Villa Anstruwe, Datering foto 1944 (Foto Grijpink via F67958 RAN CC-BY-SA)
Villa Anstruwe is tussen 1910 en 1911 gebouwd in opdracht van Jacobus Adrianus Marinus Everts (overleden 7 mei 1927) Hij was echtgenoot van A.G. Everts – De Balbian Verster). Daarna was het bewoond door mr. C.A.J.H. Prinzen. Hij was secretaris van het college van curatoren van de r.k. universiteit. Het Gemeenschappelijk Instituut voor Toegepaste Psychologie (G.I.T.P) kwam in 1959 in het gebouw.
Bevolkingsregister 1910 Everts en Balbian Verster (NTB.679_33289_012)
Jacobus Adrianus Martinus Everts (25-5-1851 Zaltbommel) is op 12-2-1896 getrouwd met Anna Geertruida de Balbian Verster (30-1-1871 Boxtel). Van beroep is hij “fabriekant” en wonend in Helmond. De Balbian Verster is “zonder beroep” en wonend te Oisterwijk. (https://www.openarchieven.nl/bhi:0a0608f3-387b-0e27-2279-811965f2d83c)
Op 20 april(?) 1909 vestigt het gezin zich op de Oranjesingel 55. (Bevolkingsregister 1900) Ze zijn dan afkomstig uit Helmond, waar inmiddels 2 dochters zijn geboren:
Adriana Maria Everts (15-11-1896)
Igninia I. Everts (18-8-1898)
Bij het koopcontract van 2/8/1913 koopt Everts als gemachtigde van zijn vrouw de grond aan de Berg en Dalseweg. Everts is dan “particulier”, de Balbian Verster “particulière”: “Een strook grond gelegen aan den Berg en Dalschen weg onder Nijmegen, kadastraal bekend gemeente Hatert sectie A nommer 4662, groot drie aren, vierenzeventig centiaren. De verkopers zijn de erfgenamen van Leon/Louis Drukker en Henriëtte Reens, vertegenwoordigd door Maurtis Drukker, koopman.(Inventarisnummer 78, Archiefnummer 559, Aktenummer 1894)
1896, Mariaplein 1 t/m 5 + Dr. Claas Noorduijnstr. 15-17
Mariaplein 1 (september 2024)
Naast de aanleg van de riolering in 1909 is de enige gevonden verbouwing van het “woongebouw en kantoor tot 27 HAT-eenheden” in 1986 (Bouwdossier).
Gemeentelijk Monument
De panden zijn een gemeentelijk monument. De formele tekst bij aanwijzing: “ Onderdeel van: blok hoekwoningen. Bakstenen complex van twee bouwlagen met leiengedekte dakschilden aan de straatzijden van het overigens vlakke dak. Bakstenen gevels bevatten gecementeerde sokkel en gepleisterde banden. Middengedeelte met hoge topgevel en ver uitstekend dakoverstek op schoren. Dit deel heeft vijf assen; in het midden de deur. Het wordt geflankeerd door schuin geplaatste torenpartijen en geknikte leien spits met driehoekige kapel. Op de begane grond in de torens zijn voordeuren; de etage is in stucwerk omlijst. Links en rechts, aan de zijstraten, gevels van vijf assen waarvan de laatste als risaliet is uitgewerkt, met eigen topgevel en overstekende kap. Geheel links en rechts bevinden zich erkers. De ramen op de begane grond zijn alle rondbogig; op de etage zijn ze rechthoekig. Beide typen met blokken in de strekken. Bouwjaar: 1896. Karakteristiek complex van laat-negentiende-eeuwse boven- en benedenwoningen, uitwendig gaaf bewaard. Als hoekoplossing bijzonder markant.”
De Maria Geboortekerk met op de gevel (rechts) het Mariabeeld, dat in de oorlog werd beschadigd en in 1948 werd vervangen door het beeld van Albertus Magnus, gemaakt door Jac Maris
De pastorie van de Maria Geboorte Parochie aan het Mariaplein was een ontwerp van architect H.M. Zoetmulder. Het is een Rijksmonument.
In 7 januari 1931 besteedt Zoetmulder “het afbreken van twee gebouwen onder den Berg en Dalschenweg en het bouwen op dezelfde plaats van een pastorie voor de parochie O.L. Vrouw Geboorte.” De laagste inschrijver was H.C. van Tienen voor f 49.997 (De Gelderlander 24/12/193 en De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad, 10-1-1931). De genoemde twee gebouwen was een dubbel woonhuis (bouwjaar 1891) dat vanaf 1905 de huisnummers 38 en 40 had.
Wanneer Pastoor J. v.d. Linden O.P. in september 1931 zijn zilveren pastoriefeest viert, wordt hem door de mannencongregatie der H. Familie een Mariabeeld voor de nieuwe pastorie aangeboden. Dit beeld is eveneens naar ontwerp van Zoetmulder. (De Gelderlander 28/9/1931). In de oorlog werd dit beeld beschadigd. In 1948 kwam hiervoor een nieuw beeld in de plaats: het beeld van Albertus Magnus, gemaakt door Jac Maris.
Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen…
Rijksmonument
Pastorie van de Maria Geboorterkerk, augustus 2023 (Google Streetview)
Het gebouw en het is een Rijksmonument vanwege: “Van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een behoorlijk grote pastorie uit 1930-1931 in een zakelijke baksteenarchitectuur met markante kapvorm, bescheiden metselwerk-accenten en enkele grote raampartijen in Amsterdamse School-stijl naar ontwerp van architect H.M. Zoetmulder. De interieurindeling van het pand is intact. Bijzonder zijn de oorspronkelijke interieurelementen met invloeden van de Art Deco, zoals het gekleurde glas-in-lood met geometrische motieven, de vloer- en wandtegels en de stucplafonds.” Daarnaast is het van stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarde.
Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen…
Berg en Dalseweg 23/Mr Franckenstraat 88-90 (huidig)
Berg en Dalseweg 23, 22 september 2013 (Havang via Wikicommons CC0)
Het gebouw is een gemeentelijk monument met als tekst tot aanwijzing: “Uit twee panden bestaand villa-achtig hoekpand, twee woningen omvattend. Langgerekt pand van twee bouwlagen met aan de naar het plein gekeerde lange zijde een uitspringende risaliet met topgevel. Van deze gevel is één hoek, aan de Berg en Dalseweg, afgeschuind; deze draagt op de etage een houten erker met torendak. De muren zijn van baksteen, hebben een brede geprofileerde stucband tussen de etages en hebben gestucte banden ter hoogte van de bovendorpels der vensters. Hoeken en deurpartijen met gestucte blokken. Het (oorspronkelijke leien) dak vertoont chaletvormen: van de steil opgaande schilden van het vlakke dak zijn de onderste gedeelten wijd uitgekraagd op diagonaal geplaatste balkjes. Ook de torenspits is aldus gedekt. De oorspronkelijke leien zijn vervangen door shingles. Drie originele ronde dakkapelvensters. Bouwjaar: 1893 (aangegeven boven venster van de erker). Karakteristiek pand van royale verhoudingen door zijn vormgeving bepalend voor effect van het Mariaplein.”
Studentenhuis/HOEK-huys
Waarschijnlijk is het vanaf 1958 een studentenhuis. Op 4 november vindt de inzegening plaats door pater drs. B. van Ogtrop S.J.. Een foto is te vinden op GN3532 RAN.
Het HOEK-Huys heeft een eigen Facebook pagina (bijgewerkt tot in 2020).
Woonhuis op de hoek met de Reestraat, ontworpen in 1938 door Charles Estourgie Junior i.o.v. Dokter Vermeer. Rijksmonument 523018, zijaanzicht, St. Annastraat 244, 2010 (Henk van Gaal via DF906 RAN CC0)
St. Annastraat 244 is gebouwd voor huisarts A. Vermeer. Architect Charles Estourgie Jr. bij het ontwerp betrokken, Sr. mogelijk ook. Het zou in ieder geval nog jaren in gebruik zijn als (huis)artspraktijk.
