt in het Adresboek 1896 voor op nummer 13 en in 1898 op nummer 77.

Bottendaal 15 en 17/ Van Oldenbarneveltstraat 79 en 81

Van Oldenbarneveltstraat oa 79 en 81, afgaande op het uiterlijk dezelfde ontwerper(?) (Google Streetview)
Van Oldenbarneveltstraat 2oa 79 en 81, afgaande op het uiterlijk dezelfde ontwerper(?) (Google Streetview)

“n het overzicht van Verleende bouw- en hinderwetvergunningen tussen 1850 – 1900 te Nijmegen van Hans Giesbertz staat dat in 1889 aan C. Verburgh vergunning wordt verleend tot het bouwen van 3 huizen aan de Bottendaal. Eén hiervan is waarschijnlijk van Oldenbarneveltstraat 79 en 81. Aannemer en timmerman Coenraad Verburgh (Nijmegen 11 december. 1844 – Zutphen 9 augustus 1919) heeft de panden niet alleen gebouwd, maar was tot 1915 ook de eigenaar van nummer 79 en 81.” Zie verder het artikel https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Gemeentearchief/Cat03/cwdata/30.html

Een tekening van een terrein aan de Bottendaal, verkocht aan F.W. Dickmann, van Oldenbarneveltstraat, 1/1/1890-31/12/1890 (KPU-454 RAN)
Een tekening van een terrein aan de Bottendaal, verkocht aan F.W. Dickmann, van Oldenbarneveltstraat, het terrein daar onder is “Eigendom van de heer Verburgh”, 1/1/1890-31/12/1890 (KPU-454 RAN)

Op 23 februari keurt de Gemeenteraad het verzoek van C. Verburgh goed om 4 in plaats van 2 woningen te bouwen: hij heeft grond gekocht op de hoek “van Bottendaal en van Diemerbroekstraat”, met als voorwaarde dat hij daarop 2 woningen bouwt. De Gemeenteraad keurt het voorstel goed op voorwaarde:

  • Dat de woningen worden gebouwd volgens de overgelegde tekening
  • Dat tussen de straat en de gevels aan de Bottendaal een ruimte van 5 meter overblijft, welke als tuin moet worden aangelegd en waarop niet gebouwd mag worden. (PGNC 27/2/1889)

Zoals hierboven staat aangegeven, noemt Bouwvergunningen 3 huizen:

“-In 1889 wordt aan C. Verburgh vergunning verleend tot het bouwen van 3 huizen aan de Bottendaal.”

Bottendaal 15/ Van Oldenbarneveltstraat 77

In De Gelderlander 27/6/1896 vraagt Mevr. van Doorn, Bottendaal 15, een Dienstbode.

Verkoop stukken grond

In de kranten staan regelmatig berichten over de toestemming van de Gemeenteraad tot verkoop van bouwterrein. Hieronder staan de tot nu toe gevonden besluiten weergegeven. Daarbij is wel belangrijk te onderkennen:

  • Dat de toestemming niet zondermeer betekent dat de verkoop is doorgegaan
  • Dat de koper van het bouwterrein de uiteindelijke bouwer is
  • Een onderstaande bespreking kan betrekking hebben op een van de reeds genoemde panden.

1894: Verkoop stuk grond aan de Haan

Sectie B no. 1491

In oktober 1894 discussieert de Gemeenteraad over de verkoop van een stuk grond aan de heer Jansen of de Haan:

  • J. Jansen wil een bouwterrein kopen van 200 m² aan de Graafsche Straat en de Bottendaal voor f6,- per m²
  • H.H. de Haan wil een stuk grond kopen van 3960 m², Sectie B no. 1491 voor f5,75

Daarbij discussieert de Raad of de Haan wist van de besprekingen met Jansen. En Jansen is weliswaar de eerste met een schriftelijk bod, maar ook de gesprekken met de Haan liepen al. Daarnaast is er een groot verschil tussen de twee voorgenomen aankopen. De Gemeenteraad besluit in te gaan op het bod van Jansen.

Voorwaarden zijn onder andere:

  • Vóór 1 november 1899 moet de grond bebouwd zijn met:
    • 7 herenhuizen aan de Graafsche straat, met 1 herenhuis aan de langs de noordzijde van het terrein lopende straat
    • En met ten hoogste 8 en ten minste 6 herenhuizen aan de Bottendaal’
    • Elk huis heeft minimaal de huurwaarde van f500,- per jaar
  • De voorgevels moeten 9,5 meter van de Graafsche straat afliggen, 5 meter vanaf de Bottendaal en 2,5 meter van de langs de noordzijde van het terrein lopende straat

(PGNC 16/10/1894 en De Gelderlander 17/10/1894)

Van Oldenbarneveltstraat 2

Perceel aan de Graafsestraat hoek Bottendaal, verkocht aan Wiegerink Linksboven op achterzijde met potlood geschreven: 453, 1/1/1888-31/12/1888 (KPU-453 RAN)
Perceel aan de Graafsestraat hoek Bottendaal, verkocht aan Wiegerink
Linksboven op achterzijde met potlood geschreven: 453, 1/1/1888-31/12/1888 (KPU-453 RAN)

Van Oldenbarneveltstraat 24 en 26

Ontwerp van twee Heerenhuizan aan den Bottendaal, De Uitvoerder is G. Buskens, Datum op tekening 7 Februari 1899 (D12.377882)
Ontwerp van twee Heerenhuizan aan den Bottendaal, De Uitvoerder is G. Buskens, Datum op tekening 7 Februari 1899 (D12.377882)

