#Nijmegen – Pagina 64 – Wonen in Nijmegen

Joris Ivens Monument op Joris Ivens plein (juli 2023)

1990 Joris Ivens Plein

Joris Ivens Monument op Joris Ivens plein — Joris Ivens Monument (juli 2023)

Het lijkt alsof het ronde gat is uitgesneden en aan luik is vastgemaakt. Dat heeft te maken met dat Ivens een filmmaker was: het verwijst naar het oog van een camera. Het openstaande gat onderaan kan als een deur gezien worden, die open staat. De tekst op het kunstwerk is van Ivens: ‘Dikwijls, ver weg, bleef Nijmegen, mijn jeugd, toch dicht bij mij. Joris Ivens’.

Geen portret van Ivens zelf

Toen de gemeente een monument voor Ivens wilde oprichten, ging zij met de kunstenaar in overleg. Ivens gaf daarbij aan, dat hij geen portret van hemzelf op een sokkel wilde. ‘Dergelijke beelden op sokkels hebben zoveel kwaad aangericht in de 20e eeuw. Ik wil graag een beeld dat mijn band met de stad uitdrukt, de gemeenschappelijke strijd tegen het fascisme. Het fascisme, waar ik tegen gevochten heb, en het fascisme waar mijn geboortestad zo onder geleden heeft en waarvan het zich moedig bevrijd heeft’. Ik wil graag dat kinderen en ouden van dagen er omheen kunnen spelen. Zoals op de pleinen in Frankrijk, waar er altijd een jeu de boulesbaan is.’ (Ivens geciteerd door de Ivensstichting)

Ivens heeft de plannen voor het kunstwerk nog gekend, voordat hij in 1990 overleed. Maters reisde naar Parijs om een model van het kunstwerk aan de cineast voor te leggen. Het voltooide kunstwerk heeft hij echter niet meer meegemaakt.

Blik

Volgens de Ivensstichting heeft Maters zich niet aan Ivens’ wens gehouden. Of dat voor het kunstwerk geldt weet ik (RE) niet; in ieder geval was het opgeleverde plein stenig, geen plek dat uitnodigde om te spelen.

Het gerealiseerde kunstwerk heeft een monumentale vorm. Het is 26 meter hoog en gemaakt van plaatstaal. Deze is naar boven toe gebogen. Bovenin zit een uitgeklapte cirkel, die uit de plaat lijkt te zijn gesneden. Onderaan is een vierkante opening met een soort van deur.

Dit vierkant en de ‘deur’ geven de harde randen van het aardse bestaan weer. De cirkel bovenaan is mogelijk een lensopening van een camera, of een oog dat naar de hemel kijkt. Het stelt de verbeelding voor, de blik op het spirituele. ‘De 21e eeuw zal de eeuw van het esprit zijn, of ze zal niet zijn’, sprak Ivens een jaar daarvoor tegen de gemeenteraad bij zijn benoeming tot ereburger.

Tekst

Op de vierkante muur staat: ‘Dikwijls, ver weg, bleef Nijmegen, mijn jeugd, toch dicht bij mij. Joris Ivens’. Deze tekst had Ivens aan André Stufkens doorgebeld naar aanleiding van een te verschijnen boekje over hem.

Vergroening

Joris Ivens monument op het vergroende Joris Ivensplein, september 2023

In 2018 is het Joris Ivensplein daadwerkelijk vergroend. Dit paste in het beleid van “Green capital” in 2018. Daarbij past het vernieuwde plein ook bij de grote bouwontwikkelingen van het Waalfront in Nijmegen West.

Volgens de site van Joris Ivensstichting zou Ivens er zelf blij mee zijn geweest: “In de geest van wat Joris Ivens ooit -in 1987- zelf voor ogen stond: een intiem en warm plein, waar mensen met elkaar in contact komen.” In 2015-1206 hadden bewoners 300 ideeën ingebracht en zijn er straatenquetes gehouden. Allereerst is er meer groen gekomen. Er is meer zitgelegenheid gekomen. En de verhoging is verdwenen, welke een groot obstakel vormde om het plein te betreden. In 2014 is de parkeergelegenheid verdwenen. In het artikel wordt ook een vijver genoemd: deze is er niet gekomen.

Bas Maters

Bas Maters (Arnhem, 4-7-1949 – De Steeg, 22-1-2006) was een beeldhouwer, schilder en tekenaar. Hij studeerde in 1971 af aan de Academie van beeldende kunst en nijverheid. Hij was lid van de Groep Abals en Teldesign. Hij is vooral bekend geworden als omgevingskunstenaar.

Aantal werken

Omgevingsvormgeving (1974), Traianusplein in Nijmegen – in samenwerking met Jan Hein Daniëls
De Dam (1982), Scholencomplex Lunetten in Utrecht
Een luchtkasteel tot werkelijkheid maken (1983), Croeselaan in Utrecht
Zonder titel (1984), Ringweg Koppel in Amersfoort
Ontwerp landschapspark (1986), De Wetering bij Zeewolde – in samenwerking met Pieter van der Molen
Zonder titel (1986), De Koogmolen in Purmerend
De dans van de spijspotten (1987), Costerweg in Wageningen
Joris Ivens-monument (1989/90), Joris Ivensplein in Nijmegen
Zonder titel (1990), Berkelplein in Rotterdam
Witte zwanen, zwarte zwanen (1991), Brasserskade in Delft
Vergulde kelken (1993), gevangenis in Lelystad
Zonder titel (1994), Arenapark in Hilversum
Het Bootje (1994), collectie Museum De Paviljoens, Paarlemoervijver in Almere-Buiten
De Lantaarn (1994), IJsselhallen in Zwolle
De Poort van Nieuwegein (1994), langs de A2 bij de wijk Doorslag in Nieuwegein
Hoorn des overvloeds (1994), Heilige Geestkerkhof in Delft
Gelderse Blom (1997), Gelderse Blom in Veenendaal
Ollekebolleke (1998), Naaldwijk – ter gelegenheid van 800 jaar Naaldwijk
Zwevende steen (2000), aan de Overijsselse Vecht bij DalfsenVergroening