Het gebouw is een “half vrijstaande praktijkwoning met ommuurde voor- en zijtuin”. De aannemer was Berntsen & Braam. “en vertoont invloeden van het traditionalisme. Het pand is gebouwd als woning met praktijkruimte voor een huisarts en is dat nog steeds. De woning grenst aan de St. Annastraat, de praktijk aan de Reestraat.” (Monumentenregister) In ieder geval was het nog een praktijk in 2002, het moment waarop Sint Annastraat 244 een Rijksmonument werd.
Charles Estourgie Jr.(?)
Dokterswoning voor den weled. zeergel. heer dr. A. Vermeer a/d St. Annastraat hoek Reestraatt te Nijmegen, C.H.B. Estourgie, architect, datum bouwdossier 22-2-1938 (D12.404282)
Onder andere de bouwtekening D12.404282 is ondertekend met C.H.B. Estourgie, oftewel Charles Estourgie Jr.. Ook het RAN noemt Estourgie Jr. als architect bij foto DF906 uit 2010.
De ontwerptekening D12.404278 van oktober 1937 is ondertekend met “Charles Estourgie”. Rijksmonumenten/Gemeentelijke monumentenlijst wordt Charles Estourgie Sr. genoemd.
Of mogelijk was het een samenwerking? Rond deze tijd zijn een aantal momenten gevonden waarop Jr. (ook) actief was in Nijmegen:
Estourgie Jr. heeft de artistieke opzet van de poppententoonstelling in het Belvoir in handen, onder leiding van Estourgie Sr. (De Gelderlander 13/6/1936)
De advertentie van de aanbesteding van het “Verbouwen en uitbreiden van de Ambachtsschool aan de Nieuwe Marktstraat te Nijmegen” wordt ondertekend met C.H.B. Estourgie, arch. (PGNC 21/8/1937). Het adres om bestek en tekeningen te verkrijgen is Javastraat No. 106, oftewel de woning van Estourgie Sr.., maar dat laatste is mogelijk (ook) vanuit praktische overweging.
Ontwerp v/e Dokterswoning v/d weled. zgel. heer dr. A. Vermeer Nijmegen, Charles Estourgie, architect, datum bouwdossier 19-10-1937 (D12.404278)
A. Vermeer
In september 1939 kondigt A. Vermeer de verhuizing naar de St. Annastraat aan. (PGNC 1/9/1938). Rond 19 september is A. Vermeer getrouwd met M. Schaepman. (PGNC 19/9/1938)
Advertentie verhuizing Vermeer naar St. Annastraat 244 (PGNC 1/9/1938)
Vervolg
Er is nog niet uitputtend onderzocht wat het vervolg is geweest.
Naam
Omschrijving
Bron
Dr. A.C.L. Vermeer
Arts
Adresboeken 1940, 1948, 1951, 1955
Mej. J.Th.M. Bak
Dokters-assistente
1948
Mej. A. Gademan
1948
Mej. C.J. Mosterman
Ass. dokter
1951
A.E.M. Maas
Arts
1955
Mej. L.A. de Rijcke
Doktersassistente
1955
A.T.M. de Meijer
Arts
1963, 1966, 1971
Hierboven staan de tot nu toe gevonden gebruikers weergegeven. A. Vermeer komt nog voor in het Adresboek van 1955. Ook de arts A.E.M. Maas komt in het Adresboek 1955 voor, wat doet vermoeden dat hij rond die tijd de praktijk heeft overgenomen. In de Adressenboeken 1963, 1966, 1971 komt A.T.M. Meijer voor.
Daarnaast wordt er regelmatig een doktersassistente op dit adres gevonden.
Onder ander wikipedia, een foto uit 2018, noemt het een “tandartspraktijk”.
Op Facebook is een filmpje te zien (momenteel, juni 2026) van InBeeld Makelaardij op het moment dat in 2020 het pand te koop staat.
Momenteel is het pand in gebruik door Ab Huis, Gezinshuis voor volwassenen met een verstandelijke beperking. Op 10 juni 2021 verschijnt op Facebook het bericht dat de koopovereenkomst is getekend.
St. Annastraat 244 is sinds 2002 een Rijksmonument met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide omschrijving):
”Praktijkwoning met tuinmuurtjes en spijlenhekken uit 1939 van Charles Estourgie met invloeden van het traditionalisme.
– Van architectuurhistorische waarde als goed en zeer gaaf bewaard voorbeeld van een praktijkwoning met een traditionele architectuur die kenmerkend is voor de late jaren dertig. Karakteristiek zijn onder meer de onderdelen in het interieur, waaronder de zeldzame geluidwering en de schuilkelder. Er is sprake van een ensemblewerking als onderdeel van de bebouwing langs de St. Annastraat en de Reestraat, waarbinnen het pand behoort tot de rond dezelfde tijd gebouwde karakteristieke grote woonhuizen.
– Van stedebouwkundige waarde door de situering aan de St. Annastraat en de Reestraat. Beide wegen bezitten nog een in vrij gave staat bewaard gebleven bestand aan historische huizen, die een aantrekkelijk en waardevol straatbeeld vormen.
– Van cultuurhistorische waarde als gaaf bewaard voorbeeld van een praktijkwoning, die nog als zodanig in gebruik is.”
St Annastraat 209-231, archtiect Estourgie (april 2026)
Rond 1932 ontwerpt Charles Estourgie het blok St. Annastraat 209-233: “van vier Huizen met Bovenhuizen,-Twee Winkelhuizen met Bovenhuizen en een Bakkerij, met Woning”. Vaak wordt dit blok als voorbeeld gebruikt, wanneer het gaat dat Estourgie de “Amsterdamse School” naar Nijmegen heeft gebracht.
Plan tot het bouwen van vier Huizen met Bovenhuizen,-Twee Winkelhuizen met Bovenhuizen en een Bakkerij, met Woning, Architect Charles Estourgie, Datum bouwdossier 8-7-1932, St. Annastraat 209-233 (D12.398378)
Architect Charles Estourgie
Lees hier verder over architect Charles Estourgie:
Advertentie opening van Orsouw St. Annastraat 219 (PGNC 14/7/1932)
In ieder geval bestaat van Orsouw nog eind 1937 (De Gelderlander. 31/12/1937).
In De Gelderlander 24/11/1955 adverteert Vita met haar diepvriesspinazie, welke onder andere verkocht wordt bij W.A. Maasakker, St. Annastraat 219.
St. Annastraat 221: Bakkerij Ackermans
Advertentie opening Jan Ackermans St. Annastraat 221 (PGNC 30/7/1932)
In de middelste winkel komt bakkerij Ackermans. Jan Ackermans volgde daarbij “het goede voorbeeld van zijn vader”. Zijn vader had “de van ouds bekende banketbakkerij van dien naam…in de Stikke Hezelstraat”. Het PGNC prijst dan vooral het “fleurige, frissche schilderwerk, in zat rood en groen”. (PGNC 30/7/1932)
De Gelderlander
“Nieuwbouw aan de St. Annastraat.
Even voorbij de St. Annabrug, tusschen de brug en de Verlengde Groenestraat in, lag al jaren een leelijk open vak, dat nu juist niet strekte tot sieraad van deze omgeving.
Aan de overzijde van de St. Annalaan, aan den kant der Splendorfabrieken, was het aspect van de laan al eenigen tijd verfraaid door bouw van kleine villatjes.
Aan den overkant van den breeden weg verrees een massief hoog complex, dat uitstekend staat aan dezen hoofdweg naar de stad. De architect Charles Estourgie ontwierp den bouw en bracht in het bouwplan drie winkelhuizen, welke afwisseling brachten in de strakke lijn, maar daarbij ook voorzagen in een practische behoefte tot het vestigen van eenige zaken, waar artikelen verkocht kunnen worden ter voorziening in dagelijksche behoeften van omwonenden.
Zoo is daar nu sinds eenige dagen geopend de naar de eischen des tijds ingerichte brood- en banketbakkerij van den heer Jan Ackermans, die er een modern bedrijf kon openen.
De bakker is voorzien van het nieuwste systeem heetwateroven voor de bakkerij, gebouwd door H. Füllenbach & Zoon te Essen-Venlo.