Muurschildering Raaf

Muurschildering van een raaf in de van Oldenbarneveltstraat
Muurschildering van een raaf in de van Oldenbarneveltstraat
Stationsplein, Vanaf het station gezien, kijkend in zuidoostelijke richting zien we het Stationsplein met links het pand op de hoek met de van Oldenbarneveltstraat, rechts de loods van Van Gend en Loos, en in het midden het wachthuisje van de stoomtram, 1893-1898 (J.H. Schaefer's via F93498 RAN)
Stationsplein, Vanaf het station gezien, kijkend in zuidoostelijke richting zien we het Stationsplein met links het pand op de hoek met de van Oldenbarneveltstraat, rechts de loods van Van Gend en Loos, en in het midden het wachthuisje van de stoomtram, 1893-1898 (J.H. Schaefer’s via F93498 RAN)
Van Oldenbarneveltstraat, gezien in de richting van de Stijn Buysstraat, 1905 (Vivat, Amsterdam via F29028 RAN)
Van Oldenbarneveltstraat, gezien in de richting van de Stijn Buysstraat, 1905 (Vivat, Amsterdam via F29028 RAN)
Van Oldenbarneveltstraat, links en rechts de Vondelstraat, 1900-1905 (F7678 RAN)
Van Oldenbarneveltstraat, links en rechts de Vondelstraat, 1900-1905 (F7678 RAN)

Bottendaal

Deze Pagina verzamelt artikelen die reeds over Bottendaal zijn gepubliceerd. Lunet Bottendaal: afvalplaats voor botten? Bottendaal is vernoemd naar een…

Graafseweg

De Graafseweg is een van de drukste wegen van Nijmegen. Hij loopt van het Keizer Karelplein tot aan de Graafsebrug.…

Van Schaeck Mathonsingel

Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen over de Van Schaeck Mathonsingel. Stadsuitleg Na afbraak van de vestingwerken wordt er rond…

Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Van Oldenbarneveltstraat 4 en 6, 1901

Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)
Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)

Het voormalige klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie is gebouwd in de jaren 1900-1901. Deze orde was naar Nijmegen gekomen voor het verlenen van ziekenzorg. Het gebouw is ontworpen door M. van der Pluijm en J. Gielen. In 1987 vertrekken de zusters naar Tilburg.

De Franciscanessen van de H. Familie

Beeld St Franciscus, Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)
Beeld St Franciscus, Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)

De congregatie van de Franciscanessen van de H. Familie werd gesticht in 1856/1857 in Eupen (tot 1918 Duitsland, daarna België) door Anna Maria Josephine Katharina Koch (Moeder Elisabeth van Jezus, 1815-1899). In 1837 was ze ingetreden in het klooster der recollectinnen en leidde vanaf 1842 daar de verpleging in het ziekenhuis.

Samen met Franziska Schervier richtte ze de congregatie van de Franciscanessen van de H. Familie op. Daarvan werd ze in 1858 de eerste algemeen overste onder de naam moeder Elisabeth van Jezus. De congregatie behoorde tot de derde orde van Franciscus: actieve religieuzen die leefden volgens de franciscaanse spiritualiteit en zich richtten op werken van christelijke naastenliefde. De zusters legden de geloften van gehoorzaamheid, armoede en zuiverheid af en zetten zich vooral in voor gezondheidszorg, ziekenverpleging en missiewerk.

Het moederhuis werd daarbij in 1875 verplaatst naar Leuven als gevolg van de “Kulturkampf” van Bismarck. Later zou het weer naar Mayen (Duitsland) worden verplaatst.

De zusters legden de geloften van gehoorzaamheid, armoede en zuiverheid af en streefden naar zelfheiliging door zich in te zetten voor christelijke naastenliefde (caritas). Christelijke naastenliefde kwam vooral tot uiting in gezondheidszorg, en dan met name verpleging, en missiewerk.

Groepsfoto van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat 4, 1953 (GN44182 RAN)
Groepsfoto van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat 4, 1953 (GN44182 RAN)

1884 – Vestiging in Nijmegen

Sociale omstandigheden Nijmegen

Rond 1880 zijn er nog geen sociale voorzieningen. Langdurig zieken, ongeneselijk zieken en bejaarden leven vaak in zeer slechte omstandigheden. Twee vooraanstaande katholieken wilden hierin verandering brengen:

  • I. Holthaus: raadslid en president van het Parochiaal Armbestuur en
  • G.A. Hamer: broer van bisschop Hamer en voorzitter van de Vincentiusvereniging

Zoals vaker in die tijd werd daarvoor de hulp ingeroepen van vrouwelijke religieuzen, voor wie caritas — christelijke naastenliefde — een belangrijke roeping vormde.

Komst naar Nijmegen

In 1884 vestigen de Zusters zich in Nijmegen, aanvankelijk op de Lange Hezelstraat 46B. Ook moeder Elisabeth, de stichtster van de congregatie, zou naar Nijmegen komen. Zij komt met vijf zusters op 28 april aan: Conradine, Lydia, Scraphia, I’ulcheria en Gudula aan en vestigen zich op de Lange Hezelstraat. “Een week later behandelen zij de eerste patiënte, die helaas echter na veertien dagen sterft.” (De Gelderlander)

Overigens hadden, als gevolg van de “Kulturkampf” de zusters al een “filiaal” in Nederland gehad. “Hoewel de activiteiten van de zusters in het Zuidlimburgse Wauback onder een kwaad gesternte blijken te staan, is het Moederhuis niet ongenegen op het Nijmeegse verzoek in te gaan. Maar in Nijmegen valt dan ook geen tegenwerking van wereldheren te verwachten. De vier pastoors van de Waal stad en hun bisschop staan zelfs vierkant achter het initiatief van Holthaus en Hamer.” (De Gelderlander)

De zusters hielden zich vooral bezig met (wijk)verpleging: het verplegen van zieken in hun eigen woning. Zij zouden echter maar tot 1886 blijven. Het pand aan de Lange Hezelstraat was al snel te klein. Door het vele werk waren er meer zusters nodig, die onderkomen nodig hadden.

Jodenberg

Omdat het pand op de Lange Hezelstraat te klein was geworden, verhuisden ze naar de Jodenberg 6. Dit gebouw kon gekocht worden vanuit liefdadigheid.

