In Nijmegen is Jan Dullaart waarschijnlijk het meest bekend door het ontwerp van de Spoorbuurt. Hij lijkt echter vooral regionale bekendheid te hebben in Hilversum/’t Gooi vanwege zijn ontwerp van landhuizen en villa’s aldaar. Ook in Nijmegen ontwierp hij in ieder geval 1 villa: die aan Prinsenlaan 26.
Dullaart was tevens aanwezig bij de oprichtingsvergadering van de Gemeenschap (Zie ook het boek De Gemeenschap 1920-2019. Gezichtsbepalende woningbouw in Nijmegen, van Spoorbuurt naar Nijmegen-Noord van D. Jacobs uit 2020.
Omdat de Gemeenschap een woningbouwvereniging voor en door het spoorpersoneel was, zal het geen toeval zijn dat de bewoner H. Sipman ambtenaar bij de N.S. is. Ik heb overigens tot nu toe echter nog niet gevonden of Sipman zelf een rol had bij deze vereniging.
Stijl
Wikipedia schrijft over de stijl van de landuizen: “Deze huizen zijn meestal een combinatie van Amsterdamse School en Engelse landschapsstijl met vakkundig vormgegeven detaillering en materiaalgebruik en vaak het gebruik van rietgekapte daken. Hun daken zijn vaak grillig van vorm en glooiend vormgegeven.”
Gevonden bewoners: H. Sipman
Prinsenlaan 26: Klein Landhuis te Nijmegen, architect Jan Dullaart, Hilversum, juli 1923 (D12.388097)
Als eerste bewoner is H. Sipman gevonden. Het is nog niet bekend of hij ook de daadwerkelijke opdrachtgever is. Wat de relatie precies is geweest, maar het zal niet toevallig zijn geweest, dat Sipman werkzaam is bij de N.S..
H. Sipman, ambtenaar N.S. komt op Prinsenlaan 26 voor in de Adresboeken 1924, 1926, 1928
In de Adresboeken 1932, 1934, 1936, 1938, 1940 is hij “chef-commies N. Sp.”
Ook in 1948, 1951, 1955, 1959 woont H. Sipman er nog, dan is er echter geen beroep vermeld.
In 1951 staat ook P. Stol, onderwijzer vermeld.
In 1963 staat mw. M. van den Berg, onderwijzeres op dit adres en in de Adresboeken 1966, 1968, 1971 arts H. Wernik.
Jan Dullaart
Jan Dullaart (Linschoten, 26 november 1891 – Hilversum 7 juni 1957)
Er is al veel geschreven over het werk van Dullaart in Hilversum, waar al een aantal mooie sites over bestaan. Zie daarvoor vooral de gebruikte bronnen.
Dullaart volgde van 1906-1909 tekenlessen aan de vaktekenschool in Woerden. “Aanvankelijk werkte hij samen met deze broer en later als opzichter tekenaar bij verschillende architecten en aannemers, waaronder de oude Brinkman in Rotterdam. “ (https://items.amsterdamse-school.nl/details/persons/976) Het is nog niet bekend met welke jaren het “aanvankelijk” is bedoeld.
Op 13 januari 1912 gaat hij in Amsterdam wonen. Hij is dan afkomstig uit Linschoten en zijn beroep is “timmerman”. Aanvankelijk woont hij in bij Baas, A.F. Rustenburgstraat 266 en vanaf 10 mei bij Weduwe Welckey (?), Ger. Doustraat 3 c II. Op 26 mei 1914 vertrekt hij naar Nijmegen. (Stadsarchief Amsterdam te Amsterdam, Deel: 156, Periode: 1930, Amsterdam, archief 5416, inventarisnummer 156 https://www.openarchieven.nl/saa:b0846c0d-6eaf-4ad8-9967-63bbc46badbc)
Nijmeegse jaren
Ook voor de Gemeenschap blijkt hij al bekend te zijn met Nijmegen: hij heeft er zelfs een aantal jaren daarvoor gewoond. Helaas is nog niet bekend waar hij zijn functie als “bouwkundige” heeft uitgevoerd. In ieder geval heb ik nog geen vermeldingen in kranten van hem gevonden; mogelijk/waarschijnlijk werkte hij op dat moment nog niet zelfstandig.
Van 26 mei 1914 tot en met 9 maart 1916 woont hij in Nijmegen, op Parkweg 76. Van beroep is hij bouwkundige. Hij is dan afkomstig uit Amsterdam en bij “waarheen vertrokken” staat slechts “ambtshalve”. Met onder aanmerkingen: “16 feb. 17 duplicaat afgegeven op Hilversum, Asterstr. 44”. (Bevolkingsregister 1910). https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=2311704956&nav_id=1-1&index=0. In het Adresboek 1914-1915 komt P. en J. Dullaart voor op 76, evenals B. v. der Mee. Ook komt J. Dullaart op nummer 76 in een ander Adresboek 1914-1915 en tevens 1915-1916.
In 1914 slaagt hij voor het examen Boekhouden en Handelscorrespondentie voor de praktijk. Dan is hij “van Nijmegen”. (De courant, 7-12-1914)
Architectura et Amicitia
In 1916 werd hij lid van het architectengenootschap Architectura et Amicitia waar hij in contact kwam met de jonge generatie architecten van de Amsterdamse School. (https://items.amsterdamse-school.nl/details/persons/976)
In november 1917 wordt Dullaart, bouwkundig tekenaar te Hilversum, voorgesteld als een van de “Gewone Leden voorgesteld de navolgende Buitenleden” (Architectura; orgaan van het Genootschap Architectura et Amicitia, jrg 25, 1917, no. 47, 24-11-1917)
Raadhuis Linschoten
In 1917 krijgt hij opdracht tot het ontwerpen van een nieuw gemeentehuis in zijn geboorteplaats, waar hij ook de regie voerde over de bouw. “ Enige jaren daarna vestigde hij zich in Hilversum, waar hij een kantoor opende aan de Javalaan.” (wikipedia)
Heerlen
Advertentie Jan Dullaart in Heerlen (Limburgsch dagblad, 23-8-1919)
In ieder geval is Dullaart eind december 1918 gevestigd in Heerlen, waarbij hij een nieuwsjaarsgroet doet. Zijn adres is dan Oranje Nassaustraat 20 (Limburgsch dagblad, 31-12-1918). Rond 1919 verschillende advertenties van de architect Jan Dullaart.
Het is nog onbekend of de vestiging in Heerlen op dat moment zijn enige vestiging was of dat hij besloten had in Limburg alleen te adverteren met zijn kantoor in Heerlen. In mei 1920 is er wel een advertentie gevonden, waarbij “Architect en Ingenieursbureau Jan Dullaart” zowel een adres in Hilversum als Heerlen heeft. (Limburgsch dagblad, 22-5-1920)
In 1919 is hij lid van de commissie voor de étalageversiering ter ere van het “groote Nationale Feest”: Koninginnedag 1919, welke op 31 augustus zal plaatsvinden, het eerste sinds 1913. (Limburger koerier, 23-8-1919)
“In Heerlen wordt overigens nog steeds een door hem ontworpen huis door familie bewoond. Ondanks dat hij zo veel en zo hard werkt, heeft hij altijd tijd voor zijn kinderen, hij is een uiterst aardige en aimabele man, gedreven en eigenwijs, maar ook lief en zorgzaam.” (steengoedhilversum).
Advertentie Jan Dullaart in Hilversum en Heerlen (Limburgsch dagblad, 22-5-1920)
Woningcomplexen
Zoals gezegd lijkt Dullaart vooral bekendheid te genieten als ontwerper van villa’s en landhuizen. Een van de vragen waarom dit artikel is geschreven, was waarom juist een Hilversumse architect voor de bouw van de Spoorbuurt werd gekozen.
Dé reden is nog niet gevonden. Wel is opvallend dat Dullaart al aanwezig is bij de oprichtingsvergadering van de Gemeenschap. Het is niet vreemd dat een architect betrokken is bij de oprichting (al was het alleen maar dat er immers woningen gebouwd moeten worden). Wel lijkt het dat door de aanwezigheid bij de oprichtingsvergadering er al een connectie bestond van vóór de oprichting. We hebben al gezien dat Dullaart een aantal in Nijmegen actief was geweest als “bouwkundige”, dus mogelijk kenden mensen hem nog.
Dullaart zou sowieso nog een aantal andere woningbouwcomplexen ontwerpen. Waaronder de Middenstandsbouwvereeniging van Heerlen en van Woerden: beiden in 1920. Daarbij speelde Dullaart in beide gevallen een rol in de oprichting; in ieder geval daarna realiseerde hij ook nog een aantal woningbouwcomplexen:
In februari 1920 is hij een van de oprichters van de “Middenstandsbouwvereeniging te Heerlen”: Dullaart wordt secretaris van het voorlopig bestuur. Het doel van de vereniging is het “met behulp van Rijk en Gemeente, het doen bouwen van goed inrichte Midddenstandswoningen, op nader door B. en W. aan te wijzen bouwplaatsen.” (Limburgsch dagblad, 23-2-1920)
In juni 1920 wordt de “Middenstandsbouwvereeniging Woerden” opgericht. Het doel is te komen tot de bouw van een 25-tal woningen. “Verschillende tecchnische punten werden uitgevoerig toegelicht door den architect Jan Dullaart, uit Hilversum. (Utrechtsche courant, 15-6-1920)
Rond 16 september (“vanmorgen” 1925 vindt de eerstesteenlegging plaats van de “Eendracht”: een complex van 253 woningen aan de Van Duylstraat in Rotterdam van 253 woningen. De Eendracht is een bouwvereniging van spoorwegpersoneel. (Rotterdamsch nieuwsblad, 16-9-1925)
Het 6e complex van de Utrechtsche Woningstichting: blok van 67 woningen aan de Noordzeestraat, Grevelingestraat, Dongestraat en Walstraat. Het stichting heeft dan al 5 complexen in de omgeving van de Rijnstraat. Op 27 januari 1931 zal de aanbesteding plaats vinden. (De standaard,23-1-1931) De aanbesteding wordt gegund aan de aannemers H.D. Slagmolen en A. van Rossum te Utrecht voor f189.950. (Het bouwbedrijf; maandblad voor bouwkunde, techniek en handel, jrg 8, 1931, no. 8, 3-4-1931)
Gooisch Grondbezit
In 1928 richt hij samen met E.G. van der Smit, een makelaar uit Hilversum, het “Gooisch Grondbezit” te Hilversum. (Algemeen Handelsblad, 30-3-1928) https://items.amsterdamse-school.nl/details/persons/976: “Samen met zijn zwager, E.G. van der Smit ontwikkelde Dullaart verschillende huizenprojecten, onder meer in Hilversum. Ook richtten zij de nv Gooisch Grondbezit op. Van der Smit trad op als assuradeur, makelaar en geldschieter; Dullaart als architect. Zo verzekerde hij zich op een handige manier van werk.”
Oorlog
In de Tweede Wereldoorlog wordt de woning aan de Trompenbergerweg gevorderd door Generaal Blaskowitz van de Wehrmacht. Het gezin vertrekt dan naar Javalaan 13, waar hij eerder kantoor hield in de tuin. Ze zullen daar tot einde van de oorlog blijven wonen.
Witte Kruis
Een andere organisatie waarvoor Dullaart actief is geweest, is het Witte Kruis. Een aantal werken staan hieronder weergegeven.
In november 1941 wordt Dullaart tot hoofdbestuurslid van de Noordhollandsche Vereeniging “Het Witte Kruis” (Haarlem’s Dagblad , 8-11-1941)
Na de Tweede Wereldoorlog
Ook werkte Dullaart aan de wederopbouw. Hij ontwierp onder andere gezinswoningen aan de Moerbeilaan in Hilversum in 1950 en 1951, het Witte-Kruisgebouw te Amstelveen in 1955. En in 1957 flatgebouw Corversbos te Hilversum voor alleenstaande werkende vrouwen, in de volksmond “de hunkerbunker” genoemd.