Het geheele complex gebouwen siert deze wijk. De bouw maakt een fraaien indruk en zijn strakke, hoog opgaande lijn zonder noodeloozen sier, maar juist in opvallenden eenvoud uitgevoerd. Het ontwerp van dit complex werd uitgevoerd door de bekende Nijmeegsche aannemersfirma Gebrs. Smits, die een flink bewoonbaar geheel tot stand bracht, dat ook als moderne woongelegenheid alle mogelijke comfort biedt.
De geheel electrische installatie werd uitgevoerd door het electrotechnisch bureau der firma Antoon Albers, het schilderwerk door de firma E. Wessels & Zonen, het stucadoorswerk door de firma H. Lommen te Vught, het lood- en zinkwerk, de gas- en waterleiding en de sanitaire voorziening door den heer H. Sanders te Nijmegen, het glas in lood en spiegelglas door de firma H. Langenhuizen & Zonen, het smidswerk door den heer F.J. Nijs te Nijmegen, terwijl de firma M.B. Berenbroek & Zonen het behangerswerk verzorgde.
De St. Annastraat heeft met dezen nieuwbouw een levendiger aspect gekregen op het drukke verkeerspunt bij de Groenestraat en de huurders vinden er eenige goede woongelegenheden meer.” (De Gelderlander 12/8/1932)
Vervolg St. Annastraat 221
Sint Annastraat 209 231, architect Estourgie (april 2026)
Na Ackermans kwam Nistelrooy in de winkel. In ieder geval komt Banketbakkerij H.P.A. van Nistelrooy voor in het Adresboek 1959.
Een foto van deze bakkerij uit 1979 is te zien op F11268 RAN , met in het midden van Nisterloory, links Eef Sengers lederwaren en in de rechter winkel was het zo te zien een kledingwinkel.
Advertentie heropening Albers St. Annastraat 223 (PGNC 1/7/1932)
Juli 1932 opent Electro- en Radio-Technisch Bureau Antoon J.G. Albers zijn bedrijf op St. Annastraat 223. In mei 1938 verhuist hij naar St. Annastraat 269 (PGNC 4/5/1938)
Daarna lijkt er jarenlang een kapsalon in het pand gezeten te hebben.
Naam
Omschrijving
Adresboek
Weduwe D.W. Griffioen
Geb. Wijnstok
1940
J.J.J. van den Oever
Kapper
1940, 1959
Les Salons Périne
Dameskapsalon
1966, 1968, 1971
Er is nog niet gestreefd naar volledigheid. In ieder geval lijkt er in 1979 een kledingwinkel op nummer 223 te zitten.
De St. Stephanuskerk met rechts de pastorie : ontworpen in 1922 door Pierre Cuypers Jr. ; 1e steenlegging op 29-11-1922 ; consecratie door Mgr. A.F. Diepen op 19-11-1923, Berrg en Dalseweg 205 Hunnerberg, 25/8/1987 (Ber van Haren via ZN35770 – C RAN CC0 Auteursrechthouder: Gemeente Nijmegen)
De Berg en Dalseweg is de belangrijkste uitvalweg van Nijmegen-Oost. Opvallend daarbij is, dat hij -vanaf het centrum- steeds steiler wordt. Het is daarbij de grens tussen de wijken Altrade en Hengstdal en verderop de gemeentegrens tussen Nijmegen (de wijk Kwakkenberg) en Berg en Dal (de plaats Ubbergen). De weg begint bij de Canisiussingel en eindigt bij de Oude Kleefsebaan, aan het begin onderbroken door het Mariaplein. Hij loopt parallel aan het Kops Plateau.
Weg naar Cleef
De straat werd in de 17e eeuw aangelegd als de Weg naar Cleef, tussen Nijmegen en Kleve. Daarbij werd de weg in 1882 naar het Dorp Berg en Dal vernoemd… In 1869 was het Grand Hôtel Berg en Dal geopend, een luxueus hotel.
Uitbreiding
Voordat de wallen in Nijmegen waren geslecht, was er nauwelijks sprake van bebouwing. Het eerste gedeelte viel onder het uitbreidingsplan van L.A. Brouwer: na de sloop kwamen er aan deze weg tussen 1880 en 1890 grote villa’s en herenhuizen. Een bovendien scholen en kerken. Door projectontwikkelaars en particulieren werd grond aangekocht voor de bouw van woning voor rijke bewoners.
Voormalig Canisius College
Canisius College,Berg en Dalseweg 81, rond 1900 (F77157)
Het allerbekendste gebouw van de Berg en Dalseweg is waarschijnlijk het voormalige Canisius College.
Dit school- en internaatcomplex voor jongens werd gebouwd in 1898/1900 in opdracht van de Jezuïtenorde. Het ontwerp was van architect Nicolaas Molenaar (Sneek, 30/07/1850 – Den Haag, 30/12/1930). Tegenwoordig is het College verbouwd tot 120 huurappartementen (F91563 RAN, een foto van de achterzijde van het gebouw)
Tweede Wereldoorlog
Bij de gevechten rond Market Garden in 1944 kwam de Berg en Dalseweg in de frontlinie. Bij de kop van de straat werd een deel van de bebouwing verwoest. Een van die gebouwen was het hotel Pays Bas op nummer 1.
Deze pagina verzamelt reeds verschenen berichten over de Berg en Dalseweg.
Aan de Berg en Dalseweg 54-56 staat een statig gebouw van eind 19e eeuw, een Rijksmonument. Wie het ontwerp heeft gemaakt, is vooralsnog onbekend. Wel wordt soms architect L.H. Verbrugge genoemd als ontwerper. Maar was hij dat ook? Het begin van een zoektocht, zonder nog een eenduidig antwoord te krijgen.
De Huygensflat in Nijmegen werd in 1974–1975 gerealiseerd op de plek van twee negentiende-eeuwse villa’s. Dit artikel onderzoekt de geschiedenis van de locatie, de sloop en nieuwbouw. En de manier waarop de flat in de verkoop werd gepresenteerd: als riante, comfortabele en zelfstandige koopwoning, voor vitale ouderen
Villa Anstruwe is tussen 1910 en 1911 gebouwd in opdracht van Jacobus Adrianus Marinus Everts. Hij was echtgenoot van A.G. Everts – De Balbian Verster). Daarna kwam mr. C.A.J.H. Prinzen, secretaris van het college van curatoren van de r.k. universiteit. Het Gemeenschappelijk Instituut voor Toegepaste Psychologie kwam in 1959.
1896, Mariaplein 1 t/m 5 + Dr. Claas Noorduijnstr. 15-17 Naast de aanleg van de riolering in 1909 is de enige gevonden verbouwing van het “woongebouw en kantoor tot 27 HAT-eenheden” in 1986 (Bouwdossier). Gemeentelijk Monument De panden zijn een gemeentelijk monument. De formele tekst bij aanwijzing: “Onderdeel van: blok hoekwoningen. Bakstenen complex van twee…
In 1925 bouwt Berntsen & Braam 11 woningen met een winkelhuis op de hoek van de Berg en Dalseweg en de Corduwenerstraat. In de winkel op de hoek, Berg en Dalseweg 284, zal jarenlang bakker Reijs zijn gevestigd. Een muurschildering herinnert aan deze bakkerij. Met ooit daaronder, een muurschildering van Ed. Creemers.
In 1934 opende A.J. Mermans zijn Hotel-restaurant “Pays-Bas” aan de Batavierenweg, wat een bekende gelegenheid voor bijeenkomsten werd. Tijdens Market Garden raakte het beschadigd. In 1951 volgde nieuwbouw. In 1989 is het pand gesloopt, om plaats te maken voor appartementen.
Bieling en Buskens ontwierpen dit van oudsher bekende café in 1910, waarbij zij tevens het naastgelegen pand nummer 31 verbouwden en waar J.A. Cornelissen reeds zijn tapperij had en aan de kant van Sloetstraat reeds een depot van de Phoenix Brouwerij aanwezig was. Het café is bekender als Buitenlust, waarschijnlijk zo genoemd vanaf het moment…
De villa Ruimzicht, op de hoek met de Dommer van Poldersveldtweg (links)., Berg en Dalseweg, 1930-1931 (GN3424 RAN)
De bovenste foto is gedateerd op 1930-1931. Niet lang daarna is het waarschijnlijk gesloopt, om plaats te maken voor het huizenblok met Dommer van Poldersveldtweg en het doorgetrokken stuk van de Rembrandtstraat (zie aldaar). Het bord in de tuin kondigt de verkoop van de bouwterreinen al aan.
