Berg en Dalseweg

Berg en Dalseweg 54-56 Nijmegen architect mogelijk L.H. Verbrugge Bouwjaar circa 1890 (augustus 2026)

Aan de Berg en Dalseweg 54-56 staat een statig gebouw van eind 19e eeuw, een Rijksmonument. Wie het ontwerp heeft gemaakt, is vooralsnog onbekend. Wel wordt soms architect L.H. Verbrugge genoemd als ontwerper. Maar was hij dat ook? Het begin van een zoektocht, zonder nog een eenduidig antwoord te krijgen.

“Dubbel HERENHUIS met eenvoudig TUINHEK gebouwd ca. 1890 met een decoratieve gevel in neoclassicistische stijl waarin invloeden van zeventiende-eeuwse Engelse architectuur in de trant van het palladianisme en Inigo Jones herkenbaar zijn (vgl. Lindsey House, Londen). In 1891 werd huis nr. 54 aangekocht door de Lutherse gemeente als pastorie.” (Rijksmonumenten). Bovendien is opvallend dat het gebouw 1 groot huis lijkt te zijn, terwijl het ook oorspronkelijk gebouwd is als 2 huizen.

Palladianisme en Inigo Jones?

Het “Palladianisme” is een van de stijlen binnen de bouwstijlen van het zogenaamde classicisme en vernoemt naar de Italiaanse architect Andrea Palladio (1508–1580), die in Venetië werkte. Deze architect greep terug op de oudheid. Deze stijl zou zich van de 17e eeuw tot eind 18e eeuw blijven ontwikkelen.

Inigo Jones was de architect die het classicisme in Engeland introduceerde. “Inigo Jones (Londen, 15 juli 1573 – aldaar, 21 juni 1652) wordt gezien als de eerste belangrijke architect in Engeland in de vroegmoderne tijd en de eerste die de Vitruviaanse regels van verhoudingen en symmetrie in zijn gebouwen toepaste. Hij was de eerste die de klassieke architectuur van Rome en de Italiaanse Renaissance in Engeland introduceerde.” (wikipedia). Hij was daarbij sterk door beïnvloed door Palladio.

Wijkkrant Nijmegen-Oost vergelijkt in 1990 het gebouw aan de Berg en Dalseweg vooral met het Banquet House in Whitehall (Londen) van Jones.

Hoewel ik geen expert, lijkt het Banquet House in ieder geval aanzienlijk meer op het gebouw aan de Berg en Dalseweg dan het Lindsey House. Daarnaast noemt Rijksmonumenten palladianisme en Jones “invloeden” bij een gevel in “neclassistische stijl”. Het is mij niet bekend of de architect zich rechtstreeks heeft laten inspireren op de “originele” bronnen, of Nederlandse (of zelfs Nijmeegse) voorbeelden, of een combinatie van beide.

Stucwerk

De ornamenten bestaan niet uit natuursteen, maar uit stucwerk: daaronder bevindt zich baksteen. Dit was aanmerkelijk goedkoper, maar gaf toch een mooi resultaat (Noviomagus.nl, met veel foto’s)

L.H. Verbrugge, de architect?

Wikimedia noemt als architect meester-timmerman L.H. Verbrugge. Andere bronnen, zoals Rijksmonumenten, noemen de architect “onbekend”. Ook de Nacht van Ommetjes noemt de architect onbekend. Daarnaast is de term “meester-timmerman” nog niet terug gevonden in bronnen als Adresboeken en het Bevolkingsregister: daar wordt Verbrugge over het algemeen “architect” genoemd.

Louis Henri Verbrugge is geboren op 12 mei 1864 in Amsterdam.

Detail Militieregister, hij blijkt een plaatsvervanger te hebben. (Archief Amsterdam,
Militieregisters, archiefnummer 5182, inventarisnummer 4329) https://archief.amsterdam/indexen/deeds/98533458-153e-56a3-e053-b784100ade19 — Detail Militieregister, hij blijkt een plaatsvervanger te hebben. (Archief Amsterdam,
Militieregisters, archiefnummer 5182, inventarisnummer 4329)

Op 7 november 1886 vertrekt Verbrugge uit Amsterdam, Brouwerstraat binnen nr 7, alleen -althans, zijn moeder en zijn broers en zus blijven achter, naar Arnhem. (Bevolkingsregister Amsterdam BRB00074000166)

In het Bevolkingsregister 1880 van Nijmegen komt hij al tijdelijk voor als niet-verwante inwoner bij Simon Johannes Meijn (13-4-1851, Rotterdam), bouwkundig tekenaar op Hees E N.52. Louis Henri is dan op 11 mei 1887 afkomstig uit Amsterdam, waar hij op 12 maart 1888 weer naar toe vertrekt. Verbrugge is dan opzichter.

In het Bevolkingsregister van Amsterdam staat dat hij op 27 maart 1888 weer terugkomt naar Amsterdam. Hij heeft dan als beroep “opzichter”. Een goede maand later, 5 mei 1888 vertrekt hij met zijn moeder en zus Elisabeth Louisa (waarschijnlijk is hier de z vervangen) Therese Jeannette naar Nijmegen (Bevolkingsregister Amsterdam BRB00074000166)

Op 7 mei 1888 -dus een paar maanden nadat hij vertrokken was- komt Louis Henri weer in Nijmegen te wonen. Het hoofd van het gezin is zijn moeder, de weduwe van J. Verbrugge, Elisabeth Louise Therese Minnigh (8 mei 1839 Amsterdam). Ze zijn dan afkomstig uit Amsterdam en gaan op de Spaarbankstraat 16 wonen. Ook zus/dochter Elisabeth Louise Therese Jeannette (11-7-1870, Amsterdam) komt mee. Het gezin behoort tot de Waalse gemeente. Het “blauwe potlood” heeft het geboortejaar van Elisabeth veranderd van 1834 naar 1839 en als beroep van Louis Henri architect gezet.

In het Bevolkingsregister van 1890 wordt de Spaarbankstraat A23 doorgehaald en vervangen door Berg en D. weg 14.

Louis Henri staat vermeld als architect. Broer/zoon Henri Louis Leonard (20-8-1866, Amsterdam) zal de komende jaren steeds tijdelijk inwonen:

Van 15-5-1891 afkomstig van Valburg en op 22-5-1891 vertrekkend naar Anna-Paulowna
Van 22-2-1893 afkomstig uit Anna-Paulowna en op 6-12-1893 vertrekkend naar Bussum, hij is dan landbouwer
Van 4-3-1898 afkomstig uit Bussum en op 11 mei 1901 weer vertrekkend naar Bussum, geloof Nederlands Hervormd) (Bevolkingsregister 1890)

Overigens is in december 1890 is Verbrugge commissaris bij de Vereeniging tot gezellig ijsvermaak. In een bericht in PGNC 30/12/1890 is zijn adres Berg-en-Dalschen weg 105.

In het Bevolkingsregister 1900 komt Louis Henri als architect. Het gezin komt dan voor op de Berg en Dalseweg. Het is onduidelijk of er sprake is geweest van verhuizingen of nummerwijzigingen: aanvankelijk staat er 14, welke is doorgehaald en vervangen door 60. Op een later tijdstip is 60 vervangen door 62. Later is er met potlood A48.250 bijgeschreven.

In het Bevolkingsregister 1910 komen ze voor op Berg e Dalsche weg 62?: de 6 is duidelijk leesbaar, over het tweede cijfer is op een later tijdstip, 1/1 1921, een grote 0 gezet met een A erachter -dus 60A. Aanvankelijk staat er bij Louis Henri als beroep architect. Dit is later doorgestreept en vervangen door “zonder”. Ook is op een ander tijdstip bij Elisabeth de s vervangen door een z en haar geboortejaar 1839 gewijzigd in 1835. (En Jeanette krijgt dan een tweede “n”.)

Bouwvergunningen L.H. Verbrugge

Tot nu toe ben ik 3 bouwvergunningen tegengekomen waar Verbrugge wordt genoemd. Waarschijnlijk vreemd, wanneer Verbrugge de daadwerkelijke architect zou zijn, er tot nu slechts enkele werken gevonden zijn, waarbij Verbrugge genoemd wordt (dit betekent niet dat hij de architect is):

In 1888 wordt aan L.H. Verbrugge en S.J. Meijn vergunning verleend tot het bouwen van 3 huizen aan de Berg en Dalseweg
In 1889 wordt aan L.H. Verbrugge vergunning verleend tot het bouwen van 2 huizen aan de Berg en Dalseweg
In 1891 wordt aan L.H. Verbrugge vergunning verleend tot het bouwen van 1 villa aan de St. Canisiussingel

(Verleende bouw- en hinderwetvergunningen tussen 1850 – 1900, Hans Giesbertz)

Opvallend daarbij is de vergunning uit 1888 voor de bouwvergunning van 3 huizen aan de Berg en Dalseweg: die staat op naam van L.H. Verbrugge én S.J. Meijn. Dat is waarschijnlijk dezelfde Simon Johannes Meijn bij wie Verbrugge kort daarvoor inwoonde en die in het bevolkingsregister als bouwkundig tekenaar wordt vermeld. Daarmee is er een concrete aanwijzing dat de twee al vóór 1890 samen bij bouwprojecten betrokken waren. Van Meijn worden overigens in die tijd wel krantenberichten over zijn ontwerpen gevonden.