Ook dit gebouw werd al gauw te klein: inmiddels zijn er op de Jodenberg 17 zusters, terwijl het gebouw berekend is op 10. En dat, terwijl er meer zusters bij zouden moeten komen vanwege de nood in Nijmegen: de zusters zijn continu in de zorg aan de slag. In een brief aan de Nijmegenaren spreekt G.A. Hamer in februari 1899 zijn zorgen uit met een roep om giften. Dit levert een groot aantal giften op. De zusters die bij de verpleging geen onderscheid maken naar geloof, ontvangen vanuit alle gezindten bijdragen.

Van Oldenbarneveltstraat

Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, 1935 (RAN F29024)
Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, 1935 (RAN F29024)

Zuster Elisabeth maakt de bouw van het nieuwe klooster zelf niet meer mee. Wel keurt ze de nieuwe locatie van het klooster goed. Zij overlijdt echter op 3 juni 1899 in Leuven, 3 maanden nadat het kerkbestuur van de Augustinusparochie de grond “aan de Bottendaal” heeft gekocht. Ook de bisschop in Den Bosch geeft zijn goedkeuring.

 In maart 1900 wordt begonnen met de bouw, gefinancierd vanuit de collecte en een obligatielening van f35000,-. De architecten J. Gielen en M. van der Pluim ontwierpen een nieuw klooster aan de Van Oldenbarneveltstraat, die in 1901 werd ingewijd en in gebruik genomen. Hier komen 60 zusters te wonen.

Vanaf 1919 uitbreidingen

Schip en koor in de Kapel van het Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat 4, 1953 (Fotopersbureau Gelderland via F67406 RAN CCBYSA Auteursrechthouder: J.F.M. Trum)
Schip en koor in de Kapel van het Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat 4, 1953 (Fotopersbureau Gelderland via F67406 RAN CCBYSA Auteursrechthouder: J.F.M. Trum)

Voor haar uitbreiding werd in 1919 de panden Van Oldenbarneveltstraat 2 en Graafseweg 34 aangekocht. In 1925 kwam er een kapel. In 1931 werd ook van Oldenbarneveltstraat 6 gekocht, welke als noviciaat in gebruik kwam. Dit noviciaat had daarvoor op Graafseweg 27 gezeten.

Vanaf 1920 werkten de zusters ook voor het Oud-Burger-Gasthuis aan de Molenstraat. En vanaf 1922 voor de gemeentelijke lighallen voor tuberculosepatiënten. Enkele zusters zelf woonden in de lighallen aan de Molenstraat. Zij bleven echter behoren tot het klooster aan de Van Oldenbarneveltstraat. (https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=212&miadt=1212&miview=ldt&milang=nl&micode=DOC-MON&minr=733195&miaet=14)

1987 Vertrek

Door maatschappelijke en kerkelijke veranderingen treden er vanaf 1964 geen zusters meer in. Ook is het werk in de gezondheidszorg overgenomen. Daardoor verschoof de aandacht, om trouw te blijven aan de regel van de Derde Orde, naar het contemplatieve en de onderlinge zorg.

In 1987 vertrekken de laatste 24 zusters uit de Van Oldenbarneveltstraat; op 27 december (derde kerstdag) houden zij als afscheid een open huis. De congregatie vertrekt naar het nieuw gebouwde klooster “Nazareth” in Tilburg.

De Van Oldenbarneveltstraat is verkocht aan de Stichting Centrale Kamerbewoning.

Van der Pluijm en Gielen

Lees hier over de aannemers/architecten van der Pluijm en Gielen:

Kronenburgersingel 223 en 225 (vroeger 23 en 25) met tableau JHM gebouwd in 1897 architect Gielen

Van der Pluijm en Gielen, architecten

Architecten Van der Pluijm en Gielen Van der Pluijm en Gielen waren aannemers en architecten Graafseweg 3 1891 Rijksmonumenten: “Het HERENHUIS is gebouwd in 1891 in neorenaissance-stijl door de architecten Van der Pluijm en J. Gielen in opdracht van een zekere Jansen, wiens monogram in de topgevel prijkt. In het vergulde smeedijzeren deurrooster is een…

Het artikel in de Gelderlander bij de opening in 1901

“Het gesticht der Eerw. Pleegzusters Franciscanessen aan den Bottendaal

Overeenkomstig onze belofte, bieden wij onzen lezers in dit nummer een afbeelding aan van dit fraaie gebouw, dat 11. Dinsdag plechtig is ingewijd.

Een blik op den voorgevel, door onze plaat weergegeven, bewijst onmiddellijk dat de bouwmeesters, de heeren Van der Pluymen en Gielen, zoo zij al niet in streng gothischen stijl hebben willen bouwen, zich toch op dien stijl hebben geïnspireerd.

Ingang, Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)
Ingang, Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)

Overeenkomstig de bestemming van het huis, dat tot woning moet dienen voor de Eerw. Pleegzusters, maakte een ernstigen en toch vriendelijken indruk. De hooge portiek van den ingang, waarboven als opschrift in gulden letters de evangeliewoorden gebijteld zijn: ‘Ik was ziek en gij hebt mij bezocht,’ geeft aan het huis, dat zonder opzettelijke versiering toch zeer sierlijk van bouw is, het monumentale karakter van een godsdienstig gesticht. Die portiek vormt een voortuitspringenden uitbouw, hoogopstrevend in het midden van den voorgevel tot een trapsgewijs toelopenden top, met het kruis bekroond. Dat trapgeveltje in het midden, aan weerszijden geflankeerd door vier zoldervensters, geeft aan den anders massieven bouw iets rijzigs en ranks, aangenaam aandoet.

In een nis hoog boven den ingang prijkt het beeld van de beschermheilige St. Franciscus.