Bronnen

https://www.ivens.nl/466-joris-ivensplein-vergroent

https://www.ivens.nl/inspiratie/389-bas-maters

Kunst op Straat

Joris Ivensplein wordt snel groener, Rob Jaspers in De Gelderlander, 12-01-2017

Het Ivensplein in Nijmegen gaat de groene kant op, Anne Nijtmans in De Gelderlander 06-04-2018

https://nl.wikipedia.org/wiki/Bas_Maters

Joris Ivensplein wordt vergroend, de Broeikas

Joris Ivensplein: Historie en Bezienswaardigheden

Het Joris Ivensplein is vernoemd naar de filmmaker Joris Ivens, met op het plein het Joris Ivens monument . Vroeger…

27 juli 2025

Terminus Parkzicht Veemarkthallen

Waar nu het Joris Ivens plein ligt, lag vroeger het gebouw dat veel Nijmegenaren nog het best zullen kennen als…

12 januari 202424 april 2025

Kronenburgerpark

Het Kronenburgerpark is vooral mooi vanwege een van de weinige restanten van de vestingmuur die heel Nijmegen ooit omsloot. Vooral…

10 januari 202613 maart 2026

Voormalige aula universiteit hoek Bijleveldsingel Wilhelminasingel april 2023 architect van Ooijen/van Ooyen

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Geschiedenis van de Aula aan de Wilhelminasingel

7 juli 20236 juni 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1931, huidig adres: Wilhelminasingel 15, Altrade

De voormalige aula van de Katholieke Universiteit ontworpen door de Haarlemse architect M.H.W.J. van Ooijen. Het ontwerp leverde een storm van kritiek op en daarom werd het gebouw zonder enige feestelijkheden in oktober 1931 in gebruik genomen., foto 1935, GN12200 RAN

De Aula van de Universiteit aan de Wilhelminasingel is ontworpen door de architect Van Ooijen in 1931. Bij oplevering is de kritiek niet mals: “Ramp van Nijmegen”, “Pisbak”

De Gelderlander 1/7/1930 schrijft dat op 10 juli een advertentie voor de aanbesteding zal verschijnen voor een nieuw universiteitsgebouw, op de hoek van de Wilheminasingel en Bijleveldsingel: “Het nieuwe universiteitsgebouw zal op den beganen grond bevatten een groote hal met trappenhuis, een aula, een receptiezaal, een kamer voor de heeren professoren, een wachtkamer en vestiaire met toiletafdeeling.

Op de bovenverdieping komen drie collegezalen”.

Beelden en portretten geven een katholiek karakter. Overigens ontbrak in de beginjaren centrale verwarming. Men dacht dat het gebouw toch niet vaak in gebruik zou zijn. Na de TweedeWereldoorlog werden de gaskachels vervangen.

Het ontwerp

Bouwtekening aula universiteit (De Gelderlander 5/7/1930) architet van Ooijen — Bouwtekening aula universiteit (De Gelderlander 5/7/1930)

De Gelderlander 5/7/1930 plaatst de tekening “Het gebouw zal dwars op en hoek eenigzins naar achteren gebouwd worden, zoodat op het voorterrein een plantsoentje kan worden aangebracht.”

Het ontwerp is van den architect Van Ooyen van het bureau Robbers en van Ooyen te Haarlem. De aula heeft plaats voor 300 personen, daarnaast kunnen mensen op de galerij plaats nemen.

De Gelderlander 3/7/1930 “Dit gebouw is niet het begin van een groot nieuw universiteitsgebouw en evenmin zullen hierin instituten of een gedeelte der bibliotheek worden ondergebracht”. Het al bestaande Senaatsgebouw, de bibliotheek en de instituten blijven hun eigen gebruik behouden.

Van Ooyen had meer eisen te maken: die van de gemeente en die van de universiteit.

De gemeente had de grond geschonken en wilde een op zich zelf staand gebouw, dus geen gebouw dat in etappes werd gebouwd. Vanuit de Radboud-stichting waren er budget beperkingen. Daarnaast voldeed de studieruimte in het gebouw aan het Keizer Karelplein nog, zo lang er geen nieuwe faculteiten werden opgericht.

Het eerste ontwerp van van Ooyen had een brede poortgevel op het Julianaplantsoen gericht, “eenigzins aansluitend aan de vis a vis gelegen Meisjes-H.B.S. De universiteit vreesde naast bovengenoemde redenen dat veel ruimte ongebruikt zou blijven.

Daarom voorzag de eerste bouw allereerst in een aula met daarbij behorende receptiezaal. In oktober 1930 wordt verwacht dat het pand in juni of juli 1931 klaar voltooid zijn.

(De Gelderlander 7/10/1930)

Kritiek: Ramp, Pisbak, Onbewoonbaar verklaard

De voormalige aula van de Katholieke Universiteit, 1935, (GN12201 RAN)

Wanneer het ontwerp van de nieuwe aula in kranten verschijnt, komt er van meerdere kanten kritiek die lang niet mals is: “Ramp van Nijmegen”, “pisbak”, in september 1931 hangen studenten in september voor de grap een plakkaat “onbewoonbaar verklaard” op.

Inwijding

Er vindt geen grootse opening plaats, alleen een inwijding: Door den rector magnificus prof. Dr. R. Jansen C.P. is gisteren het nieuwe aula-gebouw der R.K. Universiteit ingewijd. De plechtigheid droeg een zeer eenvoudig karakter en het gebouw zal zonder meer in gebruik worden genomen.” (PGNC 5/10/1931)

Tot de Tweede Wereldoorlog werd de aula alleen gebruikt voor speciale gelegenheden als de Dies Natalis, promoties en andere plechtigheden.

Gebruik na de Tweede Wereldoorlog

Vanwege geldgebrek en de Tweede Wereldoorlog zijn er nooit meer gebouwen van de universiteit op deze locatie gebouwd. Doordat door de oorlog gebouwen waren verwoest, werd na de oorlog ook colleges in de Aula gegeven. De curatoren, senaat en het beeld van Thomas van Aquino kwamen tevens naar de hoek Wilhelminasingel/Bijleveldsingel.Vanaf de jaren 50 begon het vroegere Heyendaal de locatie voor uitbreidingen te worden. In de jaren 60 was de aula een aantal maal centrum van de studentenprotesten.

