Kweekschool de Klokkenberg, 1890 (Wilhelm Ivens, F21816 RAN)
Bij de opening 6 Mei schrijft het PGNC: “… De Christelijke normaalschool werd in 1846 in het vorige gebouw op den Klokkenberg geopend, terwijl met den bouw van de nieuwe school, naar de plannen van den heer J.W. Michielsen alhier, in 1886 werd begonnen door den aannemer, den heer Buskens. Voor den fraaien gevel en de geheele inrichting van het gebouw is het te betreuren dat het niet op een beteren stand staat, doch voor de leerlingen kon zeker geen plaats gevonden worden waar zij zich rustiger aan de studie kunnen wijden. Eene ruime vestibule, waarin zich de breede eikenhouten trap bevindt die naar de bovenlokalen leidt, maakt al dadelijk een gunstigen indruk. Licht en lucht in overvloed even als in het geheele gebouw, waar ook voldoende voor ventilatie gezorgd is. De benedenverdieping bevat 5 ruime lokalen, waarin 170 leerlingen der dagschool kunnen geplaatst worden. Deze lokalen, met banken van Amerikaans systeem, zijn van alles voorzien wat voor het onderwijs noodig is. De tweede verdieping, bestemd voor de kweekschool, bevat, behalve een kamer voor den directeur en eene kamer voor de directie, mede 5 niet minder ruime lokalen, waaronder een voor muziek en teekenen en een voor het onderwijs in de natuurkunde. Ook hier wordt alles gevonden wat in den ruimsten zin van het woord voor het onderwijs dienstig kan zijn. De privaten enz. steken, zoowel boven als beneden, geheel buiten het gebouw uit en zijn van waterleiding voorzien. In het sousterrain vindt men een groote gymnastiekzaal, terwijl de portierswoning geheel vrij buiten het gebouw staat. In één woord de geheele inrichting getuigt van zooveel zorg en overleg en is met zooveel zaakkennis daargesteld, dat deze school gerust een modelschool mag genoemd worden. Het hoofdcomité voor den herbouw verdient dan ook allen lof voor het grootsche werk, dat het wist tot stand te brengen en Nijmegen bezit hierdoor een inrichting te meer waarop men trotsch mag zijn.” (PGNC 6/5/1887)
In de Klokkenberg waren tot 1951 een lagere school, ulo en kweekschool gevestigd. In `1951 verhuisde de ulo naar de Ubbergseveldweg. In 1971 verhuisde ook Basisschool de Klokkenberg naar nieuwbouw aan de Ubbergseveldweg. Het pand werd in 1973 gesloopt.
De voormalige school de Klokkenberg, 1969 (Evert F. van der Grinten via F78890 RAN)
Nieuwbouw van de Raiffeisenbank , gezien vanuit de Augustijnenstraat, met links de Stikke Hezelstraat. Raiffeisenbank: boerenleenbank, onderlinge kredietvereniging ten dienste van de boerenstand. Opgericht in 1864 in Oostenrijk, 15/11/1968 (Fotopersbureau de Gelderlander via F14130 RAN Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
In 1967 vond de sloop plaats van Grote Markt 17, om plaats te maken voor de Raiffeisenbank. De architecten van dit gebouw waren J.A. de Bel en Ir. H.S. Meulenbelt uit Nijverdal. De aannemer was Aannemersbedrijf v/h G. Tiemstra en Zn. De bank heeft het pand een aantal keren intern als extern laten verbouwen, waarbij hieronder de opvallendste uiterlijke wijzigingen zijn opgenomen.
Allereerst zal echter worden ingegaan op de architecten de Bel en Meulenbelt. En hoe een Nijverdals architectenbureau -waarschijnlijk- aan een ontwerpopdracht in Nijmegen is gekomen.
Architecten de Bel en Meulenbelt
Het is mij niet bekend hoe de opdrachtgever Raiffeisenbank Over-Betuwe bij het architectenbureau uit Nijverdal terecht kwam. In ieder geval hebben de Bel en Meulenbelt tevens de Raifeissenbank van Nijverdal ontworpen en het is goed denkbaar dat de connectie via deze weg tot stand gekomen.
In ieder geval lijkt de Bel en Meulenbelt een bekend architectenbureau voor Nijverdal en omgeving te zijn: zo hebben zij hebben de nodige scholen en kerken ontworpen. Een belangrijk aanknopingspunt voor de Raifeissen-connectie is waarschijnlijk dat ze vóór de bouw van de Raiffeisenbank aan de Geraniumstraat de Hervormde kerk hebben ontworpen, waar de bank dus tegenover staat.