De villa Ruimzicht, op de hoek met de Dommer van Poldersveldtweg (links)., Berg en Dalseweg, 1930-1931 (Detail GN3424 RAN)
Villa Westhof, architect Semmelink
1882 Dommer van Polderveldtweg 1 Berg en Dalseweg 172 Altrade
De villa “Westhof” op de hoek van de Berg en Dalseweg 172 ; in 1882 in opdracht van de doopsgezinde dominee J. Attema gebouwd op de uiterste hoek van het ontmantelde fort de Verbrande Molen, naar een ontwerp van architect Derk Semmelink in samenwerking met J.A. Giessing. De villa is een gemeentelijk monument, 1940-1960 (F39056 RAN) Dommer van Poldersveldtweg 1
Een uitgebreid staat al beschreven op website van Wijkcomité Oost, met daarbij een verdere verdieping.
Villa Westhof, juli 2022 (Google Streetview)
Berg en Dalseweg 19 en 21, architect Semmelink
1895 Berg en Dalseweg 19 en 21
Berg en Dalseweg 19 en 21, architect Semmelink, Augustus 2017 (Google Streetview)
Berg en Dalseweg 19 en 21 is een Stadsbeeldobject van de 19de-eeuwse stadsuitleg
“Op 7 februari 1881 vraagt Leon Drukker, telg uit de bekende meubelfamilie Drukker, vergunning aan de burgemeester en wethouders van de gemeente Nijmegen om “eene melkinrichting met bovenwoning te bouwen, op een perceel gelegen aan den weg naar Berg en Dal, gemeente Hatert bekend onder Lett. A. No 471. En wel zoodanig, om de voorgevel van ’t gebouw te plaatsen, op een afstand van 18 à 20 M. uit het hart van den nieuw aan te leggen weg.”” (Noviomagus, waar tevens het verhaal van de Melkinrichting is te vinden en afbeeldingen, waaronder die van de bouwtekening.
Woningen, architecten J. Knoops Jr. en Joh. Knoops Jrzn.
Berg en Dalseweg 253-255
Berg en Dalseweg 253 en 255, architecten Knoops, 2010 (Henk van Gaal via D894 CC0)
Het Rijksmonumentenregister omschrijft de woningen als: “Het dubbel HERENHUIS met HEKWERKEN is gebouwd in 1910-1911 door de Nijmeegse architecten J. Knoops Jr. en Joh. Knoops Jrzn. in een stijl die invloeden vertoont van de Engelse Landhuisstijl (bouwmassa, kapvormen) en de Art Deco (interieur). De herenhuizen vallen op door de markante hoofdvorm, het bijzondere materiaalgebruik en de voor 1910 opmerkelijk moderne detaillering van ex- en interieur.” Daarna volgt een uitgebreide omschrijving.
Berg en Dalsseweg 253 255 architect Knoops: Een tram van lijn 1 op de hoek van de Berg en Dalseweg met de Broerdijk rechts, 1930-1952 (F93217 RAN)
De panden zijn een Rijksmonument met als waardering:
“Dubbel HERENHUIS met HEKWERKEN gebouwd in 1910-1911 naar ontwerp van J. Knoops Jr. en Joh. Knoops Jrzn.
Van architectuurhistorische waarde als een goed en gaaf voorbeeld in ex- en interieur van een dubbel herenhuis in een stijl die invloeden vertoont van de Engelse Landhuisstijl en de Art Deco met esthetische kwaliteiten in het ontwerp zoals een markante en bijzondere hoofdvorm, het bijzondere en rijke materiaalgebruik en de voor 1910 opmerkelijk moderne detaillering.
Van stedenbouwkundige waarde vanwege de markante situering en hoge ligging op de hoek van de Berg en Dalseweg en de Broerweg.”
Brouwerij “De Ster”, architect A. v.d. Boogaard
Berg-en-dalsche weg No. 2 (Huidig Berg en Dalseweg 24)
21-9-1887
brouwerij
Het bouwen van een bierbrouwerij met mouterij, woonhuis, stal, enz namens Jos. Laane te Maastricht
1905-1910 Berg en Dalseweg 125 (huidig) Hunnerberg
Villa Sonnewyck Berg en Dalseweg 125 Oscar Leeuw, juli 2013 (Henk van Gaal via DF3428 RAN CC0)
Oscar Leeuw ontwierp de woning voor de arts C.J. Veen Valck.
In juli 1913 besteedt Oscar Leeuw het bouwen van een villa aan de Berg en Dalschen weg aan voor rekening van den heer Dr. C.J. Veen Valck. Berntsen en Braam zijn met f26.444 de laagste inschrijvers en aan hen wordt het werk gegund. (De Gelderlander 31/7/1913)
Valckwyck
Voorheen heette de villa dan ook Villa Valckwyck, vandaar het gevelrelief van twee valken. (Bijschriften DF343 en KN12977-10, die de woning op 1913 dateert)
Relief Villa Sonnewyck Berg en Dalseweg 125, juli 2013 (Henk van Gaal via DF343 RAN CC0)
Gemeentelijk Monument
Berg en Dalseweg 125 is een Gemeentelijk monument met als omschrijving:
“Blokvormig pand bestaand uit voorhuis met schilddak en iets lager achterhuis eveneens met schilddak. Pand van twee bouwlagen uit baksteen, gescheiden door smalle natuurstenen band, met leien dak. De gevels van de benedenetage zijn vlak; die van de etage van het voorste blok bevatten een reeks spaarbogen, waarin o.a. de ramen, die door een soort pilasters gescheiden zijn. De straatgevel bevat twee vensters op de etage en heeft een van boven gezwenkte topgevel waarin een breed vierdelig raam, als middenbekroning van de gevel. Op de hoek links een erker met bakstenen pilasters, op ronde grondslag, met grote boogvormige vensters en openslaande deuren. De ingang bevindt zich in de linker zijgevel en heeft een portiek op twee Dorische zuilen met een gewelfd dak. Naast het huis een gelijktijdig gebouwde garage van één verdieping, met een met de gevel van het huis vergelijkbare voorzijde met een halfrondedakkapel in het schilddak. Bouwjaar: ca. 1905-1910. Goed voorbeeld van een villa het begin van de eeuw waarin invloeden van de meer op het functionele en het eerlijke materiaalgebruik gerichte bouwkunst zijn af te lezen.”
Villa de Zandkuil, architect Oscar Leeuw
1915 Berg en Dalseweg 379 (huidig)
In oktober 1915 besteedt Oscar Leeuw het uitbreiden van de villa “De Zandkuil” aan. De laagste inschrijver was A.J. Peters met f14.474. Het werk is aan hem gegund. (De Gelderlander 10/10/1915)
Tuchtschool voor Jongens de Hunnerberg
Vanuit de Graadt van Roggenstraat in de richting van de Barbarossastraat, 1900 (F32303 RAN) Hunnerberg, Berg en Dalseweg 287, 1910-1915 (F12603 RAN)
Berg en Dalseweg 54-56
Berg en Dalseweg 54-56 Nijmegen architect mogelijk L.H. Verbrugge Bouwjaar circa 1890 (augustus 2026)
“Dubbel HERENHUIS met eenvoudig TUINHEK gebouwd ca. 1890 met een decoratieve gevel in neoclassicistische stijl waarin invloeden van zeventiende-eeuwse Engelse architectuur in de trant van het palladianisme en Inigo Jones herkenbaar zijn (vgl. Lindsey House, Londen). In 1891 werd huis nr. 54 aangekocht door de Lutherse gemeente als pastorie.” (Rijksmonumenten)
Palladianisme en Inigio Jones?