De aula bleef tot 1988 in gebruik. In dit jaar opende de nieuwe aula op de Comeniuslaan.

In het gebouw is nu een deel van het Keizer Karel College

Bronnen en verder lezen:

Toen en nu (6): De aula aan de Wilhelminasingel, Thijs van Beusekom op Voxweb, 2018

Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Aula van de Universiteit, Noviomagus.nl

Juwelier Courbois is geopend, andere panden zijn op Plein 1944 nog in aanbouw, foto 1951-1952 (J.F.M. Trum via GN15656 RAN CCBYSA)

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Plein 1944: Courbois Herbouwt in 1951

6 juli 202314 maart 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Plein 1944 5-6 (huidig), 1951

Tijdens het bombardement van februari 1944 werd de winkel van juwelier Courbois verwoest. In 1951 opent hij zijn nieuwe winkel op Plein 1944 naar ontwerp van architect Goddijn.

Vooraf

Hieronder staan de tot nu toe gevonden juweliers of horlogers Courbois weergegeven. Er is in ieder geval een “horloger” H.J. Courbois gevonden in 1896 tot 1914. Het is nog niet bekend of hij familie was van J.H. Courbois, die voor het eerst in 1923 is gevonden; ook is niet bekend of de tussenliggende periode de afwezigheid van een juwelier/horloger betreft of dat deze gegevens nog niet gevonden zijn.

In ieder geval wordt de (firma) J.H. Courbois verwoest tijdens het bombardement van februari 1944.

Naam	Omschrijving	Adres	Advertentie
H.J. Courbois	Horloger (in nieuwsjaarsgroet 1902)	Smidstraat 9	De Gelderlander 14/6/1896, De Gelderlander 17/1/1897, De Gelderlander 11/7/1897, PGNC 1/1/1902
H.J. Courbois	Horloger	Smidstraat 32	PGNC 31/12/1903, De Gelderlander 31/12/1905, De Gelderlander 1/1/1908, De Gelderlander 1/1/1910, PGNC 1/1/1911
H.J. Courbois	Horloger	Ziekenstraat 2	PGNC 31/12/1911, PGNC 31/12/1911, PGNC 1/1/1913, PGNC 1/1/1914
J.H. Courbois	Horlogemaker en Goudsmid	Houtstraat 3	PGNC 31/12/1923, PGNC 31/12/1925

“Fa J.H. Courbois herbouwde op Plein 1944

Aan de Zuidzijde van Plein 1944 niet ver van de Molenstraat af, heeft gistermiddag alweer een nieuwe zaak, die van de fa. J.H. Courbois, in uurwerken, goud en zilver, de vlag kunnen uitsteken. De reden tot feestvreugde was gelegen in het feit dat de zaak, die vroeger in de Houtstraat was gevestigd en daar op 22 februari 1944 afbrandde, weer is herrezen in een keurig gebouw pand, met grote werkplaats en flinke bewoning. De talrijke artikelen op het gebied van goud en zilver, de uurwerken, komen uitstekend tot hun recht en de moderne verlichting geeft het nodige relief. De bedrijfsleiding in de zaak waarvan mevr. de Weduwe Courbois eigenaresse is, ligt in handen van de oudste zoon, die voor kort zijn diploma’s behaalde voor de uitoefening van dit edel vak.

Het pand rechts is juwelier J.H. Courbois. Het 'Oorlogsmonument voor de Nederlandse militairen uit het Rijk van Nijmegen, gevallen in de Tweede Wereldoorlog' , gemaakt door Jac Maris (1951) (op een nieuwe sokkel) ; Op de achtergrond de St. Petrus Canisiuskerk in de Molenstraat. Links de zaak van Holla's kledingsmagazijn. Rechts naast de winkel van Theo Seegers de juwelier J.H. Courbois en links van Theo Seegers de slagerij van P.W. Boukes ; Op de hoek met de Molenstraat de zelfbedieningswinkel van Jansen-Hendriks, 1954-1955 (F42032 RAN collectie KNBLO, auteursrecht J.F.M Trum CC-BY-SA) — Het pand rechts is juwelier J.H. Courbois. Het ‘Oorlogsmonument voor de Nederlandse militairen uit het Rijk van Nijmegen, gevallen in de Tweede Wereldoorlog’ , gemaakt door Jac Maris (1951) (op een nieuwe sokkel) ; Op de achtergrond de St. Petrus Canisiuskerk in de Molenstraat. Links de zaak van Holla’s kledingsmagazijn. Rechts naast de winkel van Theo Seegers de juwelier J.H. Courbois en links van Theo Seegers de slagerij van P.W. Boukes ; Op de hoek met de Molenstraat de zelfbedieningswinkel van Jansen-Hendriks, 1954-1955 (F42032 RAN collectie KNBLO, auteursrecht J.F.M Trum CC-BY-SA)

Architect B.W.A. Goddijn en aannemer Th. Wassink, beiden te Nijmegen, hebben eer van hun werk, waardoor weer een bijdrage wordt geleverd tot de opbouw van de stadskern.” (De Gelderlander 6/10/1951)

De winkel

Plan voor een horlogewinkel met bovenwoning a/h. Centrumplein/bij ondertekening: Plan voor herbouw winkel met bovenwoning voor mevr. wed. J.H. Courbois-Werten, B.W.A. Goddijn Architect, datum tekening febr. 1950 (D12.412003)

Aan de voorkant heeft de winkel een etalage met links een portiek. In het portiek is een opgang naar de woning boven en rechts naar de winkel. Achter de winkel bevindt zich een kantoor en daarachter de werkplaats. Achter de werkplaats bevindt zich een plaats, welke een deur heeft naar het “expeditiehof” (Het Hendrikhof)

Vervolg

Plein 1944 5 en 6 Juli 2018 (Google Streetview)

In ieder geval zit J.H. Courbois nog in de winkel in 1971 volgens het Adresboek van dat jaar.

Momenteel heeft Uyen haar winkel op dit adres. (Op basis van Google Streetview in ieder geval ook in mei 2016).