Bouwtekening Raiffeissenbank Grote Markt, datum tekening 21-2-1967, Architecten J.A. de Bel en Ir. H.S. Meulenbelt Nijverdal (D12.464330)
De Geraniumstraat Nijverdal: Nederlands Hervormde Kerk en de Raifeissenbank
Het Centrum, Constantijnstraat (vroeger Geraniumstraat) in Nijverdal, maart 2023 (Google Streetview)
In het Twentsch dagblad Tubantia, 28-11-1964 staat de vermelding van de aanbesteding van een Gemeentecentrum met kerkruimte voor de Nederlands Hervormde Kerk. Dezelfde krant schrijft op 28 september 1965 dat de kerk mogelijk “dit jaar” nog gereed is. (Daarbij plaatst zij ook een foto van de in aanbouw zijnde kerk). De Geraniumstraat heet tegenwoordig Constantijnstraat. Hieronder is een foto opgenomen, afkomstig van Google Streetview van de huidige situatie. Het gebouw is nog steeds in gebruik als protestantse kerk en heet “Het Centrum”
Raiffeisenbank Nijverdal
Voormalige Rabobank aan de Geraniumstraat (nu Constantijnstraat 12) Nijverdal, maart 2023 (Google Streetview)
De voormalige Raiffeisenbank staat recht tegenover het bovengenoemde Centrum aan de Geraniumstraat (tegenwoordig Constantijnstraat).
Eind januari 1966 vond de aanbesteding plaats van de bouw van een bankgebouw met woonhuis aan de Geraniumstraat te Nijverdal in opdracht van de Co-op Raiffeisenbank-Hellendoorn-Nijverdal. De laagste inschrijving was N.V. Nijham Nijverdal voor f168.563 (Twentsch dagblad Tubantia , 31-1-1966).
In dezelfde krant hebben de Bel en Meulenbelt die dag een advertentie geplaatst voor een ervaren bouwkundig opzichter voor de bouw van deze Raifeissenbank.
Het gebouw heeft een nieuwigheid: het autoloket. Een automobilist zal zonder uit te hoeven stappen zijn bankzaken kunnen regelen, waarvoor een apart loket gebouwd is. (Twentsch dagblad Tubantia, 1-2-1966)
Op de bovenstaande foto staat de huidige situatie weergegeven: een leegstaand pand. De Facebookpagina Leven in Nijverdal plaatst op 12 augustus 2015 dat op de bovenverdieping van de voormalige Rabobank een wietplantage is ontdekt.
Overige gevonden projecten
Hieronder staat een overzicht gegeven van gevonden projecten. Met daarbij nadrukkelijk een slag om de arm: er is nadrukkelijk niet uitputtend gezocht. De belangrijkste gevonden bron zijn Tubantia artikelen gevonden op Delpher.nl. Het is mij onbekend of het feit dat de gevonden projecten uitsluitend in Twente staan te maken heeft met of de Bel en Meulenbelt daadwerkelijk hun portefeuille alleen in Twente hadden of met de bronuitsluiting van Delpher:
Tweede gymnastiekzaal van Nijverdal (Twentsch dagblad Tubantia, 22-3-1961)
Eerste flat van Nijverdal: 15 woningen en winkel (Twentsch dagblad Tubantia, 16-11-1961)
Bungalow in Goor (Twentsch dagblad Tubantia, 20-2-1962)
Plaatsen geldautomaat, datum tekening 9-6-1988, Door p3b bouwcoördinatie
In 1988 laat de Coöperatieve Raiffeissen-Boerenleenbank B.A. haar eerste geldautomaat plaatsen.
Plaatsen 2e geldautomaat
Plaatsen 2e geldautomaat, Bouwkundig adviesbureau Croes B.V. 28-11-1994 D12.620474
In de jaren 90 volgde de plaatsing van de 2e geldautomaat.
Verbouwen voorgevelpui en plaatsen geldstortautomaat (23-2-1998)
Eind jaren 90 werd de voorgevelpui aangepast en een geldstortautomaat geplaatst.
D12.661994 Nieuwe aluminium pui + geldstortautomaat, datum tekening 26-1-1998 Van Kessel & Janssen bv Ingenieursburo
In ieder geval in 2019 zit Faceland in het pand (Google Streetview).
juli 2019: de pinautomaten werken nog wel, het kantoor van de Rabobank is intussen verdwenen. Op dat moment zit er Faceland (Google Streetview)Google Streetview juli 2019
Huidig
Momenteel (augustus 2023) is het pand gebruik als “Citystore” oftewel de VVV. Er staan nog steeds pinautomaten, zij het van een andere partij. De muren zijn wit/lichtgrijs geschilderd, met een grijze band op de begane grond
Huidig: voormalige Rabobank is tegenwoordig de Citystore (september 2023)
Vanuit de Broerstraat in de richting van de Molenstraat, links op de voorgrond de Pauwelstraat; 1955 (GN3909 RAN)
In 1955 vond de herbouw plaats van juwelier en horloger van Baal, op de hoek van de Molenstraat en Pauwelstraat. Het gebouw is ontworpen door architect ten Have.