Treden wij thans het gebouw binnen, dan komen wij door een breede gang in de vestibule of eigenlijk het trappenhuis, dat het middelpunt uitmaakt van het gebouw. Rondom dit trappenhuis, dat zijn licht ontvangt uit een groote lantaren van gekleurd glas en door een viertal boven het dak uitkomende ventilators steeds goed gelucht kan worden, zijn op verschillende verdiepingen de onderscheiden zalen en vertrekken gegroepeerd.

Door bijgaande plattegrond te raadplegen zal de lezer zich een goed denkbeeld kunnen maken van de inrichting van het gebouw, dat is berekend op het huisvesten van 60 zusters, waarvan er op het oogenblik een groote dertig aanwezig zijn.

Links van den ingang ligt de refter, een mooie ruime zaal van ongeveer 12 bij 8 meter; daarachter de keuken groot 8½ meter, van waar men weer toegang heeft tot bijkeuken, waschhuis en bergplaats, alsmede naar de binnenplaats, die ook door een open gang van de straat te bereiken is.

Rechts van den ingang liggen een paar spreekkamers en de ontvangkamer. Deze kamers voor de ontvangst van vreemde bestemd, zijn gelegen buiten het zoogenaamde ‘slot’of de afsluiting der eigenlijke kloosterruimten, die alleen door de eerw. zusters mogen betreden worden.

Een zijgang, ook buiten het slot geeft toegang tot een afzonderlijke trap, waarlangs men de kamers bereikt, bestemd tot logies van vreemde gasten.

Het ‘slot’ binnentredends, heeft men aan de rechterzijde de recreatiezaal, een ruim vertrek, dat op een plaats uitziet, en daarachter een werkkamer, van de eerste gescheiden door een gang, die later naar de kapel zal voeren. Die kapel, met aangrenzende sacristie, op onze afbeelding nog maar uitgestippeld, zal eerst later gebouwd worden.

Voor het oogenblik doet als kapel dienst een zaal op de eerste verdieping, gelegen boven den refter en even zoo groot als deze.

Een langwerpig vertrek, boven de gang gelegen, maar is bestemd om de woonkamer te worden van de eerw. Moeder Overste. Daaraan grenst, ook aan de voorzijde van het gebouw eerste de slaapkamer der Overste, een kleine en een groote logeerkamer.

Aan weerszijden van het trappenhuis heeft men op de eerste verdieping een slaapboven boven de keuken met acht slaapcellen en een boven de recreatiezaal met zes cellen.

Aan de achterzijde van het gebouw liggen op deze verdieping nog een slaapzaal met acht cellen, een afzonderlijke slaapkamer, een waschlokaal een een ziekekamer.

Gaan wij, na deze vertrekken bezichtigd te hebben, weer de trap op, dan bereiken wij de zolderverdieping, die, dank aan de hooge kap, bijna geheel tot vertrekken is kunnen ingericht worden.

Het vertrek boven de gang, om dit weer tot uitgangspunt te nemen, is hier een bergkamer. Links daarvan, boven de tegenwoordige kapel, is weer een groote slaapzaal, voorlopig in gebruik als zolder; recht heeft men de strijkkamer en de mangelkamer; dit alles aan de straatzijde.

Aan de achter- of tuinzijde heeft men de linnenkamer, aan weerszijden geflankeerd door rijen kasten. Nog bevinden zich op deze zolderverdieping twee slaapzalen, terwijl de overschietende ruimte als eigenlijke zolder dienst doet.

Stippen wij ten slotte nog aan, dat onder het gebouw een drietal ruime kelders gelegen zijn, dan zal de lezer met ons instemmen dat het aan alle eischen der bestemming voldoet.

Daar het dan den 19den Maart 1900 werd aanbesteed, is er zoo wat een jaar over gebouwd. Hebben de architecten alle eer van hun doelmatig en fraai ontwerp, den aannemer H. Seegers komt alle lof toe voor de onberispelijke oplevering en opzichter H.G. Burgers voor de waakzaamheid en de toewijding, waarmee hij zich hier van zijn taak heeft gekweten. Het metselwerk, de vloeren e verdere betimmering, vooral de prachtige breede trap is degelijk en mooi werk.

Het stukadoorwerk is aangenomen door den heer H.J. Ott; het schilderwerk door den heer I.H. Eenennaam; het lood- en zinkwerk en houtmastiek-dak door den heer A. Arts.

Mogen de eerw. Pleegzusters Franciscanessen, die zich zoodanig in de bekrompen woning aan de Jodenberg hebben moeten behelpen, tot in lengte van dagen gezond en genoeglijk gehuisvest blijven in den gastvrije nieuwe woning, haar door het milddadige Nijmegen gesticht.”(De Gelderlander 28/4/1901)

Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)
Klooster van de Zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, Van Oldenbarneveltstraat Bottendaal (januari 2026)

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://resources.huygens.knaw.nl/repertoriumzendingmissie/gids/organisatie/2702913295

https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=212&miadt=1212&miview=ldt&milang=nl&micode=DOC-MON&minr=733204&miaet=14https://www.stilleven.nl/klooster.html, en dan vooral het artikel “De Gelderlander, 24 december 1987, Maarten Dongelmans: ‘Zusters van de Bottendaal’ nemen na 104 jaar afscheid van Nijmegen.”