Architectuur en geschiedenis herbouw van Baal

In 1955 vond de herbouw plaats van juwelier en horloger van Baal, op de hoek van de Molenstraat en Pauwelstraat.…

23 augustus 202330 mei 2025

Geschiedenis van A. Holland: Van Bombardement tot Herbouw, architect Rodenburg

In oktober 1951 vond de heropening van de nieuwe schoenenzaak van A. Holland op Plein 1944 plaats. Architect Rodenburg had…

26 november 202326 november 2025

Vishandel Overmeer architect Veugelers

Vishal Overmeer opent in februari 1955 zijn nieuwe vishal op Augustijnenstraat 29, nadat zijn oude zaak bij bombardement van februari…

17 januari 202416 februari 2025

Stenen Bank en voormalige kwekerij Kerkstraat (januari 2021)

#Nijmegen, Kunstwerken

Herinnering aan opening tramlijn 1922 Hees: de Stenen Bank

6 juli 20232 mei 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1922, Kerkstraat

Stenen Bank Bredestraat (januari 202101) — Stenen Bank Kerkstraat (januari 2021)

De Stenen Bank is een geschenk ter herinnering aan de opening van de tramlijn tussen Nijmegen en Hees in 1922. De bank is ontworpen door Jhr. J. van Rijckevorsel en J. van Vucht Tijssen. De tramlijn werd geopend met een feestelijke eerste rit.

Het PGNC 19/6/1922 over de opening en de Stenen Bank:

“Feestelijke opening der electrische tramlijn Nijmegen-Hees-Witte Poort.

De opening van de elektrische tramverbinding (tramlijn 3 naar Hees Witte Poort), met conducteurs en enkele hoogwaardigheidsbekleders (F56584 RAN)

Zoo heeft dan Zaterdag het groote feit voor Hees en Neerbosch plaats gehad en is de electrische tramverbindinge tusschen Nijmegen en dit deel van het Schependom geopend. Voor de vereeniging “Dorpsbelang” en in het bijzonder voor haar onvermoeiden voorzitter Dr. J.J. de Blécourt is dit een buitengewone voldoening omdat haar streven gedurende vele jaren daarmede bekroond is.”

Onder veel belangstelling maken tal van notabelen de eerste rit. Wij vervolgen het artikel bij de tweede halte:

Hotel Pension Heeslust; de opening van de elektrische tramlijn 3 naar Hees (Eindstation De Witte Poort); hier wagon 28 naar het Kronenburgerpark en het Station (F46660 RAN)

“De tweede halte was voor Hotel “Heeslust”. Hier vormde het vendel Hees van de Burgerwacht een erewacht. Tusschen de geladen geweren en het blank der bajonetten door schreed het gezelschap naar het terras van het hotel, waar het werd ontvangen door het in Hees achtergebleven deel der feestcommissie, welker voorzitter, jhr. J. van Rijckevorsel allen met een kort woord welkom heette en uitnoodigde met hem naar den tuin van het hotel te gaan, waar de eerewijn gereed stond.

Toen allen in den lommerrijken tuin aan een lange tafel gezeten waren, nam dr. de Blécourt het woord om zijn vreugde te uiten over het feit, dat Hees en Neerbosch na 11 jaren eindelijk hun tram hebben, waarvoor zoo hard is gewerkt. Spr. gaf een uitvoerig historisch overzicht aan de hand van feiten en data over de bemoeiïngen van Dorpsbelang ter verkrijging van een goede tramverbinding met Nijmegen. Het harde werken is beloond, want thans zullen alle bewoners van dit deel van het Schependom kunnen genieten van de voordeelen, welke een electrische tram biedt. Spr. besloot met dank te brengen aan de gemeente voor hare medewerking en belangstelling en aan alle verdere aanwezigen.

Vervolgens werd gesproken door den heer W. van der Waarden, die er namens het Gemeentebestuur zijn verheuging over uitsprak, dat de lang te verwachten gebeurtenis voor Hees en Neerbosch thans heeft plaats gehad, omdat het gemeentebestuur daarvan een grooten vooruitgang verwacht voor beide dorpen, die zoo nauw aan de gemeente verbonden zijn. Er is altijd belangstelling geweest voor Hees en Neerbosch maar de zorgvolle tijdsomstandigheden zijn in hoofdzaak de oorzaak geweest, dat om financieele redenen de tramlijn niet eerder tot stand gekomen. Spr. uitte den wensch, dat deze tramlijn ook in verband met het toekomstig Maas-Waalkanaal moge beteekenen het begin van een nieuw tijdperk van grooten bloei voor deze gemeente en dat deze mooie verbinding met Hees en Neerbosch het vreemdelingenbezoek aan dit fraaie deel van Nijmegen moge doen toenemen en op deze wijze een bron van welvaart voor deze gemeente worden. Spr. ledigde zijn glas op den bloei van de tram en den voortdurenden vooruitgang van Nijmegen en omstreken.

Alsnu werden de trams weder bestegen en doorgereden naar het eindpunt, de Witte Poort. Hier stonden de leerlingen van de Rosa-stichting opgesteld en toen dr. de Blécourt met zijn uitgebreid gevolg naderbij gekomen waren, zetten de meisjes, met bloemen en groen zwaaiende onder leiding van hun zangleeraar een cantate in gevolgd door een ander toepasselijk lied op de wijze van “Limburg mijn vaderland”. Het dochtertje van den heer van Vucht Tijssen bood vervolgens de Eerw. Priorin der stichting een bouquet aan.

Nadat dr. de Blécourt nog eenige woorden van dank had gesproken, begaf het gezelschap zich weder naar de trams, die inmiddels gewisseld hadden en thans met den kop naar Hees gericht stonden en weldra zette de feesttram zich weder in beweging. Thans werd gestopt tegenover de villa van dr. de Blécourt, waar het huldeblijk van het feestcomité van “Dorpsbelang” stond, nog door een doek aan het nieuwsgierig oog onttrokken. Het was een monumentale bank.