Bij de opening in 1955:
“Juwelierszaak van Eug. van Baal in Korte Molenstraat fraai herbouwd
In de Korte Molenstraat, op de hoek van de Pauwelstraat, is vanmorgen onder grote belangstelling de nieuwe zaak geopend van de juwelier en horloger Eugène van Baal, een bekend Nijmeegs bedrijf, dat in de Septemberdagen van ’44 in de Korte Molenstraat in vlammen opging en daarna jarenlang in een noodpand was gevestid, laatstelijk in de Bisschop Hamerstraat. Wethouder M. Duives verrichtte de opening en bood namens het gemeentebestuur aan de eigenaar, de heer Th. Van Baal en aan mevrouw van Baal zijn gelukwensen aan met dit fraaie pand, dat een juweel betekent voor de binnenstad.
Het welkomstwoord sprak de architect de heer J. ten Have uit Nijmegen, die de wethouder begroette en dank bracht aan allen, in het bijzonder aan Moolenaar’s Aann. bedrijf, aan de fa. B. Lommerse, die voor de betimmering zorgde en aan allen, technici en onderaannemers, die de bouw hebben tot stand gebracht. Op prettige wijze hadden zij aan deze bouw gewerkt en het resultaat stemde tot grote tevredenheid. Spreker wenste de heer en mevrouw van Baal geluk bij de opening van de nieuwe zaak.
Wethouder Duives herinnerde dan de lijdensweg, die ook de heer Th. van Baal, evenals alle getroffenen in de binnenstad, heeft moeten bewandelen, voordat hij zijn mooie nieuwe zaak kon openen. Het bombardement van Febr. En daarna nog eens een bombardement hadden hem getroffen, jarenlang noodwinkelen volgde en gedurende deze tijd werden de voorbereidingen getroffen voor de herbouw van de zaak in de oude vertrouwde omgeving. Spr. sprak er zijn voldoening over uit dat drie juweliers in de binnenstad elkaar weer hadden opgezocht, zodat de stadgenoot en de vreemdeling gelegenheid krijgen in kort bestek hun keuze te maken. Hij noemde het frappant hoe deze juweliers op zulk een voortreffelijke wijze, zowel extern als inwendig hun zaken hebben herbouwd. Ze toonden daarbij een breed inzicht te bezitten: ze lieten panden zetten die er zijn mogen. Nijmegen verheugt zich over het voorrecht middenstanders te bezitten, die kosten noch moeite sparen om hun zaken een eerste-rangs cachet te geven, zodat niet alleen de stadgenoot, maar ook de vreemdeling, die zijn eisen stelt, wordt aangetrokken. De stad moet iets te bieden hebben; door een zaak als die van de heer van Baal wordt de aantrekkelijkheid van de city verhoogd.
D12.421120 Plan voor de bouw van een winkelpand met bovenwoning aan de Korte Molenstraat hoek Pauwelstraat, datum tekening 27-3-1953, architecten Ch. V. Heelsbergen en J.H. ten Have
De wethouder had lof voor de heer van Baal, wiens naam een vertrouwde klank heeft in de juwelierswereld en bij de kopers.
Spr. had ook grote waardering voor de architect de heer J. ten Have, die dit pand op een interessante wijze heeft ontworpen en voor de aannemer die het op solide wijze heeft uitgevoerd. Hierna opende de wethouder de deur van het nieuwe pand, waarbij het alarm- en vreugdesein tegelijk, in werking trad. De heer Th. van Baal sprak een woord van herinnering aan de dag waarop de oude zaak werd verwoest, – een dag waarop de familie door de dood van zijn moeder in rouw werd gedompeld. Spr. herdacht ook zijn vader, die de grondslag had gelegd van het bedrijf. Hij wijdde waarderende woorden aan wethouder Duives en de gemeente-instanties, aan de architect en zijn assistent, aan de aannemer en zijn medewerkers en aan allen, die tot het welslagen van bouw en inrichting hun bijdrage hebben geleverd.” (De Gelderlander 30/6/1955)
Juwelier Eugene van Baal, hoek Molenstraat Pauwelstraat. Let op het prachtige metselwerk van de muur aan de Pauwelstraat architect ten Have
Naast de appartementen in de Molukkenstraat tekende architect Rodenburg ook de vrijstaande woning Archipelstraat 251. Huidig, September 2022 (Google Streetview)
Naast de appartementen in de Molukkenstraat tekende architect Rodenburg ook de vrijstaande woning Archipelstraat 251.
De eerste bouwtekening lijkt van 13-6-1952 te zijn geweest, met een wijziging “opdr”? Gew. 9-7-1955. Rodenburg is tevens ontwerper van de 122 appartementen aan de Molukkenstraat. De half getekende zijgevel op onderstaande tekening is Molukkenstraat 34.
Daarbij is opvallend dat de achterkant van de woning veel opener is dan de voorkant.