Bottendaal

Deze Pagina verzamelt artikelen die reeds over Bottendaal zijn gepubliceerd. Lunet Bottendaal: afvalplaats voor botten? Bottendaal is vernoemd naar een…

Dickmann’s Parapluiefabriek

28-2-1889 vindt de aanbesteding plaats van “Het bouwen van een Woonhuis met afzonderlijke Parapluiefabriek op een terrein gelegen aan den…

Van der Pluijm en Gielen, architecten

Architecten Van der Pluijm en Gielen Van der Pluijm en Gielen waren aannemers en architecten Graafseweg 3 1891 Rijksmonumenten: “Het…

Buurtmoestuin Bottendaal (foto oktober 2022) Nijmegen
#Nijmegen, Groen in Nijmegen

Buurtmoestuin Bottendaal

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Langs Ir. Wevestraat

Buurtmoestuin Bottendaal (foto oktober 2022)
Buurtmoestuin Bottendaal (foto oktober 2022)

Deze volkstuinen waren ooit voor NS personeel aangelegd; de tuinen liggen dan ook naast het spoor. Aangezien de animo onder de medwerkers afnam, werden niet meer alle stukken verhuurd. Sinds 2015 huurt de gemeente Nijmegen de moestuinen voor wijkbewoners. Zij huurt vanaf dat moment tevens de groenzone in de spoorkuil. Sinds 2020 heeft de gemeente heeft de grond van de volkstuinen en de groenzone in de spoorkuil verkregen in eeuwigdurend erfpacht. Het doel van de moestuinen is om, naast het tuinieren zelf, bewoners in contact met elkaar te laten komen.

Gebruikers kunnen kiezen uit:

  • een eigen moestuintje van ongeveer 20m²
  • verzorgen van een gezamenlijke stuk moestuin. Daarnaast is er een gezamenlijke kruidentuin en staan er fruitbomen
  • als ‘vriend’, zonder vaste verplichtingen

Bronnen

Eetbaar Nijmegen

Bottendaal.nl

Een moestuin in Bottendaal in het hart van de stad middenin de natuur, De Stentor

Buurtmoestuin Bottendaal (januari 2026)
Buurtmoestuin Bottendaal (januari 2026)
Buurtmoestuin Bottendaal (januari 2026)
Buurtmoestuin Bottendaal (januari 2026)
Buurtmoestuin Bottendaal (januari 2026)
Buurtmoestuin Bottendaal (januari 2026)

Bottendaal

Deze Pagina verzamelt artikelen die reeds over Bottendaal zijn gepubliceerd. Lunet Bottendaal: afvalplaats voor botten? Bottendaal is vernoemd naar een…

Thiemepark

Het Thiemepark is voor veel mensen uit Bottendaal hun tuin: wanneer het zonnetje schijnt is dit een van dé ontmoetingsplekken.…

Burghardt van den Berghstraat 112-114 op 2/11/1978 (Jan Cloosterman via F21322 RAN CC-BY-SA)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Parochiehuis St. Canisius Parochie

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1937 Verbouwing Burghardt van den Berghstraat 112 en 114 Bottendaal

Burghardt van den Berghstraat 112-114 op 2/11/1978 (Jan Cloosterman via F21322 RAN CC-BY-SA)
Burghardt van den Berghstraat 112-114 op 2/11/1978 (Jan Cloosterman via F21322 RAN CC-BY-SA)

In januari 1937 besteedt Okhuysen de verbouwing van “fabriek en magazijnen aan de Burghardt v.d. Berghstraat No. 112 en 114 tot parochiehuis van het Sint Canisius-Ziekenhuis” aan.

P. Horssen verkrijgt de aanbesteding op basis van de laagste inschrijving (De Gelderlander 21/1/1937). Hierbij wordt de voormalige fabriek en kantoor van de N.V. De Vreeze Industrie- en Handelsonderneming tot parochiehuis. Deze fabriek was rond 1895 gebouwd. In 1981 wordt het verbouwd tot wijkcentrum.

Vooraf: N.V. De Vreeze Industrie- en Handelsonderneming

Het voormalig fabriekspand en kantoor van de N.V. De Vreeze Industrie- en Handelsonderneming. Gebouwd in ca.1895, en in 1937 verbouwd tot Rooms Katholiek Parochiehuis van de St. Jozefkerk. In 1981 kwam hier een wijkcentrum in, Burghardt van den Berghstraat 114, 6/1917 (F47156 RAN)
Het voormalig fabriekspand en kantoor van de N.V. De Vreeze Industrie- en Handelsonderneming. Gebouwd in ca.1895, en in 1937 verbouwd tot Rooms Katholiek Parochiehuis van de St. Jozefkerk. In 1981 kwam hier een wijkcentrum in, Burghardt van den Berghstraat 114, 6/1917 (F47156 RAN)

Theodorus Hilarius Laurentius Maria de Vreeze (19-10-1884, Leeuwarden) vestigt zich op 7-5-1916 in Nijmegen met zijn gezin, op de St. Annastraat (Bevolkingsregister 1880). Het nummer is moeilijk te lezen, maar waarschijnlijk nummer 18. Hij is dan afkomstig uit Tilburg. Als beroep staat aanvankelijk “koopman in manufacturen”, welke op een later tijdstip is doorgehaald en vervangen door “industrieel”. Op de bovenstaande foto F47156 vermeldt RAN dat het gebouwd is rond 1895, wat betekent dat de Vreeze niet de eerste gebruiker is. In ieder geval noemt hij zich bij de geboorte van zijn dochter Anna Agatha Maria (12- 4-1917 Nijmegen) nog “koopman” van beroep. (Open archieven). Bij de geboorte van dochter Theodora Christina Maria (27-1-1920, Nijmegen) is het “Textielfabrikant” (Open archieven).

Op 14-10-1930 werd de N.V. de Vreeze’s Industrie en Handelsonderneming, met een maatschappelijk kapitaal van f200.000 “ter voortzetting van de tot nu door den heer Th. De Vreeze gevoerde soortgelijke onderneming.” (PGNC 16/10/1930).