Gevonden werken
“Gedeeltelijk amoveeren en het ter plaatse weder opbouwen en verbouwen van een Mode Magazijn aan de Voorstraat te Woerden” voor rekening van N.V. Nederland v.h. D. Engel Jr., aanbesteding 15 augustus 1919; architect Jan Dullaart, Hilversum (De standaard, 6-8-1919)
Winkel-woonhuis, Kerkstraat 98, Hilversum, 1924, Drogist De Vries (Opdrachtgever) (Wikipedia en Wendingen)
Villa, Albertus Perkstraat 68, Hilversum, 1925 (tgooi)
Villa de Kameel, Celebeslaan 47, Hilversum, 1926, rijksmonument, Jac. van den Bergen (Opdrachtgever) (Wikipedia en Wendingen; tgooi noemt Insulindelaan 19)
Villa de Bult/ Benvenuta, Bussumergrintweg 40, Hilversum, 1928, rijksmonument (wikipedia en tgooi)
Brug over Nagtglassloot, Paulus Potterlaan, Naarden, 1928, gemeentemonument (wikipedia en tgooi)
Villa, ‘s-Gravelandseweg 91, Hilversum, 1929
Dubbele villa Rembrandtlaan 16, Naarden, 1931
Villa Butterfly, ‘s-Gravelandseweg 91, Hilversum, 1931
Julianakerk, rond 1931 (De standaard,23-1-1931)
7 herenhuizen, “achter de nieuwe Ned. Herv. Julianakerk aan de Rijnlaan, hoek Hunzestraat…. alle met het front aan de Merwedekade, de beide Hoekpanden aan de Hunzestraat en de Zijldiepstraat”, opdrachtgever aannemer P. v.d. Poll Utrecht (De standaard, 23-1-1931)
Dubbele Villa, ‘s-Gravelandseweg 89a en 89b, Hilversum, 1934
Dubbele Villa, ‘s-Gravelandseweg 89c, Hilversum, bekend geworden als woonhuis van Pieter Menten, Laan van Vogelenzang 1, Hilversum, 1939 (wikipedia en tgooi)
Plan voor Witte Kruis gebouw (onduidelijk of het doorgang heeft gevonden en welk gebouw dit betreft: mogelijk die van Egmond aan Zee, maar mogelijk een ander binnen Noord-Holland) (Noord-Hollandsch Dagblad : ons blad | 1-11-1936)
In 1931 is Dullaart een van de oprichters van de vereniging Werkmeesters-Teekenplank binnen de Vrijmetselarij. Hij is dan “Bouwmeester” en behoort bij de “Gooische Broederschap” (Maçonniek tijdschrift, jrg 22, 1931-1932, 01-01-1931)
De Voorstadslaan is een zeer lange straat die tegenwoordig loopt vanaf de spoorbrug tot aan de Tweede Oude Heselaan. En het is een laan vol geschiedenis: van de Romeinse tijd naar het moment dat het in de 19e eeuw een van de eerste industriegebieden van Nijmegen werd en tevens villa’s werden neergezet. Bovendien kwamen er voor de oorlog andere woningen: veel zijn er gebouwd in rijtje van enkele woningen met op de hoek van de straat oorspronkelijk een winkel. De laatste jaren wordt er volop gebouwd in de omgevind van de Voorstadslaan, onder andere de nieuwbouw op het terrein van de voormalige Batava fabriek/ de gebouwen van de Technische Unie.
En: een van de mooiste momenten is het moment waarop de zon ondergaat, waarbij de zon loodrecht op laan staat en zorgt voor prachtige, lange schaduwen.
Deze pagina verzamelt artikelen die reeds over de Voorstadslaan geschreven zijn. Zowel deze pagina als de artikelen zullen in de loop der tijd worden aangevuld.
Romeinse Tijd
Grafinventaris uit de Romeinse tijd, gevonden in Nijmegen (Voorstadslaan), 100 – 130 (Collectie Valkhof Museum objectnr Graf.Koster.2013.30 via Collectiegelderland.nl Publiek Domein)
Bij de Voorstadslaan zijn vondsten uit de Romeinse tijd opgegraven, zoals de inventaris op de bovenstaande afbeelding. Collectie Gelderland: “Inhoud van een Romeins crematiegraf uit het begin van de 2e eeuw na Chr. Het crematiegraf is gevonden op het terrein tussen de Voorstadslaan en de Sperwerstraat in Nijmegen; het Romeinse grafveld behorende bij de stad Ulpia Noviomagus. Het graf (graf 30) bestond uit een rechthoekige grafkuil met daarin een grote beker van geverfde waar waar de crematieresten in waren geborgen. Rondom deze beker waren de overige grafgiften geplaatst: een tera sigillatat bord, een kleinere beker, een kleine kookpot, een kruik en een glazen kom.”
Wandeling Craandijk
Villa Scotia. In dit pand woonden de grootouders van de bekende Nijmeegse boekhandelaar en antiquaar Olaf van Hoorn. In de tuin van deze villa verrees later het verzorgingstehuis Sonnehaert, 1920 (Th.A. Sanders via F5559 RAN)
“Dat de stad niet meer als vesting ten oorlog bereid behoeft te zijn, laat alom in den omtrek zijn’ invloed gevoelen. Nu kan zij den gordel harer huizen uitbreiden, zoover zij wil; nu kon in de onmiddellijke nabijheid van dit stuksken eener oude lunet een parkje worden aangelegd; nu kon die industriële wijk daar nevens den weg verrijzen; en de fabriekschoorsteenen mogen onbelemmerd hun rookwolken uitzenden, en vriendelijke villa’s worden gebouwd aan de laan van iepen, aan wier voet niet meer de sappeursbijl ligt.
Meer dan één weg leidt naar Hees en dwalen kunnen wij niet, als wij ons maar niet laten afleiden door den grintweg naar Weurt, die ter regterzijde afbuigt. Wij houden de Voorstadslaan beneden den Hunerberg, wiens zacht glooijende helling met bouwlanden zijn bedekt. Thans wisselt het zachte, frissche groen van het winterkoren af met de donkere vakken, waarin het zaad nog pas is uitgestrooid. Eerst later prijkt hier het landschap in zijn volle schoonheid, maar ook nu reeds ziet het er vrolijk en opwekkend uit. Aan den anderen kant ontbreken ook de akkers niet geheel, maar ’t zijn daar toch meer weilanden en boschjes, die wij in de uitgestrekte vlakte overzien.
Die groote bloemisterij en de daaraan grenzende villa liggen en de daaraan grenzende villa liggen nog binnen den voormaligen ‘verboden kring’ en zijn dus nog gansch nieuw, terwijl de volgende huizen en buitenverblijven ten deele reeds van tamelijk oude dagteekening zijn. Reeds sedert jaren was Hees vermaard om zijn talrijke lustplaatsen, deels door deftige ingezetenen bewoond, deels in den zomer door Nijmeegsche families betrokken, deels aan vreemdelingen verhuurd, en het gansche dorp heeft daardoor een vrolijk en welvarend voorkomen, gelijk het er een niet onbelangrijke uitgestrektheid aan dankt.
Villa “Leeuwenstein”, Voorstadslaan, 1900-1905 (F5560 RAN)
Langs den grooten weg vinden wij de tuinen en plantsoenen van Vredeburg, Leeuwenstein, Scotia Villa, Gerda, Rust en Vrede en nog eenige andere zomerhuizen en optrekjes, en aan de zijlanen en dwarswegen bespeuren wij nog meer boomgroepen en bloeijende heesters, die de plaats van heerenhuizingen aanwijzen, afgewisseld door akkers en moesgronden, burgerwoningen en boerenhofsteden. En dit alles behoort nog maar tot wat wij het eerste gedeelte van het dorp zouden kunnen noemen. Bij die prachtige zware linde, waar verschillende wegen zich splitsen, staan wij een oogenblik stil. Wij hebben er een fraai gezigt op de stad met haar spoorwegbrug. …”
Het Autoverhuurbedrijf Heijmans, Voorstadslaan 15, 24/12/1960 (Fotopersbureau Gelderland; Auteursrechthouder J.F.M. Trum via F11420 RAN CCBYSA)
Heijmans Autoverhuur zat vanaf 1955 in de Voorstadslaan. Rond 2009 verhuist zij naar de Cargadoorweg: de gemeente heeft het pand gekocht om op deze plaats een parkeergarage en woontoren te realiseren. Anderhalf jaar daarvoor had de gemeente een aantal woningen op de hoek Eerste Oude “Heselaan-Voorstadslaan) gekocht en vervolgens gesloopt. Ook zal de weg aangepast gaan worden (De Gelderlander, 31-7-2009/update 30-3-2017)
Op de foto zie ik personenauto’s staan; zo lang ik mij kan herinneren (eind jaren 80) en ook -afgaande op haar site– is het bedrijf bekend van haar verhuur van personen- en bestelbussen.
Merk op de foto bovendien het industriespoor naar de Noord- en Oostkanaalhaven op, dat er in ieder geval nog in 2006 (F88657 RAN) nog lag. Tegenwoordig is hier een snelfietspad aangelegd. Op de Facebookpagina NijmegenToen blijkt, dat in 2013 het snelfietspad er inmiddels al ligt.
Vooroorlogse woningen met aansluitend, rechts, Autobedijf Heijmans uit 1955, nu volledig gesloopt. Rechts de HAT-wooneenheden op de hoek met de Waterhoenplaats, 1998 (Hans Giesbertz via F88397 RAN tevens Auteursrechthouder)
Woontoren Duet
Op deze plaats zal de woontoren Duet komen. November/december 2024 is de verwachting dat de bouw in 2026 zal beginnen. Met 120 meter zal het het hoogste gebouw van Nijmegen worden. Het telt 383 woningen, een combinatie van studenten, sociale huur en duurdere appartementen en tevens een parkeergarage. (De Gelderlander).
In oktober/november 2024 vonden voorbereidingen plaats, waaronder archeologisch onderzoek en het zoeken naar eventuele munitie uit de Tweede Wereldoorlog. Daarbij is er opvallend genoeg niets gevonden; waarschijnlijk is er in de 19e eeuw al veel gegraven.
Een luchtfoto van de Papierfabriek “Gelderland” ; P.S. op dit terrein tussen de Oude Weurtseweg (boven) , de Krayenhofflaan (rechtsboven) , de Voorstadslaan (rechts onderin) en de Eerste Oude Heselaan (links onderin) worden in 1985 woningen gebouwd aan de Aalscholverplaats , de Meerkoetplaats , de Reigerplaats , de Uiverplaats en de Waterhoenplaats. Geheel rechts onderin woningen aan de Kop van de Weurtseweg, Voorstadslaan, 1932 (F58411 RAN)
In 1908 besloten de studievrienden Selleger en Hoyer samen met Kortschilgen een papierfabriek te beginnen. Ze kozen daarbij voor Nijmegen vanwege de goede spoor-, water- en scheepvaartverbindingen. De fabriek kwam op de hoek van de Voorstadslaan en Krayenhofflaan. Uiteindelijk zou het gebouw in 1976 in vlammen opgaan.
Bewoners ervaarden overlast bij de doorgang bij de Aalscholverplaats. Zij wilden met een kunstwerk de sfeer onder de poort verbeteren en tevens een mooie verbinding tussen de Voorstadslaan en het plein creëren. Tamar Frank maakt kunstwerken waarin licht de ervaring van ruimte doet veranderen. Voor de Aalscholverplaats maakte ze Licht Gewelf.
Dubbel woonhuis, gebouwd voor Laurens Jan ten Horn (1855-1919), eigenaar van de Patria Kinderwagenfabriek, foto gedateerd 1910-1915 (RAN F87828)
Willem Hoffmann ontwierp tussen 1908-1909 voor Laurens Jan ten Horn de eigenaar van de Patria Kinderwagenfabriek het dubbele woonhuis op de hoek van de Voorstadslaan en de Krayenhofflaan.
Ten Horn had in 1907 de kinderwagenfabriek overgenomen van zijn zwager Carel van Rosendael, welke aan de Nieuwe Haven stond. Daarvoor had ten Horn een winkel in ijzerwaren en huishoudelijke artikel in Wageningen gehad (Bijschrift F87831).