Het “Palladianisme” is een van de stijlen binnen de bouwstijlen van het zogenaamde classicisme en vernoemt naar de Italiaanse architect Andrea Palladio (1508–1580), die in Venetië werkte. Deze architect greep terug op de oudheid. Deze stijl zou zich van de 17e eeuw tot eind 18e eeuw blijven ontwikkelen.
Inigio Jones was de architect die het classicisme in Engeland introduceerde. “Inigo Jones (Londen, 15 juli 1573 – aldaar, 21 juni 1652) wordt gezien als de eerste belangrijke architect in Engeland in de vroegmoderne tijd en de eerste die de Vitruviaanse regels van verhoudingen en symmetrie in zijn gebouwen toepaste. Hij was de eerste die de klassieke architectuur van Rome en de Italiaanse Renaissance in Engeland introduceerde.” (wikipedia). Hij was daarbij sterk door beïnvloed door Palladio.
Wijkkrant Nijmegen-Oost vergelijkt in 1990 het gebouw aan de Berg en Dalseweg vooral met het Banquet House in Whitehall (Londen) van Jones.
Hoewel ik geen expert, lijkt het Banquet House in ieder geval aanzienlijk meer op het gebouw aan de Berg en Dalseweg dan het Lindsey House. Daarnaast noemt Rijksmonumenten palladianisme en Jones “invloeden” bij een gevel in “neclassistische stijl”. Het is mij niet bekend of Verbrugge, een meester-timmerman zich rechtstreeks heeft laten inspireren op de “originele” bronnen, of Nederlandse (of zelfs Nijmeegse) voorbeelden, of een combinatie van beide.
De ornamenten bestaan niet uit natuursteen, maar uit stucwerk: daaronder bevindt zich baksteen. Dit was aanmerkelijk goedkoper, maar gaf toch een mooi resultaat (Noviomagus.nl, met veel foto’s)
Warme deken
Een interview met de bewoonster van nummer 56, Janine Lenne uit 2019 is te lezen op https://www.gelderlander.nl/nijmegen/dit-huis-voelt-als-een-warme-deken~a88ee76e/ . Ze noemt het huis als een warme deken. “”,We hebben het huis in 1999 gekocht. De vorige eigenaar was een alleenstaande man die hier op kamers had gezeten tot zijn hospita overleed en hij het huis kocht.””.
Rijksmonument
Het gebouw is een Rijksmonument. Met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving): ”
Van architectuurhistorische waarde als een gaaf en zeldzaam voorbeeld in in- en exterieur van een stedelijk woonhuis uit het einde van de negentiende eeuw. De voorgevel valt op door een opmerkelijke combinatie van rijke ornamentiek in stucwerk en muurwerk in gele verblendsteen, die invloeden van het palladianisme, in het bijzonder Inigo Jones verraden.
Het pand is van stedebouwkundige waarde als markant onderdeel van de straatwand van een van de uitvalswegen van Nijmegen, waarvan de karakteristieke bebouwing van herenhuizen is ontstaan in het laatste kwart van de negentiende eeuw. Het pand speelt een beeldbepalende rol vanwege de uitzonderlijke bewerking van de gevel. Het pand heeft ensemblewaarde in relatie met de belendende panden aan het Mariaplein, dat door de aanwezigheid van een grote verscheidenheid aan gevels, een staalkaart vormt van stijlen rond de eeuwwisseling.”
Berg en Dalseweg 58-62
Berg en Dalseweg 58-60-62, foto 2010 (Havang via Wikimedia Commons CC0)
“HERENHUIZEN met HEKWERKEN. Het perceel, waar drie HERENHUIZEN met vijf woningen onder de noemer van één decoratieve gevel zijn gebracht, is gebouwd ca. 1890 in de stijl van het eclecticisme met neorenaissance elementen. Ieder herenhuis bevatte oorspronkelijk een beneden- en een bovenwoning. Bij nr. 62 zijn deze in de twintiger jaren samengevoegd tot één woning.” (Rijksmonumenten)
Zie ook het artikel over Kapsalon Glaser die hier van 1946-1957 zat op op nummer 58 op Noviomagus.nl
Rijksmonument
De woningen zijn een Rijksmonumen met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving): “
Blok met HERENHUIZEN en eenvoudige smeedijzeren HEKWERKEN (58-58a, 60-60a) uit ca. 1890.
Van architectuurhistorische waarde als goed en vrij gaaf voorbeeld van herenhuizen in eclectische stijl met neorenaissance elementen. De herenhuizen hebben esthetische kwaliteiten in het ontwerp zoals goede verhoudingen en een bijzondere ornamentering.
Van stedenbouwkundige waarde als onderdeel van het uitbreidingsplan, gebaseerd op de ontwerpen van Bert Brouwer, tot stand gekomen na de slechting van de vestingwallen in 1878 en vervolgens in de periode 1880-1910 bebouwd met aaneengesloten herenhuizen. De huizen zijn gelegen binnen het beschermde stadsgezicht.”
Berg en Dalseweg 146-148
1909
Dubbel woonhuis, Berg en Dalseweg 146, 148, architect Ludewig, foto 2010 (Havang via Wikimedia Commons CC0)
“Dubbele VILLA uit 1909 naar ontwerp van architect F. Ludewig in overgangsarchitectuur; een gemengde bouwtrant met traditionele kenmerken en invloeden van de chaletstijl.” (Rijksmonumenten)
Rijksmonument
Berg en Dalseweg 146-148 is een Rijksmomument met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving): “
Van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een dubbele villa uit 1909 in overgangsarchitectuur naar ontwerp van architect F. Ludewig. Het pand valt op door hoogwaardige estethische kwaliteiten, zoals gave verhoudingen, een zorgvuldige detaillering, gevarieerd materiaal- en kleurgebruik. Voorts zijn de interieurs van beide woningen redelijk goed bewaard gebleven.
Van stedenbouwkundige waarde als karakteristiek onderdeel van een historisch gegroeid stedelijk bebouwingspatroon, namelijk de bouw van voorname woonhuizen aan de singels en uitvalswegen van Nijmegen: hoofdzakelijk aaneengeschakelde herenhuizen dicht bij het centrum en op grotere afstand meer vrijstaande villabebouwing.”
Café Hengstdal
Berg en Dalseweg 359
Café “Hengstdal” ; een reproductie van een ansichtkaart ; P.S. thans Restaurant Tante Koosje, Berg en Dalseweg 359 Hengstdal, 1930 (F30468 RAN)
Een vrachtwagen (merk Ford) van de N.V. de Haan & Van Benthem, Rembrandtstraat, 1925 (F53732 RAN)
Vooraf: Serena Gloeilampenfabriek
Het pand was in 1915 gebouwd als de Serena Gloeilampenfabriek. (PGNC 1/1/1916)
In juni 1915 blijken de statuten van de N.V. “Serena” Metaal-Gloeilampenfabriek (“De Heldere” Metaal-Gloeilampenfabriek) te zijn goedgekeurd. Het doel is het “behalen van winst door het vervaardigen van en handeldrijven in electrische gloeilampen en aanverwante artikelen, zoomede alles wat in de ruimsten zin tot dezen tak van bedrijf kan worden gerekend of met de electrotechniek in verband staat.
Het kapitaal der vennootschap bedraagt f250.000, verdeeld in 250 aandelen van f1000, waarvan door oprichters zijn genomen en volgestort 50 aandeelen”. De overige aandelen moeten binnen 10 jaar zijn volgestort. (De Gelderlander 6/6/1915)
Er zijn een aantal personeeladvertenties gevonden:
In PGNC 29/8/1919 Nette meisjes van 18-22 gevraagd. Het adres is dan Rembrandtstraat 60.
In De Gelderlander 27/11/1920 een Juffrouw voor de Loonadministratie
De Gelderlander 14/10/1922 eenige nette meisjes
Een levensbeschrijving van van Benthem staat op: https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=var274.htm en dan vooral het bidprentje. Het bidprentje vertelt tevens dat Serena wegens patentmoeilijkheden in 1924 werd stilgelegd.
Showroom Ford
“Showroom Ford-automobielen.