Daarnaast is de onderstaande advertentie uit 1892 gevonden:

Advertentie L.H. Verbrugge voor een Villa met Tuin (Algemeen Handelsblad, 4-2-1892)

Villa Rust

Monumentale villa mogelijk ontworpen door L.H. Verbrugge en gebouwd in de jaren 1890/91 op de hoek (verlengde) St. Jorisstraat Canisiussingel (rechts); in 1896 werd het adres mr. Franckenstraat 2. Op 9 november opent, na een omvangrijke verbouwing onder andere een aanbouw links van het pand, H.E Span de banketbakkerij "Keizer Karel" met lunchroom en terras in het ronde gedeelte. In 1933 vestigt zich in de aanbouw een filiaal van bloemensalon "Corona" in de Bisschop Hamerstraat. Tijdens de bevrijding van de stad wordt het pand en de naastliggende huizen verwoest, Mr. Franckenstraat 2 Hunnerberg, 1895-1900 (F5503 RAN) — Monumentale villa mogelijk ontworpen door L.H. Verbrugge en gebouwd in de jaren 1890/91 op de hoek (verlengde) St. Jorisstraat Canisiussingel (rechts); in 1896 werd het adres mr. Franckenstraat 2. Op 9 november opent, na een omvangrijke verbouwing onder andere een aanbouw links van het pand, H.E Span de banketbakkerij “Keizer Karel” met lunchroom en terras in het ronde gedeelte. In 1933 vestigt zich in de aanbouw een filiaal van bloemensalon “Corona” in de Bisschop Hamerstraat. Tijdens de bevrijding van de stad wordt het pand en de naastliggende huizen verwoest, Mr. Franckenstraat 2 Hunnerberg, 1895-1900 (F5503 RAN)

Het RAN noemt onder ander bij bovenstaande foto F5503 dat de architect “waarschijnlijk” L.H. Verbrugge is; hier vervangen door “mogelijk”. Ook hier is de originele bouwtekening nog niet gevonden/ingezien. De villa stond op de hoek van (verlengde) St. Jorisstraat Canisiussingel (rechts); in 1896 werd het adres mr. Franckenstraat 2 (foto GN1480 – B RAN)

Op sommige vermeldingen wordt deze villa ten onrechte “Villa Rust” genoemd: Villa Rust is de villa op het huidige adres St. Canisiussingel 1. Deze villa komt vanaf 1901 in de adresboeken voor: ““Pluym verhuist om gezondheidsredenen op circa 50-jarige leeftijd naar Nijmegen, vandaar “Rust”.” (Willem Ruyters in een mail 6 september 2026)

Op 18 augustus 1891 koopt Verbrugge een perceel bouwgrond van de gemeente, “op den hoek van den Canisiussingel en de Sint Jorisstraat, op den Kadastralen legger der gemeente Nijmegen, bekend in Sectie B Numero 1729, als erf, groot zeven aren.” Een van de voorwaarden daarbij is dat er voor mei 1892 een woonhuis is gebouwd, zonder blinde muren aan de kant van de Canisiussingel en de Sint Jorisstraat” (Inventarisnummer 75, Archiefnummer 450, Aktenummer 3184).

Vervolgens sluit Verbrugge een lening af bij Joseph Kirchner op 19 augustus 1891 met dit bouwterrein als onderpand. (Inventarisnummer 75, Archiefnummer 450, Aktenummer 3187).

Daarbij wordt in 1891 aan L.H. Verbrugge vergunning verleend tot het bouwen van 1 villa aan de St. Caniussingel.

Verbrugge lijkt betrokken te zijn bij de bouw, maar het is niet zeker of hij de architect is. En daarnaast: wordt met deze woning de “villa van Verbrugge” bedoeld in het volgende artikel: “Het voorstel van B. en W. om aan de heeren D. J. en C. C. Haspels alhier te verkoopen eene oppervlakte bouwterrein aan de St. Jorisstraat, gedeelte van het kadastraal perceel Nijmegen, Sectie B no. 1728, gelegen tusschen de villa van den heer Verbrugge en den Straalmansweg, voor f 6.50 per centiare, onder de volgende voorwaarden…”: oftewel aan de huidige mr. Franckenstraat” (Gemeenteverslag 1894). Echter: de villa van Verbrugge kan juist ook aan de andere kant staan: in het Bevolkingsregister en Adresboeken staan steeds adressen van de Berg en Dalseweg.

Gevonden adressen Verbrugge

Hieronder staan de adressen van Verbrugge en zijn familie weergegeven volgens de adresboeken. Daarbij is het steeds Berg en Dalseweg, maar met veel verschillende nummers. Het is nog niet bekend welke veranderingen daadwerkelijke verhuizingen en welke hernummeringen van het adres betreft.D

Dat maakt het vooralsnog ook lastig te bepalen welk gebouw bij welk adres hoort. In ieder geval is wél duidelijk dat er met meerdere panden aan de Berg en Dalseweg een relatie is met Verbrugge. Welke rol hij daarbij heeft gehad -architect, ontwikkelaar, eigenaar en/of bewoner-, is nog niet bekend.

Wed. J. Verbrugge, geb. Ee. La. The. Min(n)igh, zonder beroep, Berg en Dalsche weg 405 (1892, 1893, 1895)

Dan is er een inbraak bij de weduwe: “Dinsdag nacht is te Nijmegen tijdens de afwezigheid van de bewoners ingebroken in de villa op den hoek van den Canisiussingel en Sint-Jorisstraat en bewoond door de wede. Verbrugge. De dief had zich door het stuk slaan van een glasruit toegang tot die woning verschaft en aldaar ontvreemd: 1 koperen wekkerklok, 2 parasols, 1 parapluie, 3 japonnen, 8 mantels, 2 rokken, 2 blouses, 1 pantalon en 1 huissleutel. De politie werd met het gebeurde in kennis gesteld en ’s morgens om 9½ mocht het de rechercheurs Mensen en Heijnekamp gelukken, den dief in het bezit van de gestolen voorwerpen in eene slaapstede in de Zwanengas alhier aan te houden. Het was zekere J.S., oud 26 jaren en Duitscher.” (De Gelderlander 7/10/1894)

In 1896 is het Berg en Dalsche weg 15; in 1898 nummer 16.

In 1901 is het nummer 14. Vanaf 1901 komt ook L.H. Verbrugge, architect op dit adres voor. Idem in 1902.

In 1903 is het weer nummer 16.

En in 1905 en 1907 60a.

In 1908 is het nu nummer 62. Evenals in 1910-1911, 1912-1913

Vervolgens is in 1913-1914 nummer 58.

Maar in 1914-1915 weer 60a.

Evenals in 1915-1916 en in 1916.

In 1922 wordt voor dat jaar alleen de weduwe gevonden.

Echter: in 1924 staat ook L.H. weer op het adres, dan staat er geen beroep vermeldt. Ook komt Mej. E.L.Th.J. voor.

In 1926 is het nummer 60. Dan komt naast de 3 hierboven genoemden ook H.L.L. voor. Idem voor 1928.

In 1932, 1934 en 1936 komen de 3 “kinderen” voor op 60a; de weduwe niet meer. In 1948 en 1951 komen mej. E.L.T.J. en H.L.L. nog voor, dan op nummer 60. In 1955 komt geen van allen op de Berg en Dalseweg voor.

Verkoop nummer 62 en 62a

Augustus 1920 verkoopt Elisabeth Louisa Thérèse Minnigh, weduwe van Johannes Verbrugge “een beneden en bovenhuis aan den Berg en Dalschenweg 62 en 62a, Kadastraal bekend gemeente Hatert, sectie A, nummer 913, groot twee aren, twee en zeventig centiaren als huis en erf”. De grond is op 14 mei 1888 gekocht, het huis door stichting. De koper is Johan Wilhelm Hoffmann (Architect). (Inventarisnummer 89, Archiefnummer 560, Aktenummer 3624).

Warme deken

Een interview met de bewoonster van nummer 56, Janine Lenne uit 2019 is te lezen op https://www.gelderlander.nl/nijmegen/dit-huis-voelt-als-een-warme-deken~a88ee76e/ . Ze noemt het huis als een warme deken. “”,We hebben het huis in 1999 gekocht. De vorige eigenaar was een alleenstaande man die hier op kamers had gezeten tot zijn hospita overleed en hij het huis kocht.””.

Rijksmonument

Het gebouw Berg en Dalseweg 54-56 is een Rijksmonument. Met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving): “

Van architectuurhistorische waarde als een gaaf en zeldzaam voorbeeld in in- en exterieur van een stedelijk woonhuis uit het einde van de negentiende eeuw. De voorgevel valt op door een opmerkelijke combinatie van rijke ornamentiek in stucwerk en muurwerk in gele verblendsteen, die invloeden van het palladianisme, in het bijzonder Inigo Jones verraden.

Het pand is van stedebouwkundige waarde als markant onderdeel van de straatwand van een van de uitvalswegen van Nijmegen, waarvan de karakteristieke bebouwing van herenhuizen is ontstaan in het laatste kwart van de negentiende eeuw. Het pand speelt een beeldbepalende rol vanwege de uitzonderlijke bewerking van de gevel. Het pand heeft ensemblewaarde in relatie met de belendende panden aan het Mariaplein, dat door de aanwezigheid van een grote verscheidenheid aan gevels, een staalkaart vormt van stijlen rond de eeuwwisseling.”

Inmiddels is duidelijk dat Louis Henri Verbrugge bij meerdere panden op de Berg en Dalseweg betrokken lijkt te zijn geweest. Welke rol hij daarbij precies had – architect, ontwikkelaar, eigenaar en/of bewoner – is nog niet duidelijk. Opvallend is dat er vooralsnog nauwelijks gegevens over zijn eventuele ontwerpen zijn gevonden, zoals contracten, aanbestedingen of originele ontwerpen. Dat roept de vraag op welke omvang zijn zelfstandige architectenpraktijk in Nijmegen daadwerkelijk heeft gehad. Hopelijk zal een vervolg daar wat meer uitsluitsel over geven.

(Overige Bronnen en verder lezen)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Palladianisme

https://nl.wikipedia.org/wiki/Inigo_Jones

Voor meer uitleg over deze stromingen:

https://en.wikipedia.org/wiki/Palladian_architecture

https://en.wikipedia.org/wiki/Inigo_Jones

https://nl.wikipedia.org/wiki/Neoclassicistische_architectuur

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Huygensflat

23 augustus 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1974/1975 Berg en Dalseweg 133-181 en Huygensweg 16-52 Hunnerberg

De Huygensflat in Nijmegen werd in 1974–1975 gerealiseerd op de plek van twee negentiende-eeuwse villa’s. Dit artikel onderzoekt de geschiedenis van de locatie, de sloop en nieuwbouw. En de manier waarop de flat in de verkoop werd gepresenteerd: niet als serviceflat of bejaardenhuis, maar als een riante, comfortabele en zelfstandige koopwoning, waarbij vitale ouderen wel nadrukkelijk als doelgroep werden aangesproken. Daarmee is de Huygensflat interessant als voorbeeld van veranderende ideeën over wonen en ouder worden in de jaren zeventig.

