Wonen, werken, leven, oud en nieuw, natuur en gebouwd in Nijmegen
1950 Archipelstraat 274 en Molukkenstraat 6 t/m 22 Galgenveld
In 1950 ontwerpt Kuipers de appartementen aan de Molukkenstraat 6 t/m 22. De achterliggende garages staan daarbij aan de Borneostraat. Opvallend daarbij is, dat het complex tevens bestaat uit 1 woning aan de Archipelstraat. Rodenburg zal hetzelfde tekenen: eveneens appartementen aan de Molukkenstraat en een vrijstaande woning aan de Archipelstraat.
1953 Ziekerstraat 2/Molenstraat 5-7
In september 1953 opent Kreymborg haar nieuwe nieuwe winkel op de hoek van de Ziekerstraat en Molenstraat. Deze is herbouwd op de plek waar haar gebouw stond dat tijdens het bombardement van februari 1944 is verwoest. Dit is de laatst gevulde hoek van de 4 hoeken van de belangrijke kruising Molenstraat/Broerstaat en Ziekerstraat/Plein1944. Opvallend daarbij is, dat alle 4 ontwerpen een plat dak hebben.
Kreymborg zit sinds 1930 in Nijmegen.
Op de bovenstaande foto staat links op de hoek met rond uithangbord de oude Kreymborg winkel. Vergelijkend met de bovenste foto staat de nieuwe Kreymborg tevens op de plek van een kapper en ’t Jagershuis. Het portaaltje heeft het bombardement wel overleefd en is een restant van de verwoeste Petrus Canisiuskerk. Deze is gesloopt bij de bouw van de nieuwe Petrus Canisiuskerk oftewel Molenstraatkerk.
Nadat haar pand was verwoest, zat ze op tijdelijke plekken.
Het nieuwe gebouw is ontworpen door F. Kramer van het Architectenbureau Kramer en Balabrega uit Haarlem. De aannemer was (de heer Konings van) Aann. Mij Nederland te Nijmegen.
Bij de opening schrijft De Gelderlander 25/9/1953:
“Nadat de aanwezigen in de gelegenheid waren gesteld om de directie geluk te wensen sprak de wethouder M. Duives een woord van felicitatie namens de gemeente Nijmegen. Spr. uitte zijn grote voldoening over het resultaat hetwelk op dit punt van de Stad is bereikt. Vier jaar geleden toen de fa. Voss haar gebouw tot stand had gebracht vroegen we ons af: hoe lang zal het nog duren voordat de vier hoeken compleet zijn, aldus spr. Veel besprekingen zijn aan de bouw vooraf gegaan. Spr. was zeer verheugd dat dit mooie pand thans behoorlijk aansluit aan het entree van de nieuwe stad.
De architect, de heer Kramer sprak hierna een woord van gelukwens en bood de directie een raampje aan in een van de paskamers. Het stelt de Phoenix als symbool van eeuwige verjonging.”
Kreymborg is op een later tijdstip naar de Burchtstraat verhuisd. Momenteel zit ING in het pand.
Zoals gezegd was F. Kramer de architect. Hij ontwierp voor Kreymborg meerdere panden: Over de architect Kramer is nog weinig te vinden, daarom wordt op deze plaats hier wat uitgebreider bij stil gestaan.
Frederik Marinus Kramer is geboren 18-5-1902 te Amsterdam en overleden na 1977. Kramer verhuisde na zijn huwelijk in 1928 naar Haarlem, Koninginneweg 46. Kramer was in de jaren 50 aanvankelijk geassocieerd met achtereenvolgens de architecten C. den Heyer en later met J.M. Balabrega. De bureau’s waren gevestigd op Kenaupark 1 en Nieuwe Gracht 76 in Haarlem.