Gemeentelijk Monument
Dit is een Gemeentelijk Monument: “Twee villa’s onder één dak. Blokvormig gebouw van twee bouwlagen op onregelmatig grondplan dat aan de straatzijde de grondvorm suggereert van twee rechthoeken met een wigvormig verbindingsdeel. Uitgevoerd in kalkzandsteen met een band van gekleurde baksteen op de begane grond en een breed fries van hetzelfde materiaal langs de bovenzijde; pannengedekt. Beide blokken hebben aan de straatzijde een eigen tentdak van geringe diepte, dat verloopt in een breed dak over het achtergedeelte, met de nok parallel aan de straat. Beide panden hebben op de straat- en achterhoek twee erkers, afwisselend driezijdig en halfrond. Alle vensters met bovenlichten van acht ruiten, bij het rechter pand nog met persiennes. De voordeur van het linker pand rechts in de gevel; die van het rechter pand in het wigvormige tussengedeelte, dus links, iets terugliggend ten opzichte van een houten etage-erker in het gevelvlak. Bouwjaar: ca. 1920. Boeiend complex van forse verhoudingen, karakteristiek gelegen in een flauwe bocht op de hoek van twee straten en daardoor zeer beeldbepalend.”
De Nieuwe Haven (Waalhaven) met de lage loswal, tweede decennium. Links het bedrijfspand van de Patria kinderwagenfabriek, v/h C. van Rosendael & Co. Op de achtergrond, rechts, nog net zichtbaar, het gemeentelijk slachthuis, 1910-1915 (F88957 RAN)Het havenplantsoen in aanleg, gezien vanaf de Weurtseweg. Op de voorgrond de goederenspoorlijn naar het havengebied, rechts, de Voorstadslaan met de spoorwegovergang en het pand van steenkolen- en brandstoffenhandel J.J. Giesbertz NV. Op de achtergrond, achter de spoordijk in het midden, papierfabriek Schuller aan de Nieuwe Markt, links boven de oude havenkraan op de loswal van de Nieuwe Haven (Waalhaven), 1953 (Foto Grijpink via F88668 RAN CCBYSA)
Het Krayenhoffpark was al vroeg ingetekend, in 1879, in de plannen voor na de ontmanteling. Het werd vernoemd naar Cornelis Krayenhoff, waarvan het graf aanvankelijk was overgebracht naar dit park; de originele grafsteen is er nog te vinden. Daarnaast staan er een aantal bijzondere bomen.
De voormalige Batava Margarinefabriek met woningen, hoek Weurtseweg (1870/1975), 1969 (Evert F. van der Grinten via F78720 RAN, tevens Auteursrechthouder)
Op Noviomagus staat een uitgebreid artikel over de Batava fabriek.
Fabriek Batava Margarine (afgebroken 1974/1975), 2972 (Evert F. van der Grinten via F78885 RAN tevens Auteursrechthouder)De voormalige margarinefabriek Batava, gesloopt in 1974; op die plaats is het magazijn van de Technische Unie gebouwd (27-06-1974), 1974 (Jan Cloosterman via F29247 RAN CCBYSA)
Technische Unie
Links de Technische Unie, rechts het overgebleven gedeelte van de Batava fabriek. Daarvoor het Krayenhoffpark, links de Voorstadslaan en rechts de Weurtseweg, die nog niet verlegd, 18 maart 1985 (Wim Michels via KN14450-26 RAN CC0)
Nieuwbouw
Nieuwbouw Voorstadslaan (april 2025)
De Technische Unie is inmiddels afgebroken. Op deze plaats wordt momenteel de nieuwbouw gerealiseerd van appartementen als het project Boterfabriek (zie haar eigen site).
Op de hoek van de Voorstadslaan met de Biezenstraat ligt de voormalige Verenigde borstelfabriek. Deze was in 1919 begonnen, met electrisch aangedreven machines. De fabriek was daarvoor in de Broerstraat gevestigd geweest en maakt borstels en kwasten.
Krayenhofflaan 14, september 2022 (Google Streetview)
Is momenteel een Aandachtspand
Voorstadslaan 51-53
De woningen van Voorstadslaan 51-53 zijn momenteel Aandachtspanden op de Gemeentelijke Monumentenlijst.
Een foto uit 1980 is te vinden op F10067. Dan staan de voortuinen nog niet vol met planten, maar eigenlijk zijn de tuinen een van de grote charmes van deze huizen.
Minibieb Voorstadslaan (augustus 2024)
Vóór deze panden staat een van de mooiste minibiebs van Nijmegen, de derde versie:
De eerste, eigenlijk de allermooiste, is gestolen.
De tweede is vervangen, waarschijnlijk omdat er te veel onderhoud nodig was
De derde, huidige, is in de vorm van een oude koelkast
Voorstadslaan 55: oa café de Voorstad
Voormalig cafe de Voorstad, Voorstadslaan (augustus 2023)
Een leuk artikel over dit voormalige café de Voorstad is te lezen in de Wester uit 2018 (een herpublicatie van 2013).
Prima Villa
Voorstadslaan 57
Prima Villa Voorstadslaan, augustus 2023 (Google Streetview)
“Prima Villa” betekent eerste villa, verwijzend naar de eerste bebouwing buiten de voormalige vestigingwerken van Nijmegen die men tegenkwam als men van Nijmegen naar Hees ging. Het is gebouwd in 1878. Over dit Rijksmonument is al het nodige geschreven op Noviomagus: https://www.noviomagus.nl/Monumenten/monument_0188.html
Rijksmonument
De woning is een Rijksmonument met als waardering:
” VILLA uit 1878 met rijk uitgevoerd INTERIEUR en HEK.
– Van architectuurhistorische waarde als typologisch goed voorbeeld van een wit gepleisterde blokvormige villa met stijlinvloeden van het neoclassicisme. Het exterieur is qua hoofdvorm en gevelindeling goed bewaard gebleven. Op onderdelen zijn er ook wijzigingen doorgevoerd, zoals de sloop van het balkon aan de voorzijde en de vernieuwing van de serre aan de achterzijde. Bijzonder waardevol is het goeddeels intact gebleven interieur. Zeldzaamheidswaarde hebben de geschilderde plafonds in de vertrekken op de verdieping. – Van stedenbouwkundige waarde als onderdeel van een historisch gegroeid stedelijk gebied tussen het centrum van Nijmegen en het voormalige dorp Hees. Getuige de naam “prima villa” maakte onderhavig pand onderdeel uit van de eerste bebouwing buiten de voormalige vestingwerken van Nijmegen in de richting van Hees ten tijde van de ontmanteling.”
Voorstadslaan 220
Plan tot het bouwen van een Woonhuis met Garage aan de Voorstadslaan te Nijmegen Kad.Bek. Gem. Neerbosch Sectie A. No 1646 voor Rekening van den Weld. Heer P.M. van Haren Krayenhofflaan No 24A, architect J. van Eldik, datum tekening 13-10-1930 (D12.396390)
OVER Johannes Hendrikus of Jos. van Eldik (Zetten-Andelst, 24-2-1895 – Nijmegen , 9-7-1973) Jos. van Eldik is architect. De meeste gevonden werken tot nu toe zijn uit de jaren 30. Rond november 1939 gaat hij tijdelijk failliet. Dit faillissement werd echter geeindigd door homologatie rond februari 1940 (Arhemsche courant, 22-2-1940) Verbouwing woonhuis 1929 Rijksstraatweg 17…
Voorstadslaan 238
Voorstadslaan 238, augustus 2023 (Google Streetview)
Voorstadslaan 238 is een Gemeentelijk Monument: “Villa. Blokvormig pand van twee bouwlagen met pannengedekt tentdak. De gevels zijn gepleisterd, op een brede ornamentale baksteenfries langs de gootrand na. Gootlijst kwartcirkelvormig uitgekraagd. Voorgevel verdeeld in twee assen: de rechter helft bestaande uit een houten erker met balkon en dubbele balkondeuren; in de linker helft twee dicht naast elkaar geplaatste ramen, op de begane grond gekoppeld onder een vlakke ontlastingsboog. Alle ramen met glas-in-lood in de bovenlichten. De voordeur in de linker zijgevel. Zeer opvallende dakkapel met drie ramen, waarvan het pannendak een verlenging vormt van de nok van het hoofddak. Bouwtijd: ca. 1900-1915. Eenvoudig buitenhuis van fraaie verhoudigen, van belang als voorbeeld van de overgang van historiserende naar meer functionele, sobere villabouw.”
Nijmeegsche Machinefabriek
De Nijmeegsche Machinefabriek, 1915-1920 (F10053 RAN)
Vooraf: overname door de N.T.M.
De Nijmeegse Tramweg Maatschappij (N.T.M.) had in 1897 de machinefabriek van de erven van van Westrheenen overgenomen. welke op het Waalplein stond. Inmiddels had dit bedrijf al 40 jaar bestaan. Vanaf dat moment heet het bedrijf de NTM Nijmeegsche Machinefabriek, IJzer en Metaalgieterij.
In de zomer van 1899 bouwt N.T.M. een nieuwe fabriek aan de Voorstadslaan. Deze bestaat uit een ijzergieterij, kantoren, magazijnen en een aansluiting aan de tramlijn naar Neerbosch. Daarbij heeft de fabriek een herstelplaats voor rollend materieel. Niet alleen voor het materieel van de NTM zelf, maar ook voor de Stoomtram Maas & Waal. Daarnaast maakte ze zelf tramrijtuigen, goederenwagons en wissels voor meerdere tramwegmaatschappijen in Nederland (gemeentetramnijmegen.nl).
In de eerste jaren behaalt het bedrijf goede resultaten.
De gemeente had overigens het oude gebouw op het Waalplein voor f 11.456 op de openbare veiling gekocht op 15 april 1899 en sloopt het pand in november. Restanten van de Boddelpoort, die in fabriek waren gemetseld, bleven gespaard van sloop. (https://www.noviomagus.nl/Kroniek/Kroniek19eeuw.htm)
1918 Verkoop tot opheffing 1939
Op 15 juli 1918 wordt de fabriek verkocht aan Wed. J. Numan’s blikfabrieken. De machinefabriek en ijzergieterij wordt daarin een aparte N.V.: N.V. Nijmeegsche IJzergieterij en Machinefabriek. Tot 1933 vonden er uitbreidingen plaats. “De N.V. Nijmeegsche IJzergieterij en Machinefabriek wordt als gevolg van de beurskrach ambtelijk opgeheven.” (Nijg).
1947: Hernieuwde inschrijving
In 1947 vindt er een hernieuwde inschrijving van de Nijmeegsche IJzergieterij N.V. in de Kamer van Koophandel plaats. Hierbij staat H.G.Th. Salemink ingeschreven als eigenaar en toekomstig directeur en D.A. Salemink als procuratiehouder. De laatste wordt in 1962 benoemd tot mede-directeur. In 1968 treedt J. Thoonsen in dienst bij de Nijmeegsche IJzergieterij N.V.. Hij is op het moment dat de NIJG haar site heeft geschreven de huidige directeur, dus in ieder geval al jarenlang werkzaam bij het bedrijf. In 1972 wordt de N.V. omgezet in een B.V..
In 1981 neemt de ijzergieterij haar nieuwe fabriek aan de Lindenhoutseweg in gebruik: “Na verschillende uitbreidingen bleek voortzetten van het bedrijf daar (aan de Voorstadslaan) niet meer houdbaar, mede wegens overlast” (Numaga)
1981 Sloop gieterij Voorstadslaan
In 1981 werd begonnen met de sloop van de ijzergieterij. De Wester: “‘In 1981 begonnen ze met de sloop van die ijzergieterij,’ gaat Bernard verder. ‘Dat ging niet zo vlot. Het gaf veel stof- en lawaaioverlast. De grond was sterk verontreinigd met allerlei stoffen en zware metalen zoals lood. De schoonmaak heeft een vermogen gekost, miljoenen. Daarna lag het terrein braak en zijn er opgravingen geweest. Dat vond ik toentertijd erg interessant om te volgen. Er was begreep ik niet genoeg tijd en geld om het écht goed te doen.’” (De Wester). Vanaf 1984 werd begonnen met de nieuwbouw, de huidige Boomvalk-, Torenuil- en Scholeksterstraat (noviomagus).