Residence Huygensflat was een project van de NV Mij. Stadhouderslaan en Bouwkundig Aannemersbedrijf J.M.H. Hendriks. De makelaar is Hestia b.v. (de heer F. Hendriks)

Vooraf: sloop 2 villa’s

Villa Anna, gebouwd in 1898, samen met Berg en Dalseweg 131, Berg en Dalseweg 129, 1970 (Nico Grijpink via F7536 RAN CCBYSA)

De Huygensflat staat op de locatie waar daarvoor 2 villa’s stonden. Berg en Dalseweg 129 en 131. Op de bovenstaande foto is nummer 129 te zien, op F12553 RAN staan beide villa’s afgebeeld.

Deze villa’s waren in 1898 gebouwd. “In 1916 gekocht door Ch.C.van Zijll de Jong voor de vestiging van de Stichting Thera Posa (opvanghuis voor gerepatrieerde Nederlanders).” (Reactie op foto F12553 RAN). Daarbij is 1916 hoogstwaarschijnlijk een schrijffout en moet dat 1961 zijn: juist in die tijd speelde de terugkeer uit Indonesië.

Berg en Dalseweg 129 Villa Anny

Wanneer Thera-Posa Berg en Dalseweg 129, Villa Anny heeft gekocht, is nog niet bekend. In 1939 wordt de “villa Anny, met erf en tuin aan den Berg en Dalscheweg No. 129, te Nijmegen, kad. groot 23.88 A., voor f11.200, aan den Heer C. Diepenbrock” verkocht. (De Gelderlander 8/12/1939)

In De Gelderlander 1/5/1940 wordt een “Flink Meisje” gevraagd voor het Pension “Villa Anny”. En in De Gelderlander 23/5/1940 heeft het nog “eenige Kamers disponibel in verschillende prijzen. Groote tuin, lighal” Opdrachtg. Is Mej. M. Jansen. In ieder geval in 1941 worden er kamers voor het pension aangeboden.

In De Gelderlander 23/7/1949 en De Gelderlander 5/11/1949 wordt het Hotel Villa Anny genoemd, in het kader van een receptie voor een huwelijksfeest. Ook in De Gelderlander 31/1/1951 wordt het hotel genoemd, bij de vermissing van een hond.

In De Gelderlander 1/2/1954 staat de aankondiging dat in maart 1954 de heropening van het pension plaatsvindt, ondertekend door H. v.d. Spek en A. Baars-Miltenburg.

Berg en Dalseweg 131

Personeelsadvertentie waarbij zowel Berg en Dalseweg 129 als 131 wordt genoemd (De Volkskrant, 19-3-1966)

In het Algemeen Dagblad 24-7-1965 zoekt Thera-Posa een ervaren kookster voor haar Kindertehuis Lunenberg te Herpen. Daarbij is het adres van de stichting de Berg en Dalseweg 131. Thera-Posa had het pand in Herpen in 1964 aangekocht om een “tehuis voor de jeugd, die aan de zelfkant van de maatschappij dreigt te geraken, openen. De stichting, die in Nijmegen reeds een op dezelfde leest geschoeid tehuis exploiteert,…” (De Volkskrant, 15-2-1964). Het is mij nog niet bekend of met dit tehuis in Nijmegen nummer 129, 131 of nog een andere locatie wordt bedoeld. In het artikel over de koop van Herpen schrijft het wierookwijwaterenworstenbrood.nl: “Het kloostergebouw werd in 1964 gekocht door C. van Zijll-de Jongh, die uit Indonesië was teruggekeerd en in Nijmegen drie huizen had voor gerepatrieerde gezinnen. Hij was voorzitter van de stichting Thera-Posa en wilde mede naar aanleiding van de spijtoptanten, die uit Indonesië waren teruggekeerd, een gezinsvervangend kindertehuis stichten.”

In 1966 worden in ieder geval beide adressen genoemd bij de stichting. Nummer 129 wordt dan “ons huis” genoemd. (De Volkskrant, 19-3-1966)

Maatschappij Stadhouderslaan

In 1973 koopt Maatschappij Stadhouderslaan te Den Haag deze villa’s van de Stichting Thera Posa en laat vervolgens de villa’s afbreken om de Huygensflat te bouwen.

Vóór de bouw vindt echter archeologisch onderzoek plaats, wat veel inzichten in de Romeinse tijd van deze plek oplevert. Zie hiervoor het rapport van het RMO.

“Residence Huygensflat, ’t is een hele stap. Maar misschien wel de beste die u kunt doen.”

De advertentie in De Telegraaf, 25-10-1975 toont een foto van een vitaal ouder echtpaar, aan de wandel met een hond. In 1975 was ”Residence Huygensflat, ’t is een hele stap. Maar misschien wel de beste die u kunt doen.”

Nijmegen wordt aangeprezen vanwege haar natuurlijke omgeving, het bruisende culturele leven en een streek om tot rust te kunnen en te ontspannen. De Residence ligt zowel gunstig ten opzichte van zowel de natuur als het centrum. Daarnaast zijn er uitstekende verbindingen met heel Nederland.

“Uw huidige woning daar bent u zeker aan gehecht. Dat is ook begrijpelijk na al die jaren.

Toch zou u onderhand best wat makkelijker, overzichtelijker, comfortabeler willen wonen.

Hiervoor hebben wij een plezierig voorstel. En bovendien helpen wij u met raad en daad bij de verkoop van uw huis.”

De advertentie noemt de Residence een “fraai gebouw door de verspringende gevellijn met rode baksteen en het speelse hoogteverschil, variërend van 5 tot 7 hoog.” Er zijn 5 verschillende woningtypen, waarvan 3 met open haard. Alle woningen hebben ruime woonbalkons. De woonkamers zijn 42 tot 54 m². Daarbij zijn er 2 of 3 slaapkamers, royale keukens en ruime bergingsmogelijkheden. Er zijn 3 liften en mechanische ventilatie.“

“Voor zo’n riante behuizing, voor déze ligging zijn de koopsommen bepaald laag”: de woningen kosten tussen de 149.600 tot 174.500.

Makkelijker, overzichtelijker, comfortabeler

Links de Huygensflat (op de hoek met de Berg en Dalseweg) en rechts de woning aan de Huygensweg 14, 1982 (Ber van Haren via KN13514-22 RAN CC0 Auteursrechthouder: gemeente Nijmegen)

De advertentie noemt als mogelijke verhuisreden dat mensen “makkelijker, overzichtelijker en comfortabeler” kunnen wonen. Wat daarbij lijkt op te vallen, is dat de flats vooral bedoeld zijn voor ouderen die nog geheel zelfstandig kunnen en willen blijven wonen: Zo is er een royale keuken. En -hoewel het niet in de advertentie wordt genoemd- zijn er achter de flat ruime parkeerplaatsen. De ligging wordt aangeprezen door juist allerlei mogelijkheden om er op uit te gaan. Een opmerking over “zorg dichtbij” of “gezellige, gezamenlijke activiteiten” ontbreken. Met een naam als Residence lijken de woningen vooral verkocht te worden als een “volgende stap” in plaats van “ouderenwoning”..

Wat de locatie ook bijzonder maakt, is dat het op een van de hoogste punten van de Berg en Dalseweg ligt, waarbij de bewoners op hoogste verdiepingen ook anno 2024 een fantastisch uitzicht hebben (https://nijmegen-oost.nl/lokale-media/oktober-2024/4897).

De Huygensflat kwam tot stand in een periode waarin de Nederlandse ouderenzorg en ouderenhuisvesting ingrijpend veranderden. In de jaren 60 begonnen bejaardenhuizen er populair te worden. Vooral eind jaren ’60 werden alternatieven als de serviceflats en andere zelfstandige woonvormen steeds populairder. Wat daarbij meespeelde, was dat er groep van wat meer kapitaalkrachtige ouderen kwamen, die een dergelijke (al dan niet commerciële) flat kon betalen, groeter was geworden. Begin jaren ’70 is echter ook een omslagpunt waarbij het streven van de overheid gericht is op het zo lang mogelijk thuis wonen. In 1975 is er een bouwstop voor verzorgingstehuizen.

In hoeverre deze ontwikkelingen een rol hebben gespeeld bij de keuze van de Ontwikkelingsmaatschappij, is mij niet bekend. Wel kan deze ontwikkeling hebben meegespeeld bij de gedachteontwikkeling, waarbij er vervolgens een andere afslag is genomen. (Gebruikte bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Geschiedenis_van_de_ouderenzorg_in_Nederland)

Hoogbouw

De flat lijkt goed te passen in de volgende omschrijving: “De hoogbouwflats uit de jaren zeventig werden op gestandaardiseerde wijze gebouwd en waren daardoor redelijk goedkoop. De flats zijn ruim opgezet en hebben verschillende hoogtes. Ze staan vaak in een groene omgeving en sluiten de wijk visueel af. De flats hebben een betonnen draagstructuur en gemetselde gevels. Door het bouwsysteem kunnen de binnenwanden makkelijk verplaatst of weggehaald worden. De afzonderlijke appartementen in de flat hebben grote ramen van enkel glas in houten of aluminium kozijnen. Balkons en galerij steunen op betonnen consoles. Op de begane grond zijn vaak bergingen en garages te vinden. De hoogbouwflats werden in de zeventiger jaren opgeleverd met een centraal verwarmingssysteem.” (http://langerthuisineigenhuis.com/woningtypes/hoogbouwflat-jaren-70/)

Koopprijs

Huygensflat, maart 2025 (Google Streetview)

Juist voor deze periode is het moeilijk de prijs van de woningen te vergelijken: tussen 1975 en 1978 verdubbelde de gemiddelde koopprijs in Nederland: van ongeveer 100.000 (€ 45.378) in 1975 naar 200.000 gulden (€ 90.756).

https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/de-nederlandse-economie/2022/achtergrond-bij-de-huizenprijsstijgingen-vanaf-2013/2-de-ontwikkeling-van-de-huizenprijzen

Het modaal inkomen was in 1975 € 10.437 euro en in 1978 € 13.613

https://nl.wikipedia.org/wiki/Modaal_inkomen

	1975		1978
	Guldens	in Euro	Guldens	in Euro
Gemiddelde huizenprijs	100.000	45.000	200.000	91.000
Modaal inkomen		10.437		13.613

Echter: op basis van deze bedragen en bijvoorbeeld de grootte van de woonkamer, het noemen van het culturele leven, lijken deze appartementen vooral bedoeld te zijn voor de ouderen met in ieder geval een wat hoger inkomen (die vervolgens het appartement kunnen betalen vanuit de verkoop van hun huis of opgebouwd vermogen).