Nadat mej. Corstiaensen dr. de Blécourt bloemen aangeboden en daarvoor eenzelfde belooning had gekregen als mej. Keller, zeide jhr. J. van Rijckevorsel dat de feestcommissie geen beteren vorm had geweten dan een bank waarin de namen van de bestuurderen van Dorpsbelang en vooral die van dr. de Blécourt zijn gegrift en geen betere plaats dan deze. Nadat het doek was weggenomen bood spr. de bank met een oorkonde aan Dorpsbelang aan.

Opening van de electrische tramverbinding in Hees; de huisarts Dr.J. de Blécourt zittend op de Stenen Bank, 17-6-1922 (F52898 RAN)

Dr. de Blécourt nam thans plaats op de bank en nadat jhr. v. Rijckevorsel aan zijn uitnoodiging om naast hem te komen zitten had voldaan, betuigde de dokter namens Dorpsbelang zijn dank voor het prachtige geschenk, dat hij roemde en de waarvoor hij hulde bracht aan de ontwerpers en uitvoerders.

Vooral deed het spr. Goed, dat e namen van eenige overleden bestuurderen van Dorpsbelang en bewoners van Hees en Neerbosch, die daarvoor buitengewoon veel hebben gedaan en gevoeld naast die van het tegenwoordig bestuur op de bank vermeld stonden. Spr. wijdde in dit verband enige piëteitvolle woorden aan de nagedachtenis van de heeren F.A. Bonté, Wegerig, Hoenselaars en van Aalst. Tenslotte verzocht spr. den heer van der Waarden als loco-burgemeester het toezicht en onderhoud van de bank van gemeentewegen te willen aanvaarden.

De heer van der Waarden zeide dat de gemeente daartoe gaarne bereid was en verklaarden vervolgens de tramlijn Nijmegen-Hees-Witte Poort officieel voor geopend.

De bank, welker fraaie lijnen algemeen geroemd werden, is ontworpen door de heeren Jhr. J. van Rijckevorsel en J. van Vucht Tijssen en uitgevoerd door de Nijmeegsche Kunststeenfabriek, directeur Ir. C.A. Hoogterp, die tezamen een monument van waarde hebben doen ontstaan.

Nadat aan den heer Scheffer, onder wiens toezicht de uitvoering heeft plaats gehad, en aan den heer Schippers, die de letters in de bank heeft gegrift, souvenirs waren aangeboden, werd weder plaats genomen in de feesttram en reed deze naar “Heeslust” terug. Eenigen tijd later ving de geregelde dienst van Lijn III aan…”

Ook worden de feestelijkheden vervolgd.

De laatste tram reed op 5 juni 1955 voor de laatste keer naar Hees. Renovatie van de Stenen bank vond in 1998 plaats.

Bronnen en verder lezen

Noviomagus

R. K. Vereenigingsgebouw Roomsch Leven, architect J.J.M. 1927 (F87243 RAN)

#Nijmegen, Gebouw van de dag

R.K. Verenigingsgebouw Roomsch Leven

6 juli 202314 maart 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1927, Heyendaalseweg 239

Het R. K. Verenigingsgebouw Roomsch Leven is ontworpen door architect J.J.M. Jetten. Het is gebouwd in opdracht van de paters van het Allerheiligst Sacrament. Op 15 mei 1927 is het gebouw gewijd en in gebruik genomen. Het gebouw staat naast de school en vlak tegenover het klooster. Op 7 december 1926 vond aanbesteding plaats. (De Gelderlander 27/11/1926)

De Gelderlander schrijft bij de opening:

“Op Brakkenstein. Het R.K. Vereenigingsgebouw Roomsch Leven

Het R.K. Vereenigingsgebouw, middenpunt van het aldaar maar vooruitgaande Brakkenstein, is nu al eenigen tijd in gebruik.

En het voldoet, het trekt altijd meer bezoekenden. Brakkenstein welks omwonenden als met de maand toeneemt en binnenkort weer krijgt het studiehuis der E.E. P.P. Jezuieten heeft nu zijn eigen openbaar katholiek huis, dat in een behoefte voorziet en doeltreffend blijkt.

De architect, de heer Jan J.M. Jetten heeft hier een vereenigingshuis ontworpen, dat niet contrasteert met de landelijke omgeving aan den heerlijken heidezoom, en dat in stijl past bij de rustige omgeving van klooster, kerk en school.

Het is een uit roode klinkers opgetrokken gebouw, met hoog dak, spits toeloopend. De entree is als de verkleinde vorm van het groote achterbouw dat in lijn en kleur harmonieert met het geheel.

Weerskanten van de eenvoudige toegang verheffen zich twee kleine vierkante zijgebouwtjes, welke den grooten achterbouw als steunen.

Is het uitwendige in sobere, toch pakkende stijl gehouden, het inwendige is nog eenvoudiger maar des te doeltreffender.

De architect heeft hier toegepast voor de de groote vergader- en tooneelzaal, welke vierhonderd zitplaatsen kon bevatten, de knappe opbouw, welke de Eerste Nederlandsche Mij. Voor houtconstructies te Doetinchem in gebruik bracht. Het nuttige hiervan is, dat de dakconstructie voor een landelijk gebouw niet te zwaar drukt en dat binnen in de zaal geen onooglijke dwarsbalken of spanten het plafond behoeven te ontsieren.

Het gebouw bevat dan de boven reeds genoemde groote zaal, waaraan verbonden zijn tooneel, twee kleedkamers en verder toiletten en loketten.

Onder het tooneel is op practische wijze een groote kelder aangebracht waarin door het wegenomen van een deur onder het podium, alle stoelen en requisieten binnen den kortst mogelijken tijd kunnen opgeborgen worden.

Achter de groote zaal zijn nog gebouwd drie gezellige kleine vergaderkamertjes, welke speciaal bestemd zijn voor de leden van den Eucharistischen Kruistocht, die hier in clubjes vergaderen en zelf voor de meubileering van hun eigen home in het vereenigingshuis zorg droegen.

Men ziet dat de Eucharistische beweging nergens in Nijmegen zoo weldadig vooruitgaat als juist op Brakkenstein, dank zij den voorbeeldigen ijver van de E.E. P.P. van het Allerheiligste Sacrement in het bijzonder de eerw. pater Schelstraete s.s.s. van Brakkenstein.

