Gereed in 2007, Geopend in 2008, Jonkerbosplein 52
FiftyTwoDegrees (juli 2024)
FiftyTwoDegrees Business Innovation Center is ontworpen door Francine Houben en Francesco Veenstra van Mecanoo Architecten. Het is gebouwd om Philips Semiconductors (later NXP Semiconductors) te huisvesten, welke zou dienen als kenniscentrum en innovatiecluster.
Tot in de jaren 10 heette dit gebouw FiftyTwoDegrees en tegenwoordig 52Nijmegen. Het is 86 meter hoog en telt 17 verdiepingen. De naam is vernoemd naar de 52e breedtegraad. Het gebouw ligt daar echter niet precies op, maar op 51° 49′ Noorderbreedte (en 5° 49′ Oosterlengte). De 52e breedtegraad ligt iets noorden van de binnenstad van Arnhem. Ook is de naam van de het gebouw een verwijzing naar de ambitie van het architectenbureau: net als de (52e) breedtegraad omspant zij de hele wereld.
Bij de ontwerpopdracht was bepaald dat er 60 werkplekken per verdieping moesten komen. Daarvoor was een vloeroppervlak van 22 bij 60 meter nodig. Het moest een inspirerende omgeving worden, waar mensen vanuit verschillende sectoren elkaar kunnen ontmoeten.
Wanneer deze verdiepingen “normaal” gestapeld zouden worden, zou er een massief blok ontstaan. Daarop bedachten de architecten een knik van 10 graden.
Knik
Bijzonder van het gebouw is de knik: de onderste 8 verdiepingen staan 10 graden uit het lood. Daardoor ontstaan er een soort lichtvoetigheid in het gebouw. Ook maakt het gebouw hiermee een “uitnodigend gebaar” naar de stad om binnen te komen. Dit in contrast met de geslotenheid van het NXP-complex.
De knik is mogelijk gemaakt door een hybride constructie van beton en staal. Daarbij verschuift per verdieping de gevel ten opzichte van de betonkernen. De geprefabriceerde gevelpanelen zorgen voor een pixelpatroon die de gevel een abstracte uitstraling geeft.
Hellend grasveld
Daarbij is het gebouw geplaatst op een hellend grasvlek, waaronder zich de parkeergarage bevindt. Hier is plaats voor 600 auto’s. Bovendien zijn er commerciële ruimtes en een overdekte Plaze met winkels en horeca.
Deze helling verwijst tevens naar de stuwwallen van het gebied.
Wisselende vlakken
Op de gevel zijn wisselende vlakken aangebracht. Hierdoor lijken de pixels, van een afstandje gezien, een willekeurig patroon te hebben. Er zijn 3 soorten: matzwarte aluminium sandwichpanelen, glasruiten en vakken met strekmetaal ter plaatse van te openen raamdelen. (Architectuurgids.nl https://www.architectuurgids.nl/project/list_projects_of_city/cit_id/199/prj_id/2080) Daarbij zijn de individuele verdiepingen niet meer herkenbaar. “De toren manifesteert zich daardoor als een autonoom, sculpturaal element.”
Binnen zorgen deze platen voor afwisseling in het interieur.
Masterplan voor nieuwe ruimtelijke structuur
FiftyTwoDegrees was onderdeel van de uitvoering van het eerste deel van het Masterplan voor dit gebied, dat tussen de Neerbosscheweg, de spoorlijn Tilburg – Nijmegen, het Goffertpark en de Nieuwe Dukenburgseweg.
Het doel van dit plan was de relatie tussen NXP, een technologisch complex, en de medische instellingen van en bij het Sanadome en het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis te versterken.
De volgende fase van het plan was een treinstation: Nijmegen Goffert, welke eind 2014 werd gerealiseerd.
Vervolg
Vanaf 2014 huurder Royal HaskoningDHV vijf verdiepingen en daarna kwamen er verschillende ondernemingen. In dat jaar veranderde Mecanoo tevens de entree.
Standard Products (Nexperia), een van de onderdelen van NXP, werd in juni 2016 verkocht aan een consortium, welke het hoofdkantoor in 52Nijmegen vestigde. In 2017 werd het gebouw verkocht aan aan Kadans. Dit vastgoedbedrijf was al eigenaar van de twee naastgelegen panden op de Novio Tech Campus.
Handelskade begin van de avond, met links de Lunet (maart 2023)
Nu iets meer dan 10 jaar geleden, op 24 augustus 2015, vond de eerste oplevering plaats, van het eerste deelgebied van het Waalfront: de Handelskade met 534 koop- en huurappartementen in 9 woontorens. Dit deelproject kwam op het terrein waar voorheen dagblad de Gelderlander gevestigd was.
Terrein De Gelderlander
De Gelderlander was vanaf 1992 op dit terrein gevestigd met haar kantoor en drukkerij. Deze gebouwen zouden slechts zo’n 20 jaar blijven bestaan. De laatste editie van de Gelderlander vanaf deze drukkerij rolde in de nacht van 26 op 27 juni 2009 van de pers. In 2011 verhuisde de redactie naar de Winselingseweg, om in 2017 met haar kantoor terug te komen in de opgeleverde Handelskade.
De Handelskade
De voorbereidende werkzaamheden waren in april 2011 begonnen, waarbij de bouw in 2012 werd gestart. Begin 2018 vond de laatste oplevering van dit deelproject plaats.
Het project Handelskade bestaat daarnaast uit 2.8000 m2 commerciële ruimte. Daarnaast is er de dubbellaagse parkeergarage met 505 plaatsen. VORM Bouw heeft dit project gerealiseerd, in samenwerking met Installatie Maatschappij H.Ek, Goudstikker- de Vries en Groosman. Het ontwerp voor de afzonderlijke gebouwen zijn afkomstig van toonaangevende architecten. Daarbij hebben deze gebouwen een gezamenlijke binnentuin.