Bewoners anno nu

Op Nijmegen-oost vertelt een bewoner hoe het is om er in 2020 te wonen:

https://nijmegen-oost.nl/uitgelicht/comfortabel-thuis-onderschat-die-ouderen-niet-ze-kunnen-veel-zelf

En een artikel uit 2024: “Wellicht herinneren zij dat alles binnen nog een bruine uitstraling had. En er alleen oudere mensen woonden. Dat is allang niet meer zo. Alle algemene ruimte hebben een facelift gekregen en door de lichte kleuren ziet het er stukken aantrekkelijker uit.” Naast ouderen wonen er ook bijvoorbeeld een jong gezin, studenten die een appartement delen. (https://nijmegen-oost.nl/lokale-media/oktober-2024/4897)

(Overige) Bronnen en verder lezen

Voor een meer uitvoerige analyse over de ontwikkeling van ouderenhuisvesting:

https://nieuweinstituut.nl/projects/ouderenhuisvesting/de-serviceflat

https://pure.tudelft.nl/ws/portalfiles/portal/41067024/1998_BSL_Voordt_jarentachtig.pdf

De Berg en Dalseweg is de belangrijkste uitvalweg van Nijmegen-Oost. Opvallend daarbij is, dat hij -vanaf het centrum- steeds steiler…

18 juni 20266 september 2026

Bejaardencentrum Doddendaal architecten Evers en Sarlemijn

Het bejaardencentrum Doddendaal is in 1957-1958 ontworpen door A. Evers en G.J.M. Sarlemijn. Het complex ging in oktober 1959 open.…

28 juli 202528 juli 2025

11 woningen met een winkelhuis hoek Berg en Dalseweg Corduwenerstraat

In 1925 bouwt Berntsen & Braam 11 woningen met een winkelhuis op de hoek van de Berg en Dalseweg en…

13 augustus 202513 augustus 2026

Maria Geboorte Kerk Berg en Dalseweg 42 architect Kaiser Kaijser Monument

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Maria Geboortekerk: Geschiedenis en Architectuur

23 juli 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Berg en Dalseweg 42 Altrade

De Maria Geboortekerk is in opdracht van de Dominicanen gebouwd. Dit gebeurde in 3 fases:

1893-1894: een hulpkerk
1900-1901: vergroting met het huidige middenschip en zijbeuken
1921: vervanging hulpkerk door een transept, koor met zijkapellen en een sacristie. Daarnaast een nieuwe voorgevel met traptorens.

Zowel van het hulpkerkje als de vergroting van 1900-1901 was Johannes Kaijser (1842-1917) de architect. De derde fase werd gebouwd door zijn zoon.

Dit stuk gaat vooral over de bouw van 1900-1901. Daarbij was deze kerk bedoeld als ‘tussenkerk’. De vergroting moet de hoofdbeuk of het zogenaamde langschip gaan vormen van de definitieve kerk. Dan zal er een transept met priesterkoor gebouwd worden. Daarnaast zal de voorgevel nog “versterkt” moeten worden, met een toren van 14M. breedte en 80M. hoogte.

Deze verbouwing vond uiteindelijk plaats in 1921, door de zoon van Kaijser. De toren is er echter niet gekomen.

1894: Hulpkerk

De achterzijde van de Maria Geboortekerk, 1894 (F87883 RAN)

De eerste bouwfase begint in 1892. De stadswallen waren inmiddels gesloopt. Op dat moment werd nog geen grote groei van Nijmegen-oost verwacht en daarom werd een kleine hulpkerk geacht voldoende te zijn.

Over de inzegening van 1894 schrijft de Gelderlander:

“De Inzegening der Bijkerk van Onze Lieve Vrouw te Nijmegen

Sinds geruimen tijd trekt de nieuwe bijkerk der Sint-Dominicusparochie de aandacht der talrijke wandelaars, die in deze zeldzaam schoone dagen langs het Hunerpark en de Singels genieten van de frissche lentelucht en het heerlijk natuurtafereel, dat zich dagelijks verder voor hun oog ontrolt. Inderdaad, het kerkgebouw is zulk een aandacht dubbel waard. Deels schilderachtig tusschen het groen verscholen, verheft het zijne hoogstijgende lijnen en streeft met een sierlijk, slank torentje ten hemel. Vooral van den Kerkhofweg gezien is de aanblik verrassend en bewijst, hoe dankbaar de XIV eeuwsche gothiek, in nationale grondstof uitgevoerd, zich leent voor onze kerkgebouwen. Het gedeelte, dat thans is afgeleverd, bestaat uit een achthoekig priesterkoor, twee achthoekig gesloten transepten en twee travées van de groote beuk. Eventueel kan dit middenschip met nog vijf travées worden verlengd en daarbij gesloten met een rijken voorgevel, door twee traptorens geflankeerd; de kerk zal den eene lengte hebben van 48 meters.

Treedt men het gebouw binnen, dan ontwaart men terstond, dat de decoratie zeer constructief is opgevat. Alle constructieve elementen, zooals colonnetten, pilasters, bogen, enz. zijn in schoonen baksteen gemetseld en gevoegd; terwijl de vlakken, welke geene constructieve functie hebben, witgepleisterd zijn. Dit rood en wit, gevoegd bij het zachtgroene licht, dat door het kathedraalglas naar binnenstroomt, geeft aan het geheel eene aangename, als het ware, kerkelijke tint. Het gewelf verheft zich tot eene hoogte van 15 meters, maar schijnt door de witte schildering nog hooger te streven; slechts enkele motieven daarvan zijn voorloopig sober in kleuren georneerd. Ieder bezoeker zal instemmen, dat de architect Kaiser uit Maastricht in de opvatting en uitvoering van zijn plan uitstekend geslaagd is, en tevens de nauwkeurige afwerking roemen van den heer W. van der Waarden, die als aannemer hier weder getoond heeft, waartoe Nijmegen in staat is.

Volgens afkondiging had hedenmorgen ten 9 ure de plechtige inzegening plaats van het nieuwe bedehuis; de plechtigheid werd verricht door den Weleerw. Pater A.P. van der Geest, pastoor der parochie, daarin bijgestaan door de geestelijken des kloosters. Tegen 10 ure zag men langs verschillende dreven de geloovigen samenkomen om het eerste H. Misoffer in het nieuwe heiligdom bij te wonen. De herder der parochie celebreerde, geassisteerd door de beide kapelaans, de Weleerw. Paters S. Grapel en H. van E.p. Na het Evangelie hield de Zeereerw. Pater J.V. de Groot, prior des kloosters, eene treffende toespraak tot de vergaderd menigte. Naar aanleiding van de woorden des psalms: In donum Domini ibinus, Wij zullen ingaan in het Huis des Heeren, verklaarde de gewijde redenaar, wat de Kerk is voor de Katholieken: zij is de woonstede Gods, zij is de zetel der zegeningen Gods. In weinige krachtige trekken schetste hij de verhevenheid van het Huis Gods tijdens het Oude Testament, om vervolgens langs Bethlehem en Nazareth te wijzen op den tempel van het Nieuwe Testament, die vooral hare grootheid ontleent aan het onbloedig Offer daar opgedragen, aan de tegenwoordigheid van Christus in het H. Sacrament. Dit verklaart de ware grootheid onzer christentempels, hetzij deze verborgen zijn in de catacomben, verscholen in schuren en zolders, of als heerlijke, prachtvolle kathedralen met hemelhooge spits luide aan de wereld verkonden den Emmanuel, den God met ons. Hierna zette de gevierde spreker uit een, dat de kerk de zetel is der zegeningen Gods, omdat de Verlosser der wereld, de Bron der genade, daar woont in de H. Eucheraristie, omdat de H.H. Sacramenten daar worden toegediend, omdat de mensch daar licht vindt in de duisternis, vrede in de onrust des gemoeds. Hartelijk wenschte hij den pastoor en de geloovigen geluk met dit nieuwe Huis Gods en bracht den edelmoedigen weldoeners zijn innigen dank. – Zooals men weet, is de bijkerk gebouwd van de giften, welke het katholiek Nijmegen vóór twee jaren, bij het zesde eeuwfeest van het Predikheeren-klooster, aan de Paters heeft aangeboden. Der kerk herinnert dus tevens aan den band, welke zes eeuwen van arbeid en strijd tusschen de kloosterlingen van Sint Dominicus en Nijmegen’s burgerij gelegd hebben.” (De Gelderlander 14/4/1894)

1900-1901: vergroting met het huidige middenschip en zijbeuken in Lancet Style

Achterkant Maria Geboortekerk (door Havang (nl) - Eigen werk via Wiki commons CC0) — Achterkant Maria Geboortekerk (door Havang (nl) – Eigen werk via Wiki commons CC0)

De bevolking groeide echter harder dan verwacht. Daarop werd besloten een groot middenschip te bouwen.

Waar zijn zoon Jules Kaijser met het voorportaal refereert naar de Franse vroeggotiek (reliwiki), lijkt Johannes Kaijser te refereren naar een vroegere periode: zoals in het krantenartikel staat weergegeven, is het gebouw geïnspireerd op de “lancet style”. Deze komt vooral voor in Engeland? Deze vorm is goed te zien aan de achterkant van het gebouw. De lancet style houdt in dat gebruik wordt gemaakt van spitsbogen en een verhoogde, slanke vensters, zonder maaswerk (joostdevree).

1901 Hulpkerk voor de Parochie van de H. Dominicus (D12.377927) Achitect Kaiser/ Kaijser — 1901 Hulpkerk voor de Parochie van de H. Dominicus (D12.377927)

De Gelderlander schrijft bij de opening in 1901 een artikel, waarin het Onze-lieve-Vrouwekerk wordt genoemd:

“De Onze-lieve-Vrouwekerk te Nijmegen.