Hieronder staan de gevonden werken weergegeven:
Voor Kreymborg:
Amsterdam
Overig
Cuypersbulletin: Nieuwsbrief van het Cuypersgenootschap, Vereniging en Stichting tot behoud van negentiende‐ en twintigste‐eeuws cultuurgoed in Nederland. jaargang 20 ‐ 2015 ‐ nummer 1 (Pdf)
Post 65 architectuur in Den Haag 1965-1995, Monumentenzorg Den Haag (Pdf)
https://www.bossche-encyclopedie.nl/panden/schapenmarkt%207.htm
Archief van Architectenbureau G. Husslage en rechtsvoorganger
1910? 1913 (opening), Mariënburg 67 Centrum
Het witte pand aan de Mariënburg vooral bekend als spaarbank. Oorspronkelijk is het gebouwd als bijbank van de Nederlandsche bank. Architect Salm ontwierp het gebouw in de Um-1800 stijl.IN 1953 vond een verbouwing plaats door A. van der Kloot.
Het witte pand aan de Mariënburg is gebouwd als gebouw van de Nederlandsche bank.
Bij de Bankwet van 1863 had de Nederlandsche Bank opdracht gekregen om in het hele land agentschappen te openen. In Rotterdam moest een bijbank komen en in elke provincie moest minimaal 1 agentschap geopend worden. Op 18 mei 1864 werden de bijbank en de 12 agentschappen geopend. Echter: Nijmegen hoorde hier nog niet bij.
Vanaf 1865 had de Nederlandsche Bank echter wel een correspondent: A. Noorduyn & Zonen, gevestigd op Korte Brouwerstraat 9. In 1872 verhuisde de firma naar de Oude Haven 88. De Nederlandsche Bank kocht zelf een pand op de Stikke Hezelstraat-Augustijnenstraat in 1872. Eind 19e eeuw was het pand te klein geworden en daarom besloot de Nederlandsche Bank een nieuw gebouw te bouwen. Zij liet deze bouwen op de Mariënburg, welk gebied zich ontwikkelde tot financieel centrum van Nijmegen. De bouw vond plaats op een voormalig kazerneterrein.
Het gebouw was een ontwerp van de beroemde architect Abraham Salm ((1857-1915). uit Amsterdam. De meeste van zijn ontwerpen zijn voor utiliteitsbouw. Hij was huisarchitect van de Nederlandsche Bank. Dit gebouw is het laatste gerealiseerde werk van Salm. Het beeldhouwwerk is gemaakt door G. van Eembergen.
Behalve de witte muren, vallen allereerst de klokgevels op.
De Gemeentelijke Monumentenlijst: “voorgevel een typisch voorbeeld van historiserende architectuur uit de vroege 20ste eeuw, die teruggrijpt op klassieke motieven en tegelijk ook op late Duitse barok, en daarom wel um 1800-stijl genoemd. De luchtig overkomende gevel is in zijn geheel bijzonder en heeft nog vele markante elementen in opbouw en stucco decoraties. Het interieur kent nog slechts enkele originele, of anderszins bijzondere, elementen, zoals de kluizen in de kelder en de betimmerde achterkamer in de tweede bouwlaag. Met de typische gevel vormt het pand een zeldzaam voorbeeld in Nijmegen van een bedrijfsgebouw in deze historiserende stijl uit de vroege 20ste eeuw en heeft daarmee aanzienlijke architectuurhistorische waarde.”
Op de begane grond zijn de koppen van Mercurius, de Romeinse god van de handel, te zien. Boven de ingang zijn aan beide kanten de wapens van Nijmegen en Gelderland aangebracht.
Modern voor die tijd, was dat de bank gebouwd was in een constructie van gewapend beton. Hierbij waren ook de muren, vloeren en dakconstructie van beton. Dit, om de brandveiligheid te vergroten. Het gebruik van beton op het dak maakte tevens de constructie van het gekromde zadeldak mogelijk.
Het gebouw heeft de Tweede Wereldoorlog overleefd, ondanks een ontploffing die voor het pand plaatsvond. Dit kwam door de toen moderne betonconstructie, die juist vanwege de brandveiligheid was gebruikt. Wel was het gebouw van binnen geheel uitgebrand. In 1945 vond er een provisorische verbouwing plaats.
Een andere bank wilde het gebouw graag kopen: zij had niet zo veel ruimte nodig als de Nederlandsche Bank en bovendien kon zij gebruik maken van de kluizen, die intact waren gebleven. Daarop besloot de Directie van de Nederlandsche Bank tot verkoop en in Njimegen een nieuw, ruimer gebouw te laten bouwen. (De Gelderlander 6/5/1954) Vanaf 1954 vestigde de Gelderse Spaarbank Nijmegen zich in het pand.