De Showroom van de firma de Haan en van Benthem, de officieele Ford-importeurs hier ter stede, wordt hedenmiddag geopend. Zij is een aanwinst voor de Rembrandtstraat, waar de ruime garages en werkplaatsen gevestigd zijn. Naar het ontwerp van den heer Reijnen, architect te dezer stede, is een fraaie uitbouw tot stand gebracht, welke zich op welgeslaagde wijze aanpast bij den vroegere gloeilampen-fabriek, die ruimte, licht en lucht in overvloed bood voor hare nieuwe bestemming.
De showroom is als het ware een vitrine van groote afmetingen. De enorme spiegelruiten stellen de voorbijgangers in staat de geëxposeerde automobielen van drie kanten te bezichtigen. Toen wij er heden een kijkje namen zagen wij, in een smaakvolle entourage van planten en bloemen, een gesloten “Lincoln”, den schitterenden S-cylinder, die al het comfort heeft van een eerste klasse luxe wagen. De voortreffelijke eigenschappen van zijne motor zijn overbekend. Verder stond er een keur van meer bekende producten der Ford-fabriek: een elegante coupé (gesloten two-seater), het wagentje voor doktoren, zakenmenschen enz., een Ford-Touring (open 5 persoons-auto) een bestel-chassis.
De keurige afwerking van de Showroom valt te roemen. De firma Hofman en Arts, die het werk heeft uitgevoerd, de heer C. Burgers (Grootestraat), die het schilder- en de heer Peters (v. Rosendaelstraat), die het stucadoorwerk heeft verricht, leggen er alle eer in.
De garage zal, wanneer de thans nog niet in gebruik genomen tweede helft van de voormalige fabriek er bij getrokken zal zijn, een oppervlakte hebben van 2000M², terwijl bij de fabriek nog eenzelfde oppervlakte grond ligt. De accomedatie, waarover de firma De Haas en Van Benthem beschikt, is dus van dien aard, dat het bedrijf zich wat de ruimte betreft schier onbegrensd kan ontwikkelen.
Een aardige reclame.
De firma De Haas en Van Benthem, Rembrandtstraat, de officieele Ford-importeurs te dezer stede, zullen Zondag 16 Augustus, ter gelegenheid van de opening der Nationale Voedings- en Huishoudtentoonstelling, een bruidspaar, Kloris en Roosje met de bruiloftsgasten in een aantal Ford-auto’s feestelijk door de stad rijden om hen naar De Vereeniging te brengen, waar de bruidstoet de Tentoonstelling zal bezoeken. De gasten komen met een versierde extra-pont van de overzijde, aan de Waalkade aan, waar de stoet begint.
Nadere bijzonderheden over den te volgen weg- o.a. langs het Stadhuis- zullen tijdig bekend gemaakt worden.” (PGNC 9/8/1924)
W.Th. Reynen ontwierp veel sociale huurwoningprojecten voor de Woningvereeniging Nijmegen. Daarnaast komen we hem regelmatig tegen als ontwerper van woon-winkelpanden…
Deze pagina verzamelt reeds gemaakte artikelen over de wijk Altrade. Romeins amfitheater hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat In de buurt van Romeinse legerkampen…
Voormalig Klooster Dominicanessen, Dominicanenstraat 6 (september 2024)
Een eeuw lang stonden er drie grote panden van de Dominicanessen naast elkaar aan de Dominicanenstraat: scholen en een klooster. Het onderwijs werd gegeven door de Congregatie van de Dominicanessen van de H. Catharina van Siëna (ook bekend als de Dominicanessen van Voorschoten).
In 1895 worden de Dominicanessen van de H. Catharina van Siëna gevraagd les te geven.
Bewaarschool
Vanaf de Berg en Dalseweg in de richting van de Daalseweg. Rechts de St. Canisius MAVO in het voormalige St. Vincentiusklooster, dat later plaats maakte voor het appartementencomplex de Dominicaan, 1987 (Anton van Roekel via F67261 RAN CCBYSA)
Het begon met een bewaarschool.
De bouw van bewaarscholen met bovenwoning op een terrein aan de Kerklaan werd op 13 augustus 1895 namens het bestuur van het klooster der Eerw. Zusters Dominicanessen in Voorschoten, aanbesteed. Hiervan was W. van Aalst uit ’s-Hertogenbosch (waarschijnlijk) de architect, omdat bij hem de inlichtingen te verkrijgen zijn. (De Gelderlander 1/8/1895)
Daarbij wordt de Dominicanenstraat, welke pas sinds 22 februari 1896 zo heet, nog “Kerklaan” genoemd. “Vervallen naam van een gedeeltelijk nog bestaand smal straatje achter de R.K. kerk aan den Berg en Dalscheweg en de scholen der zusters Dominicanessen aan de Dominicanenstraat. Vroeger verbond dit straatje den Daalscheweg met de Dominicanenstraat.” (Teunissen 1933 zoals weergegeven in het Straatnamenregister) https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/K.html
“Nijmegen, 1 April.
Gister was het voor de Eerw. Zusters Dominicanessen, die van af den 15e April haar vaste woonplaats binnen Nijmegen hebben gevestigd, een blijde en heugelijke dag. Het gold de inwijding en opening der nieuw gestichte school aan de Dominicanenstraa. Ten 9½ uur droeg de Zeer Eerw. heer A.P. v.d. Geest, Pastoor der St. Dominicus-Kerk, geassisteerd door de E.E. Paters B. Mohrmann en Th. Vermeulen, eene plechtige H. Mis op in de kerk van Onze Lieve Vrouw aan den Berg en Dalsche weg, om Gods rijkste en overvloedige weldaden af te smeeken over haar, die ook hier het heil der jeugd met algeheele toewijding gaan behartigen. Nadat de H. Mis geëindigd en de “Veni Creator” aangeheven was, had de plechtige inwijding plaats van het nieuwe schoolgebouw, hetwelk vooral uitmunt door zijne ruime en gerieflijke lokalen. Moge op deze nieuwe ondernemening der Dominicanessen, welke nu reeds de schoonste verwachtingen schijnt te overtreffen, Gods zegen ruimschoots nederdalen; moge zij steeds meer en meer in bloei toenemen, opdat Nijmegens burgers getuigen mogen zijn dierzelfde vruchten, welke andere plaatsen in ons land van de opoffering en toewijding dier Eerw. Zusters reeds zoo overvloedig hebben ingeoost.” (De Gelderlander 22/4/1896)
Wilhelmus Theodorus van Aalst (Geertruidenberg, 5 februari 1856 – ‘s-Hertogenbosch, 11 november 1927) was een Nederlands architect.
Hij was de zoon van Johannes Henricus van Aalst (1818-1861), een broodbakker, en van Maria Catharina Reniers (1823-1860). Ze zouden beiden jonge te komen, waardoor Willem op zijn vijfde weeskind was.
Als jonge bouwkundige woonde hij in verschillende plaatsen in Noord-Brabant. In ieder geval: Helmond, Uden, Strijp, in 1887 de eerste keer in ’s-Hertogenbosch en in maart 1888 in Veldhoven. In maart 1888 vestigde hij zich in ’s-Hertogenbosch.
Hij trouwde op 20 oktober 1892 met Louisa Maria Martina van Grinsven (26-9 1867). Zij zullen 5 kinderen krijgen, waarvan er 2 als baby overlijden (na 8 en 13 maanden).
Architect W.Th. van Aalst
Waarschijnlijk was architect W.Th. van Aalst de architect.
Wilhelmus Theodorus van Aalst (Geertruidenberg, 5 februari 1856 – ‘s-Hertogenbosch, 11 november 1927) was een Nederlands architect.
Hij was de zoon van Johannes Henricus van Aalst (1818-1861), een broodbakker, en van Maria Catharina Reniers (1823-1860). Ze zouden beiden jonge te komen, waardoor Willem op zijn vijfde weeskind was.
Als jonge bouwkundige woonde hij in verschillende plaatsen in Noord-Brabant. In ieder geval: Helmond, Uden, Strijp, in 1887 de eerste keer in ’s-Hertogenbosch en in maart 1888 in Veldhoven. In maart 1888 vestigde hij zich in ’s-Hertogenbosch.