Tot niet geringe vreugde der katholieken die zich buiten de St.-Jorispoort gevestigd hebben, breekt weldra de langverbeide dag aan, waarop de nieuwe kerk haar deuren voor de geloovigen ontsluiten zal. Menigeen zal bij het binnentreden des heiligdoms verwonderd staan over het verrassend effect, dat de verbinding van den eersten bouw thans tot presbyterium bestemd, met het nieuwe gedeelte teweeg brengt. Er moest hier een niet te onderschatten moeilijkheid worden overwonnen, doch het vindingrijk genie van den bekwamen bouwmeester, den heer J. Kaiser, heeft glansrijk gezegevierd.

Schenken wij echter onze opmerkzaamheid den nieuwen aanbouw, die de hoofdbeuk of het zoogenaamde langschip zal vormen der definitieve kerk. Het plan immers bestaat om later een transept met priesterkoor, van grooter verhouding dan het thans bestaande, te bouwen en den voorgevel te versterken en te verfraaien met een toren van 14M. breedte en 80M. hoogte. Het nieuwe gedeelte is in zuiver dertiende-eeuwschen stijl (style Lancet) opgetrokken, in materialen grootendeels aan den vaderlandschen bodem ontleend. Vandaar is de kleurige baksteen, der roem onzer Waal-oevers, in allerlei verscheidenheid, op de meest sprekende punten gebezigd. Voor de handhaving van dit echt rationeel en traditioneel beginsel, kan men den architect niet anders dan lof toezwaaien.

Twee rijen slanke kolommen met sierlijke kapiteelen dragen het 10M. breede middenschip, dat krachtig omhoog streeft en zich ter hoogte van 22M., in stoute bogen, welft. De zijbeuken trekken de aandacht door hunne ruimte, welke vooral verkregen werd door de conterforten naar binnen te plaatsen. Deze laatste, als pilasters behandeld, breken tevens de muurvlakten, verhoogen door hunne rijke profileering het perspectief en bekoren het oog door hun wisselend spel van lijnen. Om de polychromie, die in zoovele kerken zwaar tegen de vochtigheid te kampen heeft, tot een klein gebied te beperken, d.w.z. gevoegd; slechts de gewelfvlakken zijn wit gepleisterd. Overigens is er, vooral buiten, niet naar versiering gezocht; de constructieve deelen van den bouw vormen de voornaamste ornamentatie. Blijkbaar is de architect van het denkbeeld uitgegaan, om een kerk te bouwen, die door soliede constructie, duurzame materialen en sobere versiering in de naaste toekomst geen zorg voor onderhoud of herstelling mag geven.

Met dit doel voor oogen is hij er tevens in geslaagd aan het geheele gebouw een werkelijk monumentaal karakter te geven.

Den heeren Gielen en Van der Pluim, de wakkere aannemers, wier namen reeds te Nijmegen gevestigd zijn, komt voor de uitvoering alle lof toe.

Moge het ondernemend Kerkbestuur der Sint-Dominicusparochie door de liefdadigheid der geloovigen weldra in staat gesteld worden om den bouw te voltooien; dit zal voorzeker de wensch en de bede zijn van alle geloovigen, die zich morgen (Vrijdag) naar de Onze-Lieve-Vrouwekerk zullen begeven, wanneer het heiligdom door den zeereerw. Pastoor A.P. van der Geest plechtig wordt ingezegend.

Jaren 20: Parochiekerk en verbouwing Jules Kaijser

Begin jaren 20 wordt de hulpkerk een zelfstandige parochiekerk. “Dat was ook het moment dat de kerk niet meer als een ‘buitenpost’ werd gezien, maar een volwaardige functie kreeg, van doopsels en huwelijken tot begrafenissen.” (Nijmegen-Oost.nl)

De zoon van Johannes Kaijser, Jules, bouwt een koor met dwarsschip. En daarnaast krijgt de kerk een nieuwe façade met twee traptorentjes. Daarbij sluit hij zijn stijl aan bij dat van zijn vader. Bovendien wordt een parochiehuis gebouwd, waar onder andere de verkennerij bij elkaar kwam.

Maria Geboortekerk en Onze-Lieve-Vrouwekerk

Maria-Geboorte is het feest van de geboorte van de Moeder van Christus, Maria. De feestdag is op 8 september: op deze dag zou de wijding van de kerk bij het vermoedelijke geboortehuis van Maria hebben plaatsgevonden. De eerste vermeldingen van dit feest zijn in de 6e eeuw.

De Maria Geboortekerk en Onze-Lieve Vrouwegeboortekerk verwijzen naar hetzelfde feest. Maria-Geboorte is de officiële naam. En Onze Lieve Vrouwe is een andere naam voor Maria. In meerdere plaatsen is een kerk vernoemd naar een van beide namen, zie de lijst op wikipedia.

Vooralsnog weet ik (RE) nog niet waarom de kerk in het artikel uit 1901 Onze-Lieve-Vrouwekerk (dus zonder “geboorte” wordt genoemd: waarschijnlijk is het een verkorte aanduiding.

(Overige) Bronnen en verder lezen over Maria-Geboorte

https://nl.wikipedia.org/wiki/Maria-Geboorte

https://kro-ncrv.nl/katholiek/encyclopedie/m/maria-geboorte

Vervolg

Er is nog niet uitgebreid onderzocht wat het vervolg is geweest. In de jaren 80 dreigde sloop van de kerk.
Nijmegen-Oost.nl heeft een mooi artikel geschreven in 2006 naar aanleiding van het 80-jarige bestaan (tevens gebruikt als bron voor dit artikel): “In de jaren 80 stond ?ie nog op de nominatie om gesloopt te worden, maar de Maria Geboortekerk aan de Berg en Dalse weg oogt nu meer dan springlevend. En bij de tijd, met internetpagina en e-mail. Ook al staat de kerkgemeenschap duidelijk in het heden, men wil graag een blik in het verleden werpen.”

Tegenwoordig (juli 2026) maakt de kerk onderdeel uit van de Stefanus parochie, welke 7 kerken telt. De kerk noemt op haar eigen site: “30 jaar geleden ontstaan uit een kerkgemeenschap met een tiental kerkgangers komen er nu elke dag rond 25 en elk weekend rond 200 mensen van alle leeftijden bij elkaar – en het aantal groeit elke week. God houdt van de mensen en is hen nabij. Dat is de boodschap die ons draagt, die ons verbindt en die we willen uitdragen naar anderen.” Via een livestream zijn de vieringen te volgen.

Rijksmonument

Glas-in-lood ramen Maria Geboortekerk (oktober 2024)

Beeld Dominicus Maria Geboortekerk (oktober 2024)

Beeld Albertus Magnus door Jac Maris, 1948 Maria Geboortekerk (oktober 2024)

Zowel de kerk als de pastorie zijn een Rijksmonument, met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving):

“1. een PAROCHIEKERK toegewijd aan “Maria Geboorte”, en

2. een PASTORIE met HEK.

Waardering

Rooms-katholiek parochiecomplex uit het eerste kwart van de 20ste eeuw, bestaande uit een PAROCHIEKERK en een PASTORIE met HEK.

Van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een historisch gegroeid parochiecomplex, waarbij voor de in fases tot stand gekomen kerk uit 1900-1924 steeds de neogotiek is gehanteerd en voor de pastorie uit 1930-1931 een meer eigentijdse bouwtrant met invloeden van de Amsterdamse School en de Art Deco. Beide complex-onderdelen zijn van belang wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp, de zorgvuldige detaillering en de nagenoeg gave interieurs.
Van stedebouwkundige waarde als essentieel en markant gesitueerd onderdeel van de zogenaamde “19de eeuwse gordel” van Nijmegen, dat bovendien door de hoge ligging op een stuwwal van bijzondere waarde is voor het stadssilhouet.
Van cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een geestelijke ontwikkeling, in casu het rooms-katholieke bewustzijn en klimaat in Nijmegen in het algemeen en de vorming van nieuwe parochies in de stadsuitleg in het bijzonder.”

Mariabeeld van Albert Meertens

Een Mariabeeld , geplaatst op het pleintje voor de Maria Geboortekerk, gemaakt in 1949 door Albert Meertens (14-12-1904 - 30-11-1971) uit Berg en Dal ; op de gevel van de kerk links het beeld Dominicus uit 1923 en rechts Albertus Magnus , gemaakt in 1948 door Jac Maris, 1949 (GN5272 RAN) — Een Mariabeeld , geplaatst op het pleintje voor de Maria Geboortekerk, gemaakt in 1949 door Albert Meertens (14-12-1904 – 30-11-1971) uit Berg en Dal ; op de gevel van de kerk links het beeld Dominicus uit 1923 en rechts Albertus Magnus , gemaakt in 1948 door Jac Maris, 1949 (GN5272 RAN)

Beeld bij Maria Geboortekerk (september 2024)

Sokkel Mariabeeld voor Maria Geboortekerk (oktober 2024)

Inscriptie "aan Pastoor Dickmann 15 aug 1908-1948" (oktober 2024) — Inscriptie “aan Pastoor Dickmann 15 aug 1908-1948” (oktober 2024)

Pastorie

Lees hier over de in de jaren 30 gebouwde pastorie:

Pastorie Maria Geboorte Parochie, architect Zoetmulder

De pastorie van de Maria Geboorte Parochie aan het Mariaplein was een ontwerp van architect H.M. Zoetmulder. Het is een Rijksmonument.

19 juni 2026

Bronnen

https://stefanus.nl/mariageboorte: de eigen site van de Maria Geboortekerk

Maria Geboortekerk, wikipedia

https://nijmegen-oost.nl/uitgelicht/80-jarige-maria-geboortekerk-nog-steeds-midden-in-de-samenleving

Joost de Vree:

lancetboog

gotiek

Altrade

Deze pagina verzamelt reeds gemaakte artikelen over de wijk Altrade. Romeins amfitheater hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat In de buurt van Romeinse legerkampen…

17 juli 202514 juni 2026

Albert Meertens, beeldhouwer

Albert Meertens

is vooral bekend als beeldhouwer, waarbij Mariabeelden, Heilig Hartbeelden en oorlogsmonumenten een belangrijk deel van zijn werk uitmaakt.