Vervolg NIJG
In 1989 neemt J. Thoonsen de aandelen van de heer D. Salemink en de Fam. Martens over. In 1990 en 1991 volgen er uitbreidingen. Ook koopt NIJG in 1997 een 2e gieterij in Frankrijk aan, welke in 2007 weer wordt afgestoten. Momenteel (augustus 2024) bestaat NIJG nog steeds, zie haar site.
Modderlaantje
Aan beide kanten van de ijzergieterij liep vroeger een laantje. Het waren naamloze straten, waarbij de linker het Modderlaantje werd genoemd. Ze hoorden bij de Voorstadslaan en hadden huisnummers 73 t/m 113 en 149 t/m 161, vandaar dat deze ontbreken in de huidige nummering van de straat. Aan de Modderlaantje stonden kleine arbeidswoningen, waarvan de meeste bewoners bij de ijzergieterij werkten. Tegenwoordig is hier de Scholeksterstraat (De Wester).
Voorstadslaan in de sneeuw ’s avonds (januari 2026)
Voorstadslaan 62 en 64
Plan tot het bouwen van twee beneden- en bovenwoningen aan de Voorstadslaan kad. gem. Neerbosch Sectie A No 59, Aanvrager en uitvoerder C.F. Ronday St. Annastraat 476, Voorstadslaan 62 en 64 (huidig), datum bouwdossier 22-11-1912 (D12.383839)
De twee beneden- en bovenwoningen zijn gebouwd door Carel Frederik Ronday/Rondaij.
Carel Frederik Ronday/Rondaij
In het Gemeenteverslag 1912 blijkt, dat hij de bouwvergunning heeft aangevraagd. Dat jaar komt hij ook nog voor met de aanvraag voor een vergunning voor een woonhuis op de St. Annastraat, mogelijk zijn eigen woning?
Carel Frederik Ronday/Rondaij is op 23 juni 1867 geboren in Amsterdam. Hij is getrouwd met Alida Catharina van Raam (Amsterdam, 24 december 1863). In het Bevolkingsregister van 1910 is zijn adres Sweersstraat 32. Hij was hier op 28 november 1911 komen wonen en was afkomstig uit Johannesburg, Zuid-Afrika. Op 16 februari 1917 vertrekt hij naar Amsterdam (Leliestraat 126).
In de Adresboeken 1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916 komt hij voor op St. Annastraat 476 met als beroep “timmerman”.
Hij overlijdt op 20 juli 1922 in Amsterdam. (rouwadvertentie De Gelderlander 21/7/1922)
Oa Voorstadslaan 68: voormalige bakkerij
Plan voor een Winkelhuis met Bakkerij en Twee Bovenwoningen Voorstadslaan Kad: Neerbosch Sectie A nrs 1326 (D12.390003)
Op 16 oktober 1925 krijgt F.C. Middendorp een hinderwetvergunning voor “het oprichten van eene door elektriciteit gedreven bakkerij in het perceel Voorstadslaan No. 68, kad. bekend gemeente Neerbosch, Sectie A, Nos. 1244 en 1326”. (PGNC 20/10/1925)
Links en rechts van het gebouw zijn de opgangen naar de bovenwoningen. In het midden is de winkel, met daar achter het woongedeelte en daar weer achter de bakkerij. Op de bouwtekening staat F.C. Middendorp als eigenaar en W.F. Middendorp als bouwkundige vermeld.
Bij de opening in november schrijft het PGNC:
“Een nieuwe zaak.
Bij de steeds toenemende uitbreiding van de stad neemt ook het aantal winkels in de buitenwijken gestadig toe. Een geen wonder, want sommige dier wijken hebben een zoodanigen omvang gekregen- denkt maar eens aan het Willemswegkwartier met zijn 18000 bewoners- dat zij als het ware een stadje op zichzelf vormen met eigen kerken, winkels en café’s.
Nu is er weer in de Voorstadslaan een nieuwe winkel en bakkerij geopend en wel door den heer F.C. Middendorp die in het perceel no. 68 in genoemde laan een naar de laatste eischen, d.w.z. keurige zaak heeft doen inrichten. Voor nadere bijzonderheden dienaangaande zie men achterstaande advertentie.” (PGNC 13/11/1925)
Op de hoek tussen de Voorstadslaan en de Biezendwarsstraat zit het huidige (augustus 2024) café de Wijck. Voorheen zat hier de Gruyter, welke in de jaren 70 failliet ging.
Op 26 september 1928 geeft de gemeenteraad goedkeuring op de verkoop van 815 c. A. bouwterrein aan de Voorstadslaan hoek z.g Biezendwarsstraat, gemeente Neerbosch, Sectie A, oud No. 1268 aan J.W. Princen en M. Kropman. Onder ander met voorwaarde, “dat het verkochte bebouwd worde met een winkelhuis met pakhuis en bovenwoning en twee onder- en bovenwoningen van een huurwaarde, respectievelijk van tenminste f700, f450, f400, 400 ’s jaars en dat die woningen vóór 1 Augustus 1929 ter bewoning gereed zijn.” (PGNC 26/9/1928). Princen heeft als aannemer en uitvoerder de bouwtekening ondertekend.
Plan voor het bouwen van een Winkelhuis met Bovenwoning en 2 Beneden- en 2 Bovenwoningen, Gemeente Neerbosch, Sectie A No 1268, Aannemer en Uitvoerder J.W. Princen, datum tekening september 1928 (D12.392468)
De Wester: “Sylvia kan nog moeiteloos de vele winkels in de straat voor de geest halen. ‘Waar nu Wijck zit, had je eerst de Gruyter. Een winkel met veel koper. Het rook er altijd naar versgemalen koffie en er stonden veel koekjestrommels.” (https://dewester.info/voorstadslaan/)
In 1930 opent de bakkerij van J.H. Francissen op Niersstraat 2, op de hoek van de Biezendwarsstraat en Voorstadslaan. Het pand is een ontwerp van architect W. Th. Reynen. Vanaf dat moment is het altijd een bakkerij gebleven.
Het Park Leeuwenstein was vroeger de tuin van Villa Leeuwenstein. Het lijkt wat verborgen te liggen door de bebouwing van de Marialaan en de Bosduifstraat. Dat het park mogelijk wat onbekend is, is onterecht: er staan veel verschillende bomen, waaronder bijzondere soorten.
De Rijks Tuinbouw & Winterschool, Voorstadslaan, 1920 (F5542 RAN)
Villa Welgelegen/Villa Carré
Villa Carré, Voorstadslaan, 1910 (F5532 RAN)
Rond 1860 werd in de buurt van de hoek Voorstadslaan en Schependomlaan de Villa Welgelegen gebouwd (Bron: Noviomagus). Op 21/9/1870 koopt Conraad van Erpers Rooijaards de villa Welgegelen van Cornelis van Sonsbeek: ““Het buitenverblijf, genaamd “Welgelegen” te Hees, gemeente Nijmegen gelegen, bestaande ene(?) heerenhuis, koetshuis en stal, erf en tuin, voorkomende op den perceelsgewijze kadastralen legger van Neerbosch in Sectie B Nommers 58(?) huis en erf, groot vier aren drie en dertig centiaren/43 tuin, groot een hectare negen aren zeven en zestig centiaren.” Hij betaalt hiervoor 16.000 gulden. Van Erpers Rooijaard is dan “zonder beroep”.
Het jaar daarvoor, op 1 september 1869, had de verkoper Cornelis van Sonsbeek de villa gekocht. (Actenr 1386, Archiefnr 440, Inventarisnr 67).
De familie Rooyaards woonde hier 40 jaar (Noviomagus. Daarna woonde er een gepensioneerd kolonel Roloff (Noviomagus en Hees bij Nijmegen.).
Villa Carré
Daarna kocht de beroemde circusdirecteur Oscar Carré het landgoed. Hij zou er zijn laatste levensjaren doorbrengen, om in 1911 te overlijden. Daarna bleef zijn vrouw Elisa Maud Adams samen met zijn dochter Wilhelmina tot 1919 in de villa wonen. De bronnen zijn niet tot nu toe niet eenduidig of Carré zelf of zijn nabestaanden de Villa “Carré” hebben genoemd.
Huize Insulinde
Bouwtekening van Huize Insulinde, gebouwd op de plek van de voormalige villa Welgelegen. Deze villa werd rond 1860 gebouwd voor de oud kolonel Rooijaards. In 1900 werd het pand aangekocht door circuseigenaar Oscar Carré, die de villa omdoopte in Villa Carré. In 1931 verwierf de Stichting Verblijf Oud-Indisch Militairen het pand en werd het Huize Insulinde tot in 1973 de sloop volgde, 1930-1940 (F63555 RAN)
In 1918 was de ‘Stichting Verblijf van de Oud-Indische Militairen’ de villa aan. De stichting had als doel het “oprichten en het exploiteeren van een verblijf voor den Oud-Indische Militair, tevens een Doorgangs- tevens Kosthuis, waarin gevestigd een Arbeidsbeurs en een Voorschotbank, daarmede hoofdzakelijk beoogde van een algemeen maatschappelijk belang.” De oprichter was Arie van Boxtel (1876-1954). Hij was als 13-jarige het Indische ingegaan en was op dat moment onderluitenant. (IndischHistorisch.nl). Aanvankelijk opende de Stichting het voormalige Hotel de Doelen op de Varkensmarkt. Er was voor Nijmegen gekozen, omdat hier het opleidingscentrum van de KNIL was. Daarbij was de Varkensmarkt geschikt, omdat deze niet al te ver van de kazerne af lag. Hier ving de stichting gerepatrieerde en gepensioneerde KNIL-militairen en hun gezinnen op. Veel oud-soldaten en lagere officieren hadden slechts een beperkt pensioen opgebouwd. Voor vrijgezellen of degenen die invalide waren geraakt was Huize Bronbeek opgericht. Deze bood echter plaats voor militairen met hun gezin.
In 1931 werd Huize Insulinde na een verbouwing geopend. Daarbij kreeg de villa de naam Huize Insulinde. Er was plaats voor vijfenvijftig inwoners. Duizenden bewoners hebben hier kortere of langere tijd gewoond.
Na de oorlog en de Indonesische onafhankelijkheid kwamen ook burgers in Insulinde terecht. In de loop der jaren kwamen steeds meer “gewone” burgers in het Huis terecht: er kwamen immers geen repatrianten meer en er was sprake van vergrijzing. In 1969 ging Insulinde op in de Stichting bejaardenhuizen Nijmegen.
1970: Bejaardencomplex
In 1970 werd de gesloopt en op deze plek kwam het bejaardencomplex Insulinde. Daarbij waren de laatste bewoners van Insulinde ondergebracht in Nieuw Maldenborgh in Hatert. Het hek rond de tuin bleef echter behouden en hier is ook de naam Insulinde te lezen.
Pascal koopt van Verdonck in 1904 twee stukken grond aan de Voorstadslaan. Hij laat daarop een villa ontwerpen door de architect Hoffmann: Villa Rica. het gebouw stamt uit 1904.
De “nieuwe” Dikke Boom van Hees is op 21 november 2003 geplant. Dat is precies 100 jaar nadat de oude Dikke Boom van Hees door blikseminslag was omgegaan.
Villa Gerda staat te koop (De Gelderlander 20/7/1902)
Een van de villa’s die Craandijk noemt is Villa Gerda. Rond 1875 had C.B. Hiebendaal (1830-1902) Villa Gerda laten bouwen. Hiebendaal was burgemeester van Horssen geweest. Zowel zijn geboren dochter, geboren in 1867 als zijn moeder, die in 1872 was overleden heetten Geertruida. Mogelijk is de villa vernoemd naar een van beide. Hiebendaal overlijdt in 1902; in dat jaar komt de villa te koop te staan. De buurman, fruitkweker M.G.F. Verdonck, koopt deze villa. Hij wil op deze grond een villapark ontwikkelen. (Bron: https://dewester.info/westerarchief/de%20Wester%202014%202%20laag.pdf)
Villa Scotia
In het Adresboek 1895 wonen
Weduwe C.H d Villeneuve geboren M.L. Pringle, zonder beroep
V.H. de Villeneuve, zonder beroep
In Villa Scotia, welke dan het adres Voorstadslaan 100 heeft. Daarnaast woont Weduwe V.W. de Villeneuve, geboren C.L. Serres in Villa “Rust en vrede”, Voorstadslaan 93.