De verbouwing werd uitgevoerd door A. van der Kloot, waaronder een nieuw dak en torentje. Hierbij werd het Rijkswapen in de top vervangen door een bij- en honingraatmotief (symbool van de spaarbank). Bovendien kwamen er stalen vensters. De gekromde vensters op de begane grond zijn een reconstructie van 1910.
Daarna veranderde de bank van naam door een aantal fusies: allereerst die met de Nutsspaarbank Nijmegen tot de Bondspaarbank. Deze ging weer op in de Gelders-Utrechtse Bank in 1973 (of 1970)?. In 1987 fuseerden verschillende spaarbanken in de Samenwerkende Nederlandse Spaarbanken (SNS), tegenwoordig De Volksbank.
De bank werd gesloten in 1999. Vanaf dat moment was het jarenlang in gebruik als kantoor.
De Nederlandsche Bank, Noviomagus
Bijbank van de Nederlandsche Bank, Wikipedia
De Nederlandsche Bank, Wikipedia
Bijbank Nederlandse Bank Nijmegen, Resnova
1934 Madoerastraat 2-24
Op 12 februari 1934 besluit de Gemeenteraad om grond aan de aannemer J.G. Dekkers te verkopen: ongeveer 2620 c.A. van het aan de Celebesstraat gelegen perceel, kadastraal bekend gemeente Hatert, Sectie G, no. 674. De prijs is f 9 c.A.. Daarbij heeft het de voorwaarde dat de 12 herenhuizen en 2 garages vóór 1 januari 1935 gebouwd zijn. (PGNC 13/2/1934). In mei 1934 krijgt de Madoerastraat (“de straat, welke de Celebesstraat met de Borneostraat zal verbinden”) haar naam (PGNC 8/5/1934)
Het is mij onbekend of dit aanvankelijk koop- of huurhuizen waren. In ieder geval zijn 2 advertenties om een woning te huren gevonden:
In beide gevallen is de advertentie afkomstig van Woning-bureau H. Janssen in de Van Welderenstraat 66.
1887 Klokkenberg
Bij de opening 6 Mei schrijft het PGNC: “… De Christelijke normaalschool werd in 1846 in het vorige gebouw op den Klokkenberg geopend, terwijl met den bouw van de nieuwe school, naar de plannen van den heer J.W. Michielsen alhier, in 1886 werd begonnen door den aannemer, den heer Buskens. Voor den fraaien gevel en de geheele inrichting van het gebouw is het te betreuren dat het niet op een beteren stand staat, doch voor de leerlingen kon zeker geen plaats gevonden worden waar zij zich rustiger aan de studie kunnen wijden. Eene ruime vestibule, waarin zich de breede eikenhouten trap bevindt die naar de bovenlokalen leidt, maakt al dadelijk een gunstigen indruk. Licht en lucht in overvloed even als in het geheele gebouw, waar ook voldoende voor ventilatie gezorgd is. De benedenverdieping bevat 5 ruime lokalen, waarin 170 leerlingen der dagschool kunnen geplaatst worden. Deze lokalen, met banken van Amerikaans systeem, zijn van alles voorzien wat voor het onderwijs noodig is. De tweede verdieping, bestemd voor de kweekschool, bevat, behalve een kamer voor den directeur en eene kamer voor de directie, mede 5 niet minder ruime lokalen, waaronder een voor muziek en teekenen en een voor het onderwijs in de natuurkunde. Ook hier wordt alles gevonden wat in den ruimsten zin van het woord voor het onderwijs dienstig kan zijn. De privaten enz. steken, zoowel boven als beneden, geheel buiten het gebouw uit en zijn van waterleiding voorzien. In het sousterrain vindt men een groote gymnastiekzaal, terwijl de portierswoning geheel vrij buiten het gebouw staat. In één woord de geheele inrichting getuigt van zooveel zorg en overleg en is met zooveel zaakkennis daargesteld, dat deze school gerust een modelschool mag genoemd worden. Het hoofdcomité voor den herbouw verdient dan ook allen lof voor het grootsche werk, dat het wist tot stand te brengen en Nijmegen bezit hierdoor een inrichting te meer waarop men trotsch mag zijn.” (PGNC 6/5/1887)
In de Klokkenberg waren tot 1951 een lagere school, ulo en kweekschool gevestigd. In `1951 verhuisde de ulo naar de Ubbergseveldweg. In 1971 verhuisde ook Basisschool de Klokkenberg naar nieuwbouw aan de Ubbergseveldweg. Het pand werd in 1973 gesloopt.