Op de site van VORM vertelt Hans Meurs, Directeur VORM: “Wij zijn trots op het realiseren van deze grote en complexe gebiedsontwikkeling. Uitdaging in dit bouwproject was niet alleen de veelvoud aan gebouwen, maar ook de veelvoud aan stakeholders. Door de enorme inzet en professionele samenwerking tussen alle partijen is er een prachtig vernieuwd stuk Nijmegen ontstaan. Een unieke en mooie plek in de stad waar werken, wonen en recreëren samenkomt”
De Lunet
Het meest prestigieuze onderdeel van de Handelskade is de woontoren De Lunet, met 18 woonlagen. Het bestaat uit 126 appartementen en daarbij 2000 m2 commerciële ruimte. Architect was Vera Yanovshtchinsky architecten (Vya) https://www.vya.nl/projecten/woningbouw/handelskade-3/ . Daarnaast ontwierp VYA de gebouwen Havenkraan en Dock I en heeft het bureau het structuur- en beeldkwaliteitsplan gemaakt. Opdrachtgever voor de Lunet, de Havenkraan, Dock I waren BPD en Standvast. De bouw begon in 2014, waarbij de oplevering tussen 2016 en 2018 plaats vond
Op haar site noemt VYa zelf over de Lunet: “Een ‘landmark’ aan de Waal, herkenbaar op grote afstand. Honderdzesentwintig appartementen over zestien verdiepingen bieden vergezichten op de weidse omgeving door grote glazen puien en vanaf doorlopende balkons. Glas en beton bepalen het beeld. De vormgeving onderscheidt zich van de overige gebouwen aan de Handelskade. Aan de Waalzijde is middels bouwkundige suskasten geluidsluwte gecreëerd om natuurlijk ventileren van de woningen mogelijk te maken. Daarmee is een geluidsgevoelige locatie voor bewoning geschikt gemaakt op een wijze die geen concessies doet aan de architectuur.”
“Vooral ’s avonds met alle lichtjes heeft de Handelskade een grootsteedse uitstraling en wordt deze in de wandeling ‘Manhattan aan de Waal’ genoemd. “ (https://geografie.nl/artikel/metamorfose-waalfront)
1920/1921, Javastraat 41-67, 48-66, Celebesstraat 11-15 en Balistraat 1-5 Galgenveld
Zonnewijk, Javastraat oneven (maart 2026)
Vanwege de ingestorte woningmarkt voor middenklassewoningen na de Eerste Wereldoorlog, kregen woningcorporaties steun van het Rijk voor de bouw van dergelijke woningen. Op 8-8-1919 werd de Woningbouwvereniging Zonnewijk opgericht. Deze liet 30 woningen bouwen aan de Javastraat, Celebesstraat en Baliplein, naar ontwerp van architect A.H. van Wamelen uit Hilversum.
De woningen waren bedoeld voor de “gegoede” arbeidersklasse en “lagere ambtenaren” (Mijn Favoriete Gebouw in Nijmegenx, 156-157). Na de bouw van deze woningen, ondernam Zonnewijk geen nieuwe initiatieven. Als leden van de corporatie zijnde, was het onderhoud volledig in handen van de huurders zelf, die ook een bestuur kozen uit de bewoners van de panden. Dit zou tot de opheffing in 1997 zo blijven.
Bovendien was er sprake van een naastingsclausule, waarbij de gemeente uiterlijk op 1-5-1970 de grond en de woningen zou verkrijgen. Na de realisatie van de bouw liet Zonnewijk geen andere projecten meer uitvoeren.
Het ontwerp
Zonnewijk, Javastraat even (maart 2026)
Van Wamelen “was een aanhanger van de Amsterdamse school, wat bijvoorbeeld blijkt uit de kwartronde erkers bij gevelsprongen, de parabolische deurnissen en de expressieve schoorstenen. Van Wamelen voorkwam op twee manieren dat de lange gevelwanden saai werden. Hij liet een deel van de gevelrij naar achter verspringen. En hij ontwierp daklandschappen met de hoge zadeldaken als blikvangers. Deze daken met hun hoge schoorstenen geven Zonnewijk haar landelijk karakter, net als de hier en daar nog aanwezige houten luiken.” (Open Monumentendag)
“Het architectonisch meest bijzondere complex van Galgenveld -Indische Buurt is ontworpen door architect A.H. van Wamelen. Dit zijn de woningen van woningbouwvereniging “Zonnewijk”, gebouwd in 1920 in de Javastraat, de Balistraat en de Celebesstraat. In de architectuur van Van Wamelen manifesteren zich zowel invloeden van de flamboyante expressionistische Amsterdamse School, alsook van het kubistisch expressionisme van architect W.N. Dudok.”
En: “Ook in zijn woningbouwproject in Nijmegen toont Van Wamelen zich een virtuoos in het expressieve gebruik van het dakenlandschap. Van Wamelen combineert daarbij twee contrasterende kapvormen. Enerzijds kiest hij voor verticale accenten, in de vorm van hoge symmetrische zadeldaken, verwant aan een nordieke Havezate, of herenboerderij. Anderzijds past hij lange massieve en gestrekte dakvlakken toe in een horizontale belijning.” (Rein Geurtsen & partners in Indische buurt Galgenveld – Nijmegen Atlas beschermd stadsbeeld deel I, met foto’s en bouwtekeningen) Bovendien plaatst hij sommige bouwblokken iets terug, terwijl de hoekwoningen juist wat naar voren springen. “Bijzonder zijn ook de enkele massieve schoorstenen, de kwartronde wit houten erkers, de opgehangen luifels, de ramen met houten luiken, de gemetselde tuinmuurtjes en de speciale vormen van enkele voordeurnissen).” (Mijn Favoriete Gebouw, 156-157)
Voor de Celebesstraat ontwierp hij 2-onder-1 kap woningen met een recht, en in de Balistraat met een geknikt zadeldak.
Jaren 30: moeizame verhuur
Oranjeviering in de Indische buurt. Jeugdoptocht in het kader van de wijkfeesten, georganiseerd door een commissie van bewoners uit de Javastraat en omgeving voor de kinderen uit de buurt, 31/8/1929 (De Nijmeegsche Fotohandel via F48656 RAN CCBYSA Auteursrechthouder; J.F.M. Trum)
In ieder geval verliep in de jaren 30 de verhuur moeizaam. Er was inmiddels een overschot aan middenstandswoningen gebouwd. Deze waren beter gebouwd en men kreeg meer waar voor zijn geld. Vanwege een tekort aan inkomsten, raakte ook het onderhoud achterstallig. Hierop besluit de gemeente extra steun te verlenen.
Hieronder staat het krantenartikel van PGNC 24/2/1936 weergegeven:
“Dertig weinig aantrekkelijke woningen in Javastraat, Celebesstraat en Balistraat
B. en W. wenschen f29000 ter verbetering te verstrekken
De middenstands-woningbouwvereeniging “Zonnewijk” verkeert reeds eenige jaren in moeilijkheden door het veelvuldig onderverhuurd zijn harer woningen. Genoemde vereeniging exploiteert 30 woningen gelegen aan de Javastraat, de Celebesstraat en de Balistraat, welke in 1920 onder zeer ongunstige omstandigheden tijdens een ernstigen woningnood zijn gebouwd en waarvan thans door de overproductie van dergelijke woningen 1/3 deel geregeld onverhuurd is, waardoor een achterstand is ontstaan in de ontvangsten, welke een zóó ongunstigen heeft gehad op de exploitatie, dat B. en W. ’t oogenblik gekomen achten om ingrijpende maatregelen te nemen. De woningen, aldus deelen B. en W. den gemeenteraad mede, worden niet meer gevraagd, daar voor eenzelfde huur op andere plaatsen meer geboden wordt. Dat het onderhoud in en loop der jaren veel heeft gekost, is mede het gevolg van de slechte materialen en de onvoldoende zorg, waarmede de samenstelling is geschied.