In juli 1910 staat de Buitenplaats Rust en Vrede te koop (De Gelderlander 24/7/1910)
Villa Vredenburg
Rob Essers heeft al een uitgebreid artikel geschreven, vanaf pagina 5.
Villa Vredenburg te koop (De Gelderlander 1/5/1879)
In mei 1879 staat de Villa Vredenburg te koop.
Advertentie Hofstede Vredenburg voor verkoop van haver (PGNC 5/8/1888)
Het is mij nog onbekend of met de Hofstede Vredenburg de Villa Vredenburg wordt bedoeld: Weduwe Nielen wil haver verkopen.
Voor de “erven van den heer S.W. den Hertoch” staat op PGNC 27/11/1898 villa Vredenburg te koop.
Villa Rust en Vrede
Aangeboden: Villa Rust en Vrede welke zal moeten worden gesloopt (PGNC 4/8/1912)
Weduwe V.W. de Villeneuve, geboren C.L. Serres komt in het Adresboek 1895 voor op Villa “Rust en vrede”, Voorstadslaan 93 (zie tevens Villa Scotia hierboven). Op 2 oktober 1895 zal echter de inboedel verkocht worden “ten sterfhuize van mevr. de wed. de Villeneuve” (PGNC 29/9/1895); waarschijnlijk wordt ook de villa verkocht, maar deze advertentie is nog niet gevonden.
In ieder geval krijgt augustus 1896 Jhr. M.A. van Andringa de Kempenaer op dit adres een telefoonaansluiting (De Gelderlander 2/8/1896)
In 1901 en 1902 woont jhr M.A. v. Andringa de Kempenaer op dit adres (Adresboek 1901,1902).
In 1912 staat de villa Rust en Vrede te koop, met als voorwaarde dat deze binnen 6 weken wordt afgebroken.
Voorstadslaan in de sneeuw ’s avonds (januari 2026)
Herinneringen
Heeft u herinneringen aan de Voorstadslaan? Of andere informatie die u graag wil delen? Laat dan hieronder uw reactie achter.
Pand uit 1912 in Art Deco stijl (Wikipedia). Vooral de blauwe tegels zijn prachtig. Het pand staat op de “Aandachtslijst Cultureel erfgoed”.
Oorspronkelijk was het linkergedeelte met serre de benedenwoning. Daarnaast lag links de opgang naar een bovenwoning. De eerste deur rechts van de serre was de opgang naar het bovenhuis van het pakhuis, de tweede deur de ingang tot het kantoor.
Plan tot het bouwen van een beneden, drie bovenhuizen en een pakhuis Op een perceel a.d. Voorstadslaan en Biezenstraat Kad. bek. gem. Neerbosch Sectie a No 592, datum bouwdossier 2-8-1912 (D12.382859)
Rechts was de ingang tot het pakhuis. Deze liep helemaal door tot aan de Biezenstraat, waar het haar achteruitgangen uit. Tevens liep het pakhuis door achter de hierboven genoemde opgang en het kantoor.
De derde bovenwoning lag boven het pakhuisgedeelte aan de Biezenstraat.
Gevel Biezenlaan: Plan tot het bouwen van een beneden, drie bovenhuizen en een pakhuis Op een perceel a.d. Voorstadslaan en Biezenstraat Kad. bek. gem. Neerbosch Sectie a No 592, datum bouwdossier 2-8-1912 (D12.382859)
De ondertekenaars lijken “De eigenaar” “J. Puijn” te zijn en daarnaast H.F.(?) de Reus. Of de Reus hier optrad als aannemer en/of architect, is nog niet bekend.
Brandstoffen-Handel J. Puijn
Opening Brandstoffen-Handel Joh. Puijn & Zn. (De Gelderlander 3/9/1921)
In september 1921 kondigt Joh. Puijn & Zn. haar nieuwe Brandstoffen-Handel aan. Het adres van dit pand is dan nog Voorstadslaan 12-14-16. Zij zal hier jarenlang haar brandstoffenbedrijf hebben.
Overlijdensadvertentie Johannes Puijn (De Gelderlander 7/1/1933)
Johannes Peter Matthijs Puijn overlijdt 6 januari 1933 (op De Gelderlander 7/1/1933; op dezelfde pagina van de overlijdensadvertentie staat nog een kleinere, dat het brandstoffenbedrijf de gehele gesloten zal zijn).
In De Gelderlander 22/8/1933 staat de huwelijksaankondiging van Antoon Puijn met Dina van Druten. Het adres van Antoon is Voorstadslaan 20 en van Dina Gorisstraat 20. Ook het toekomstig adres is Voorstadslaan 20.
Advertentie Joh. Puijn & Zn.: “Zomerprijzen” (De Gelderlander 9/5/1933)
Er is nog niet nagegaan wanneer de naam van het bedrijf precies veranderd is: in PGNC 28/1/1935 is het nog Joh. Puijn & Zn. In PGNC 21/11/1935 is het echter A. Puijn.
Antonius Puijn overlijdt op 21 november 1954 op 49-jarige leeftijd. A.M. Puijn – van Druten laat de rouwadvertentie plaatsen “mijn inniggeliefde Echtgenoot”. Dan is het adres nog steeds Voorstadslaan 20. (De Gelderlander 22/11/1954)
In De Gelderlander 23/10/1956 wordt nog een personeelsadvertentie gevonden voor een “flinke kracht” bij A. Puijn. In het Adresboek 1971 komt het nog steeds voor als brandstoffenbedrijf van de weduwe A.M. Puijn van Druten.
Voorstadslaan 18 en 20, maart 2025 (Google Streetview)
Aannemer Hendrik Franciscus de Reus
Hendrik Franciscus de Reus werd op 27 februari 1882 geboren te Huissen. Zijn ouders waren Johannes de Reus (Didam 1-9-1858), “arbeider” en Christina Witjes (Huissen, 1-10-1854). In het Bevolkingsregister van 1880 wonen zij op de Bloemerstraat 47. Het gezin was daarbij op 13 april 1886 afkomstig uit Ubbergen. Het “blauwe potlood” heeft achter Johannes de Reus bij aanmerkingen “Steenstraat 14” geschreven.
In oktober 1907 trouwt hij met Theodora Arnolda van Berkel (PGNC 27-10-1907)
Bij de geboorte op 1 januari 1913 van Christina Alberdina wonen ze in “Hees”.
De Reus wordt regelmatig gevonden als inschrijver op aanbestedingen, waarbij hij in Nijmegen blijkt te wonen. Een aantal voorbeelden:
Verbouwen school (De Gelderlander 17-9-1908)
Post- en telegraafkantoor met directeurswoning in Grave. Hier was de Reus met f14.280 de laagste inschrijver (2-8-1910)
Een winkel- met bovenhuis (PGNC 7-3-1913)
Pastorie te Huissen (PGNC 9-6-1912)
In de Adresboeken 1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1916 komt van Berkel & de Reus voor onder “Aannemers” op de Nieuwe Nonnendaaldsche weg. In 1912-1913 op nummer 131, daarna op nummers 161/165. Er is nog niet uitgezocht wat de relatie is tussen deze van Berkel en de vrouw van de Reus. In de tot nu toe gevonden krantenberichten wordt overigens steeds gesproken over “H.F. de Reus”.
Op of rond 1918 vetrekt het gezin naar Oss. “Henk de Reus op zei op 28 juli 2018 om 01:06
Ik kom dit verhaal tegen, een jaar na de uitwisseling van e-mails. Een beetje vreemd vind ik de relatie van Mark de Reus met mijn vader Jan de Reus. Zijn opa was een broer van mijn vader. Ik heb vernomen dat hij onderzoek doet naar zijn overgroot vader, H.F. De Reus die in 1918 een aannemersbedrijf startte in Oss”.
In hetzelfde artikel lijken in ieder geval 2 van zijn kinderen dezelfde weg te zijn ingegaan:
“Quirin de Veer zei op 20 december 2021… “Sinds 2007 op Burgemeester van den Elzenlaan 11 in Oss. Ik heb begrepen dat dit huis in 1939 is getekend en daarna ook bewoond door J.A. de Reus ( architect) en later door H.F. de Reus (aannemer).”
De Reus overlijdt op 9 november 1940 te Oss (De Gelderlander 11/11/1940)
Pieter Postplein met poortgebouw. Waar vroeger een graseld lag, ligt nu een speelplaats. Architecten Evers en Sarlemijn
In de jaren 50 ontwierpen de architecten Evers en Sarlemijn het Pieter Postplein in Heseveld. Deze is gebouwd in de stijl van de Bossche School. In de jaren 0 vond een renovatie plaats door Paul van Hontem. Hierbij werd de buitenkant zoveel mogelijk in oorspronkelijke staat terug gebracht. Daarvoor ontving het bureau de Architectuurprijs van de gemeente Nijmegen. Opvallend is het kunstwerk in het poortgebouw van Denny Baggen.
Ontstaan
In 1951 kregen Evers en Sarlemijn van Woningvereniging “Nijmegen” opdracht om een bebouwingsplan voor een gedeelte van Heseveld te ontwerpen. Het ging dus daarbij niet alleen om de gebouwen, maar ook om de indeling van de buurt. Hun plan bestond uit vier complexen, waarvan het plan voor het 4de complex werd afgekeurd.
Binnen dit plan was de Bouwmeesterbuurt het tweede complex. Deze werd tussen 1953 en 1955 gebouwd. Het complex is zowel vrij stenig als groen. Vanwege de meerdere bouwlagen is het complex vrij stenig. Door het binnenplein is hier het meeste groen van de buurt te vinden. Oorspronkelijk bestond het binnenplein uit een grasveld, tegenwoordig is het een speelplaats.
Aan de kant van de Paul Krugerstraat staan 4 bejaardenwoningen.
Bossche School
Flatwoningen aan Pieter Postplein met speeltuin. Rechts woningen aan de Lieven de Keystraat, 1978 (Gemeente Nijmegen via KN11307-24 RAN CC0)
De gebouwen zijn ontworpen in de stijl van de zogenaamde Bossche School.
Oorsprong
Deze stijl is gebaseerd op Dom Hans Van der Laan, een Benedictijner monnik. Na de Tweede Wereldoorlog gaven Dom Hans Van der Laan, Nico van der Laan en ir C. Pouderoyen hierover een architectuurcursus in Den Bosch, welke zowel Evers als Sarlemijn bezocht hebben.
Juiste verhouding
Kort gezegd komt deze stijl neer op de juiste verhoudingen der delen. Deze verhoudingen scheppen vervolgens een bepaald ritme. Hierbij speelt de verhouding 3:4 een belangrijke rol, die verder is uitgewerkt tot een zogenaamd plastisch getal 1:0,755.
Mediterraanse invloed
De “Afrika- en Bouwmeesterbuurt: beschermd stadsbeeld: toelichting en beeldatlas” noemt de “de flauw hellende schilddaken naar Zuidrand voorbeeld”; Eind jaren 40 maakten Harlekijn en Evers een studiereis Zuid-Frankrijk en Noord-Italië. Of dat in het kader van hun cursus van de Bossche school was, weet ik niet. Van der Laan, de “bedenker” van de Bossche school, bestudeerde en ging met zijn cursisten op excursie naar noord-Frankrijk en Italië.
Pieter Postplein met poortgebouw. Waar vroeger een grasveld lag, ligt nu een speelplaats. Architecten Evers en Sarlemijn
In de jaren 0 vond een renovatie plaats, die uitgevoerd is door architect van Hontem. Van buiten zijn de woningen zoveel mogelijk teruggebracht in de oorspronkelijke staat. Bij de gevels ging het daarbij vooral om de ramen. Daarvoor zijn de houten kozijnen vervangen door aluminium kozijnen, om op deze manier de verdeling die refereert aan de oorspronkelijke verhoudingen terug te laten komen. Waarbij tevens voldoende licht in de woningen komt.