9 maart 20258 maart 2026

Dominicanenstraat

Deze pagina verzamelt de artikelen die over de Dominicanenstraat zijn verschenen. Wanneer in september 1896 de Gemeenteraad discussieert over de…

5 april 202513 juni 2026

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Villa Anstruwe

21 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1910, Berg en Dalsseweg 127

Villa Anstruwe is tussen 1910 en 1911 gebouwd in opdracht van Jacobus Adrianus Marinus Everts (overleden 7 mei 1927) Hij was echtgenoot van A.G. Everts – De Balbian Verster). Daarna was het bewoond door mr. C.A.J.H. Prinzen. Hij was secretaris van het college van curatoren van de r.k. universiteit. Het Gemeenschappelijk Instituut voor Toegepaste Psychologie (G.I.T.P) kwam in 1959 in het gebouw.

Architect Maurits

De villa is een ontwerp van architect Maurits:

Wilhelmus Johannes Maurits: architect van monumenten in Nijmegen

Everts/ de Balbian Verster

Jacobus Adrianus Martinus Everts (25-5-1851 Zaltbommel) is op 12-2-1896 getrouwd met Anna Geertruida de Balbian Verster (30-1-1871 Boxtel). Van beroep is hij “fabriekant” en wonend in Helmond. De Balbian Verster is “zonder beroep” en wonend te Oisterwijk. (https://www.openarchieven.nl/bhi:0a0608f3-387b-0e27-2279-811965f2d83c)

Op 20 april(?) 1909 vestigt het gezin zich op de Oranjesingel 55. (Bevolkingsregister 1900) Ze zijn dan afkomstig uit Helmond, waar inmiddels 2 dochters zijn geboren:

Adriana Maria Everts (15-11-1896)
Igninia I. Everts (18-8-1898)

Bij het koopcontract van 2/8/1913 koopt Everts als gemachtigde van zijn vrouw de grond aan de Berg en Dalseweg. Everts is dan “particulier”, de Balbian Verster “particulière”: “Een strook grond gelegen aan den Berg en Dalschen weg onder Nijmegen, kadastraal bekend gemeente Hatert sectie A nommer 4662, groot drie aren, vierenzeventig centiaren. De verkopers zijn de erfgenamen van Leon/Louis Drukker en Henriëtte Reens, vertegenwoordigd door Maurtis Drukker, koopman.(Inventarisnummer 78, Archiefnummer 559, Aktenummer 1894)

In 1927 laat de weduwe van Everts, Anna Geertruide de Babian Verster een woning bouwen aan de Kwakkenbergseweg, welke ook “Anstruwe” wordt genoemd. (https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=OudNijmegen/161/1607.html, met uitgebreide toelichting)

Zie daarnaast het verhaal over de violist Zoltán Székely: https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Gastredactie/Leijendeckers/Szekely.htm

Overlijdensadvertentie J.A.M. Everts (PGNC 7/5/1927)

Overlijdensadverentie A.G. de Balban-Verster (De Gelderlander 20/4/1946)

Berg en Dalseweg

De Berg en Dalseweg is de belangrijkste uitvalweg van Nijmegen-Oost. Opvallend daarbij is, dat hij -vanaf het centrum- steeds steiler…

18 juni 20266 september 2026

Wilhelmus Johannes Maurits: architect van monumenten in Nijmegen

Architect Wilhelmus Johannes Maurits ontwierp veel gebouwen in de eerste uitbreiding van Nijmegen. Deze vond plaats op terreinen waar voorheen…

24 januari 202321 juni 2026

Berg en Dalseweg 23/Mr Franckenstraat 88-90 (huidig)

Berg en Dalseweg 23/Mr Franckenstraat 88-90 (huidig) Het gebouw is een gemeentelijk monument met als tekst tot aanwijzing: “Uit twee…

19 juni 2026

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Woningen aan Mariaplein

20 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1896, Mariaplein 1 t/m 5 + Dr. Claas Noorduijnstr. 15-17

Naast de aanleg van de riolering in 1909 is de enige gevonden verbouwing van het “woongebouw en kantoor tot 27 HAT-eenheden” in 1986 (Bouwdossier).

Gemeentelijk Monument

De panden zijn een gemeentelijk monument. De formele tekst bij aanwijzing: “
Onderdeel van: blok hoekwoningen. Bakstenen complex van twee bouwlagen met leiengedekte dakschilden aan de straatzijden van het overigens vlakke dak. Bakstenen gevels bevatten gecementeerde sokkel en gepleisterde banden. Middengedeelte met hoge topgevel en ver uitstekend dakoverstek op schoren. Dit deel heeft vijf assen; in het midden de deur. Het wordt geflankeerd door schuin geplaatste torenpartijen en geknikte leien spits met driehoekige kapel. Op de begane grond in de torens zijn voordeuren; de etage is in stucwerk omlijst.
Links en rechts, aan de zijstraten, gevels van vijf assen waarvan de laatste als risaliet is
uitgewerkt, met eigen topgevel en overstekende kap. Geheel links en rechts bevinden zich erkers. De ramen op de begane grond zijn alle rondbogig; op de etage zijn ze rechthoekig. Beide typen met blokken in de strekken.
Bouwjaar: 1896.
Karakteristiek complex van laat-negentiende-eeuwse boven- en benedenwoningen, uitwendig gaaf bewaard. Als hoekoplossing bijzonder markant.”

Pastorie van de Maria Geboorterkerk, augustus 2023 (Google Streetview)

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Pastorie Maria Geboorte Parochie, architect Zoetmulder

19 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Mariaplein, Rijksmonument

De Maria Geboortekerk met op de gevel (rechts) het Mariabeeld, dat in de oorlog werd beschadigd en in 1948 werd vervangen door het beeld van Albertus Magnus, gemaakt door Jac Maris

De pastorie van de Maria Geboorte Parochie aan het Mariaplein was een ontwerp van architect H.M. Zoetmulder. Het is een Rijksmonument.

In 7 januari 1931 besteedt Zoetmulder “het afbreken van twee gebouwen onder den Berg en Dalschenweg en het bouwen op dezelfde plaats van een pastorie voor de parochie O.L. Vrouw Geboorte.” De laagste inschrijver was H.C. van Tienen voor f 49.997 (De Gelderlander 24/12/193 en De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad, 10-1-1931). De genoemde twee gebouwen was een dubbel woonhuis (bouwjaar 1891) dat vanaf 1905 de huisnummers 38 en 40 had.

Wanneer Pastoor J. v.d. Linden O.P. in september 1931 zijn zilveren pastoriefeest viert, wordt hem door de mannencongregatie der H. Familie een Mariabeeld voor de nieuwe pastorie aangeboden. Dit beeld is eveneens naar ontwerp van Zoetmulder. (De Gelderlander 28/9/1931). In de oorlog werd dit beeld beschadigd. In 1948 kwam hiervoor een nieuw beeld in de plaats: het beeld van Albertus Magnus, gemaakt door Jac Maris.

Architect Zoetmulder

Lees hier over architect H.M Zoetmulder:

Architect H.M. Zoetmulder

Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen…

24 oktober 202513 juni 2026

Rijksmonument

Het gebouw en het is een Rijksmonument vanwege: “Van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een behoorlijk grote pastorie uit 1930-1931 in een zakelijke baksteenarchitectuur met markante kapvorm, bescheiden metselwerk-accenten en enkele grote raampartijen in Amsterdamse School-stijl naar ontwerp van architect H.M. Zoetmulder. De interieurindeling van het pand is intact. Bijzonder zijn de oorspronkelijke interieurelementen met invloeden van de Art Deco, zoals het gekleurde glas-in-lood met geometrische motieven, de vloer- en wandtegels en de stucplafonds.” Daarnaast is het van stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarde.

Bronnen en verder lezen

Noviomagus

Detail Pastorie Maria Geboortekerk (september 2024)

Maria Geboortekerk: Geschiedenis en Architectuur

De Maria Geboortekerk is in opdracht van de Dominicanen gebouwd. Dit gebeurde in 3 fases. Zowel van het hulpkerkje als…

23 juli 2026

Architect H.M. Zoetmulder

Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen…

24 oktober 202513 juni 2026

Berg en Dalseweg

De Berg en Dalseweg is de belangrijkste uitvalweg van Nijmegen-Oost. Opvallend daarbij is, dat hij -vanaf het centrum- steeds steiler…

18 juni 20266 september 2026

Berg en Dalseweg 23, 22 september 2013 (Havang via Wikicommons CC0)

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Berg en Dalseweg 23/Mr Franckenstraat 88-90 (huidig)

19 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Berg en Dalseweg 23/Mr Franckenstraat 88-90 (huidig)

Het gebouw is een gemeentelijk monument met als tekst tot aanwijzing:
“Uit twee panden bestaand villa-achtig hoekpand, twee woningen omvattend.
Langgerekt pand van twee bouwlagen met aan de naar het plein gekeerde lange zijde een uitspringende risaliet met topgevel. Van deze gevel is één hoek, aan de Berg en Dalseweg, afgeschuind; deze draagt op de etage een houten erker met torendak. De muren zijn van baksteen, hebben een brede geprofileerde stucband tussen de etages en hebben gestucte banden ter hoogte van de bovendorpels der vensters. Hoeken en deurpartijen met gestucte blokken. Het (oorspronkelijke leien) dak vertoont chaletvormen: van de steil opgaande schilden van het vlakke dak zijn de onderste gedeelten wijd uitgekraagd op diagonaal geplaatste balkjes.
Ook de torenspits is aldus gedekt. De oorspronkelijke leien zijn vervangen door shingles. Drie originele ronde dakkapelvensters.
Bouwjaar: 1893 (aangegeven boven venster van de erker).
Karakteristiek pand van royale verhoudingen door zijn vormgeving bepalend voor effect van het Mariaplein.”

Studentenhuis/HOEK-huys

Waarschijnlijk is het vanaf 1958 een studentenhuis. Op 4 november vindt de inzegening plaats door pater drs. B. van Ogtrop S.J.. Een foto is te vinden op GN3532 RAN.

Het HOEK-Huys heeft een eigen Facebook pagina (bijgewerkt tot in 2020).