De gebreken, welke aan den bouw kleven, wreken zich thans, temeer daar het onderhoud gedurende de laatste jaren bij gebrek aan inkomsten veel te wenschen heeft overgelaten.
De stand is volgens B. en W. te goed om deze woningen te laten vervallen tot een onverhuurbaar complex. In deze buurt, waarin tal van goede woningen staan, heeft dit blok, aldus B. en W. kans om verhuurd te worden indien tenminste de noodige herstellingen worden uitgevoerd, welke de vereeniging echter niet kan betalen. Voor de gemeente is ’t van groot belang dat wederom een goede exploitatie-mogelijkheid geschapen wordt.
Op grond hiervan hebben B. en W. een onderzoek doen instellen, waarbij is gebleken, dat naast het meest noodzakelijke en vrij kostbaar onderhoud verbeteringen noodig zijn, welke wel niet tot deze onderhoudswerken kunnen worden gerekend, maar moeten dienen om deze woningen aantrekkelijker te maken. Hieronder vallen het verbeteren van de sanitaire inrichting door het aanbrengen van vaste waschtafels, het verbeteren der badkamers, het maken van afzonderlijke achtertoegangen, het aanbrengen van een schuur, waar deze ontbreekt, en het uitbreiden der electriciteitsvoorzieningen met stopcontacten en lichtpunten. Voor het geheele werk is een bedrag van f28.900 noodig, dus ongeveer f1000 per woning.
Tevens merken B. en W. hierbij op, dat deze verbeteringen ook een grondruiling aan de Borneostraat met zich brengen, waardoor voor de gemeente een verkoopbaar terrein voor twee woningen ontstaat en een regelmatige afsluiting langs deze nieuwe straat mogelijk wordt.
In 1920 is door de gemeente een bijdrage in de bouwkosten verleend van f171.686,43, waarvan door het Rijk f128.764,81 is terugbetaald, zoodat destijds een bedrag van f42.921,62 door de gemeente aan dit complex is besteed. De woningen zullen in 1970- indien tenminste niet eerder tot naasting wordt overgegaan- eigendom der gemeente worden, doch van de dan getaxeerde waarde moet ¾ aan het Rijk worden terugbetaald. De gemeente heeft bovendien zich garant gesteld voor rente en aflossing van een door de vereeniging “Zonnewijk” met het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds aangegane hypothecaire geldleening.
B. en W. zijn van meening, dat wanneer geen hulp aan de vereeniging wordt geboden, de waarde der woningen zoodanig zal dalen, dat de lasten voor de gemeente grooter worden dan bij de restauratie het geval zal zijn. Derhalve stellen B. en W. den Raad voor aan de Middenstandswoningbouwvereeniging “Zonnewijk” voor de verbetering harer woningen een voorschot van f28.900 te verstrekken, in 34 jaar op den grondslag van het annuïteitensysteem af te schrijven.
In verband hiermede merken B. en W. den Raad nog op, dat de toeneming van de exploitatie-uitgaven der vereeniging, welke hiervan het gevolg zal zijn, bijna reeds gecompenseerd zou zijn, dat geregeld drie huizen meer zullen zijn verhuurd dan thans het geval is. Tevens deelen B. en W. den Raad mede, dat de Commissie voor de Openbare Werken zich met hun voorstel kan vereenigen.” (PGNC 24/2/1936)
Ook in 1941 gaat de verhuur nog moeizaam: “Met name in de jaren dertig en veertig hadden de huizen te maken met een tegenvallende bezetting; mijn ouders huwden in 1941 en konden direct het pand Javastraat 65 betrekken” (Mijn Favoriete Gebouw, pagina 172)
Vervolg
Javastraat hoek Celebesstraat (maart 2026)
Tussen begin jaren 70 en midden jaren 80 had gemeente Nijmegen plannen om de naastingsclausule ten uitvoer te brengen, waarbij de gemeente de woningen aan Woningvereniging Nijmegen zou overdragen. “Zonnewijk verzette zich hier met succes tegen.” (Huis van de Nijmeegse Geschiedenis)
Daarop vond in 1992 bouwkundig onderzoek plaats, waarbij grote constructieve gebreken werden gevonden: “de samenhang van het metselwerk was door verzanding onvoldoende. Bij de bouw was metselspecie gebruikt met een veel te laag cementgehalte”. Sloop dreigde. Na een contra-expertise volgde echter renovatie in 1995. Daarbij werden tevens de woningen aangepast aan moderne comforteisen. Dit bracht echter hoge kosten met zich mee: om deze te kunnen betalen, besloot de vereniging de woningen aan de huurders te verkopen. Daarbij hief de vereniging zich in 1997 op.
Ary van Wamelen
Ary Henri van Wamelen (Den Haag, 7 juli 1885 – 28 juli 1962)
Van Hamelen werd in 1885 in Den Haag geboren. Zij vader was stalhouder, zijn moeder afkomstig uit Zwitserland. Van Wamelen trouwt op 29 april 1915 te Hilversum met Alijda Catharina Maria Brass; waarvan hij in 1925 zal scheiden.
Carrière
Van Wamelen leerde “de flamboyante expressionistische Amsterdamse School, alsook van het kubistisch expressionisme van architect W.N. Dudok”, op dat moment 2 moderne stromingen, in zijn begintijd als architect kennen.
Hij had, vóór 1916, een aantal jaren gewerkt bij de Afdeling Gebouwen van Publieke Werken in Amsterdam gewerkt. Deze afdeling was belangrijk voor ontstaan van de Amsterdamse School. Daar was hij opzichter-tekenaar 1e klasse Publieke Werken en adjunct-directeur (titulair) Publieke Werken.
Vanaf 1916 werkt hij op het Bouwkundig bureau van Hilversum als adjunct-gemeentearchitect onder leiding van stadsarchitect W.N. Dudok.