Bron
Huis van de Nijmeegse geschiedenis
Bijschrift bij foto van de achterkant uit 1973, RAN
In 1967 vond de sloop plaats van Grote Markt 17, om plaats te maken voor de Raiffeisenbank. De architecten van dit gebouw waren J.A. de Bel en Ir. H.S. Meulenbelt uit Nijverdal. De aannemer was Aannemersbedrijf v/h G. Tiemstra en Zn. De bank heeft het pand een aantal keren intern als extern laten verbouwen, waarbij hieronder de opvallendste uiterlijke wijzigingen zijn opgenomen.
Allereerst zal echter worden ingegaan op de architecten de Bel en Meulenbelt. En hoe een Nijverdals architectenbureau -waarschijnlijk- aan een ontwerpopdracht in Nijmegen is gekomen.
Het is mij niet bekend hoe de opdrachtgever Raiffeisenbank Over-Betuwe bij het architectenbureau uit Nijverdal terecht kwam. In ieder geval hebben de Bel en Meulenbelt tevens de Raifeissenbank van Nijverdal ontworpen en het is goed denkbaar dat de connectie via deze weg tot stand gekomen.
In ieder geval lijkt de Bel en Meulenbelt een bekend architectenbureau voor Nijverdal en omgeving te zijn: zo hebben zij hebben de nodige scholen en kerken ontworpen. Een belangrijk aanknopingspunt voor de Raifeissen-connectie is waarschijnlijk dat ze vóór de bouw van de Raiffeisenbank aan de Geraniumstraat de Hervormde kerk hebben ontworpen, waar de bank dus tegenover staat.
In het Twentsch dagblad Tubantia, 28-11-1964 staat de vermelding van de aanbesteding van een Gemeentecentrum met kerkruimte voor de Nederlands Hervormde Kerk. Dezelfde krant schrijft op 28 september 1965 dat de kerk mogelijk “dit jaar” nog gereed is. (Daarbij plaatst zij ook een foto van de in aanbouw zijnde kerk). De Geraniumstraat heet tegenwoordig Constantijnstraat. Hieronder is een foto opgenomen, afkomstig van Google Streetview van de huidige situatie. Het gebouw is nog steeds in gebruik als protestantse kerk en heet “Het Centrum”
De voormalige Raiffeisenbank staat recht tegenover het bovengenoemde Centrum aan de Geraniumstraat (tegenwoordig Constantijnstraat).
Eind januari 1966 vond de aanbesteding plaats van de bouw van een bankgebouw met woonhuis aan de Geraniumstraat te Nijverdal in opdracht van de Co-op Raiffeisenbank-Hellendoorn-Nijverdal. De laagste inschrijving was N.V. Nijham Nijverdal voor f168.563 (Twentsch dagblad Tubantia , 31-1-1966).
In dezelfde krant hebben de Bel en Meulenbelt die dag een advertentie geplaatst voor een ervaren bouwkundig opzichter voor de bouw van deze Raifeissenbank.
Het gebouw heeft een nieuwigheid: het autoloket. Een automobilist zal zonder uit te hoeven stappen zijn bankzaken kunnen regelen, waarvoor een apart loket gebouwd is. (Twentsch dagblad Tubantia, 1-2-1966)
Op de bovenstaande foto staat de huidige situatie weergegeven: een leegstaand pand. De Facebookpagina Leven in Nijverdal plaatst op 12 augustus 2015 dat op de bovenverdieping van de voormalige Rabobank een wietplantage is ontdekt.