In een interview met “de Stenen Bank”: “De verhoudingen per bouwblok, het ritme van de ramen erin, de verticale en horizontale verhoudingen, daar was niet veel meer van over. Bijvoorbeeld omdat bij een aantal woningen raamkozijnen verdwenen waren en vervangen door grote glasplaten. We zijn begonnen met alle oorspronkelijke bouwelementen nauwkeurig op een rijtje te zetten. Met het doel oorspronkelijke verhoudingen weer te herstellen.”
Daarnaast konden bewoners ervoor kiezen om al dan niet hun woning intern te laten verbeteren, waarbij wel hun huurprijs omhoog zou gaan.
In 2010 ontving van Hontem de Architectuurprijs van de Gemeente Nijmegen vanwege “de wijze waarop van Hontem architecten deze uitdaging heeft opgepakt, getuigt van een behoedzame, zorgvuldige en ingetogen architectonische attitude die past bij dit type opgave“.
Kunstwerk Denny Baggen
Poort Pieter Postplein oktober 2021 kunstwerk Denny Baggen
De muurschildering in de poort passage is gemaakt door Denny Baggen. Zij studeerde in 1987 af aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Arnhem.
Op haar website omschrijft ze haar werk als: “Het werk van Denny Baggen is een afspiegeling van haar positieve kijk op het leven. Dieren zijn haar inspiratiebron. Ze bouwt patronen op uit lijnen. Zo’n patroon lijkt abstract maar wie langer kijkt ontdekt een wereld van mens- en dierfiguren. Soms neemt ze zijpaadjes naar meer schetsmatig werk, met een lossere toets. De verf geeft haar de vrijheid te kiezenuit tal van mogelijkheden, terwijl ze trouw blijft aan haar vormentaal. Een kunstenaar met een eigen handschrift.”
1922, (oorspronkelijk: Bronsgeeststraat 86 en 88), Bronsgeeststraat 56 en 58 Biezen
Bronsgeeststraat 58 en 56, twee prachtig gebouwde huizen uit 1922. (De blauwe lijnen op de straat geeft de loop van de Romeinse stadsgracht aan)
Een van de opvallendste woningen in de Bronsgeeststraat is het dubbele woonhuis op de hoek met de Biezenstraat. H.J. Wenmakers, die als bouwkundige op de tekening staat, is leraar aan de avondschool en onderwijzer op de Ambachtsschool. Hij zal nummer 86 (tegenwoordig 56) gaan bewonen.
Hendrik Johannes Wenmakers
Plan voor het bouwen van twee woonhuizen a/d Bronsgeeststraat voor den Weled. Hr. H.J. Wenmakers en C. Verburg, tekening november 1921 (D12.386989 detail)
Hendrik Johannes Wenmakers op 30 december 1879 geboren te Rotterdam. Op 28 september 1906 is hij met Maria Christina Flock (13-8-1882 Rotterdam) getrouwd. Op 28 maart 1906 verhuizen ze vanuit Rotterdam naar Nijmegen, Willemsweg 34. Hij is dan onderwijzer Ambachtsschool (metselaar) van beroep. Tussen 1900 en 1910 zijn ze verhuisd naar Weurtscheweg 24. In het Bevolkingsregister 1910 is dit adres doorgehaald en vervangen door Voorstadslaan 63: dit betreft waarschijnlijk een hernummering.
Kinderen:
Anna Petronella Maria: 17-2-1907 te Nijmegen
Hendrik Johannes: 13-4-1911
Willem Hendrik: 21-7-1919
Rond maart 1914 heeft Wenmakers de tekenacte “M.O. md” behaald (PGNC 8/3/1914), oftewel de bevoegdheid tot het geven van Middelbaar onderwijs in het rechtlijnig en bouwkundig tekenen.
Hij overlijdt op 6 of 7 december 1940 (“heden” in de overlijdensadvertentie De Gelderlander 7/12/1940)
In een gevonden rouwbericht blijkt zijn weduwe Maria Christina Flock op 28 mei 1948 overleden te zijn. De advertentie is ondertekend door zijn zoon W.H. Wenmakers en dan het adres Bronsgeeststraat 56.
W.H. Wenmakers, architect, komt in het Adresboek 1966 nog voor op dit adres.
Coenraad Albertus Verburg
Opvallend: zijn mede-aanvrager van de bouwvergunning is C.A. Verburg. Hij is tevens leraar aan de Ambachtsschool. Verburg zal nummer 88 (nu 58) gaan bewonen.
Coenraad Albertus Verburg is op 4 april 1877 geboren te Arnhem. Hij is getrouwd met Gerritje Abbenhuijs (20-6-1878 Arnhem). Op 25 oktober 1913 komen ze naar Nijmegen. Ze zijn dan afkomstig uit Venlo en gaan wonen op Voorstadslaan 195. Hij is dan leraar aan de Ambachtsschool. Op een later tijdstip (waarschijnlijk dd 1-1-1921) is daar avondschool voor Handwerkslieden bijgevoegd.
Kinderen:
Theodorus Coenraad Albertus 21-11-1902 plaats onleesbaar
Bernardus Carolus Joseph, 2-11-1904, plaats onleesbaar
Catharina Elisabeth, 23-12-1905
George Antonius, 9-12-1907, Venlo
Albertina Gerarda 22-2-1917, Hees
In ieder geval woont hij hier in 1938 nog, wanneer hij zijn 25 jarig jubileum als leraar vaktekenen voor metaalbewerkers viert.
Romeinen
Voor het huis lopen blauwe golvende lijnen op de weg, met daarachter een lijn in klinkers: in de Romeinse tijd liep hier de stadsgracht en stadsmuur.
Borneostraat, ontwerp Meerman en van der Pijll, augustus 2023 (Google Streetview)
De architecten Meerman en van der Pijll maakten het ontwerp voor vier Herenhuizen aan de Borneostraat voor A.J.W. Grandjean in 1934.
Ontwerp vier Heerenhuizen a/d Borneostraat te Nijmegen, v/d Weled Heer A.J.W. Grandjean aldaar, architecten Meerman en van der Pijl, bouwaanvraag 21-1-1934 (D12.400333)
A.J.W. Grandjean is Amelius Johannes Wilhelmus Grandjean Perrenod Comtesse (Nijmegen 13 december 1896 – Groesbeek 30 augustus 1995). Hij was de zoon van timmerman en aannemer Johannes Simon Grandjean Perrenod Comtesse.
Architectenbureau Meerman en van der Pijll is waarschijnlijk het bekendst vanwege hun ontwerp voor Auto Palace. Daarnaast ontwierpen zij onder andere de Radiocentrale en het Parochiehuis voor de Antonius van Padua parochie
Rechts van Dijk en Witte, Grote Markt gezien in de richting van de Korte Burchtstraat, gedateerd 1895-1903 (D149 RAN)
Vestiging Van Dijk en Witte in Nijmegen: een grootmazijn en een sieraad rijker
1892 architect Scheltema
In 1892 opent het Arnhemse Van Dijk en Witte een vestiging van haar herenkledingzaak in Nijmegen. De architect was P.H. Scheltema.
Vooraf: Arnhem
Van Dijk en Witte was rond 1869 in Arnhem opgericht, althans: in 1917 blijkt zij 38 jaar te bestaan (PGNC 13/9/1917).
In ieder geval bestaat de vennootschap vanaf 22 mei 1888. Dan richten Herman Cornelis van Dijk, Particulier en wonende te Rotterdam met Theodor Heinrich Hermann Witte, Particulier, wonende te Utrecht de vennootschap van Dijk en Witte op. Zij heeft tot doel: “de confectie in gemaakte Heerenklederen en den handel in die goederen en in Lakens en Bueskins en alles wat verder daartoe behoort” op. De vennootschap wordt gevestigd in Arnhem. (Nederlandsche staatscourant, 6-7-1881) Een van beide oprichters was Theodor Heinrich Witte (1855-1918) (Oud-Arnhem op https://www.facebook.com/arnhem.nostalgischnederland/posts/arnhem-zijpendaalseweg-1930vandaag-heeft-oud-arnhem-weer-een-zoekfoto-voor-julli/3658030360900603/)
Vervolgens zal op 11 december 1883 hun 2e vestiging, nu in Groningen aan de Stoeldraaiergas, worden aanbesteed. (Nieuwe Groninger courant, 7-12-1883).
In latere advertenties verschijnt de naam van H.C. van Dijk in het groot, met daarnaast Firma Van Dijk en Witte. Dit lijkt rond 1888 te zijn begonnen. In april 1883 staat de opheffingsadvertentie met een finale uitverkoop. (Nieuwe Groninger courant, 2-4-1893)
Wanneer de firma 60 bestaat blijkt dat Witte “na het vertrek van den heer H. van Dijk naar Groningen alleen firmant bleef.” (Arnhemsche courant,15-9-1941)
De aanbesteding
De aanbesteding leverde “algemeene paniek onder de aannemers” op: Grandjean & Theunissen waren de laagste inschrijvers. De aanbesteding werd echter gegund aan N. van Eck, die vroeger met Scheltema een bedrijf had gevormd (De Gelderlander 25/3/1892). Zijn inschrijving was f800 hoger op een begroting van rond de f14000.-. Daarop vond een ingezonden briefwisseling plaats (in ieder geval PGNC 24/3/1892, De Gelderlander 25/3/1892, PGNC 1/4/1892, PGNC 7/4/1892)
Bij de Opening
“Onze stad is weder een groot magazijn en de Markt weder een sieraad rijker. De firma Van Dijk en Witte, die ook te Arnhem in de Rijnstraat gevestigd is, heeft namelijk Zaterdag ll. haar magazijn van heeren- en jongeheeren-kleedingstukken geopend. De meer dan ruime voorraad voorhanden goederen in alle prijzen zal de keuze voor een ieder gemakkelijk maken, terwijl de uitstalling achter de vier enorme spiegelruiten een denkbeeld geeft van de de groote verscheidenheid der in het magazijn te vinden kleedingstukken.
Bij avond bij de schitterende gasverlichting maakt het magazijn inzonderheid een uitmuntenden indruk.
Het ruime winkelhuis werd gebouwd volgens de plannen van den heer P.H. Scheltema, architect alhier, en in enkele maanden daargesteld door den aannemer N. van Eck. Beiden komt lof toe voor hunnen arbeid.” (PGNC 20/9/1892)
Architect Scheltema
Petrus Herman Scheltema (Den Haag 2 februari 1856 – Voorburg 13 augustus 1923) was een Nederlands architect en redacteur van bouwkundig tijdschrift De Opmerker.
Hij was een zoon van luitenant-kolonel Nicolaas Scheltema. In november 1886 behaalde hij de akte rechtlijnig tekenen en perspectief. Hij had onder andere een betrekking bij een ziekenhuis. (wikipedia). Hij trouwde op 21 september 1887 trouwde met Casimira Albrechtina Wilhelmina Arendsen Hein te Nijmegen. Ze kregen drie kinderen.
Op 22 juni 1887 gaan Nicolaas van Eck, aannemer en Petrus Herman Scheltema, architect, beiden te Nijmegen, een vennootschap aan tot het “uitoefenen van de beroepen van Architect, Aannemer, Timmerman, Metselaar en daarmede verwante zaken, onder de firma Van Eck en Scheltema”. (PGNC 3/7/1887) Op 18 december 1890 willen zij “Het bouwen van een Landhuis op een terrein te Groesbeek” aanbesteden. (PGNC 7/12/1890)
Op 1 februari 1892 wordt de vennootschap weer ontbonden. N. van Eck gaat verder als aannemer op de Ziekenstraat no. 50 (kantoor) en 2de Walstraat 115 (werkplaats). Scheltema ls architect, op St. Annalaan 13 en zijn bureauu op 2de Walstraat 113. (PGNC 2/2/1892)
Op 16 maart 1892 wil hij “Het sloopen van een bestaand gebouw en ter plaatse bouwen van een Winkelhuis met Bovenhuizen aan de Groote Markt te Nijmegen” aanbesteden. (PGNC 6/3/1892)
Rond augustus 1893 wordt Scheltema, te Nijmegen, benoemd tot tijdelijk opzichter bij de dienst gemeentewerken in ‘s -Gravenhage. (De Gelderlander 13/8/1893)
In januari 1901 wordt hij benoemd tot directeur en redacteur van het architectuur- en bouwtijdschrift De Opmerker. Bij het splitsen van deze functie werd Scheltema van 1912 tot 1919 alleen redacteur van dit tijdschrift.