Als zelfstandig architect ontwierp hij in 1920 het project voor woningbouwvereniging Frisia in Amersfoort. Deze valt op door “de markante bolronde rieten daken. Hier liet hij zich inspireren door het bekende kunstenaarskolonie Park Meerwijk in Bergen NH. Die invloed zien we later ook terug in Groot Kievitsdal, In den Dennen en de op een zuluhut geïnspireerde villa te Baarn.” (https://items.amsterdamse-school.nl/details/persons/345)
Gevonden werken
1920: Frisia-woningen in Amersfoort (1920, meewerkend architect J.H. Slot)
1920: Indische buurt (Javastraat 48-66, Celebesstraat en Balistraat) in Nijmegen (1920)
1921: 26 huizen, Vondelkwartier in Bussum (Brederodelaan 4-14 en 5-15, Oud Bussummerweg 41-47 en 57-67 en Tesselschadelaan 7-9 en 16-18. Rijksbeschermd gezicht Bussum – Brediuskwartier). “. Tegelijkertijd heeft hij aan de Huizerweg en Jozef Israëlslaan nog 6 woningen ontworpen.” (wikipedia)
1923: Groot Kievitsdal, Baarn, samen met J.H. Slot
1923: In den Dennen, Baarn (1923, samen met J.H. Slot. Afgebrand in 1938)
1925: 68 huizen en twee winkels, Tuindorp Buiksloterhamopdracht; blok met woningen bevindt zich tussen de Latherusstraat en Clematisstraat in de blok met woningen bevindt zich tussen de Latherusstraat en Clematisstraat in de Bloemenbuurt; van Protestantse Woningbouw Vereniging
Winkelpanden (o.a. Disco-Bar Juicy Lucy, Technica en Foto Modern) met bovenwoningen, 1977-1980 (J.H. ten Have via F39116 RAN CCBYSA, Auteursrechthouder Hans en Tijs ten Have)
Aan de Van Welderenstraat 103 vinden de loop der jaren een aantal verbouwingen plaats, allen uitgevoerd door (Architectenbureau) J.D.A. Okhuysen.
De eerste bouwtekening die voor komt in het bouwdossier is de aanleg van de riolering in 1916 (D12.385199). Dan heeft het pand de aanduiding perceel No 77, Kad. Sectie B. No. 872).
De eerste verbouwing is de aanbouw van een keuken rond 1935 (Datum bouwdossier 601201935, D12.402047), dan heeft het pand al het adres van Welderenstraat 103. De architect is J.D.A. Okhuysen, die alle verbouwingen vanaf dat moment zal tekenen. Ook omdat het ontwerp spreekt van “kamers”, heeft de begane grond waarschijnlijk op dat moment nog een woonfunctie.
Verbouwing 1937
Rond 1937 vindt er een aanbouw van een serre aan de achterkant plaats (datum bouwdossier 1-10-1937, D12.403662). De begane grond bestaat dan inmiddels? uit “kantoor” en “salon”.
Daarbij valt onderstaand krantenbericht op, waarbij het in 1937 gaat om een verbouwing tot Bloemenmagazijn, in plaats van kantoor. Pas bij de bouwtekening uit 1945 gaat het om een verbouwing van kantoor tot winkel:
“Verbouwing Bloemenmagazijn Vermeulen
In aansluiting van het bericht van gisterenavond, inzake bovengenoemd Bloemenmagazijn, kunnen wij nog mededeelen dat deze verbouwing, repect. nieuwbouw, uitgevoerd werd onder architectuur van Architect Okhuysen, v. Welderenstraat 103 alhier, de aannemer was de heer Molenaar, Piet Heinstraat en het schilderwerk werd uitgevoerd door den heer Schaafsma, Graafscheweg, alhier.” (De Gelderlander 15/10/1937)
1957/1958: Verbouwing tot winkel
Bestaand: Verbouwing Kantoor tot Winkel, architect J.D.A. Okhuysen, datum tekening 29-10-1945 (D12.406925)
Verbouwing Kantoor tot Winkel, architect J.D.A. Okhuysen, datum tekening 29-10-1945 (D12.406925)
Verbouwing Kantoor tot Winkel, architect J.D.A. Okhuysen, datum tekening 29-10-1945 (D12.406925) Datum bouwdossier 28-5-1946
Rond 1957-1958 ontwerpt Okhuysen de uitbreiding aan de achterkant met een showroom met daarnaast een magazijn, waar voorheen een buitenruimte was. Daarbij lijken er een aantal wijzigingen in het ontwerp te zijn geweest:
Datum bouwdossier 18-12-1957, D12.429303: hierbij is alleen sprake van kleinere uitbouw met een magazijn
Datum bouwdossier 18-12-1957, D12.429304: hierbij is zowel sprake van een uitbouw met showroom als een magazijn
Datum bouwdossier 14-5-1958, D12.432094: nog hetzelfde ontwerp voor de achterkant als D12.429304 -dus mogelijk nog niet uitgevoerd- en nu is er een verdieping van het portiek aan de voorkant.
Plan tot het aanbouwen van een Showroom aan het perceel gelegen aan de v. Welderenstr, Arch. Bur. J.D.A. Okhuysen, datum bouwdossier 14-5-1958 (D12.432094).
Verbouwing 1997
Ook in 1997 vindt er nog verbouwing plaats aan voorgevel (D12.651976). De linker etalagekast is vervangen door de entree naar de bovenwoning, waarbij bovendien de etalage links van de ingang wat verlengd is, waarbij hij nu schuin afloopt. Ook hier tekende Architectenbureau J.D.A. Okhuysen voor het ontwerp.
De gebombardeerde zaak van P. de Gruyter & Zn, gezien in de richting van de Grote Markt, 1944 (GN3819 RAN)
“P. de Gruijter & Zoon
Morgen wordt in de Broerstraat No. 62 de nieuwe winkel van de N.V.P. de Gruyter geopend.
Na verbouwing van het vroegere pand heeft men thans een modern winkelpand gekregen, dat de massa… En dat is toch allereerst de bedoeling van de moderne winkelbedrijven.
De architect der firma, de heer Wildschut, heeft voor het De Gruyter-bedrijf een voorname pui en nog attractioneeler interieur geschapen, dat tegelijk doelmatig en decoratief is.
De pui, in forsche lijn gehouden, is aantrekkelijk tegelijk en voert oogenblikkelijk den voorbijganger door de twee breede en schitterende vitrines welke tegelijk een schitterenden doorkijk geven op het interieur, dat er prachtig verzorgd uitziet.
Men kent de stijl der De Gruyter-winkels, waarvan men er tientallen door heel het land aantreft.
Maar iedere nieuwe winkel- mits deze op stand staat- is alweer sierlijker en fijner ingericcht dan de voorganger.
De bouwmeesters der De Gruyter-winkels verstaan de kunst met kleuren en lijnen te werken, en zoo noodig tegenstellingen te scheppen, welke aandacht vragen.