De Vreeze zelf woont volgens de Adresboeken tot en met 1922 op de St. Annastraat 18. En daarna volgens de Adresboeken van 1932 en 1936 op St. Jorisstraat 36. Wanneer hij is verhuisd is nog niet bekend. De Vreeze zal op 10-6-1941 in Nijmegen overlijden. (Open archieven)

Bij de opening van het Sint Petrus-Canisiushuis

“Officiële opening van het Sint Petrus-Canisiushuis

Denzelfden dag werd in de Parochie St. Petrus Canisius een modern jeugdhuis geopend door den Zeereerw. Peter Wils s.J., pastoor der Petrus Canisiuskerk. Dit jeugdhuis, een der grootste van de stad met een feestzaal voor zes à zevenhonderd toeschouwers dankt voornamelijk zijn ontstaan aan het energieke werk van den Zeereerw. pater Schröder, Rector van de St. Josephkerk te Nijmegen.

Groot was de belangstelling bij de plechtige inwijding van dit prachtige gebouw- vooral uit den kring van eigen parochie welk tienduizend zielen telt.

De groote zaal waarvan wij hierbij een reproductie geven, was feestelijk versierd, geheel en al gevuld met vertegenwoordigers van de verschillende geestelijke en sociale en jeugdorganisaties der parochie St. Petrus Canisius.

De plechtige inwijding werd ingeleid door den zuiveren zang van het Loflied van Jaminee door het Jongedameskoor onder bezielende leiding van mej. Lenie Willems.

Dan zegende Pater Wils de kruisbeelden der verschillende parochieele afdeelingen welke in het nieuwe huis haar zetel kregen- alle leiders en leidsters droegen persoonlijk het kruisbeeld aan.

ZN36103 - b Burghardt van den Bergstraat 112 114 Ber van Haren 1980 1982.jpeg
ZN36103 – b Burghardt van den Bergstraat 112 114 Ber van Haren 1980 1982.jpeg

Voorafgegaan door de geestelijkheid der parochie en het Kerkbestuur zegende pastoor Wils vervolgens de hoofdzaal en de verschillende vergaderlokalen van het parochiehuis, dat naast jeugdhuis ook wil zijn een algemeen tehuis voor alle geestelijke en sociale organisaties der parochie en daarbuiten die zich in het St. Petrus Canisiushuis thuis zullen voelen.

Vervolgens maakte Pater Wils alle aanwezigen deelgenoot van zijn vreugde over het totstandkomen van dit parochieel huis waarvoor velen geijverd hebben maar in ’t bijzonder Rectore Schröder, rector van de St. Josephkerk op het Keizer Karelplein. De uitgebreide jeugdbeweging der St. Petrus Canisiusparochie had eigenlijk geen vereenigingstehuis, al waren er ook velen ondergebracht in de K.G.V. Er is evenwel niet gerust tot er een apart parochiehuis was. En ook de makelaar de heer Joh. Lamers, die aandacht vestigde op dit gebouw en bij den koop bemiddelde, heeft een ruim aandeel in dit werk. Dan huldigde spr. de architect Ockhysen, de aannemersfirma P. van Horssen. Het architectonisch plan was zoo goed en zoo volmaakt, dat het onmiddellijk ook door den Bisschoppelijken Raad werd goedgekeurd. Dit pleit voor het goede werk.

Spr. huldigde ook het kerkbestuur voor zijn dapper doorzetten en financiering van het bouwplan, dat meer offers eischte naarmate het vorderde in voltooiing. Spr. dankte den heer Th. Tesser die de administratie van het gebouw op zich had willen nemen en dankte allen die reeds gaven schonken voor het interieur van het huis. Spr. hoopt dat dit nieuwe huis in hart der parochie door honderden, ja duizenden bezocht zou worden- dat het ‘t centrum zou worden van het parochieele leven tot Ad majorem dei Gloriam.

De zeereerw. heer Schröder rector, verklaarde dat hij steeds als een gewetensplicht beschouwd had, om mede te werken aan de totstandkoming van dit huis. Er kan in onzen tijd niet genoeg gedaan worden voor de opvoeding der jeugd, waarin onze toekomst ligt. Spr. wees in dit verband naar het buitenland, waar de leiding zich speciaal toelegt op het vormen der jeugd.

De financieele zorgen zijn met de opening van dit gebouw nog niet weggenomen. Spr. riep dan ook den steun in voor het beheer van dit gebouw dat moge strekken tot heil van de katholiek Nijmeegsche jeugd.

De heer H.H. de Haan dankte den zeereerw. Pastoor Wils S.J. voor diens energiek initiatief. Het Kerkbestuur had gaarne volle medewerking verleend voor het goede doel en was vol bewondering voor het werk: hier van een fabrieksgebouw een modern ingericht parochiehuis te maken. Spr. loofde den architect die uitmuntend werk gewrocht had en prees ook de uitvoerders. De financieele zorgen zijn evenwel niet weggenomen me de openstelling van dit huis- spr. bleef dan ook namens het Kerkbestuur op veler medewerking rekenen, vooral in het belang van de katholieke jeugd der St. Petrus Canisius-parochie.

De zeereerw. heer G. van Riel voerde het woord als voorzitter der plaatselijke katholieke jeugdcommissie voor het mannelijk jeugdwerk. Spr. verheugde zich over den aanwinst voor het katholieke jeugdwerk door de openstelling van dit gebouw.

Het jeugdwerk valt niet licht- er zijn veel moeilijkheden te overwinnen- ook van financiëelen aard. Wij hebben de katholieke scholen in Nijmegen hoog opgevoerd- voor het schoolkind wordt veel gedaan. Nu is in de laatste jaren de belangstelling sterk groeiende voor het jonge volk dat in de puberteitsjaren verkeert.

Er hangt veel af hoe de jeugd is in deze moeilijke jaren. De jeugdleiding kan hier veel nuttig werk doen tot behoud der jongeren; en iedere hulp hier is welkom, zoo ook dit nieuwe jeugdhuis.

De zeereerw. heer Dr. J. de Gruyter sprak als voorzitter van het vrouwelijk jeugdwerk en prees zich gelukkig de opening van dit huis te mogen bijwonen en hoopte dat God den man zou zegenen die dit huis: het Petrus Canisius-parochiehuis, hier had helpen stichten- vooral ook in het belang der katholieke vrouwelijke jeugd.