In 1907 werd hij benoemd tot hoofdopzichter van de Koninklijke paleizen.
Verbouwing 1929
In 1930 waren Vroom & Dreesmann (midden) en Bahlmann (rechts) nog 2 afzonderlijke zaken. Enkele jaren later zal Bahlmann bij Vroom & Dreesmann worden gevoegd. Foto: Nijmegen 700 jaar stad werd groots gevierd: in de hele stad werden gebouwen feestelijk geïllumineerd, zoals het gebouw van Vroom en Dreesmann in het midden, links van Dijk en Witte en rechts Bahlmann. De verlichting was een initiatief van de Nijmeegse Erkende Installateurs Vereniging en werd uitgevoerd door de firma’s Beukering en Alewijnse, 25/8/1930-30/8/1930 (GN11829 RAN)
In ieder geval is er een verbouwing in 1929 gevonden:
“Verbouwing Van Dijk en Witte.
De firma van Dijk en Witte kleedingmagazijn, heeft haar winkel aan de Groote Markt een moderniseering doen ondergaan die veroorzaakt werd door de eischen welke gesteld worden aan een firma die met haar tijd wenscht mee te gaan en het vertrouwen van het publiek waardig wenscht te blijven.
Genoemde firma mag aanspraak maken op een reputatie van degelijkheid en zoo is dus ook de verandering die zich aan het gebouw voltrok in orde, m.a.w. de verandering is een groote verbetering en is tevens een bewijs dat fraaiheid niet door nut in gedrang behoeft te komen. Er is een nieuwe sierlijke pui gekomen, een gevel van teakhout, nieuwe, ruime étalages, een portiek, en verlichting die door een nieuw soort reflector, welks zeer goed schijnt te voldoen, gediend wordt.
De architect is W.J. Eich en zoon, Arnhem. De aannemer G. Kuiper, Arnhem. De binnen-betimmering Th.A. Wissing, aannemer Nijmegen. De verlichting A.J. Peters, electricien, Nijmegen. Steenhouwer A. Rengers en Zoon, Nijmegen.” (PGNC 16/3/1929)
Sloop en nieuwbouw
Het door het bombardement van 22 februari 1944 totaal verwoeste pand van Vroom en Dreesmann (rechts) met op de achtergrond de restanten van de St. Augustinuskerk; links de schoenenzaak van de gebroeders Raemakers en de herenmodezaak van Van Dijk en Witte, 22/2/1944-30/6/1944 (GN11080 RAN)
Het gebouw van Van Dijk en Witte blijft bij het bombardement van 1944. Vanwege de nieubouwplannen van Nijmegen zal het toch gesloopt worden: De Gelderlander schrijft op 24/10/1952 dat Van Dijk en Witte naar het Marienburg vertrekken. Zij zullen zich daar vestigen in het gebouw “waar thans een dancing is gevestigd”.
Op 6 november zal de aanbesteding plaats vinden van het van gemeentewege slopen van opstallen funderingen van het perceel “Van Dijk en Witte” aan de Grote Markt nummer 8.
Lees hier verder over nieuwbouw van Van Dijk en Witte op de Broerstraat:
Burchtstraat 2 Van Dijk en Witte tegenwoordig zit in dit pand Douglas architect Rodenburg (augustus 2023)
De bouw van de herenkledingzaak van Dijk en Witte zorgde voor de voltooiing van de oostzijde van de wederopbouw van de Broerstraat. Het nieuwe pand staat (nagenoeg) op de plek waar het vooroorlogse pand heeft gestaan. In 1892 begon van Dijk en Witte een confectiemagazijn op de Grote Markt 8. Na de Tweede Wereldoorlog was…
De panden van Cafétaria Centrum Expresse; de Schoenhandel Holland; Fotohandel Verwey; de Parfumeriezaak Albers, en een gedeelte van Boekhandel Kloosterman, 1952 (Commissariaat van Politie, Afd. Fotografie via F31792 RAN)
In 1952 komt het pand van parfumerie Albers gereed. De architect hiervan was Rodenburg. Het pand van Albers aan de Houtstraat was verwoest als gevolg van het bombardement van februari 1944. Het pand welke zij vervolgens aan de Burchtstraat had betrokken ging in september 1944 in vlammen op.
Bouw van een winkelpand aan het Centrumplein te Nijmegen voor de heer J.E. Albers te Hees, stempel datum ingekomen 1 maart 1950, architect Rodenburg. (D12.412466). Het betreft het rechtse pad. De 3 panden ernaast zijn eveneens van Rodenburg. Op D12.412464 staat een kruis over deze 3 panden. Daar staat ook 2 bovenwoningen in de titel toegevoegd.
De Gelderlander in maart 1952 naar aanleiding van de opening:
“Nieuw zakenleven aan het Plein 1944:
Parfumerie J.E. Albers
De laatste winkel in het nieuwe complex winkels aan het Plein 1944, aansluitend aan boekhandel Kloosterman, is gistermiddag in gebruik genomen. De heer J.E. Albers heeft er zijn zaak in parfumerieën en bijouterieën in gevestigd en zij vond daarmede eveneens eindelijk haar definitieve bestemming. De zaak van de heer Albers werd op 22 Februari 1944 aan de Houtstraat vernield. Zij werd verplaatst naar de Burchtstraat, maar werd daar op 17 September een prooi der vlammen. Na de bevrijding werd onderdak gevonden in een der noodwinkels aan het Mariënburg en van daar kwam de zaak naar ’t Plein 1944, waar ze gistermiddag onder grote belangstelling geopend werd.
Plein 1944 146 Parfumerie Albers nu Ici Paris
Wethouder Duives kwam namens het gemeentebestuur de gelukwensen aan de familie Albers aanbieden en vertelde ons, dat hij zeer verheugd was over de vorderingen, welke thans met de bouwerij in het stadscentrum worden gemaakt; iedere week een nieuwe zaak de deuren open, daar komt het eigenlijk toch op neer. En de wethouder vond dit lang geen gek resultaat.
Ook deze zaak is een schepping van architect Rodenburg, die een welhaast ideale indeling maakte van deze verkoopruimte, waarin artikelen van wel zeer uiteenlopende aard tesaam gebracht worden. Het eerste gedeelte van de winkel kan men n.l. vergelijken met een soort hall, waarvan aan de ene kant de parfumerie-afdeling is en aan de andere kant de bijouterieen uitgestald worden. Al het houtwerk is uitgevoerd in licht eikenhout, de muurvitrines zijn indirect verlicht en voor de bijouterieënafdeling hebben deze vitrines nog ene crème achtergrond gekregen. Met de coloriet-vloer is hier een bijzonder fraai geheel geschapen, waarin de dames (maar ook de heren!) zich wel thuis zullen voelen.
Het aannemersbedrijf Molenaar voerde ook deze bouw uit. Er waren zeer veel bloemstukken.“
(De Gelderlander 29/3/1952)
Let ook op de balkons in trapeze vorm (augustus 2023)
Architect Rodenburg
Het ontwerp was afkomstig van architect Rodenburg. Lees hier verder over deze architect:
Architect Rodenburg lijkt vooral veel wederopbouw van winkels en nieuwbouw van wooncomplexen te hebben ontworpen.
Vervolg: overname door ICI Paris
In 2017 gaat de winkel verder onder de keten ICI Paris. Uit het artikelen van de Gelderlander, 21-3-2017 blijkt dat de winkel al een aantal jaren is overgenomen door AS Watson Group, welke tevens eigenaar is van ICI Paris. Rond november 2024 sloot deze locatie van ICI Paris.
Daarvoor in de plaats komt Geldmaat, waar mensen kunnen pinnen en geld kunnen storten. Geldmaat zit in juli 2026 nog steeds in het pand.
Het nieuwe pand van de Dameskledingzaak “Maison de Nouveautés”, aan de Broerstraat 40, met rechts “het Witte Huis” in 1955 (VN21292 RAN)
De herenkledingzaak het “Witte Huis” was in september 1944 in brand gestoken. Na een aantal tussenstops heropent de winkel in de Broerstraat haar nieuwe zaak. Hierbij was het ontwerp afkomstig van architect Rodenburg.
RAN heeft op haar site een foto uit 1954: daarbij lijkt het dat het pand in de loop der jaren van de buitenkant gezien geen grote verbouwingen heeft gekend, alleen de begane grond is wat aangepast. Daarnaast is te zien dat het links nog niet is gebouwd.
In 1949 heropent het Witte Huis aan de Van Broeckhuysenstraat 32, nadat haar winkel in september 1944 was verwoest. Het ontwerp was afkomstig van architect Kuipers. Het Witte Huis zou slechts enkele jaren op deze locatie zitten, om vervolgens te verhuizen naar de Broerstraat.
De Gelderlander schrijft over de opening:
“Het “Witte Huis” herrees in de drukke Broerstraat
De etalages van “Het Witte Huis” aan de Broerstraat 32, ter gelegenheid van de opening van dit nieuwe pand; 1953 (GN3849 RAN)
Elke rechtgeaarde Nijmegenaar weet zich van vele jaren her “Het Witte Huis” te herinneren, het herenkledingmagazijn, dat lange jaren in de Augustijnenstraat en later op de Hoek Augustijnenstr.-Houtstraat was gevestigd. Vergissen we ons niet dan is het bijna tachtig jaar geleden dat Het Witte Huis werd opgericht. In 1942 werd het naar de Burchtstraat overgeplaatst en daar ging het in 1944 gedurende de Septemberdagen in vlammen op. Energiek van aanpak als de leiders van het “Witte Huis” uiteraard zijn, gingen ze niet bij de pakken neerzitten In het klein werd de zaak op de hoek van Welderenstraat-Arksteestraat voortgezet. Enkele jaren daarna werd het Witte Huis op groter schaal in de van Broeckhuysenstraat heropend. Wie zou denken dat hiermede de eindpaal in de wedloop naar voormalige krachtsontplooiing was bereikt, rekende buiten de waard. Ook deze voorziening was een tijdelijke. Het slotbedrijf van deze omzwerving na de stadsramp speelt zich af in de meer drukke Broerstr, op een van de mooiste punten.
Broerstraat 32, oorspronkelijk het Witte Huis, detail balkons, juli 2019 (Google Streetview)
En als men deze herbouw aanschouwt zal men ’t met ons eens zijn dat dit ‘n “happy end” is, Het Witte Huis en de stad Nijmegen, waarmee het is vergroeid, hebben elkaar “hervonden”. Gelukkig voor beide, want zoals met vele verwoeste zaken het geval is, kunnen ze elkaar niet missen. We mogen het als een gunstig teken voor de heropbloei in de binnenstad zien dat ondernemende zakenlieden hier een fraai winkelpand hebben doen zetten, dat zelfs de hoofdstad van ons land eer zou aandoen. En in dit gebouw zijn merkwaardige vindingen in toepassing gebracht. In een gedeelte van de étalages kunnen de ruiten worden uitgenomen. De portiek, waarin zich deze étalages bevinden, kan worden verwarmd, zodat de bezoekers van de zaak de indruk hebben zich in de winkel te bevinden. De deur welke tot de zaak toegang geeft, kan door middel van ’n vernuftig mechanisme in de diepte verdwijnen. Dit bedrijf is dus, in de geest van de politiek van “Het Witte Huis” sterk elastisch.
Architect R.G. Rodenburg en het Aann. Bedrijf Tiemstra en Zn., beiden te Nijmegen, hebben eer van hun werk. De fa. J. Reijers te Nijmegen droeg zorg voor de smaakvolle binnenbetimmering.