Voorgevel Bouwplan eengezinswoning a/d Archipelstraat Beh. Bij Bouwplan 122 woningen Molukkenstraat Voor N.V. Aann. Bedr. v/h Tiemstra (D12.421556)Achtergevel Bouwplan eengezinswoning a/d Archipelstraat Beh. Bij Bouwplan 122 woningen Molukkenstraat Voor N.V. Aann. Bedr. v/h Tiemstra (D12.421556)
In 1996 is er aan de voorkant een erker aangebouwd en in 2000 2 dakkapellen. Bron: Digitaal bouwarchief)
1979-1982 Waalkade/ Rode Toren, Nieuwe Markt Oude Haven/ Kromme Elleboog
Kromme Elleboog (september 2026)
Blok 26 is een samenwerking tussen architect Paul van Hontem en Ir. W.H. Verschoor. Het heeft 2 groene binnenterreinen. Een belangrijk onderdeel van het ontwerp was het contact met de Waal.
De Katholieke Woningvereniging Kolping (tegenwoordig Talis) krijgt eind jaren ’70 opdracht om in het meest westelijke deel van de Benedenstad goedkope woningen te bouwen. Kolping neemt samen met het Buurtcomité Benedenstad het initiatief voor de samenwerking tussen van Hontem en het Architectenbureau Hornstra Verschoor Key. Het gaat daarbij vooral om de woningontwerpen.
Bij de bouw gaat om sociale woningbouw, waarbij veel verschillende woningtypes. Het gaat dan zowel om grondgebonden woningen als appartementen. Daarbij zijn de woningen zo veel mogelijk op de Waal gericht. Voor het contact met de Waal zijn er onderdoorgangen gebouwd. Daarnaast zijn er 2 groene binnenterreinen, het binnenplein op de foto ligt pal aan de Waalkade.
Bronnen en verder lezen
1979-1982 Groen binnenplein Kromme Elleboog aan de Waalkadearchitect van Hontem
Rechts schoenenwinkel van Haren op de hoek met de Pauwelstraat, gezien vanuit de Molenstraat ,links Boekhandel Kloosterman, 23/10/1950 (F12976 RAN)
Jarenlang heeft op de hoek van de Broerstraat en Pauwelstraat het filiaal van schoenenwinkel van Haren gezeten. Begin September 1950 heropent van Haren haar winkel, vlakbij haar voormalige winkel. Het ontwerp is van de architecten Deur en Pouderoyen.
Oorlog
Daarvoor had de firma een winkel gehad op de hoek van de Korte Molenstraat en de Pauwelstraat. Deze ging in de oorlog in vlammen op. Van Haren had in de tussenliggende jaren als noodwinkel bij de familie Käller ingewinkeld.
Blommestein
De Gelderlander 17/12/1949 meldt dat eerdaags de bouw zal beginnen, waar het schoenenmagazijn van de firma van Haren zal worden gevestigd. “Eigenaren van dit pand zijn de dames Blommestein”. Blommestein had meer dan 40 jaar zijn apotheek op de hoek van de Broerstraat en Pauwelstraat gehad (De Gelderlander 25/6/1954), dus waarschijnlijk op de locatie waar nu van Haren komt. Aangezien Blommestein “op leeftijd” is, gaat hij samen met de apotheek van Bijleveld in de Jorisstraat. Deze apotheek gaat echter in september 1944 in vlammen op. De apotheek Blommestein-Bijleveld wordt in 1954 in de Burchtstraat herbouwd, eveneens volgens ontwerp van Deur en Pouderoyen.
Nieuw filiaal van Haren
Rechts van Haren;
Broerstraat gezien richting het noorden met allemaal nieuwe winkelpanden. Straat is verbreed, 1955-1960 (dr. Jan Brinkhoff via D57 RAN CCO)
Het ontwerp van de winkel is afkomstig van het architectenbureau Deur en Pouderoyen. Boven de winkel zijn er vijf bovenhuizen. De aannemer was H. van Oosterhout.
Bij de opening in september 1950 schrijft de Gelderlander:
“Schoenenpaleis van Haren in binnenstad herrezen
Broerstraat 51 architecten Deur en Pouderoyen voormalig schoenwinkel van Haren, 2023
Het pand rechts is het filiaal van van Haren; Zicht op de St. Dominicuskerk met daarvoor de nieuw gebouwde winkelpanden aan de oostzijde van de Broerstraat : het Warenhuis A.A. van der Borg, Juwelier Firma Jac van Baal, Hommen Stoffenhandel, Zaadhandel Lahey & Fliervoet en Schoenhandel Van Haren., 1951 (F12975 RAN)
Op de hoek van de Broerstraat en de Pauwelstraat is een imposant nieuw gebouw verrezen. Het is het schoenenpaleis van de firma van Haren, die binnenkort het vijf en zeventigste van haar, over ons hele land verspreide filialen, zal gaan openen.
In Nijmegen betreft het evenwel geen nieuwe zaak; reeds tal van jaren had de firma hier een filiaal, dat op de hoek van de Korte Molenstraat en de Pauwelstraat was gevestigd. In de oorlogsdagen het door brand ten gronde.
Naar ontwerp van het architectenbureau Deur en Pouderoyen kwam een nieuw gebouw tot stand dat onze binnenstad siert en dankzij de vijf bovenhuizen, die er zijn opgenomen, het woningtekort helpt bestrijden.