Dit vereenigingsgebouw dient te gelijk tot tehuis voor de patronaatsjongens en rijpere jeugd, want de paters van Brakkenstein laten hun sympathieke en daadwerkelijke belangstelling gaan over alle bewoners van Brakkenstein, van groot en klein, die samen met de paters als een groote katholieke gemeenschap vormen- een ferme voorpost van de katholieke burcht, welke Nijmegen is.

Het gebouw, in welks voorgevel het blanke beeld van de H. Maagd staat als Koningin der H. Eucharistie, 2013 (Henk van Gaal via DF3706 RAN)

Het gebouw, in welks voorgevel het blanke beeld van de H. Maagd staat als Koningin der H. Eucharistie, ligt als een landelijken tuin van groen en bloemen.

Aan de achterzijde is bovendien nog een ruim terras aangebracht, dat een prettige rustplaats is in zomersche namiddagen en vanwaar men ook , zonder door de groote zaal te behoeven te gaan, de kleine achterzalen kan bereiken.

De heer Joh. de Jager, aannemer aan den Driehuizenschen weg heeft den bouw op knappe wijze voltooid.

Het frissche schilderwerk is van de firma Berenbroeck, de electrische lichtinstallatie van de firma Penson, de electrische lampen werden geleverd door de firma Groos, het glas in lood, dat het vroolijk en opgewekt doet in den gevel, door de firma Leenders op Berg en Dal, het sanitair en loodgieterswerk door de firma Th. Bosch.

Roomsch Leven staat er nu op Brakkenstein als toonbeeld van opgewekt katholiek sociaal leven in deze bloeiende buitenwijk van Nijmegen, welke reeds zijn geregelde autobusverbinding heeft met het midden der stad.

Het initiatief tot den bouw ging uit van de E.E. P.P. van het Allerheiligst Sacrement van Brakkenstein, die zich op instigatie van hun algemeenen overste alleen lieten leiden tot dit vruchtbelovende werk uit liefde tot het geestelijke en stoffelijke belang van de Brakkensteinse bevolking.

Brakkenstein steunt zijn paters in al hun goede en sociale en geestelijke werken naar best vermogen.

Maar de nijvere, werkzame bewoners van Brakkenstein kunnen niet alles alleen of met hun paters.

Zij rekenen ook op groot Nijmegen vooral in October a.s. als het vijfentwintig jaar geleden is, dat de paters van Brakkenstein hun zegenrijken arbeid begonnen in deze buitenwijk onzer stad.

” (De Gelderlander 16/7/1927)

Verenigingsgebouw Roomsch Leven; In 1983 werd het gebouw grondig verbouwd en uitgebreid, 2103 (Henk van Gaal via DF3714 RAN)

#Nijmegen, Gebouw van de dag

The Corner

5 juli 202317 juli 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1903, Huidig adres: Tweede Oude Heselaan 522

Het huis dat tegenwoordig The Corner heet was 1 van de eerste 2 villa’s van het Villapark Hees. De architect was Oscar Leeuw. In dit artikel wordt nader ingegaan op dit villapark.

Verkoop Villa Leeuwenstein

Op 8 en 22 juli 1897 zal de villa “Leeuwenstein” onder Hees met aanhoorende gronden, bouwland onder Hatert en weiden onder Ooij geveild worden. (De Gelderlander 22/6/1897). De villa is in 1958 gesloopt, het koetshuis staat er nog.

“1. De Villa ‘Leeuwenstein’ gelegen op 15. min van Nijmegen, aan den stoomtram, met fraai aangelegden tuin, waarin tuinmanswoning, koetshuis met stalling voor 2 paarden, serre, koepel, vijver, kippen- en hertenloop; voorts: prachtige boomen, heesters enz. en wijders vruchtbaren moestuin met gemetselde bakken, vruchtboomen, enz., samen groot 1.10.77 H.A.

II A. Het heerenhuis, voorzien van gasleiding, bevat ruime vestibule, 5 kamers, keuken, kelders, provisie- en dienstbodenkamers, bergplaats, zolder en verdere gemakken.” (De Gelderlander 27/6/1897). M.G.F. Verdonck is de koper van dit perceel.

M.G.F. Verdonck

In de Adresboeken 1900 tot en met 1916 komt M.G.F. Verdonck voor als fruitplantage, Hees, ‘huize Leeuwenstein’ , Voorstadslaan 333 (telefoon 178).

Op 15 juni 1900 vraag mevrouw Verdonck een keukenmeid van middelbaren leeftijd voor Villa Leeuwenstein. (PGNC 13/5/1900)

Op 29-8-1901 wordt een tuinjongen gevraagd op de vruchtenkweekerij van den Heer Verdonck, Villa Leeuwenstein, bij Hees (PGNC 29/8/1901)

In de Adressboeken 1912-1913 en 1913-1914 komt M.G.F. Verdonck, fruitplantage, Hees, “huize Leeuwenstein” voor op Voorstadslaan 333 (telefoon 178). In 1918 staat M.G.F. Verdonck, Voorstadslaan 333 op de kieslijst (De Gelderlander 9/5/1918)

In november 1915 staat een advertentie voor een tuinknecht bij M. Verdonck, Fruitkweekerij, Villa “Leeuwenstein”, Hees (PGNC 7/11/1915). Mevrouw Verdonck, Villa “Leeuwenstein”, Voorstadslaan vraagt in PGNC 15/3/1919 om een meisje.

Villa-Park te Hees

Aankoop Villa Gerda

Op 6-8-1902 koopt Verdonck de naast Leeuwenstein gelegen Villa Gerda: “De Villa ‘Gerda’ gelegen te Hees bestaande in Heerenhuis, Tuinmanswoning, Stalling, Koetshuis, Druivenkast, twee Serres, Tuin en Teelland, tezamen groot ongeveer 67 aren, benevens ongeveer 2 hectaren 85 aren Bouwland, aan den heer M.G.F. Verdonck, fruitkweeker te Hees qq. Voor f34,900. (PGNC 8/8/1902)

Deze villa is namens de familie Diebendaal geveild op 23-7 en 6-8 (De Gelderlander 20/7/1902). C.B. Diebendaal komt in de Adresboeken 1895 t/m 1902 voor als administrateur, Hees, villa “Gerda”, Voorstadslaan 287.