Hieronder staat een overzicht gegeven van gevonden projecten. Met daarbij nadrukkelijk een slag om de arm: er is nadrukkelijk niet uitputtend gezocht. De belangrijkste gevonden bron zijn Tubantia artikelen gevonden op Delpher.nl. Het is mij onbekend of het feit dat de gevonden projecten uitsluitend in Twente staan te maken heeft met of de Bel en Meulenbelt daadwerkelijk hun portefeuille alleen in Twente hadden of met de bronuitsluiting van Delpher:
In 1988 laat de Coöperatieve Raiffeissen-Boerenleenbank B.A. haar eerste geldautomaat plaatsen.
In de jaren 90 volgde de plaatsing van de 2e geldautomaat.
Eind jaren 90 werd de voorgevelpui aangepast en een geldstortautomaat geplaatst.
In ieder geval in 2019 zit Faceland in het pand (Google Streetview).
Momenteel (augustus 2023) is het pand gebruik als “Citystore” oftewel de VVV. Er staan nog steeds pinautomaten, zij het van een andere partij. De muren zijn wit/lichtgrijs geschilderd, met een grijze band op de begane grond
1955 Broerstraat 53 Centrum
Bij de opening in 1955:
“Juwelierszaak van Eug. van Baal in Korte Molenstraat fraai herbouwd
In de Korte Molenstraat, op de hoek van de Pauwelstraat, is vanmorgen onder grote belangstelling de nieuwe zaak geopend van de juwelier en horloger Eugène van Baal, een bekend Nijmeegs bedrijf, dat in de Septemberdagen van ’44 in de Korte Molenstraat in vlammen opging en daarna jarenlang in een noodpand was gevestid, laatstelijk in de Bisschop Hamerstraat. Wethouder M. Duives verrichtte de opening en bood namens het gemeentebestuur aan de eigenaar, de heer Th. Van Baal en aan mevrouw van Baal zijn gelukwensen aan met dit fraaie pand, dat een juweel betekent voor de binnenstad.
Het welkomstwoord sprak de architect de heer J. ten Have uit Nijmegen, die de wethouder begroette en dank bracht aan allen, in het bijzonder aan Moolenaar’s Aann. bedrijf, aan de fa. B. Lommerse, die voor de betimmering zorgde en aan allen, technici en onderaannemers, die de bouw hebben tot stand gebracht. Op prettige wijze hadden zij aan deze bouw gewerkt en het resultaat stemde tot grote tevredenheid. Spreker wenste de heer en mevrouw van Baal geluk bij de opening van de nieuwe zaak.
Wethouder Duives herinnerde dan de lijdensweg, die ook de heer Th. van Baal, evenals alle getroffenen in de binnenstad, heeft moeten bewandelen, voordat hij zijn mooie nieuwe zaak kon openen. Het bombardement van Febr. En daarna nog eens een bombardement hadden hem getroffen, jarenlang noodwinkelen volgde en gedurende deze tijd werden de voorbereidingen getroffen voor de herbouw van de zaak in de oude vertrouwde omgeving. Spr. sprak er zijn voldoening over uit dat drie juweliers in de binnenstad elkaar weer hadden opgezocht, zodat de stadgenoot en de vreemdeling gelegenheid krijgen in kort bestek hun keuze te maken. Hij noemde het frappant hoe deze juweliers op zulk een voortreffelijke wijze, zowel extern als inwendig hun zaken hebben herbouwd. Ze toonden daarbij een breed inzicht te bezitten: ze lieten panden zetten die er zijn mogen. Nijmegen verheugt zich over het voorrecht middenstanders te bezitten, die kosten noch moeite sparen om hun zaken een eerste-rangs cachet te geven, zodat niet alleen de stadgenoot, maar ook de vreemdeling, die zijn eisen stelt, wordt aangetrokken. De stad moet iets te bieden hebben; door een zaak als die van de heer van Baal wordt de aantrekkelijkheid van de city verhoogd.
De wethouder had lof voor de heer van Baal, wiens naam een vertrouwde klank heeft in de juwelierswereld en bij de kopers.