In een korte plechtigheid, welke gistermiddag in de ruime winkel met zijn uitmuntende verlichting en zijn fraaie betimmering plaats vond, bracht de verkoopleider van Van Haren’s schoenmagazijnen, de heer H. Haak, dank aan allen, die dit werk in zo korte tijd hebben tot stand gebracht. De aannemer, H. van Oosterhout, de architecten, de onderaannemers, de familie van Hooren, die het filiaal beheert, de staf van toegewijd personeel, de étaleurs, allen kregen grote lof voor hun goede zorgen die na de verwoesting weer tot de glorieuze herbouw hebben geleid.
Bijzondere dank bracht spr. aan de familie Käller, bij wie van Haren al die jaren had ingewinkeld en die de grootst mogelijke gastvrijheid verleende.
Nadat hij zich nog eens bijzonderlijk tot het echtpaar van Hooren had gericht, welks trouw, werkzaamheid en oprechtheid in de moeilijke jaren erkenning vonden, voldeden de filiaalhouders aan het verzoek van de heer Haak om aan de kooplust van het publiek, dat buiten stond te dringen, tegemoet te komen.
De brillante, overzichtelijke zaak, met zijn prachtige étalages aan Broer- en Pauwelstraat werd geopend.” (De Gelderlander 9/9/1950)
Geschiedenis van Haren
Paginagrote Openingsadvertentie van Haren’s Schoenfabrieken Nijmegen (PGNC 24/3/1933 en De Gelderlander 24/3/1933)
In 1924 verhuisde Ivo’s leerhandel naar de Groote Markt in Waalwijk, waarbij het voormalig postkantoor als magazijn werd ingericht. In 1929 werd de fabriek onderdeel van “N.V. Ivo van Haren’s Schoenfabrieken”. Hij was daarmee een van de eersten die in de schoenenbranche de gehele kolom van leerlooierij tot winkel beheerste. Daarna ging het snel: zowel in de uitbreiding van de productie en haar fabriek als de uitbreiding van het aantal winkels. Afgaande op de advertentie was Nijmegen de 13e plaats met een Van Haren filiaal; in 1937 opent van Haren haar 50ste filiaal.
Ook van Haren had te maken met de neergang van de Nederlandse/Europese schoenenindustrie. In 1977 werd de montage-afdeling in Den Bosch en de looierij in Waalwijk gesloten. Het bedrijf werd nu een winkelketen met eigen productiebedrijf. In 1985 nam het Duitse Deichmann de onderneming over. In 1989 stopte ook het productiebedrijf: van Haren vanaf dat moment alleen nog een winkelketen. In 2010 telde het 126 winkels, 1 meer dan in 1989.
Huidig
Broerstraat 51 in augustus 2023 vestiging Pink Gellac
Tegenwoordig (maart 2024) heeft van Haren haar winkel op de Burchtstraat 35 en daarnaast een winkel op Zwanenveld 9051-9053.
Sinds 2022 zit op Broerstraat 51 ( augustus 2023) een vestiging van Pink Gellac. Hiervoor zat een vestiging van Rituals. Zij is verhuist naar iets verderop, Broerstraat 52.
Het Park Leeuwenstein was vroeger de tuin van Villa Leeuwenstein. Het lijkt wat verborgen te liggen door de bebouwing van de Marialaan en de Bosduifstraat. Dat het park mogelijk wat onbekend is, is onterecht: er staan veel verschillende bomen, waaronder bijzondere soorten.
Historie
Huize “Leeuwenstein”, gebouwd midden 19e eeuw, gesloopt in 1958., 1900-1940 (F67065 RAN)
Het Park Leeuwenstein was vroeger de tuin van de gelijknamige villa, welke in het midden van de 19e eeuw is gebouwd. Het is in 1958 in vervallen toestand gesloopt. Het koetshuis staat er nog wel en staat aan de rand van het park. Ook is het park de tuin van de Middelbare Tuinbouwschool geweest. Deze school is inmiddels gesloopt, maar de conciërge-woning staat naast het koetshuis.
Een mooie foto van het park met tuinbouwschool uit begin jaren 60 is te vinden op F88678.
Bijzondere soorten bomen
Park Leeuwenstein, augustus 2023
In het park staan veel verschillende bomen, waaronder een aantal bijzondere soorten. De bijzondere bomen zijn onder andere:
Hemelboom
Komkommermagnolia
Libanonceder
Moseik
Helaas zijn de 2 grootste bomen afgelopen jaren verloren gegaan:
De 24 meter hoge mammoetboom.
Door de storm in januari 2018 is de 25,6 meter hoge moerascipres omgewaaid
Een beschrijving van deze bomen (en tevens bron van bovenstaande lijst) is te vinden op monumentaltrees.