Plan Villapark

Villa (No.1) van architect Oscar Leeuw (28/07/1866 - 16/02/1944), op de hoek Emmalaan/Tweede Oude Heselaan, gebouwd in 1903 in opdracht van fruitteler M. Verdonck, datering foto 1904-1905 (F88070, RAN). De Stenen Bank merkt op dat de man met hoed Oscar Leeuw is. — Villa (No.1) van architect Oscar Leeuw (28/07/1866 – 16/02/1944), op de hoek Emmalaan/Tweede Oude Heselaan, gebouwd in 1903 in opdracht van fruitteler M. Verdonck, datering foto 1904-1905 (F88070, RAN). De Stenen Bank merkt op dat de man met hoed Oscar Leeuw is.

De Gelderlander schrijft op 19-8-1902:

“Ook Hees zal evenals Beek weldra zijn villapark hebben. Door een combinatie van ondernemende heeren is een terrein aangekocht tusschen de Voorstadslaan en de Oude Heesche Laan ter grootte van ongeveer vier hectare, dat, naar ontwerp van den bekwamen bouwkundige, den heer Oscar Leeuw als villapark zal aangelegd worden.

Het zal met wegen worden doorsneden, waarvan er een zal beginnen tegenover de Breede Straat en loopen tot aan den Nonnendaalschen Weg (huidige Prinsenlaan dus!, notitie Ernst Berends) terwijl een andere zal uitkomen op een weg, die waarschijnlijk door de Gemeente zal worden aangelegd en die, van de Voorstadslaan uitgaande, naast de kerk in de Kraijenhoflaan zal uitkomen.

De ondernemers stellen zich voor op het terrein kleine villa’s te bouwen tot een huurwaarde van f 300 à f 400.

Men zal erkennen dat aan woningen van dien prijs op dat punt nog wel behoefte is, zoodat verwacht mag worden dat de onderneming veel succes zal hebben.

Dat de aanleg onder leiding van een zoo begaafd architect als de heer Leeuw geschiedt, is wel een waarborg dat we hier iets moois en ongemeens zullen krijgen.’”(De Gelderlander 19/8/1902 en Ernst Berends)

Nieuwe weg naar Hees

Het plan van Verdonck is mogelijk ingegeven door de aanleg door de gemeente Nijmegen van “een grooten nieuwen weg tussen de Krayenhofflaan en den straatweg naar Hees. Het ligt voor de hand, dat de terreinen, langs dien nieuw ontworpen weg gelegen, onmiddellijk buitengewoon in waarde stijgen. In verbande met dien nieuwen weg is dan ook aanstonds een nieuwe bouwspeculatie ondernomen. Zoals men weet, zal er een Engelsch villapark worden aangelegd, dat zich bij den nieuwen weg aansluit.” (De Gelderlander 20/11/1902, een artikel waarin wordt afgevraagd of degenen die een groot profijt hebben van de aanleg van wegen daaraan zouden moeten meebetalen)

Aanbesteding

Op 31-12-1902 vindt aanbesteding plaats van “

Het afbreken van een tuinmanswoning
Het bouwen van twee villas.

Alles op het Villapark te Hees.” (De Gelderlander 24/12/1902). De laagste inschrijver was W. van der Wagt f8940 (PGNC 3/1/1903).

Op 28-1-1903 vindt aanbesteding plaats van “Het aanleggen en met grint verharden van wegen en nader omschreven werken in het Villapark onder Hees.” (PGNC 25/1/1903). Deze wegen zullen de uiteindelijke Prinsenlaan en Emmalaan worden. J. Schippers heeft de laagste inschrijving (f2940), maar de inschrijving is nog niet gegund (De Gelderlander 29/1/1903)

Het PGNC schrijft eind december 1902: “Het Villa-Park te Hees.

Dezer dagen is door den heer Oscar Leeuw, bouwkundige alhier, namens zijn principaal de aanbesteding aangekondigd van de eerste twee kleine villa’s in het nieuwe villa-park te Hees. Dit villa-park vormt den hoek van de Voorstadslaan en de Oude Heessche laan, nabij den Dikken Boom, en omvat reeds de fraaie buitenplaatsen Leeuwenstein en Gerda.

Uit de situatiekaart blijkt, dat zich door dit uitgestrekt terrein in sierlijke bochten verschillende wegen zullen slingeren, waarlangs, te midden van tuinen, plaats is voor een 70-tal grootere en kleinere villa’s, die gedeeltelijk aan de binnenwegen uitzicht zullen hebben.

De plannen der aanvankelijk te bouwen huizen zien er heel aardig uit, waarvan met zich dezer dagen in de étalage van den heer H.J.W. Smals, Markt, zal kunnen overtuigen, aangezien ze daar tentoongesteld zullen worden.

De prijs van eene aantrekkelijke woning valt zeer meê. Belangstellenden zullen wėl doen eens daarnaar te informeren, want de ligging op zoo korten afstand van de stad en toch zoo geheel buiten, alsmede de stoomtram, die langs het villa-park loopt, maken het wonen hier wel aantrekkelijk.” (PGNC 25/12/1902)

Veiling

Het is mij (RE) (nog)niet bekend wat het gebruik van de woningen in de eerste jaren is geweest. Uit de advertentie van 1904 lijken de woningen de eerste jaren verhuurd te zijn geweest.

In het PGNC 8/7/1907 staat de aankondiging voor de veiling van 16 en 30 juli 1907. Het betreft:

“Twee modern, solied gebouwde villa’s te Hees, voorzien van gas- en waterleiding, gelegen in het Villapark aldaar, op 15 min. afstand van Nijmegen, als:

De VILLA met TUIN, groot 6.09 A., aan de Emmalaan No. 5 hoek Prinsenlaan, bevattende benden: 2 Kamers (en Suite), Veranda, Keuken en Kelder; boven: 4 Kamers, Balcon, beschoten Zolder en Dienstbodenkamer.
De VILLA met TUIN, goot 7.68 A. aan de Oude Heeschelaan No. 3 hoek Emmalaan, bevattende beneden: 2 Kamers (en Suite), Provisiekamertje, Veranda, Keuken en Kelder; boven: 5 Kamers en Vliering.” (PGNC 8/7/1907)

Hierover had het PGNC op 19/5/1907 al een “Voorlopige aankondiging” geplaatst.