Berg en Dalseweg

De Berg en Dalseweg is de belangrijkste uitvalweg van Nijmegen-Oost. Opvallend daarbij is, dat hij -vanaf het centrum- steeds steiler…

18 juni 20266 september 2026

De Gruyter

De Winkelwoning is gebouwd in 1919 in opdracht van de firma P. de Gruyter & Zn. door W.G. Welsing in…

10 januari 202518 juni 2026

Maria Geboortekerk: Geschiedenis en Architectuur

De Maria Geboortekerk is in opdracht van de Dominicanen gebouwd. Dit gebeurde in 3 fases. Zowel van het hulpkerkje als…

23 juli 2026

De St. Stephanuskerk met rechts de pastorie : ontworpen in 1922 door Pierre Cuypers Jr. ; 1e steenlegging op 29-11-1922 ; consecratie door Mgr. A.F. Diepen op 19-11-1923, Berrg en Dalseweg 205 Hunnerberg, 25/8/1987 (Ber van Haren via ZN35770 - C RAN CC0 Auteursrechthouder: Gemeente Nijmegen)

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Sint-Stephanuskerk, architect Pierre Cuypers Jr.

10 januari 202618 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Berg en Dalseweg 203, Gemeentelijk monument

In 1922 werd begonnen met de bouw en de kerk werd op 19-11-1923 ingewijd.

De kerk is gewijd aan de heilige Stefanus, martelaar en patroonheilige van Nijmegen. “Het gebouw in neo-Byzantijnse stijl werd door Pierre Cuypers jr. ontworpen.” (wikipedia) Kenmerkend aan het gebouw zijn de twaalfhoekige “vieringkoepel” en het front met de twee torens.

November 1922: Eerste Steenlegging

November 1922 (“Heden”, De Gelderlander 29/11/1922) vond de eerste steenlegging plaats voor de kerk van St. Stephanusparochie, “welke zich uitstrekt van Berg en Dalschen weg naar Hengstdal en tot de H. Landstichting.”

De nieuwe kerk is een bijzonder moment voor katholiek Nijmegen, aangezien zij haar kerk vernoemd naar de patroonheilige -de Stevenskerk- tijdens de reformatie protestants was geworden.

“Nijmegen krijgt zijn kerk weer, welke steeds herinnert aan den patroonheilige der stad; in nieuwe omgeving van nieuw Nijmegen, gaat oude Nijmeegsche roem in Roomsche sfeer herleven.

Gezien in dit licht kreeg deze plechtige eerste steenlegging nog hoogere beteekenis als voor het Katholiek Nijmegen, dat zich steeds innerlijk en uiterlijk sterk uitbreidt.” (De Gelderlander 29/11/1922)

November 1923 Inwijding

Op 19-11-1923 volgt de inwijding. Ïn het PGNC 19/11/1923 staat hierover een uitvoerig verslag, met als afsluiting: “De fraaie kerk- die wat stijl betreft veel overeenkomst heeft met de kerk op de H. Landstichting- is gebouwd naar de plannen van den architect Pierre Cuypers en voorziet in dit volksrijke stadsgedeelte in een groote behoefte.”

Glas-in-lood ramen

De oorspronkelijke glas-in-lood ramen waren gemaakt door Joep Nicolas. Deze zijn echter door een granaatinslag in de Tweede Wereldoorlog verloren gegaan.

De huidige glas-in-lood ramen zijn gemaakt door Joan Collette. Hij maakte bovendien de mozaïeken in de apsis, het Maria-altaar en het Joseph-Altaar.

De St. Stephanuskerk; de absis met een gedeelte van een mozaïek, voorstellende het leven van de H. Stephanus (o.a. de steniging en de kroning in de hemel) in de periode 1935-1940 vervaardigd door Joan Collette, Berg en Dalseweg, 1939 (F12588 RAN)

Daarnaast is van hem een kruisweg: deze is bij de sloop van het Canisius ziekenhuis in 1992 verplaatst naar de Sint-Stephanuskerk.

Beeld heilige Stefanus, Albert Termote

Een beeld van brons, voorstellende de H. Stephanus, staande in het plantsoen voor de St. Stephanuskerk, vervaardigd door Albert Termote in 1951. Rechts het schoolgebouw van Mater Dei (uit 1930), Berg en Dalseweg, 1975 (Frans Kup via F12613 RAN CCBYSA)

Voor de kerk staat sinds 1951 een standbeeld van de heilige Stefanus, gemaakt door Albert Termote.

1993 Fusie met Christus Koningparochie

In 1993 vond de fusie plaats met de Christus Koningparochie. Daarbij werd de Christus Koningkerk gesloopt. De doopvont en een aantal beelden van Jac. Maris werden verplaatst naar de Sint-Stephanuskerk.

2007 Laatste viering

De laatste mis vond plaats op 30-12-2007. De Stephanus-Christus Koning parochie fuseerde met de Domincusparochie tot de Effatataparochie, die haar diensten in de Dominicuskerk houdt. Het “werd in 2011 onttrokken aan de eredienst.” (Omroep Gelderland https://www.gld.nl/nieuws/2135304/stephanuskerk-berg-en-dalseweg-verbouwd-tot-bedrijfspand)

2017 Verbouwing

In mei 2017 bericht Omroep Gelderland dat de kerk en de pastorie voor 1,3 miljoen euro is aangekocht door Ingenieursbureau Spierings Orthopaedics https://www.spierings.biz/, gespecialiseerd in chirurgische implantaten.

“Om de kerk voor sloop te behoeden is besloten om deze te herbestemmen tot kantoorgebouw.
Dit tot de verbeelding sprekende gebouw zal in de toekomst als huisvesting gaan dienen voor ca. 2000 m2 kantoorruimte.” Daarbij krijgt het 6 vloerlagen met kantoorruimte. Daarbij blijft het gedeelte van het altaar met rondom de mozaïeken op alle verdiepingen open. “Start bouw: 2021” (https://www.studiodewit.nl/projecten/herbestemming-kerk-nijmegen/, met tevens mooie ontwerptekeningen)

(Overige) Bronnen en verder lezen

Een uitgebreide geschiedenis is reeds geschreven op Noviomagus.nl. https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/Pelser/Pelser1.htm

https://nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Stephanuskerk_(Nijmegen)

Stephanuskerk Berg en Dalseweg verbouwd tot bedrijfspand

Hunnerberg

De Hunnerberg is een wijk en stuwwal aan de oever van de Waal in Nijmegen. Deze positie van een lage…

19 mei 20255 mei 2026

De Lapjeskat, verkoop van wol- en katoengaren. Voorheen bakkerij Reijs en een zaak met garagegereedschappen en automaterialen van Ed Creemers, getuige de reclameschildering op de muur, Berg en Dalsseweg 284, 1975-1980 (F86336 RAN CC0)

#Nijmegen, Gebouw van de dag

11 woningen met een winkelhuis hoek Berg en Dalseweg Corduwenerstraat

13 augustus 202513 augustus 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

In 1925 bouwt Berntsen & Braam 11 woningen met een winkelhuis op de hoek van de Berg en Dalseweg en de Corduwenerstraat. In de winkel op de hoek, Berg en Dalseweg 284, zal jarenlang bakker Reijs zijn gevestigd. Een muurschildering herinnert aan deze bakkerij. Met ooit daaronder, een muurschildering van Ed. Creemers.

Onderstaande bouwtekening ( D12.389280 lijkt 17 november 1924 te zijn: Plan voor het Bouwen van 11 Middenstandswoningen w.o. 1 Winkelhuis aan den Berg en Dalscheweg alhier. De aannemer is N.V. Berntsen & Braam’s Aannemersbedrijf; helaas is de naam van de eigenaar niet te lezen. De Corduwenerstraat is dan een “geprojecteerde weg”.

Plan voor het Bouwen van 11 Middenstandswoningen w.o. 1 Winkelhuis aan den Berg en Dalscheweg alhier Kad. Gemeente Hatert Sectie A no. 19, aannemer N.V. Berntsen & Braam’s Aannemersbedrijf (D12.389282)

Bij de bouwtekening voor de aanleg van de rioolaansluting voor de aanbouw van de opslagruimte voor nummer 284 (Datum bouwdossier 21-2-1936, D12.402246) perceel 282 (Datum bouwdossier 15-7-1941, D12.405652). Daarna zijn nog een aantal andere verbouwingen geweest.

Een mooie foto uit 1975-1977 is te zien op F12643 RAN.

Berg en Dalseweg 286: herinneringen aan Gerbert Rebel

Tram lijn 1 voor de zuidelijke gevelwand van de Berg en Dalseweg ; links achter de tram begint de Corduwenerstraat. Achter de tram zijn de nummers 286 en 284 te zien, 1947-1952 (F93220)

De directe aanleiding om te schrijven over dit blok woningen, waren de herinneringen van Carolien Rebel over haar opa, kaashandelaar Gerbert Rebel.

Vooraf: Bloemerstraat

Rond 1933 was Rebel van de Bloemerstraat naar de Berg en Dalseweg verhuisd. Lees hier over de voorgeschiedenis:

Bloemerstraat

Carolien Rebel: “mijn twee zusjes en ik (we waren kleine kinderen) vonden het eng om op de Berg- en Dalseweg 286 de trap naar de garage te nemen. Daar was het donker, er lagen kazen en het stonk er vreselijk (naar kaas uiteraard). Die geur herinner ik me nog. Zo’n penetrante geur. Het was tegelijkertijd natuurlijk spannend voor ons om af te dalen. Misschien ook omdat het er donker was. Mijn opa was een praatgrage man, rookte als een ketter; ik denk dat hij best een goede handelaar was. Hij stierf in 1973, toen hij 76 en ik 15 was. Mijn oma was al eerder gestorven, in 1964, ze is 67 geworden. Mijn tante vertelde dat oma Teuntje de kaaswinkel in de Bloemerstraat bestierde. En ze vertelde ook dat opa en oma het zwaar hadden in de oorlog.

Hun twee zonen, Jan en Ben, zijn niet in de kaas verder gegaan.

Mijn vader Jan hield wel zijn hele leven ontzettend van (oude) kaas, waarschijnlijk door hoe hij opgevoed is. Ook de handelsgeest zat in zijn bloed. Mijn vader stierf in 2015 op 82-jarige leeftijd.”