De wit geschilderde woningen aan de de Wetstraat in de richting van Generaal Smutsstraat, maart 2023 architecten Evers en Sarlemijn
In 1951 kregen Evers en Sarlemijn van Woningvereniging “Nijmegen” opdracht om een bebouwingsplan voor een gedeelte van Heseveld te ontwerpen. Het ging dus daarbij niet alleen om de gebouwen, maar ook om de indeling van de buurt. Het complex met de Bothastraat en de de Wetstraat was het eerste onderdeel.
Beeld
Bijschrift: “De Wetstraat heet dit straatje waaraan de eengezinswoningen van het Zuid-Afrika-blok staan opgesteld. De straat heeft alleen nog maar en puinverharding doch deze week al trekken de nieuwe bewoners op om hun huizen te bezetten. Op de achtergrond de drie verdiepingen hoge flatblokken”. (Nijmeegsch Dagblad, 11-9-1952)
De woningen aan de Wetstraat waren de eerste woningen die werden vrijgegeven: de eerste bewoners zijn rond september 1952 Nijmeegsch Dagblad, 11-9-1952) hiernaar toe verhuisd. Op dat moment heeft de straat alleen nog puinverhanding. Dat is al beter dan de andere straten in het nieuwe complex: daar ontbreekt de weg (vrijwel) volledig.
“Deze woningen, fris geverfd, zijn de z.g. één-gezinswoningen. Het zijn uiterlijk kleine maar van binnen zeer ruime huizen, geschikt voor niet te grote gezinnen (op een enkel hoekhuis na). In totaal staan er 72 van in het complex. De huizenrijen staan niet parallel langs de straat: hierdoor hebben de architecten Evers en Sarlemijn uit Amsterdam, verkregen dat de weg geen doodse aanblik biedt maar daarentegen een diepte verkrijgt welke het oog aangenaam streelt.”
De eerste door mij gevonden kleine advertentie in de krant stamt uit september 1953: In de Wetstraat 27 is in De Gelderlander 12/9/1953 een Bolex te koop. Overigens is er ook een advertentie met het verzoek tot woningruil gevonden op De Gelderlander 8/7/1953: verzoek tot ruil nieuwbouw Dennenstraat voor nieuwbouw Wolfskuil, Wetstraat 30. In De Gelderlander 3/10/1953 staat een moderne kinderwagen te koop bij Bothastraat 9.
Stijl
Het eerste wat in de straten opvalt zijn de witgeschilderde woningen. “In het Bouwkundig Weekblad van 1955, waarin de Afrikabuurt en de Bouwmeesterbuurt werden besproken, wordt het witte schilderwerk “als een ‘buitengewoon charmante’ vondst” beschreven.”
Bossche school
Evenals de rest van de buurt, zijn de woningen gebouwd in de stijl van de Bossche School. De Beeldatlas: “cultuurhistorische achtergronden kan een zekere zichtbaarheid geven aan de ruimte, omdat de verhouding tussen de dikte en de afstand van de muren mede ruimtebepalend is. Vandaar dat de plasticiteit van de muren sterk wordt benadrukt. In Heseveld is dat overduidelijk gebeurd bij de ingangspartijen en de ramen. De ramen zijn achter in de muur geplaatst. De muurdikte als expressiemiddel springt des te meer in het oog door de wit geschilderde dagkanten. Een vergelijkbare kunstgreep is op grotere schaal toegepast in het eerste complex waar de eengezinswoningen op het binnenterrein helemaal wit zijn geschilderd.”
Bothastraat, gezien in de richting van de Cronjéstraat, 1975 (Fotopersbureau Gelderlander via F20956 RAN, auteursrechthouder J.F.M. Trum CC-BY-SA)
Deze 2 straten zijn een soort binnentuin van het blok, omgeven door 3 hoog bouwlagen van de omliggende straten. Vanuit de Cronjéstraat gezien hebben de woningen de linkerkant van de straat een voortuintje, hoewel veel tuintjes betegeld zijn. Een ander verschil zijn de ingangen: links met een boogje, rechts een portaaltje met driehoekje. De eerste verdieping bestaat aan de voorkant uit 3 keer 2 kleine ramen. Alle vensters liggen wat dieper in het pand, waarbij de niet witte vensterbank zorgt voor een extra accent. Net als in de rest van de wijk, helt het dak iets over. Achter de woningen liggen tuinen.
De Wetstraat, 1984 (Ber van Haren via KN13904-18 RAN)
Bothastraat, 1984 (Ber van Haren via KN13904-16 RAN)
Maak van het leven een schilderij waar je warm van wordt aan het Fortuna complex, augustus 2023
Op de plek van Fortuna stond de St. Theresiakerk. Deze werd samen met het zusterhuis en de kleuter- en meisjesschool in 1993 gesloopt. Het complex Fortuna bestaat uit104 seniorenwoningen, gebouwd in de jaren 90. Opvallend is het grote schilderij “Maak van het leven een schilderij waar je warm van wordt”.