Spr. had ook grote waardering voor de architect de heer J. ten Have, die dit pand op een interessante wijze heeft ontworpen en voor de aannemer die het op solide wijze heeft uitgevoerd. Hierna opende de wethouder de deur van het nieuwe pand, waarbij het alarm- en vreugdesein tegelijk, in werking trad. De heer Th. van Baal sprak een woord van herinnering aan de dag waarop de oude zaak werd verwoest, – een dag waarop de familie door de dood van zijn moeder in rouw werd gedompeld. Spr. herdacht ook zijn vader, die de grondslag had gelegd van het bedrijf. Hij wijdde waarderende woorden aan wethouder Duives en de gemeente-instanties, aan de architect en zijn assistent, aan de aannemer en zijn medewerkers en aan allen, die tot het welslagen van bouw en inrichting hun bijdrage hebben geleverd.” (De Gelderlander 30/6/1955)
1955 Archipelstraat 251 Galgenveld
Naast de appartementen in de Molukkenstraat tekende architect Rodenburg ook de vrijstaande woning Archipelstraat 251.
De eerste bouwtekening lijkt van 13-6-1952 te zijn geweest, met een wijziging “opdr”? Gew. 9-7-1955. Rodenburg is tevens ontwerper van de 122 appartementen aan de Molukkenstraat. De half getekende zijgevel op onderstaande tekening is Molukkenstraat 34.
Daarbij is opvallend dat de achterkant van de woning veel opener is dan de voorkant.
In 1996 is er aan de voorkant een erker aangebouwd en in 2000 2 dakkapellen. Bron: Digitaal bouwarchief)
1979-1982 Waalkade/ Rode Toren, Nieuwe Markt Oude Haven/ Kromme Elleboog
Blok 26 is een samenwerking tussen architect Paul van Hontem en Ir. W.H. Verschoor. Het heeft 2 groene binnenterreinen. Een belangrijk onderdeel van het ontwerp was het contact met de Waal.
De Katholieke Woningvereniging Kolping (tegenwoordig Talis) krijgt eind jaren ’70 opdracht om in het meest westelijke deel van de Benedenstad goedkope woningen te bouwen. Kolping neemt samen met het Buurtcomité Benedenstad het initiatief voor de samenwerking tussen van Hontem en het Architectenbureau Hornstra Verschoor Key. Het gaat daarbij vooral om de woningontwerpen.
Bij de bouw gaat om sociale woningbouw, waarbij veel verschillende woningtypes. Het gaat dan zowel om grondgebonden woningen als appartementen. Daarbij zijn de woningen zo veel mogelijk op de Waal gericht. Voor het contact met de Waal zijn er onderdoorgangen gebouwd. Daarnaast zijn er 2 groene binnenterreinen, het binnenplein op de foto ligt pal aan de Waalkade.
Bronnen en verder lezen
een mooie fietsroute langs werken van de Hesenaren van Hontem en de beeldhouwer Hammes is hier te vinden: Kunstfietsroute
1994 Jan Brinkhoffplantsoen
In de jaren 90 ontwierp Architectenbureau Snelder BV uit Maastricht dit poortgbouw. Het ging daarbij om16 koopappartementen.
Deze poort ligt aan het Jan Brinkhoffplantsoen. Waar de “voorkant” van een gevel meestal gericht is op weg (De Blécourtstraat/Dennenstraat/Kerkstraat in dit geval), is de voorgevel van dit poortgebouw juist gericht op het plantsoen.
Het poortgebouw staat (vrijwel?) op de plaats van het landhuis “De Witte Poort”. Het Jan Brinkhoffplantsoen ligt op de plaats waar vroeger het landgoed lag. De oudste vermelding van het landgoed is uit 1620. Net als het huidige poortgebouw stond de woning precies in het verlengde van de Kerkstraat. Op de foto is het hoofdgebouw, dat in neoclassicistische stijl verbouwd was, te zien.
De laatste eigenaar was jonkheer van Rijckevorssel. Zijn weduwe schonk het landgoed aan de Dominicanen. In 1925 werd vervolgens het landhuis gesloopt ten behoeve van de bouw van het Dominicuscollege. Deze werd in de jaren 90 afgebroken om plaats te maken voor de huidige bebouwing van het Jan Brinkhoffplantsoen.
Jarenlang herinnerde de naam van café de “De Witte Poort” aan het landgoed. Deze zat in het café van Gemert, het pand links op de foto.
Hoewel ik geen expert ben, lijkt het landhuis “De Witte Poort” op een aantal manieren in het poortgebouw terug te komen:
De Witte Poort, Noviomagus
Wonen in Nijmegen 