Hij trouwde op 20 oktober 1892 met Louisa Maria Martina van Grinsven (26-9 1867). Zij zullen 5 kinderen krijgen, waarvan er 2 als baby overlijden (na 8 en 13 maanden).
Werk
Hij bouwde veel kerken, pastorieën, scholen en woningen. De Bossche Encyclopedie over zijn kerkgebouwen: “het zijn nagenoeg allemaal driebeukige neogotische kruisbasilieken.”
Van Halteren
Van 1920 tot 1925 associeert hij zich met architect Johannes J.M. van Halteren (Amsterdam 1893 – ´s-Hertogenbosch 1973). Van Halteren kwam naar Den Bosch en werd later de huisarchitect van de congregatie van de Zusters van de Choorstraat. In 1925 werd de compagnonschap tussen beide bouwmeesters verbroken. Van Halteren ontwierp in Nijmegen de Piushove.
Tot nu toe Gevonden werken
1887 Aloysiusgesticht (Bossche Encyclopedie)
Fraterhuis, Cuyk (Bossche Encyclopedie)
1889 bijdrage aan de St. Clemenskerk; vergroting koor in 1900, Hulsel (Bossche Encyclopedie)
1890-1916 – “Verscheidene gebouwen voor congregatie Zusters van Liefde, Tilburg (samen met L. Goyaerts)”
Advertentie opening school Sint-Catharina-gesticht Dominicanenstraat (De Gelderlander 23/9/1897)
“Sinds verleden jaar de bewaarscholen der Eerw. Zusters Dominicanessen in de Dominicanenstraat geopend werden, mag deze inrichting zich in zulk een bloei verheugen, dat thans ook gelegenheid voor lager onderwijs zal worden gegeven. Den 1sten October a.s. zal de leerschool een aanvang nemen. Daar het onderwijs dezer Congregatie te Amsterdam, Rotterdam en elders bij bevoegde autoriteiten hoog staat aangeschreven, twijfelen wij niet, of ook hier zal haar onderwijs worden gewaardeerd en vruchten dragen. Dat het geheel beantwoorden zal aan de billijke eischen des tijds; door degelijkheid, practischen zin en godsdienstigheid zal uitmunten, behoeft geen betoog. Het katholieke Nijmegen zij daarom gelukgewenscht met deze belangrijke versterking van het godsdienstig leven, want een godsdienstige jeugd is de grondslag voor een godsdienstige maatschappij.
Binnen korten tijd zal, naar wij met genoegen vernemen, aan deze inrichting een normaalcursus voor hoofakten en vreemde talen verbonden worden.” (De Gelderlander 22/9/1897)
School voor Minvermogenden
Op 2 juni 1899 vindt de inwijding plaats van de school voor minvermogenden. Het PGNC 3/6/1899 noemt het de St. Catharinaschool: “Dit ruime, geheel naar de eischen des tijds ingerichte schoolgebouw voor meisjes, is de tweede inrichting voor onderwijs, door de Eerw. Zusters Dominicanessen, sedert hare vestiging te dezer stede gesticht.”
De Gelderlander plaatst een uitgebreid artikel:
“Men herinnert zich dat in Februari van het vorig jaar, onder hooge goedkeuring van mgr. Van de Ven, onder krachtige aanmoediging van den hoogeerw. heer Deken en met toestemming van de zeereerw. heeren pastoors der stad, een beroep werd gedaan op de liefdadigheid der Nijmeegsche Katholieken in het belang van een op te richten school voor minvermogende kinderen in het nieuwe stadsgedeelte bij de Berg-en-Dalsche straat.
De offervaardigheid van het katholieke Nijmegen heeft zich alweer niet onbetuigd gelaten. En het bewijs daarvan mogen wij zien in het fraaie schoolgebouw, met ruime en helder verlichte klaslokalen, dat niet ver van de reeds bestaande scholen der eerw. zusters Dominicanessen thans aan de Dominicanenstraat verrezen is.
Den 2den Juni had de plechtige inwijding plaats van het nieuwe schoolgebouw, waarvoor zoo menig ingezetene zijn penninkske geofferd heeft; maar waarvoor toch nog heel wat zal moeten geofferd worden, wil het geheel voldoen aan de behoeften der zich steeds uitbreidende buitenwijk. Want, gelijk de eerw. zusters in haar circulaire zeiden, zijn het voornamelijk de minvermogenden, in deze buitenwijk zoo ruimschoots vertegenwoordigd, die haar hulp het meest behoeven.
Des morgens om negen uur werd in de bijkerk aan de Berg-en-Dalsche straat, door den zeereerw. pastoor Van der Geest de H. Mis opgedragen om God te bedanken voor de verkregen uitkomsten en Zijn zegen over de nieuwe school af te smeeken. Onder de H. Mis, opgeluisterd door Latijnsche gezangen van eenige eerw. paters, sprak de pastoor een stichtend woord. De kerk prijkte nog in den schoonen bloemendos van den feestdag van het H. Sacrament. Tusschen het groen ontwaarde men het beeldje van het Kindje Jezus, dat zegenend zijn handje naar de kinderen uitstrekte. Deze waren in het middelpad gezeten en zongen vóór en na de Mis een toepasselijk liedje.
Na de Mis begaf de zeereerw. pastoor zich in priestergewaad, door het processiekruis voorafgegaan en begeleid van fraters, die kaarsen en wierookvat droegen, naar het gebouw. De stoet, die hem volgde, bestond uit eenige paters, de kinderen, de zusters, weldoeners en belangstellenden. Na de inwijding namen de 40 kleinen plaats in het voor haar bestemde lokaal en werden daar getrakteerd.
Thans hebben de zusters haar lang gewenscht doel bereikt en mogen zij haar deuren openen voor elken stand der maatschappij. Zij bezitten thans leer- en bewaarscholen niet alleen voor kinderen uit den gegoeden en den burgerstand, maar ook die der minvermogenden. Op de eerstbedoelde school kunnen de kinderen alles leeren, wat aan hun stand voegt n.l. de vreemde talen, piano, teekenen, schilderen enz. Reeds een twaalftal kinderen bezoeken die leerschool en het laat zich aanzien, dat bij de voortreffelijkheid van het onderwijs, dit aantal spoedig zal aangroeien. In het geheel ontvangen thans meer dan 300 kinderen onderricht van de eerw. zusters Domincanessen.
Eén wensch blijft nu den zusters nog over, n.l. tusschen de beide schoolgebouwen een eenvoudig klooster te laten verrijzen.
Thans moeten zij zich met eenige ledige schoollokalen behelpen; doch neemt het aantal kinderen toe, dan zijn zij genoodzaakt in de nabijheid een of ander huis te betrekken, dat toch zeker minder geschikt zal zijn om een 17-tal zusters, wier aantal naar onevenredigheid der leerlingen toeneemt, te huisvesten. De beproefde offervaardigheid der Nijmeegsche katholieken zal haar echter ongetwijfeld wel steunen in haar pogen tot stichting van een eigen huis.” (De Gelderlander 4/6/1899)
Klooster Dominicanessen
1904 Dominicanenstraat 6
Het St. Vincentiusklooster (1904) en de scholen van de Zusters Dominicanessen, 1929-1931 (Uitg. Brinio via F28168 RAN)
Dan volgt ook het gewenste klooster. Het ontwerp van het klooster en om de bestaande school te vergroten is afkomstig van bouwkundige Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden. De bouwtekening is van 12 september 1903. De vergunnin wordt op 22 december 1903 verleend.
vergroten is op 22 december 1903 verleend.
“Inwijding van het Dominicanessen klooster aan de Dominicanenstraat.
Een mooi en krachtig bewijs van den vooruitgang van het katholiek onderwijs in onze stad levert ongetwijfeld de voorspoedige ontwikkeling der Zusterschool in de Dominicanenstraat. Voor ongeveer acht jaren op kleine schaal begonnen, is zij thans een der uitgebreidste inrichtingen van dien aard in onze stad.