Zoo is de bovenrand van den winkel ingenomen door illustratieve voorstellingen van binnen- en buitenlandsche gebruiken in de gezinnen, waar de huiselijkheid den boventoon voert bij de thee of bij de koffie. Men bewondert oud-vaderlandsche winkelbedrijven en moderne bedrijven. Deze folkloristische beelden, veervaardigd op de plateelbakkerij Zuid-Holland vormen een rijke randversiering boven de zakelijkheid van den modernen winkel.
Boven de winkelvakken, waarin de verschillende artikelen worden bewaard, zijn sierlijke lichtbakken geplaatst, welke bij avond rood of wit aangeven de artikelen, welke in dat bepaalde vak geborgen zijn.
In tegenstelling met vroeger zijn de winkelbakken niet meer van hout maar van staal vervaardigd, welke geheel uitneembaar zijn.
De winkelinrichting, welke uit koper, staal, marmer en glazuursteen is opgetrokken is geheel ingesteld op de uiterste zindelijkheid en op behoud van de kwaliteiten der artikelen. Zoo wordt de bekende De Gruyter’s koffie in haar beste hoedanigheden en variëteiten uit luchtdichte silo’s verkocht, waardoor het heerlijke aroma volkomen behouden blijft.
De margarine wordt in ijskasten bewaard.
Vanuit eigen fabrieken in ’s Hertogenbosch worden dagelijks De Gruyter’s koffie, thee, cacao en grutterswaren naar de filialen verzonden, echter niet dan na een zorgvuldige controle in proeflokaal en laboratorium.
De winkel welke een aanwinst is voor de Broerstraat als bedrijfsstraat, is een der fraaiste winkels van het land, dat volgens een propagandistisch lichtbeeld in den winkel, bijna in iedere stad zijn De Gruyter’s winkels heeft.
Bij de opening van de nieuwe zaak bij de firma De Gruyter biedt zij haar cliëntѐle bijzondere attracties. Wij verwijzen daarvoor naar de advertentie in dit blad.
In het bijzonder moet nog vermeld worden de cassa, die in De Gruyter’s winkel zoo’n voorname rol speelt. Deze cassa immers geeft aan de huisvrouw de waardevolle 10% bons. Voor elke f10 van deze bons ontvangt de klant f1 terug.
De verbouwing van het nieuwe pand is uitgevoerd door de Nijmeegsche aannemersfirma Kloosterman & Detmers. De lichtinstallatie is aangebracht door het electronische bureau J. van Kleef.
De bovenverdieping van het kapitale pand in de Broerstraat No. 62 is niet veel veranderd. De groote kamers zijn ingericht tot berglokalen van de verpakte artikelen. Het sousterrain wordt deels ingenomen als opslagplaats van losse goederen in balen.
De firma De Gruyter heeft hier ter stede nog zaken op het Mariaplein en aan de St. Annastraat en een verzendkantoor in de Pontanusstraat.” (De Gelderlander 18/9/1935)
De gebombardeerde zaak van P. de Gruyter & Zn, gezien in de richting van de Grote Markt, 1944 (GN3819 RAN)
Noodwinkel
De Mariënburg in de richting van de Lange Koningstraat, links het Arsenaalgebouw, rechts de noodwinkel van de Gruyter, 1950 (F29844 RAN)
Herbouw De Gruyter in de Broerstraat, architect Wilschut
1950 Broerstraat 62
“Nieuwe glorie in de Broerstraat
P. de Gruyter en Zn. geopend
Weer een nieuwe winkel geopend. De uitwerking van dit bericht wordt steeds minder. Bijna iedere dag kunnen wij melding maken van een herrezen pand, van een stukje Nijmegen, dat in nieuwe luister is verschenen. Gisteren werd in de Broerstraat het nieuwe filiaal van de firma P. de Gruyter & Zn geopend op de plek waar het oude werd verwoest.
Ook deze firma verloor tijdens het bombardement van Februari 1944 haar winkel. Het werd geruïneerd door de brand die veroorzaakt werd door het bombardement. Na de oorlog richtte men een noodfiliaal op Mariënburg op. Toen echter in Februari van dit jaar de gemeentelijke goedkeuring kwam om te bouwen, ging men zo snel als maar enigszins mogelijk aan de gang. Met het gevolg dat- en ongeveer een half jaar later- het prachtige nieuwe pand staan aan wat straks ongetwijfeld de Kalverstraat van Nijmegen zal worden. De fa. Hiemstra ondervond tijdens het bouwen geen moeilijkheden zo verklaarde men ons. De materialen waren aanwezig en alleen de kelder veroorzaakte enige vertraging, doordat men drie meter dieper moest graven dan men aanvankelijk had gedacht. Dat De Gruyter er vaart achter zet blijkt uit het feit, dat Maandag reeds wordt begonnen met de bouw van een nieuw filiaal, het zevende, aan de Voorstadslaan hoek Biezenstr.
Het door architect T. Wilschut uit Den Bosch gemaakte ontwerp mag er zijn, zowel bezien uit zakelijke overwegingen als uit een oogpunt van interieur-verzorging. De winkel is uitgevoerd in notenhout, marmer en plateel. De marmeren toonbanken zijn van een nieuwe uitvoering, die haar doeltreffendheid in de praktijk wel zal bewijzen. Zij bestaan n.l. uit drie trappen, als wij dat zo mogen noemen. De koper vindt vooraan de toonbank een brede richel, waarop hij een boodschappentas kan plaatsen, dan volgt een verhoging met biskwie-bakken en daarachter de ruimte voor de verkoopsters, om de waar in te pakken. De wanden zijn versierd met Oud-Hollandse prenten, die op plateel zijn uitgevoerd. Beneden de winkel is een ruime droge en hygiënische opslagkelder met een losbak naar de achteruitgang, die uitkomt op de achterweg, bereikbaar door de grote achterpoort in het pand van Kloosterman. Boven de winkel zijn twee ruime flats, zodat ook weer de nodige woonruimte is gewonnen. Een nieuwe aanwinst voor de Broerstraat, voor Nijmegen, die zich langzaam maar zeker hersteld van oude wonden en krachtig de toekomst tegemoet treedt.” (Nijmeegsch dagblad, 29-9-1950)
In 1954 opent het 25ste filiaal van Het Zuivelhuis op Broerstraat 48. Haar winkel, eveneens in de Broerstraat, was tijdens het bombardement van 1944 verwoest. Het ontwerp was van Architectenbureau van der Meijden en Klaver uit Elst.
Vooraf: opening 1938 in de Broerstraat
Advertentie opening Het Zuivelhuis op Broerstraat 48, PGNC 13/1/1938
De eerste winkel in Nijmegen wordt geopend in januari 1938 op Broerstraat 48.