Advertentie Kaashandel G. Rebel (PGNC 31/12/1938)

Advertentie Kaashandel G. Rebel (De Gelderlander 14/2/1953)

Berg en Dalseweg 284: Brood- en Banketbakkerij G.M. Reijs

In juni 1925 vraag G.M. Reijs vergunning aan tot het “oprichten van een bakkerij in het perceel Berg en Dalscheweg no. 270, Kad. Bekend gemeente Hatert, Sectie A. no. 79” (PGNC 20/6/1925).

Bij de opening in 1925 schrijft de Gelderlander:

“Banketbakkerij G.M. Reijs.

De buitenwijken worden steeds meer drukkere milieus, waar allerlei neringen voor dagelijksche gebruiksartikelen recht van bestaan krijgen.

De brood-, koek- en banketbakkerij op de allereerste plaats.

Berg en Dalsche weg No. 270 in de onmiddellijke nabijheid van het Zwaantje, opende de heer G.M. Reijs er heden een (afgebroken zin)

Goed vakman, zorgde hij voor uitstekende inrichting in een door de firma Berntsen en Braam ruim en riant gebouwd hoekhuis.

De winkel in lichte tinten gezet, door de schildersfirma van Bergen en van Vrijaldenhoven zag er fleurig uit, dank zij niet weinig het aardig arrangement van bloeiende bloemen aangebracht door de bloemisterij Tielemans van Hengstdal. De firma Beukering en Van Veen verzorgden de lichtvoorzieing. De bakkerij, kern van de zaak, waar de goede waar gereed komt, bleek modern ingericht met dubbele heeteluchtoven, uitgevoerd door den bekenden Nijmeegschen ovenbouwer, den heer Meeuwsen.” (De Gelderlander 18/7/1925)

In ieder geval komt G.M. Reijs, bakker, in 1926 voor op Berg en Dalscheweg 270. En vervolgens in de Adresboeken 1928, 1932, 1934, 1936.

In het Adresboek 1938 is het nummer 284, waarschijnlijk vanwege een hernummering. (Wel komt in een advertentie van De Gelderlander 30/11/1940 nog een keer nummer 270, maar mogelijk/waarschijnlijk is dit een vergissing.

Ook in 1948, 1951, 1955 is het “G.M. Reijs, brood- en banketbakker”.

Tarvo

Reijs is een van de bakkers in Nijmegen van Tarvo Brood. (Onder andere PGNC 28/6/1935, De Gelderlander 23/6/1937). Het merk Tarvo voor het tarwemeel waarmee deze bakkers dit brood bakten, werd in 1933 geïntroduceerd. (wikipedia)

Advertentie Tarwemelkbrood G.M. Reijs (PGNC 21/2/1940)

J.C.G. Reijs

In Adresboek 1963 is het J.C.G. Reijs, bakker. Een J.C.G. Reijs komt in 1951 ook al voor op 284 en in 1955 op nummer 271, dan nog zonder dat er een beroep achter zijn naam staat. In 1968 is het “brood en banketb”; op in het Adresboek 1971 komt hij voor.

In 1963 komt er een G.M. Reijs, bakker voor op Hertogstraat 38 en in 1968 op Mariënburgsestraat 23: in hoeverre dit dezelfde “G.M.” is, is nog niet bekend.

Zie ook de foto F12643 RAN, wanneer de vlaggen van Ola ijs uithangen.

Lapjeskat

Tot wanneer de bakkerij heeft bestaan, is mij nog niet bekend. In ieder geval noemt het RAN als jaartal van de foto bovenaan 1975-1980, wanneer de wol- en katoengarenwinkel er zit. In Wijkkrant Nijmegen-Oost 1/9/1982 staat nog een advertentie dat de Lapjeskat van B.E.G. Peters een van de winkels is die meedoet aan de koopavond.

Muurschildering Reijs en Creemers

Berg en Dalseweg 284, maart 2025 (Google Streetview)

Aan de kant van de Corduwenerstraat zit een grote muurschildering. Aanvankelijk waren het twee schilderingen. De een van M.G. Reijs. Maar wie of wat was Ed. Creemers?

Detail Muurschildering Reijs en Creemers, Berg en Dalseweg 284, 1975-1980 (F86336 RAN CC0)

Ed. CREEMERS

GARAGEGEREEDSCHAPPEN
TEL 26663 AUTOMATERIALEN
KOMEET ACCU’S

en daaronder een pijl.

Ed. Creemers was een grossier in garage gereedschappen en automaterialen gevestigd in Eindhoven.

Komeet was een Accufabriek uit Dieren, opgericht in 1928 als eerste accufabriek van Nederland.

Welk bedrijf achter deze schildering zat is nog niet bekend, mogelijk een handelaar in auto onderdelen en/of een garage? De pijl doet vermoeden dat de betreffende zaak in de Corduwenerstraat lag (of de nabije omgeving).

Creemers

Zoals Noviomagus al aangeeft, was Eduard François Hubert Creemers in 1940 zijn “Gross. in garage-gereedschappen en automaterialen” begonnen, oftewel een handelsonderneming.

Advertentie Ed. Creemer (Aaltensche Courant, 25-1-1946)

Bredasche courant 24-12-1945 en Aaltensche Courant, 25-1-1946: “Electr. Handboormachines, merk “Val d’or” uit voorraad leverbaar voor Garages en Industrie. Wij verstrekken u gaarne inlichtingen Ed. Creemers Groothandel in Auto-materialen en Gereedschappen, Geldropscheweg 20 – Eindhoven – Telefoon 2407″.

Muurschildering Elec. Brood- Koek- Banketbakkerij G.M. Reijs, Berg en Dalseweg 284, hoek Corduwenerstraat, maart 2025 (Google Streetview)

Zie ook:

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=gevschil2.htm

https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/Lith/Bakkerijen/Cat/cwdata/BergendalsewegReys53-07-21.html

#Nijmegen, Gebouw van de dag

De Gruyter

10 januari 202518 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1909 Mariaplein 6 (Berg en Dalse weg)

Het gebouw is ontworpen door architect Willem Gerhardus Welsing, (Arnhem, 14 december 1858 – aldaar, 1 januari 1942). Zie voor een beschrijving van Welsing wikipedia.

In 1906 had architect Welsing zijn eerste winkel gebouwd voor de Gruyter aan de Bovenbeekstraat in Arnhem. Het pand is tegenwoordig Rijksmonument. Daarna werd hij huis-architect, waarbij hij de nodige winkelsk, fabrieken en huizen voor de familie de Gruyter zou ontwerpen. (https://www.hendrickdekeyser.nl/architecten/willem-g-welsing)

“De WINKELWONING is gebouwd in 1919 in opdracht van de firma P. de Gruyter & Zn. door W.G. Welsing in een stijl die invloeden vertoont van Art Deco. De Arnhemse architect Welsing ontwierp in 1906 in Arnhem zijn eerste winkelpand voor het kruideniersbedrijf De Gruyter. Daarna werd hij de huisarchitect van De Gruyter.

Van 1915 tot 1925 werkte het architectenbureau van Welsing alleen maar voor De Gruyter. Het meest opvallende aan het pand en typerend voor de verschillende vestigingen van De Gruyter is het gebruik van de blauw en goud geglazuurde tegels in de omlijsting van deuren, vensters, pui en borstweringen. De tegels werden volgens een bepaald procedé vervaardigd in Frankrijk. In het interieur is achter een wand van gipsplaten het figuratieve tegeltableau op de achterwand van de winkel bewaard gebleven.” (Rijksmonumentenlijst, met een uitgebreide beschrijving)

In Nijmegen kennen we Welsing in ieder geval nog van:

Oranjesingel 41, de villa voor N. Dreesmann
De Vroom en Dreesmann uit 1916

Verbouwing 1937

Hoewel de geschiedenis van dit gebouw nog niet uitputtend is onderzocht, is er in ieder geval in 1937 sprake van een verbouwing:

“Verbouwing Firma de Gruyter aan het Mariaplein

Het interieur van het filiaal der fa. P. de Gruyter aan het Mariaplein heeft een grondige vernieuwing ondergaan. Nieuwe vloeren zijn aangelegd, nieuwe koperen voorraadbakken aangebracht, nieuwe toonbanken geplaatst, kortom het oude is niet meer te herkennen. Ongetwijfeld heeft de firma door deze vernieuwing haar belangen en die harer cliënt1ele een goeden dienst bewezen.

Vooral de omwonende huismoeders raden wij aan deze verandering eens gauw te gaan bewonderen.

De verbouwing geschiedde door de fa. de Groot, v. Welderenstraat, terwijl de fa. Vreeman, v. Welderenstraat, zorgde voor de electrische installatie.” (De Gelderlander 4/11/1937)

Rijksmonument

Het gebouw is een Rijksmonument met als waardering:

Links de Gruyter: Vanaf het Mariaplein zien we een tram op de Berg en Dalseweg en links op de hoek het winkelpand van kruidenier de Gruyter ; rechts begint de Dominicanenstraat, 1925-1935 (F93205 RAN)

“WINKELWONING uit 1919 in opdracht van de firma P. de Gruyter & Zn. door W.G. Welsing.

Van architectuurhistorische waarde als een in exterieur goed en gaaf voorbeeld van een winkelwoning met Art Deco-invloeden met esthetische kwaliteiten in het ontwerp zoals een bijzondere hoofdvorm, een rijke ornamentatie en bijzonder materiaalgebruik. De winkelwoning is bovendien van belang als onderdeel van het oeuvre van architect W.G. Welsing, die in de periode 1915-1925 alleen voor De Gruyter bouwde.
Van stedenbouwkundige waarde vanwege de markante ligging aan het stervormige Mariaplein, een belangrijk stedenbouwkundig onderdeel van het laat 19de-eeuwse uitbreidingsplan dat werd uitgevoerd na de afbraak van de vestingwerken en is gebaseerd op de ontwerpen van Bert Brouwer. Het pand ligt binnen het beschermde stadsgezicht.
Van cultuurhistorische waarde vanwege het uiterlijk en de bestemming, welke verbonden is met een economische en culturele ontwikkeling nl. de bouw van De Gruyter kruidenierszaken door heel Nederland door één architectenbureau, dat daarbij overal een herkenbare stijl hanteerde met onder andere een gevelbekleding van geglazuurde tegels.”