Achtereenvolgens verrezen in de Dominicanenstraat twee kolossale schoolgebouwen, en daartusschen is thans een werkelijk prachtig woonhuis of klooster opgetrokken voor de eerw. Zusters, die zich tot dusver met enkele lokalen in het schoolgebouw behielpen. De gestadige uitbreiding van het getal leerlingen, dat thans al over de 800 bedraagt, waarvan een groote 500 minvermogenden, maakte het noodig dat ook die lokalen voor het onderwijs in gebruik werden genomen, en thans is daarom voor de eerw. Zusters een afzonderlijk woonhuis gesticht, dat aan beide zijden met de schoolgebouwen verbonden is.
Met zijn breeden en hoogen gevel, door gekleurden en verglaasden steen verlevendigd, heeft het gebouw aan de straat een hoogst vriendelijk voorkomen. Binnengetreden, krijgt men dadelijk den indruk van groote ruimte en uitgestrektheid: die grootte van het gebouw behoeft echter niet te verwonderen, als men bedenkt, dat het op het oogenblik al 37 zusters moet herbergen. Het is gebouwd voor een groote veertig: er zijn ten minste 43 slaapcellen.
Gelijkvloers bevat het gebouw rechts van den ingang een ontvangkamer met suite voor de eerw. Zusters en links een drietal spreekkamers.
Daarachter zijn gelegen een ruime recreatiekamer, een naai- of werkkamer en een keuken met bijkeuken. Het uitgestrekte sousterrein bevat den refter, die door een lift tot het aflaten der spijzen met de daarboven gelegen keuken verbonden is, een studiezaal die evenals de refter met uitzicht op den tuin en aan de straatzijde ruime kelders.
Op de eerste verdieping heeft men de fraaie kapel, een ziekenkamer en de reeds genoemde slaapcellen, voor welker ventilatie op hoogst doelmatige wijze is gezorgd, daar zij alle met de vensters uitkomen op een open binnenplaats.
Het kolossale gebouw doet zoowel om de doelmatige inrichting en verdeeling, als om de keurige afwerking bijzondere eer aan den bouwmeester en uitvoerder, den heer W.J.H. van der Waarden, terwijl ook de opzichter, onder wiens leiding de verschillende werkzaamheden werden uitgevoerd, de heer J.J. de Groot, met lof verdient vermeld te worden. Bij het doorwandelen van het gebouw treft overal de bijzonder mooie lichtverdeeling; overal, tot zelfs in de gangen en in het sousterrein is het even helder. In de zalen en vertrekken zijn de vloeren van gewast Amerikaansch grenenhout; in de portalen en gangen liggen meest mooie Italiaansche terrazzo-vloeren, geleverd door den heer Joh. van der Waarden. Als uitvoerder van het schilderwerk mag met eere genoemd worden de heer J.A. Aalbers, terwijl de heer J. Rief op voortreffelijke wijze voor het stukadoorwerk zorgde.
Hedenmorgen om halfacht werd het gebouw plechtig ingewijd door den zeereerw. Pater Provinciaal der Domincanessen, L. Theissling, waarna door Zijneerw. een plechtige H. Mis werd opgedragen aan het rijk met bloemen versierde altaar der kapel…” (De Gelderlander 22/11/1904) Daarna vervolgt het artikel met een verdere beschrijving van de plechtigheid.
OVER Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden (Nijmegen, 15 november 1860 – Nijmegen, 25 september 1930) Wijnandus Johannes Hermanus van…
Vincentius Ferrerius
Boven de ingang van het klooster staat het beeld van Sint Vincentius Ferrerius.
Wikipedia: ”Vincent Ferrer, OP (Valencia, 23 januari 1350 – Vannes, 5 april 1419) was een Spaanse dominicaanse theoloog en missionaris die bekend stond om zijn preken en zijn inspanningen om het christendom te verspreiden tijdens de late Middeleeuwen. Hij wordt beschouwd als een van de belangrijkste predikers van zijn tijdperk en had een grote invloed op de katholieke kerk in Europa.”https://nl.wikipedia.org/wiki/Vincent_Ferrer “Hij studeerde theologie en werd al snel bekend om zijn scherpe intellect en zijn vermogen om complexe theologische concepten op een toegankelijke manier uit te leggen.” Hij reisde door verschillende landen van Europa om te preken, “Hij stond bekend om zijn charisma en zijn vermogen om grote menigten te boeien met zijn preken. Ferrer wordt vaak herinnerd vanwege zijn inzet voor de armen en de zieken, en zijn ijver voor het bekeren van niet-christenen tot het christendom.” www.wijkcomiteoost.nl/klooster-en-school-dominicanenstraat/: “Vincentius moest dus een voorbeeld zijn om in elke omstandigheid de katholieke beginselen uit te dragen.”
In Nederland is waarschijnlijk vooral bekend geworden door de komst van de Franse Dominicanen naar Rijckholt in 1882. Zij introduceerden en stimuleerden zijn devotie.
Boek en bazuin: prediking Laatste Oordeel
Vincentius preekte in opdracht van de tegenpaus in Avignon vooral over de aankondiging van het Laatste Oordeel. Later zou Vincentius overigens de paus in Rome steunen. Als boeteprediker -en zoals hij regelmatig wordt afgebeeld met deze tekst in een lint boven zijn hoofd- is zijn kernboodschap dan ook Openbaring 14:7: “Vrees God en geef Hem eer, want het uur van zijn oordeel is gekomen.” Een oproep tot bekering nu het nog kan.
Het beeld toont hem ook met zijn attributen: een boek en bazuin. De bazuin is een symbool van de aankondiging van het Laatste Oordeel.
In de Openbaring 8-11 blazen 7 engelen op een bazuin, waarbij bij de eerste 6 steeds een ramp volgt. De 7e kondigt de voltooiing van Gods koningschap aan. Vanwege zijn bevlogenheid en succes wordt hij in beeltenissen ook wel geïdentificeerd met deze engelen, als zou hij zelf op de bazuin blazen.
Daarnaast toont hij een boek. Afgaande op de inzoom van Noviomagus lijkt er Sapientiar Domini te staan, waarbij het waarschijnlijk gaat om Sapientiam Domini: “De Wijsheid van de Heer”.
Zoals Rob Essers op Noviomagus opmerkt, staat op de bouwtekening een heilige met een staf getekend. Waarom dit is, is niet bekend: mogelijk wilde Van der Waarden slechts aangeven dat daar een heiligenbeeld geplaatst zou worden.
(Overige) Bronnen over Vincentius Ferrerius en verder lezen
De heer J.A. Peeman, fabrikant van minerale wateren, handelaar in wijnen en gedistilleerd en hoofdagent van de Amstel-Bierbrouwerij, opent morgen in het perceel Hatertsche weg no. 162 een nieuwe zaak, zijnde zijn eerste filiaal-slijterij. Zooals men weet is het hoofdkantoor van deze firma gevestigd aan den Weldeck Pyrmontsingel no. 6.
Naar het ontwerp van den heer J.J.M. Jetten, architect alhier, die zich op loffelijke wijze van zijn opdracht heeft gekweten, heeft de heer Peeman aan den Hatertschen weg een dubbel pand met bovenwoningen doen bouwen. Het geheel maakt een keurigen indruk. Er zit in het gebouw een goede symetrie. Dank zij de medewerking, ondervonden van het Gemeentebestuur en den directeur van het Bouw- en Woningtoezicht, den heer H. Rauch, staat het pand rechthoekig aan den weg en heeft een flink, betegeld voorpleintje, dat aan weerszijden door een stevig hek wordt begrensd.
De nieuwe zaak is naar de eischen van deze tijd gebouwd. De tapperij is ruim, goed verlicht en praktisch ingericht. Daarachter bevindt zich een ruim kantoor, beneden een frissche kelder, waarin de dranken op de juiste temperatuur kunnen worden gehouden.
Het andere gedeelte van het dubbele pand is een café, dat geheel afgescheiden van de zaken der firma Peeman zal worden geëxploiteerd en binnenkort geopend wordt.
De bovenwoningen van beide perceelen hebben aparte opgangen, mooie kamers, en zijn van alle gemakken voorzien. Het werk is uitgevoerd
#/media/Bestand:St._Annastraat_244_Tandartspraktijk_met_woning_Charles_Estourgie_1939.jpg){kind=link}