Zij heeft dan al een filiaal aan de “Rijnstraat en Steenstr.” (De Gelderlander 19/1/1938). In haar bedank-advertentie voor de opening van de Nijmeegse winkel: “Evenals in Arnhem zullen wij steeds het beste van het beste op het gebied van Volvette Boerenkaas blijven verkoopen voor den laagst mogelijken prijs.” (De Gelderlander 19/1/1938)
“Het Zuivelhuis.
Speciaal-zaken voor de artikelen boter, kaas en eieren waren hier nog niet.
Het was door den eigenaar van het Vrijdag jl. geopende zuivelhuis, Broerstraat 48, Nijmegen, wel goed gezien in onze stad zoo’n speciaalhuis te stichten.
In slechts enkele dagen was dit winkelpand in een kaaspaleis herschapen, waarbij vooral het interieur in smetteloos wit het artikel zuivel in hygiënische behandeling aanmerkelijk doet stijgen.
Er is daar een enorme voorraad kaas aanwezig terwijl wat kwaliteit betreft de jarenlange ervaring van den ondernemer op dit gebied wel aan de koopers borg staat dat zij het beste ontvangen.
Dan zij de goed opgezette reclame was er terstond groote belangstelling, waar men zich in Arnhem ook altijd verheugen mag.
Wij twijfelen dan ook niet aan het succes van den ondernemer.
In Arnhem is het Zuivelhuis gevestigd Rijnstraat 70A en Steenstraat 85 B.“ (De Gelderlander 22/1/1938)
Tijdens het bombardement van 22 februari 1944 wordt ook dit pand in Broerstraat verwoest.
Noodwinkels?
Advertentie Het Zuivelhuis (De Gelderlander 16/2/1950)
In februari 1950 heeft Het Zuivelhuis haar (nood)winkels op de 2e Walstraat No. 165 en Kelfkensbos 23. (De Gelderlander 16/2/1950)
Mogelijk betreft “Het Zuivelhuis” in de advertentie voor de nieuwjaarsgroet in De Gelderlander 31/12/1949 een tijdelijke noodwinkel van Het Zuivelhuis.
1951: Opening winkels Burchtstraat en Lange Hezelstraat
De Gelderlander 28/2/1951
In februari volgt de aankondiging dat op 1 maart 1951 de winkels op Burchtstraat 8 en Lange Hezelstraat 86 zullen worden geopend. Daarbij wordt de heer v. Hezewijk bedankt “die zo bereidwillig was zijn nieuwe pand voorlopig aan ons af te staan.”
Men verwacht dan het pand in de Broerstraat in 1951 of 1952 te kunnen openen.
1954 Opening Het Zuivelhuis, Broerstraat 41
De etalage van een van de vestigingen van het Zuivelhuis, Broerstraat 41, 1955 (GN43579 RAN)
Het document “Bestek en Voorwaarden” (D12.413479) zijn de bladen met handgeschreven berekeningen gedateerd op Arnhem, februari 1953, Architectenbureau v.d. Meijden en Klaver. De opdrachtgever is de heer J. v.d. Bas te Oosterbeek. Op het voorblad staat daarbij A.J. v.d. Meijden, Architect B.N.A., Julianplein 64, Arnhem.
Plan voor herbouw Winkel en woning a.d. Broerstraat J.v.d Bas te Nijmegen, Architectenbureau vd Meijden/Klaver Elst (Gld), datum tekening december 1951 (D12.413484)
Vrijwel de gehele grond bestaat uit de winkel. Aan de voorkant is er een terugliggende entree, met in het midden een vierkante etalage. Op deze etalage staat het opschrift van de winkel.
Advertentie opening Het Zuivel Broerstraat (De Gelderlander 24/2/1954)
Bij de opening Het Zuivelhuis
Het Zuivelhuis bij de opening van het nieuwe pand aan de Broerstraat, Broerstraat 41, 1954 (GN3856 RAN)
Wanneer Het Zuivelhuis in 1954 opengaat, schrijft de Gelderlander:
“Het Zuivelhuis in Broerstraat heropend
In de Broerstraat, op no. 41 is hedenmiddag Het Zuivelhuis heropend, nadat het tien jaar geleden, bij de ramp van 22 Februari in dezelfde straat was vernield. Voor de eigenaar de heer J. van der Bas was dit een bijzonder prettige gebeurtenis, omdat in het prachtige nieuwe winkelpand in de Broerstraat thans zijn vijf en twintigste filiaal in ons land is gevestigd. In de zeer korte tijd van vijftien jaar heeft de heer van der Bas het verstaan om door grote energie en voortreffelijke zakenkennis een bedrijf op te bouwen in tal van plaatsen van ons land, maar vooral in het Zuiden, zijn vertakkingen heeft. In Nijmegen zijn u drie filialen van Het Zuivelhuis gevestigd. Dat in de Broerstraat, dat met een persoonlijk woord van de eigenaar-opzichter werd geopend, mag als een staal van eerste klas moderne winkelinrichting worden beschouwd. Van de nieuwste vindingen werd een dankbaar gebruik gemaakt om van de twintig meter diepe winkel een echte verkoopwinkel te maken. Opvallend is de verlichting, volgens een geheel nieuw systeem. Ze is rustig en vol sfeer. Ook de betimmering is volgens een geheel nieuw procedé; hierdoor komen vooral de speciale afdelingen tot haar recht. Merkwaardig is de optische weegschaal, waardoor het gewicht uiterst nauwkeurig valt af te lezen, terwijl de verkoopster zelf niet hoeft te rekenen om de prijs te bepalen. De toonbanken zijn op de verkoop en demonstratie van de artikelen ingericht en een koeltoonbank zorgt dat de etenswaren fris blijven.
Onder leiding van architect van der Meijden uit Arnhem kwam dit mooi winkelpand, een aanwinst voor de Broerstraat, tot stand. Het werd gebouwd door de aannemer van der Sluis te Nijmegen.
Tal van bloemstukken getuigden van veler sympathie bij de herbouw van Het Zuivelhuis dat bij de opening aan de heer M.C. Nieuwenhuizen, de exploitant van dit vijf en twintigste filiaal, werd overgedragen.” (De Gelderlander 25/2/1954)
Gezicht op de oostzijde van de Broerstraat, met o.a. de winkelpanden van (v.r.n.l.) Schoenhandel Van Haren, Juwelier Van Hout Ververgaard, Zaadhandel Lahey-Fliervoet, Het Zuivelhuis, kledingzaak Het Jaegerhuis, Stoffenhandel Hommen en Co, Juwelier Jac van Baal , Herenmodezaak J.S. Meuwsen en Warenhuis Firma A.A. van der Borg, 1955 (GN3872 RAN)
In het Adresboek 1955 komt Nieuwenhuizen, filiaalhouder, voor op nummer 4
Momenteel (maart 2026) zit Ramses in het pand.