De R.K. H. Theresiakerk, Waterstraat 148-150,(ontworpen in 1928/1929 door de Benedictijner Monnik-Architect Dom Paul Louis Denis Bellot (7-6-1876 – 5-7-1944) en Hendrik Christiaan v.d. Leur (12-8-1898 – 8-1-1994), 1930 (bewerking van F1557 RAN)
De H. Theresiakerk is in 1928 ontworpen door Dom Bellot (Dom Paul Louis Denis Bellot, 7-6-1876 Parijs – 5-7-1944 Montreal) in samenwerking met Hendrik Christiaan v.d. Leur (12-8-1898 Velsen – 8-1-1994 Nijmegen). Dom Bellot was een Benedictijner monnik en architect.
Een van de redenen dat dit schilderij mij blij maakt, is dat hier het laantje in het Florapark staat afgebeeld. Zo te zien in de herfst en in de winter. De maker van het schilderij is mij onbekend.
Fortuna aan Biezenplein, augustus 2023 (De eigenaar van de fiets heeft minder geluk: het zadel is er af)
Fortuna
Op de plek van Fortuna stond de St. Theresiakerk. Deze werd samen met het zusterhuis en de kleuter- en meisjesschool in 1993 gesloopt. Hiervoor in de plaats kwam Fortuna, school de Aquamarijn en voorzieningenhart De Biezantijn. Fortuna is een seniorencomplex, bestaande uit sociale huurwoningen van Portaal (voorheen Woningstichting Nijmegen). Het complex is een ontwerp van Van Heelsbergen-Jansen-Omms BV, architecten en ingenieurs uit Arnhem. In plaats van de Biezenstraat te hernummeren, heeft de gemeente in 1994 gekozen voor de naam ” Biezenplein”.
Godin Fortuna
Zoals gebruikelijk in de Biezen, krijgt nieuwbouw de benaming dat verwijst naar het Romeinse verleden. Fortuna is de godin van het toeval of van het lot, zowel van het geluk als van het ongeluk. Het is een grillige godin; zij is vooral een beeld … van het bijzonder het onverwachte en het onverhoopte in het menselijk bestaan.
Burchtstraat 2: tegenwoordig zit in dit pand Douglas (augustus 2023)
De bouw van de herenkledingzaak van Dijk en Witte zorgde voor de voltooiing van de oostzijde van de wederopbouw van de Broerstraat. Het nieuwe pand staat (nagenoeg) op de plek waar het vooroorlogse pand heeft gestaan. In 1892 begon van Dijk en Witte een confectiemagazijn op de Grote Markt 8. Na de Tweede Wereldoorlog werd dit pand onteigend en gesloopt. Op (vrijwel?) dezelfde plek bouwde de firma een nieuwe zaak. Rodenburg was hiervan de architect.
Vooraf
In 1930 waren Vroom & Dreesmann (midden) en Bahlmann (rechts) nog 2 afzonderlijke zaken. Enkele jaren later zal Bahlmann bij Vroom & Dreesmann worden gevoegd. Foto: Nijmegen 700 jaar stad werd groots gevierd: in de hele stad werden gebouwen feestelijk geïllumineerd, zoals het gebouw van Vroom en Dreesmann in het midden, links van Dijk en Witte en rechts Bahlmann. De verlichting was een initiatief van de Nijmeegse Erkende Installateurs Vereniging en werd uitgevoerd door de firma’s Beukering en Alewijnse, 25/8/1930-30/8/1930 (GN11829 RAN)
In 1892 begon van Dijk en Witte een confectiemagazijn op de Grote Markt 8. Na de Tweede Wereldoorlog werd dit pand onteigend en gesloopt.
Lees hier het verhaal van voor de oorlog:
Rechts van Dijk en Witte, Grote Markt gezien in de richting van de Korte Burchtstraat, gedateerd 1895-1903 (D149 RAN)
Het door het bombardement van 22 februari 1944 totaal verwoeste pand van Vroom en Dreesmann (rechts) met op de achtergrond de restanten van de St. Augustinuskerk; links de schoenenzaak van de gebroeders Raemakers en de herenmodezaak van Van Dijk en Witte, 22/2/1944-30/6/1944 (GN11080 RAN)
De Gelderlander schrijft bij de opening in september 1955:
“Van Dijk en Witte in het hartje stad verrezen
Op de hoek van de Broerstraat en de Burchtstraat, juist tegenover de historische Blauwe Steen is een modern gedistingeerd zakenpad verrezen, dat uit hoofde van de firma welke er haar bedrijf in heeft heropende, een andere voor Nijmegen historische traditie tot nieuw leven brengt. De fa. van Dijk en Witte, sinds 1892 in de Keizer Karelstad gevestigd, kon namelijk vanmorgen onder enorme belangstelling haar nieuwe ruimten voor heren- en jongenskleding officieel openen. De nieuwe zaak welke thans het gebouw op de Markt, dat vanwege de herbouw van de stad tegen de grond moest, vervangt, betekent de hoeksteen voor de thans voltooide bebouwing van de Broerstraat aan de Oostzijde. Het fraaie gebouw betekent tevens een van de belangrijkste aanwinsten van de hernieuwde city waarvan de voltooiing naar alle verwachting in 1956 kan worden gevierd.