De heer Th. Tesser releveerde de diepe beteekenis van dezen feestdag voor de Petrus Canisiusparochie en noemde dezen dag vooral een feest voor pastoor Wils, de stichter van dit gebouw aan wien diens portret werd aangeboden.

Dan volgde er een algemeen dankwoord.

Nog klonk de zang van het Jongedamseskoor en het Jongenskoor onder den heer Bennekom. En dan stroomden honderden het huis binnen- hun huis van sociale katholieke saamhorigheid.” (De Gelderlander 21/6/1937)

Vervolg

In 1981 werd het Parochuis verbouwd tot wijkcentrum

Wijkcentrum Burghardt van den Berghstrraat 112 en 114 augustus 2023 (Google Streetview)
Wijkcentrum Burghardt van den Berghstrraat 112 en 114 augustus 2023 (Google Streetview)

Bottendaal

Deze Pagina verzamelt artikelen die reeds over Bottendaal zijn gepubliceerd. Lunet Bottendaal: afvalplaats voor botten? Bottendaal is vernoemd naar een…

Thiemepark

Het Thiemepark is voor veel mensen uit Bottendaal hun tuin: wanneer het zonnetje schijnt is dit een van dé ontmoetingsplekken.…

J.D.A. Okhuysen, architect

Johannes Damianus Antonius Okhuysen (of Okhuijsen, Nijmegen, 11-10-1905 – 15-9-1983) lijkt vooral als architect van de wederopbouw veel gebouwen in…

Graafseweg 84 en 86 (oktober 2024)
#Nijmegen, Gebouw van de dag, Geen categorie

Graafseweg 84 en 86

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Graafseweg 84 en 86 (oktober 2024)
Graafseweg 84 en 86 (oktober 2024)

Oorspronkelijk zijn de woningen rond 1902 gebouwd als 3 woonhuizen. Hiervan is de linker echter vervangen door een nieuw gebouw.

Plan voor drie Woonhuizen aan de Graafsche Straat, datum dossier 1-4-1902 (D12.378356)
Plan voor drie Woonhuizen aan de Graafsche Straat, datum dossier 1-4-1902 (D12.378356)

Levi Mozes (Louis) de Wijze en gezin

Een bijzondere vermelding is nodig voor Levi de Wijze en zijn gezin: de Kitty de Wijzeplaats is vernoemd naar zijn dochter.

Joods Monument, Paul de Swaaf

De familie de Wijze waren al generaties actief in de vleeshandel geweest, voornamelijk in de omgeving van Beugen en Boxmeer. In 1928 was Levi, samen met zijn broers Jacob en Simon, hun eigen slachterij begonnen: “Gebroeders de Wijze”, tegenover het station van Cuijk.

De drie broers zouden elk met hun gezin naar Nijmegen verhuizen: daar waren meer mogelijkheden voor de middelbare school voor de kinderen van Levi en Jacob. Het gezin van Levi ging huren op de Graafseweg 84.

In april 1932 vestigt L.M. de Wijze en gezin, koopman, zich op Graafsche weg 84. Zij zijn dan afkomstig van Boxmeer, Spoorstraat 60. (PGNC 23/4/1932)

In oktober 1942 wordt het huis gevorderd door de Duitsers. Het gezin moet hals over kop de woning verlaten en vestigt zich op de Johannes Vijghstraat 60 (tegenwoordig nummer 70). Daarbij moeten ze een groot deel van de inboedel achterlaten, die de Duitsers ook zullen vorderen. In het hierboven genoemde artikel staat tevens een complete lijst van deze inboedel.

Lang zal het gezin niet wonen op de Johannes Vijghstraat. Bij een razzia op 17 november 1942 worden alle vier de zussen opgepakt. Vanwege ziekte van (waarschijnlijk) Levi worden hij en zijn vrouw Lea Groenewoudt nog niet opgepakt. Dochters Kitty en Joke zullen al op 15 december 1942 worden vergast, Elly op 12 februari 1943. Dochter Tini zal op 17 september 1943 worden vergast, dezelfde dag als Levi en Lea.

Gevonden bronnen en verder lezen

Een groot deel van dit artikel heeft https://oorloginnijmegen.nl/images/PDF/Drie%20families%20De%20Wijze%20-%20documenten%20v0300.pdf als bron, een uitvoerig artikel over de 3 broers de Wijze.

Klik om toegang te krijgen tot 2_11936%20Vorderingen%20panden%20o.a.%20inventaris%20Kitty%20de%20Wijze%20v0100.pdf

https://www.oorlogsdodennijmegen.nl/persoon/wijze/c13a7484-8757-4b1a-b51f-14a19b76fa73: met een mooie foto van de familie de Wijze.

https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Kitty_en_Joke_de_Wijze

https://www.oorlogsdodennijmegen.nl/persoon/wijze/3e3d706f-2118-498e-bdc5-3495d3f31e6a

Gevonden gebruikers Graafseweg 84

In deze tabel staan hieronder de tot nu toe gevonden gebruikers weergegeven. Wel dient er een slag om de arm te worden gehouden vanwege eventuele hernummeringen.

In september 1925 komt O.(?) Schulz, echtge van G. Engler, zonder beroep, naar Graafscheweg 84, dan afkomstig van Borken (Duitsland) (De Gelderlander 26/9/1925)

Van De Gelderlander 30/10/1928 tot De Gelderlander 13/11/1929 zijn advertenties gevonden waarbij mevrouw Tjalsma huishoudelijk personeel zoekt: een dagmeisje, of een dienstbode of noodhulp.

Na de oorlog is het waarschijnlijk langere tijd een pension geweest. Aanvankelijk van G. Lamers, in ieder geval in de periode 1955 t/m 1971. Hoewel niet weergegeven, steeds meerdere, verschillende gebruikers gevonden.

Tegenwoordig (november) zit hier sociaal pension Arcade.