Vervolg Het Zuivelhuis
Advertentie aankondiging opening Het Zuivelhuis Groenestraat (De Gelderlander 2/6/1954)
Er is nog niet uitgebreid onderzocht wat het vervolg van Het Zuivelhuis is geweest.
In 1954 zal de vierde vestiging volgen, op Groenestraat 178. Daarna wordt ergens in 1954/1955 wordt daarnaast de vestiging Kapiteelpad (Paul Krügerstraat) geopend (De Gelderlander 7/12/1955).
Van der Meijden en Klaver
Balkon Broerstraat 41 (maart 2026)
Het architectenbureau van de Meijden en Klaver komt voor in een essay over architect Campman: “De eerste ervaring met bouwen doet Campman op als hij in 1945 en 1946 meehelpt met de bouw van een watertoren in Tiel. Tijdens zijn opleiding in Tilburg werkt Campman bij verschillende architectenbureaus om praktijkervaring op te doen. Hij begint bij Van der Meijden en Klaver in Arnhem. Een bureau dat zich voornamelijk bezig houdt met woning- en landhuisbouw.” https://zoeken.nieuweinstituut.nl/nl/personen/detail/cde0e8b0-e36c-55e1-979f-e7e9f9501522
In 1951 komt het Architectenbureau v.d. Meijer & Klaver voor op de Aamstestraat 16a in Elst bij een personeelsadvertentie voor een “direct gevraagd: ervaren Bouwkundig Tekenaar vlot detailleren vereist.” (De Gelderlander 26/4/1951)
Gevonden aanbestedingen
Wanneer
Wat
Waar
Omschrijving
Bron
1952
Winkel-Woonhuis
Dorpsstraat, Elst
Het bouwen van een Winkel-Woonhuis aan de Dorpsstr. te Elst (G)
De Gelderlander 26/4/1952
1952
Woonhuis
Schoolstraat, Lent
Het bouwen van een Woonhuis aan de Schoolstraat te Lent
De Gelderlander 26/4/1952
Woningen
Lent
Het bouwen van 20 woningen te Lent, waarvan 11 stuks voor de Protestantse Woningbouwvereniging “Beter wonen zij ons doel” te Elst (Gld.) en 9 stuks voor de R.K. Woningbouwvereniging “St. Jozef” te Elst (Gld.)
De Gelderlander 17/9/1952
A.J. van der Meijden
Van architect A.J. van der Meijden zijn inmiddels een aantal andere werken gevonden. Hierbij dient een slag om de arm te worden gehouden, omdat het eventueel om meerdere architecten met dezelfde naam kan gaan:
1924, Villa Yamas, ‘s-Gravelandseweg 172, Hilversum
“De villa werd in 1924 gebouwd op een perceel dat behoorde tot de tuin van nummer 178. De opdrachtgever was Marius Spoon en de architect A.J. van der Meijden. Spoon was in 1873 in Oudenhoorn geboren en getrouwd met de drie jaar jongere Helena Catharina Kluit uit Den Briel.”https://www.dudokarchitectuurcentrum.nl/andere-werken/villa-yamas/ (met foto)
“Deze ansichtkaart heeft een verkeerd onderschrift, niet Aluminiumweg maar het is de Waltersingel. Het zijn drie portiekflats à 18 woningen. Ze zijn gebouwd in 1955-1956 in opdracht van Wabo BV uit Gouda. Architect was A.J. van der Meijden uit Arnhem. (Foto: Coll. B. Meester)” https://www.oud-apeldoorn.nl/straten-a-z/a/aluminiumweg.html (met foto)
“Deze stempel met woningen van architect Van der Meijden heeft een aantal kenmerken die exemplarisch zijn voor de zogeheten Delftse school-architectuur in de jaren vijftig: ruimtelijkheid en symboliek. De schuin uit de gevel komende balkons vormen een nadrukkelijk ruimtelijk element en bieden tegelijkertijd letterlijk ‘uitstekend’ zicht. De entrees zijn met een omlijsting en stoepjes vormgegeven om de overgang van de buitenwereld naar de ‘veilige’ binnenwereld aan te geven.
De opzet van deze stempel met de karakteristieke architectuur en de openbare ruimte met een groen verkeersplein en groene binnentuinen is opvallend gaaf gebleven. (Op de kunststofpuien na, maar die vormen geen bezwaar voor de selectie). Aanvullend op de stempel ontwerpt architect Van der Meijden ook twee identieke blokken met een kleine winkelstripje (nog in gebruik) aan de Ruygenhoeklaan, hier zijn originele bronzen winkelpuien uit de bouwtijd nog aanwezig.
Rond 1932 heeft W. Scholte-Derks de winkel van H. Brunninkhuis op de Molenstraat 23 overgenomen. Een van haar specialiteiten is het Jaeger ondergoed. Een verbouwing van ’t Jaegerhuis volgt in 1940, waarvan Okhuysen de architect was. Nadat de winkel tijdens het bombardement was verwoest, volgt uiteindelijk in 1952 de herbouw aan de Broerstraat. Ook hier leverde Okhuysen het ontwerp.
Vooraf
In PGNC 20/9/1929 is nog een advertentie van Bruninkhuis zelf gevonden, waarin ook met Jaeger ondergoed wordt geadverteerd. Jaeger is een soort gebreid, wollen ondergoed.
Brunninkhuis zat vanaf 1912 op dit adres. Lees hier hier artikel over de opening en de verbouwing door van den Boogaard:
In ieder geval komt de naam ’t Jaegerhuis voor in een advertentie in De Gelderlander 21/10/1933 voor (als afgiftepunt voor stomerij/ververij “Het Firmament”).