Het was de president-commissaris van Van Dijk en Witte, de heer J. Taminiau, die vanmorgen bij de openingsplechtigheid de vele prominente aanwezigen onder wie de burgemeester met mevrouw Hustinx en wethouder M. Duives begroette om daarna het woord te geven aan de architect, de heer R.G. Rodenburg, die een korte inleiding hield alvorens hij het gebouw aan de fa. van Dijk en Witte overdroeg. Spr. bracht dank aan de Aannemer de fa. Nederland voor de wijze waarop ze dit pand, op een betrekkelijk klein terrein, in een zeer groot tempo heeft tot stand gebracht. Daarnaast had spr. veel waardering voor onderaannemers. De samenwerking was bijzonder prettig geweest, ook met de opdrachtgever, aan wie de architect hierna het pand overdroeg. De heer A. Witte aanvaardde het pand uit naam van de firma en dankte de architect, de aannemers en onderaannemers. Na de gemeent-instanties, met name de Dienst van Openbare Werken te hebben bedankt, verzocht de heer Witte de burgemeester de zaak te openen. De burgemeester nam hierop het woord om namens het gemeentebestuur zijn gelukwens aan te bieden met de geslaagde voltooiing van deze bouw, welke een voorgeschiedenis heeft gehad. Het heeft geruime tijd geduurd voordat de eerste maatregelen konden worden genomen welke tot de herbouw hebben geleid. Toen de zaak evenwel rijp was, werd met enorme spoed aan de bouw gewerkt. Het resultaat was voortreffelijk, een harmonisch gebouw is ontstaan waarin van Dijk en Witte, op grond van haar historische binding met Nijmegen, op waardige wijze haar bedrijf kan voortzetten.
Voorgeschiedenis
Hierna nam de oudste vertegenwoordiger van de fam. Witte, de heer J. Witte, het woord om de geschiedenis van het bedrijf in Nijmegen te releveren. In de vorige eeuw werden op de Grote Markt twee panden afgebroken, no. 7 en no. 8, om plaats te maken voor een waardige huisvesting van het confectiemagazijn van Dijk en Witte. In 1892 heeft spr. de eerste steen gelegd op de Grote Markt, hoek Scheidemakersgas. Na bijna zestig jaar bloeiend zakenleven volgde de onteigening op basis van de wet op de materiële oorlogsschade. Het resultaat was vooralsnog dat van Dijk en Witte heeft vergoed gekregen een bedrag dat net even genoeg was om de grond aan te kopen, waarop het nieuwe gebouw thans staat. Voor de bouw van dit pand heeft de fa. van de overheid niets ontvangen, zelfs niet de afbraak van het oude pand, aldus spr. het gebouw is thans gereed en het staat er trots en uitdagend ondanks de wederopbouw, aldus spr., die de overtuiging had dat de oude clientèle van de zaak in Nijmegen, waarvan hij van 1910 tot 1916 directeur is geweest, van Dijk en Witte niet in de steek zal laten. Hij gaf de verzekering dat de medewerkers de naam van de firma zullen hooghouden.
Na de woorden van de heer J. Witte spraken de heer P. Bartels, directeur van de inkoopvereniging Pehoda, de heer B. de Bruijn namens het personeel, Dr. P. van Hasselt als vriend van de fam. Witte, de heer J. Taminiau, president-commissaris van van Dijk en Witte, die namens de familie geluk wenste. De heer A. Witte sprak tot slot van deze geslaagde plechtigheid een dankwoord, vooral tot zijn medewerkers, voor hun goede samenwerking en hun zorgen welke aan deze dag zijn voorafgegaan. Hierna bezichtigden de genodigden het gebouw, met zijn prettig interieur, zowel op de benedenverdieping waar men de grootste variatie vindt op het gebied van herenkleding als op de bovenverdieping, waar kinderkleding in grote verscheidenheid is ondergebracht. (De Gelderlander 21/9/1955)
Architect Rodenburg lijkt vooral veel wederopbouw van winkels en nieuwbouw van wooncomplexen te hebben ontworpen.
Gemeentelijke Monumentenlijst
Het gebouw staat op de Gemeentelijke Monumentenlijst als “Beeldbepalend pand”: dit betekent dat alleen de buitenkant beschermd is. Daarbij heeft het als waardering:
“Burchtstraat 2 maakt stedenbouwkundig onderdeel uit van het wederopbouwplan van de Nijmeegse binnenstad en is hier een expressie van. Stedenbouwkundige waarde vanwege het forse bouwvolume, in breedte en hoogte, dat de hoek Burchtstraat-Broerstraat accentueert en dat aan de omgeving is aangepast. Er is sprake van ontwerpkwaliteit van de gevels vanwege het door kleurstelling, materiaalgebruik en vorm gevormde eigen gezicht van het gebouw in modernistische trant. Het beeldbepalende karakter van het pand is onvervangbaar in relatie tot de context van de Nijmeegse binnenstad.”