Bewoners

Jan Frederik Sieben (30-3-1866 Amsterdam) komt op 26-10-1907 “aan de Hees…e laan te wonen. Hij is dan van Rotterdam afkomstig en ‘zonder’ beroep. Hij is getrouwd met

Willempje Leentje Zwart (29-11-1864 Ridderkerk). Ze hebben 3 kinderen:

Jan Frederik Volkert (24-1-1892 Rotterdam); hij vertrekt 19-7-1910 naar Rotterdam
Jilles Frederik (21-7-1894, Rotterdam); hij vertrekt 17-6-1918 naar Nederlands Indië
Johanna Wilhelmina Frederica (21-10-1896, Rotterdam); zij trouwt op 18-9-1919 en vertrekt naar “B4 269”

Het laatste door mij gevonden Adresboek waaruit blijkt dat hij de bewoner is, is dat van1934.

In het adresboek 1940 staat J.X.J. Klaaijsen, hoofdonderwijzer.

Een uitgebreid artikel over dit pand staat in de Stenen Bank

Bronnen:

Straatnamen Gids Rob Essers Leeuwenstein en Tweede Oude Heselaan

#Nijmegen, Gebouw van de dag

Koetshuis Park Leeuwenstein

4 juli 202310 juli 2026 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1864, Voorstadslaan 313

De woning is oorspronkelijk in 1864 gebouwd als koetshuis door de familie Metz-van Holst. Monumenten in Nederland: “Dit wit gepleisterde gebouw met eenlaags zijvleugels is uitgevoerd in eclectische vormen en voorzien van wenkbrauwen boven de vensters.” Daarbij is een “wenkbrauw een enigszins uitkragende, gemetselde of gepleisterde decoratieve gebogen band aan de bovenzijde van een venster of deur.
Soms wordt de wenkbrauw vervaardigd van houtsnijwerk.” (JoostdeVree)

Januari 1893 krijgt Mevr. Wed. M.J. Metz, huize “Leeuwenstein”, Hees 102 telefoon (nummer 178; PGNC 8/1/1893). In Adresboeken is gevonden:

“Weduwe A.J. Metz, geboren W.A. van Holst, zonder beroep, Hees villa “Leeuwenstein” Voorstadslaan 102” (Adresboeken 1892 (Dan als (“Wa. Aa.” geschreven),1893, 1895 en 1896). Opvallend is, dat er hier A.J. staat.

Op Noviomagus staat hierover reeds een uitgebreid stuk over dit koetshuis en haar geschiedenis. Op onderstaande foto staat de Villa, die in 1958 is gesloopt.

De tuin van de villa met veel bijzondere bomen is behouden als park Leeuwenstein.

Villa Leeuwenstein gebouwd 1864, F67065 — Villa Leeuwenstein, 1864. in vervallen staat gesloopt in 1958 (RAN F67065)

Gemeentelijk Monument

Het pand is een Gemeentelijk Monument met als aanwijzing: “Oorspronkelijk koetshuis met dienstwoning. Geheel gepleisterd. Het gebouw bestaat uit een lang
smal middengedeelte van twee etages met pannengedekt tentdak. In het midden van de lange zijden is haaks daarop een vleugel van één bouwlaag aangebouwd met eveneens een pannententdak. In de vier hoeken zijn, iets terugliggend ten opzichte van de smalle gevels van het lange middenstuk, vlakgedekte paviljoens ingebouwd, met rustieke hoekpilasters. De smalle gevels van het hoge gedeelte hebben ramen met gebogen bovendorpel; het kleinere etagevenster daarvan wordt geflankeerd door twee blinde nissen. In de hoekpaviljoens ramen met geknikte bovendorpel; de bovenlichten omlijst door geknikte banden op consoles. Ingangen in de gevel van de lage vleugels.
Bouwjaar: 1864 (steen in de gevel).
Enig bewaard gebleven royaal aangelegd koetshuis van neo-klassicistische karakter in de
omgeving van de stad.”

Villa Leeuwenstein. Oorspronkelijk in 1864 gebouwd als koetshuis door familie Metz-van Holst, 2013 (Henk van Gaal via DF4354 RAN CC0)

Park Leeuwenstein

Het Park Leeuwenstein was vroeger de tuin van Villa Leeuwenstein. Het lijkt wat verborgen te liggen door de bebouwing van…

16 augustus 20234 juli 2026

Tuinbouw-Winterschool, later Rijks Middelbare Tuinbouwschool architect Weve

1920 Voorstadslaan 327 – afgebroken, Hees “Tuinbouw-Winterschool. Men kan een inrichting van algemeen nut, b.v. een school, waaraan behoefte is…

2 juli 2025

Voorstadslaan: van Romeinse tijd tot nu

De Voorstadslaan is een zeer lange straat die tegenwoordig loopt vanaf de spoorbrug tot aan de Tweede Oude Heselaan. En…

14 augustus 202620 augustus 2026

#Nijmegen, Kunstwerken

Reliëf

4 juli 2023 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Keumegas

Ruiter standbeeld Jo Uiiterwaal station (maart 2023)

#Nijmegen, Kunstwerken

Ruiterstandbeeld, Jo Uiterwaal

4 juli 20234 juli 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1954, station Nijmegen

Daarbij valt naast de klokkentoren meteen de verhoging met het ruiterstandbeeld op. Ook deze toren doet meteen denken aan Italië; het ruiterstandbeeld van de Medici in Florence, het ruiterstandbeeld van Marcus Aurelius in Rome?

Het beeldhouwwerk is het laatste dat geplaatst werd, in oktober 1954. “De ruiter stelt Keizer Karel voor” (De Gelderlander 7/10/1954).

2e pylon

Vrij onbekend, is dat er aanvankelijk 2 zogenaamde pylons waren. Naast de pylon met het ruiterstandbeeld, stond er nog een toren met geometrische vormen. Een foto uit 1961 is te zien op GN8197 RAN.