De heren H.F. van Emmerik en H.A. Hermsen, die de leiding in de zaak in Nijmegen voeren, hebben gistermorgen vóór de opening, tezamen met de heer J. Roose uit Rotterdam, de Directeur van Het Witte Huis de heer J. van Emden verwelkomd en hem namens het personeel een Phoenix in brons als symbool van het geslaagde herstel na de verwoesting van de zaak aangeboden. Bij de opening vertegenwoordigde wethouder W. Beukema het gemeentebestuur en tientallen prachtige bloemstukken getuigden van de sympathie van velen.” (De Gelderlander 27/3/1953)
Architect Rodenburg lijkt vooral veel wederopbouw van winkels en nieuwbouw van wooncomplexen te hebben ontworpen.
Vervolg
Broerstraat 32 gebouwd als Witte Huis, in juli 2019 Vila (Google Streetview)
Er is nog niet volledig onderzocht wat het vervolg is geweest.
In ieder geval heeft er in 2018 een verkoop plaats gevonden. Bestseller Wholesale Benelux blijkt dan huurder van de winkel te zijn, met als gebruiker Vila Clothes. Op de eerste verdieping woont dan een huurder, de tweede en derde zijn vrij van huur.(Property.nl)
Op 6-4-2023 verleent de gemeente vergunning tot het verbouwen van de bovenwoning tot 6 appartementen. (Gemeenteblad van Nijmegen)
Broerstraat 32 gebouwd als Witte Huis, augustus 2023
De Broerstraat is de belangrijkste winkelstraat van Nijmegen. Het dankt haar naam aan de middeleeuwse Dominicuskerk, oftewel de Broer- of Broederenkerk. Rond 1900 werd de Broerstraat een van de belangrijkste winkelstraten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de straat vrijwel volledig verwoest.
Voormalig Peek en Cloppenburg, architect Heldoorn. Nu H&M (juli 2023)
Architect Heldoorn ontwierp het pand voor Peek en Cloppenborg in 1951. De bouw verliep in “Amerikaans tempo”: in 164 werkdagen. Het wordt gezien als een van de parels van de Wederopbouw in Nijmegen.
Gerardus Albertus Heldoorn (Huizum, 31 mei 1899 – Leeuwarden, 2 oktober 1965) ontwierp voor Peek en Cloppenburg en C&A meerdere panden.
De Gelderlander schreef in 1951 over de opening:
“Peek en Cloppenburg in een Amerikaans tempo herbouwd: voortreffelijk staal van architectuur
De vlaggen mogen vandaag wel wapperen in de binnenstad, want er is met de voltooiing van het gebouw van Peek en Cloppenburg op de Burchtstraat, hoek Grotestraat, een belangrijke mijlpaal bereikt. Dit grootse stijlvolle zakenpaleis van architect G. van Heldoorn, vormt een waardige afsluiting van de Markt en een glorieus entree van de Burchtstraat, waar ook het historische raadhuis met zijn onvolprezen architectuur zich alweer aan de steigers ontworstelt. Dat deze nieuwe nieuwbouw, die ook interieur van voortreffelijke schoonheid is, een belangrijk aantrekkingspunt voor de omgeving vormt, is vanzelfsprekend.
Nadat vanmorgen deze feestdag voor allen, die aan het bedrijf van Peek en Cloppenburg verbonden zijn, met een H. Mis in de Molenstraatkerk was begonnen, had om half twaalf de opening voor genodigden plaats. Hierbij verrichtte pastoor Chr. Hanckx S.J. de inzeging.
Het was een van de directeuren van Peek en Cloppenburg, Drs. E. Bartel, die de aanwezigen welkom heette en zijn vreugde uitsprak over het resultaat, dat in prettige samenwerking is bereikt. Spr. releveerde de voorgeschiedenis van de bouw, waarover in 1950 met de gemeente het eerste gesprek was gevoerd. Op 28 Juni van vorig jaar had de aanbesteding plaats. Het aannemersbedrijf van Rossum uit Den Haag pakte het werk op energieke wijze aan en wist de grote moeilijkheden, zoals de stagnatie door vorstperiode en de obstakels van een oude gang, die zeven meter onder de grond werd ontdekt, succesvol te overwinnen.
Aan het besluit om voor Pasen te openen kon zodoende, dank zij de volle toewijdig van allen, de hand worden gehouden. Voor P. en C. was het wel nodig om hieraan vast te houden, omdat de noodtoestand in ’t noodpand met de dag erger werd en omdat het seizoen onder de huidige omstandigheden al in Januari is begonnen. Dank bracht spreker aan de aannemer de fa. van Rossum, die het onmogelijke mogelijk heeft gemaakt, aan de uitvoerders, onderaannemers en hun medewerkers.
Hulde bracht spreker aan het architectenbureau Heldoorn, dat dank zij de volledige toewijding van alle medewerkers, van wie het uiterste werd gevergd, de bouw op deze voortreffelijke wijze tot stand wist te brengen. Bijzondere waardering had spr. voor de heer A. Starrenburg, de bedrijfsleider in Nijmegen en aan allen, die onder hem enorm hard hebben gewerkt.
De president-commissaris van Peek en Cloppenburg, de heer A. Cloppenburg bracht hierna dank aan de bouwers van dit nieuwe pand. Hij deed dit uit naam van de commissarissen en aandeelhouders en betrok in zijn waardering ook de Nijmeegse burgemeester. Zich tot de heer Starrenburg richtend zei spreker: door de toestand gedwongen moest P. en C. in Nijmegen weer klein beginnen. Maar nu kan met enthousiasme worden voortgewerkt. Moge Gods zegen op alle medewerkers rusten, die onder uw energieke leiding dit alles tot een goed resultaat hebt gebracht.
Het woord was vervolgens aan Burgemeester Hustinx, die complimenteerde en er zijn vreugde over uitsprak dat de omgeving van de Markt weer tot een van de essentiële bedrijfscentra van de stad ging behoren en nu dank zij ook de inspanningen van de Nijmeegse arbeiders deze bouw in ongekend snel tempo was voltooid. Pastoor Chr. Hanckx S.J. sprak een woord van gelukwens. De heer A. Starrenburg, de bedrijfsleider dankte namens het personeel de directie, die gelegenheid had geboden om binnen vijf jaar deze daad van grote betekenis te stellen. Spr. bood enkele ramen aan, in zandstraalbewerking, waarop de wapens van de steden waar P. en C. zaken heeft zijn uitgebeeld. Architect G. van Heldoorn dankte alle medewerkers voor wie hij de grootste hoogachting toonde. In honderd vier en zestig werkdagen is de bouw tot stand gekomen. Dit was mogelijk geweest dank zij de prettige onderlinge samenwerking. De heer Kingsma van de Aannemersfirma van Rossum dankte tenslotte de directie van P. en C. en alle medewerkers.” (De Gelderlander 16/3/1951)
Advertentie Peek en Cloppenburg voor de opening (De Gelderlander 15/3/1951)
Gemeentelijke Monument
Het pand is een Gemeentelijk Monument met als waardering:
“Het pand Burchtstraat 1 is van cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de herrijzenis van het commerciële hart van Nijmegen na de verwoestingen aan het einde van deTweede Wereldoorlog. In z’n monumentale opzet, feestelijke bekroning en vernieuwende typologie getuigt het gebouw van het optimistische geloof in de toekomst dat zo kenmerkend is voor de wederopbouwperiode. Het winkelpand is voor Nijmegen van architectuurhistorisch belang als redelijk gaaf en herkenbaar voorbeeld van een vroeg-naoorlogs modemagazijn in traditionalistische bouwstijl met referenties aan een Italiaans palazzo. Als zodanig is het een representatief voorbeeld van het werk van architect G.A. Heldoorn die in deze periode ook het modemagazijn voor Voss op de hoek van de Ziekerstraat en de Broerstraat bouwde. De ontwerpkwaliteiten komen vooral tot uitdrukking in het gevarieerde en ambachtelijke materiaalgebruik cq. ornamentiek, zoals de hoekkettingen, de erkers, de wapenschilden, het siermetselwerk en het smeedwerk. De combinatie van baksteen, natuursteen en smeedijzer geven het pand een degelijke uitstraling. De erkers en de wapenschilden geven het pand iets huiselijks. Kleding kopen is hier in vertrouwde handen, zo luidt de ‘versteende’ boodschap. Door het laten terugspringen van de bovenste bouwlaag en het laten ‘zweven’ van het geknikte schaaldak is een speelse afsluiting verkregen van het massieve hoofdvolume. Het gebouw is van grote stedenbouwkundige waarde vanwege de zeer markante situering aan de kruising van historische hoofdroutes waarlangs Nijmegen zich eeuwenlang heeft ontwikkeld. Het vormt samen met het naastgelegen modehuis op nummer 3 een beeldbepalend element op de kop van de Burchtstraat als tegenhanger van het stadhuis aan de overzijde. Ook vanaf de Grote Markt is het een beeldbepalend element. Het gebouw is bovendien een essentieel onderdeel van een aaneengesloten en op samenhangende wijze tot stand gekomen wederopbouwensemble dat als beschermd stadsbeeld van grote cultuurhistorische waarde is als belangrijk en hoopvol ijkmoment in de Nijmeegse stadsgeschiedenis.”
Heldoorn, Gerardus Albertus (Huizum 31-5-1899 – Leeuwarden 2-10-1965).
Gerardus Albertus Heldoorn weder op 31 mei 1899 geboren in Huizum, Wijk D, nummer 92. Zijn ouders waren Hendericus Heldoorn, eigenaar van een sigaernwinkel, en Jetske Terpstra.
“In 1925 keerde Gerardus Albertus Heldoorn (1899-1965) na 15 jaar vanuit Amsterdam terug in Leeuwarden. Met een afgeronde studie aan de M.T.S. werd hij als bouwkundige aangesteld bij het architectenbureau van Jelle Gros (1879-1932). In het jaar van zijn huwelijk met Catharina H. IJsbrandy 1928, ging Heldoorn een volledig partnerschap aan en werd het Architectenbureau “Gros en Heldoorn” opgericht. Het bureau hield kantoor aan het Raadhuisplein 21. Na het overlijden van Gros in 1932 vestigde Heldoorn zich als zelfstandige en verplaatste het kantoor naar zijn nieuwe woonadres Molenstraat 38 (1932-1949), later Westersingel 24 (1949-heden). Na Heldoorns overlijden in 1965 werd het Bureau verkocht aan architect Masselink.” (https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=76&miview=inv2&milang=nl&micode=1455&minr=773952)
1938 gevel, Kerkbrink Hilversum, gesloopt: Modehuis P. van den Brul “Heldoorn ontwierp de glazen entree en de etalages in de vorm van een halve cirkel. Opvallend is de gestucte kroonlijst boven de groten stalen vensters in okergeel metselwerk, voorzien van schaduwvoegen. Het pand werd in 1985 gesloopt om ruimte te maken voor een nieuw winkelwooncomplex met een ondergrondse parkeergarage.” https://www.dudokarchitectuurcentrum.nl/andere-werken/modehuis-p-van-den-brul/
1951, Heliconweg Leeuwarden: drie blokken met etagewoningen
1951, Heliconweg Leeuwarden: herenhuizen met doorlopende balkons op erkerreeksen en etagewoningen aan weerzijden van de Heliconweg????
1953, Terschelling: gemeentehuis in Delftse School-Stijl
“Ontwierp in Leeuwarden in modernistische stijl horlogerie Nieuwestad 33 en o.a. zakelijk expressionistische villa’s”
Leeuwarden, “om de woonhuizen van Piet de Vries heen bouwde gemeentearchitect Justus Zuidema in de jaren dertig nog meer woningen. om de delistraat en de Sumatrastraat heen zijn dubbele woningen gebouwd op grotere kavels naar een ontwerp van G.a. heldoorn.” https://stichtingpietdevries.nl/docs/piet-de-vries.pdf
Breestraat 175 Leiden: winkelpui
Botermarkt 8 Leiden: winkelpui
(Overige) Bronnen en verder lezen over architect Heldoorn