NaamOmschrijvingAdresAdresboekOpmerking
D.G.J. BeijensGep. Serg. O.-I. legerGraafsche weg 841924 
G. EnglerIngenieurGraafscheweg 841926 
L.M. de WijzeKoopmanGraafscheweg 841932, 1934, 1936, 1938, 1940 
Mej. M.Th. Lintsen Graafseweg 841948, 1951 
D. BootTechnicusGraafseweg 841955 
P.H.B.J. van Basten BatenburgProcuratiehouderGraafseweg 841955 
G. LamersPensionhouderGraafseweg 841955, 1959, 1963, 1968, 1971In 1966 onder “pensions”

Bottendaal

Deze Pagina verzamelt artikelen die reeds over Bottendaal zijn gepubliceerd. Lunet Bottendaal: afvalplaats voor botten? Bottendaal is vernoemd naar een…

Graafseweg 56 58

Graafseweg 56 en 58 is ontworpen in 1900 door P.G. Buskens. De aannemer en bouwmeester Gerardus Buskens, oom van P.G.…

Joods Monument, Paul de Swaaf

Op 4 mei 1995 vindt de onthulling van het Joods Monument plaats, een werk van Paul de Swaaf. Daarbij werd…

Tankstation van FINA, 18-9-1981 (Ber van Haren via KN13406-24 RAN) van Diemerbroeckstraat Bottendaal architect van Ravesteyn
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Fina tankstation, architect Ravesteyn

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1953, Van Diemerbroeckstraat 6, gesloopt

Tankstation van FINA, 18-9-1981 (Ber van Haren via KN13406-24 RAN) van Diemerbroeckstraat Bottendaal architect van Ravesteyn
Tankstation van FINA, 18-9-1981 (Ber van Haren via KN13406-24 RAN) van Diemerbroeckstraat Bottendaal architect van Ravesteyn

Veel mensen weten dat van Ravesteyn de architect is van het na-oorlogse station van Nijmegen. Hij ontwierp echter ook het inmiddels gesloopte postkantoor aan het Stationsplein. Maar ook benzinetation voor Fina, dat aan de andere zijde van het station lag. Dit gebouw was een van 24 na-oorlogse pompstations die van Ravesteyn voor Fina heeft ontworpen.

Van Ravesteyn

Op 13-8-1953 besteedt S. van Ravesteyn “het maken van een benzine-station met smeerstation aan de van Diemerbroeckstraat te Nijmegen aan”. De opdrachtgever is de N.V. Purfina Nederland uit Den Haag. (De Gelderlander 20/7/1953)

Fina en van Ravesteyn

Het eerste ontwerp van Van Ravesteyn voor Fina was het demontabele station in Ede uit 1935. Het eerste naoorlogse benzinestation was ter hoogte van Zwammerdam (nu Reeuwijk) langs de Rijksweg 12. Dit was tevens de eerste benzinepomp langs een rijksweg in Nederland.

Tussen1948 en 1964 ontwierp Van Ravesteyn 24 benzinestations voor de N.V. Petroleum Maatschappij Fina. Zij hadden allen een vrijwel eigen uiterlijk: “Hij was tegen het volledig standaardiseren, omdat elke situatie toch weer verschillen biedt. “Het benzinestation kon, met de daarbij behorende weg en de auto’s daarop, het landschap tot een nieuw karakter en een nieuwe schoonheid brengen.”. (http://www.grootveld.net/tankstat/historie.htm). Van zijn 24 ontwerpen is alleen het gebouw aan de Apeldoornseweg in Arnhem overgebleven, En verder over deze 24 ontwerpen: Voor wat betreft de architektuur werd de voorkeur gegeven aan gepleisterde gebouwen met ijle, schuin oplopende luifels. Men kwam tot de konklusie dat aanpassing aan de omgeving meestal tot niets leidde. Voor het eerst werd het benzinestation als autonoom bouwtype opgevat, met een eigen verschijningsvorm.”

Blikvangers

De oliemaatschappijen Purfina, maar ook Esso en Shell kozen er na de Tweede Wereldoorlog voor om de opdracht voor het ontwerpen van een benzinestation te geven aan een gerenommeerd architect. Naast van Ravesteyn voor Perfina waren dit Dudok voor Esso en Staal voor Shell. Zo wilden zij zich verzekeren van architectonische blikvangers.

Enerzijds om de aandacht van de automobilist te trekken: de zogenaamde “stopping power” van een station, om juist bij hen te komen te tanken. Anderzijds werd een gerenommeerd architect gekozen om de kans op aanvaarding door een Schoonheidscommissie te vergroten, die het ontwerp van een benzinestation moest goedkeuren. Veel commissies waren kritisch op de ontwerpen, die streefden naar een zo opvallend mogelijk station.

Petrofina

De Petrofina (Compagnie Financière Belge des Pétroles) was een Belgische oliemaatschappij. Zij is opgericht in 1920 in Antwerpen en had als doel om de Duitse oliebronnen, die in de Eerste Wereldoorlog waren verkregen, te controleren. De olieproducten werden in België, Afrika en Europa onder de naam Fina (tot 1960 ook: Purfina) verkocht. In 1999 werd Petrofina onderdeel van Total.

Bronnen

Petrofina, Wikipedia

Blikvangers langs de weg: De architectuur van Nederlandse benzinestations tijdens de wederopbouw, Agnes Kersten in Bulletin KNOB, 2014-2

Bottendaal

Deze Pagina verzamelt artikelen die reeds over Bottendaal zijn gepubliceerd. Lunet Bottendaal: afvalplaats voor botten? Bottendaal is vernoemd naar een…

Turmac Tabaks opslagplaats pakhuis

Op de hoek van de Van Diemerbroeckstraat stond jarenlang het voormalige pakhuis van Turmac: de Turkish Macedonian Tobacco Company. Oorspronkelijk…