De Molenstraat , gezien in zuidelijke richting , met links ’t Jaegerhuis Damesmode en daarnaast de (oude) Petrus Canisiuskerk , de pastorie en het Oud Burger Gasthuis, 1934-1944 -afgaande op de verbouwing is de foto van na 1940 (GN5431 RAN)
“Het Jaegerhuis: Ingrijpende moderniseering
De firma W. Scholte-Derks, die bovengenoemde zaak in tricotages sinds jaren gevestigd heeft aan de Molenstraat 23, naast de kerk, heeft haar pand verbouwd en uitgebreid. De geheel gemoderniseerde winkel is hedennamiddag geopend. De verbouwing is geschied onder architectuur van bouwbureau Ockhuizen en is uitgevoerd door het aannemersbedrijf De Groot. Het moderne interieur vormt met de pui een mooi geheel. De eiken betimmering, die aan weerszijden de zaak verfraait, wordt afgewisseld door geslepen glazen kasten, waarin sjaals, fijne zakdoeken, corsages, handschoenen, enz. op smaakvolle wijze zijn geëtaleerd. Ook het glas in loodwerk, geleverd door de firma Ockhuizen is op kunstige manier aangebracht en in lichte kleuren gehouden; het brengt warmte aan het geheel. Het schilderwerk van de firma Tesser past zich goed bij deze moderne zaak aan en geeft haar cachet. Het Jaegerhuis is er zeer op vooruit gegaan.” (PGNC 18/12/1940)
‘t Jaegerhuis plaatst in 1941 de nodige kleine advertenties voor kousen reparatie, zoals in PGNC 25/8/1941. Ook in de jaren daarna, in de noodwinkel op de Bisschop Hamerstraat (onder ander De Gelderlander 28/1/1952) en de nieuwe winkel in de Broerstraat (onder andere De Gelderlander 8/11/1952), zal ze regelmatig met kousen-reparatie adverteren.
Tijdens het bombardement van februari 1944 werd ook dit pand verwoest.
Noodwinkel
De etalage van de noodwinkel van W. Scholte – Derks: “het Jaegerhuis”, Bisschop Hamerstraat 23, 1950 (GN3558 RAN)
Afgaande op het nieuwbouwartikel uit 1952, heeft ’t Jaegerhuis daarna haar winkel gehad op het Mariënburgplein. Hierover zijn nog geen verdere gegevens gevonden. Wél een aankondiging “Wij zijn weer geopend!” in De Gelderlander 15/11/1944. Dan is haar adres van 9.30-12.00 Oranjesingel 36 en na 12.00 Bisschop Hamerstraat 3 (De Gelderlander 15/11/1944).
Uiteindelijk zal de ’t Jaegerhuis een van de noodwinkels op de Bisschop Hamerstraat betrekken, zie de bovenstaande foto.
Let op de foto op het 4-Daagse doek. In 1953 heeft ’t Jaegerhuis ook de alleenverkoop van het St. Steven-doek: “In opdracht van “’Jaegerhuis”, vervaardigd op Neêrlands beste weefgetouwen, een bij uitstek geschikt aandenken voor u en uw kennissen. De St. Steven-doek zal evenals onze bekende 4-daagse doek bestemd zijn om de faam van Nijmegen vér uit te dragen.” (De Gelderlander 6/7/1953)
1952 Nieuwbouw Broerstraat
Broerstraat 37-39
Het Jaegerhuis, de etalages van het nieuw gebouwde pand aan de Broerstraat 37; 1952 (GN3835 RAN)
In het weekend van 1952 (“gisteren”, Nijmeegsch dagblad, 7-11-1952) gingen 3 winkels in de Broerstraat open. Een van de winkels was ’t Jaegerhuis, de andere 2 Bakkerij Strik en de Society Shop. Het Nijmeegsch Dagblad:
“In de morgenuren werd op de nummers 37-39 geopend “’t Jaegerhuis”, dat zich heeft gevestigd in een fraai pand, door de architect J.D.A. Okuijsen en de aannemer De Groot gebouwd. Er is een zeer fraaie winkelruimte geschapen, met daarachter paskamers en kantoor, waarin de meubelfabrikant Wageningen een smaakvolle betimmering aanbracht. In een der wanden trekt de bijzondere aandacht het prachtige gebrandschilderde raam dat door de kinderen van de heer en mevrouw Scholte-Derks gistermorgen ter gelegenheid van de opening van de zaak werd aangeboden. Het is vervaardigd door pater de Visser van de Van Eyck-academie uit Maastricht. Vanzelfsprekend werden bij de opening vele hartelijke woorden gesproken, onder meer door wethouder Beukema namens het gemeentebestuur. Deze roemde de spirit en de geestkracht welke nodig waren om deze herbouw tot stand te brengen nadat ’t Jaegerhuis tot tweemaal toe (eert op de Molenstraat, daarna op het Mariënburgplein) werd getroffen.”
Het Jaegerhuis aan de Broerstraat 37, in verband met de opening van het nieuwe pand; 1952 (GN3842 RAN)
In 1956 houdt zij 2 dagen een modeshow van bad- en strandmode (De Gelderlander 12/5/1956).
In ieder geval komt ’t Jaegerhuis nog voor in het Adresboek 1971.
Vervolg
Broerstraat 39 (maart 2026)
In ieder geval zit in maart 2026 het Italiaanse lingerie bedrijf Intimissimi in de winkel.
Daarvoor was het een Levi’s winkel, welke in februari 2024 te huur is (Oozo.nl). Levi’s zelf zat er vanaf ongeveer 2016/2017 (aanvraag omgevingsvergunning en Noviomagus.nl) en daarvoor Invito.
Zie voor foto’s en een verder artikel Noviomagus.nl.
Vonckstraat: Woningen, gebouwd door de Stichting Volksbelang van 1895, gezien vanuit de Prins Bernhardstraat in de richting van de Groesbeeksedwarsweg, 1983 (Frank Eliëns via F10030 RAN)
Oprichting Volksbelang
Op 9 januari 1895 richten een aantal (veelal gegoede) Nijmegenaren de Vereeniging Volksbelang op, met als doel “de verbetering der arbeidende klasse en verdere minvermogenden te Nijmegen”. De oprichters zijn:
Jonkheer Meester F.X.G.M. (Franciscus Xaverius Gerhardus Maria) van Nispen tot Sevenaer, zonder beroep
Jonkheer Meester C.C.G. (Carel Cijprioioen? Gerard) de Pesters, zonder beroep
Aeg. (Aëgidius) Timmerman, zonder beroep
Het PGNC vermeldt Geertsema pas de volgende dag. Aangezien hij de gemeente gaat verlaten, is hij geen bestuurslid (Acte, PGNC 29/1/1895 en PGNC 30/1/1895).
“Ter bereiking van het beoogde doel zullen ten
1e. goede en goedkope arbeiderswoningen worden gebouw en
2e woningen, die bij uitstek als ongezond bekend staan, bij voorkomende gelegenheden worden opgkocht om hetzij verbeterd, hetzij gesloopt te worden, dit laatste echter slechts uit de overwinsten der stichting.
Voor het bereiken van haar doel wil de stichting een geldlening van in totaal 125.000 gulden aangaan, waar intussen 53.000 gulden is geplaatst in de vorm van aandelen, waarover 3% rente zal worden uitgekeerd.
“Wij vertrouwen, dat niet ten onrechte de mannen, die dit inderdaad goed werk hebben aangevat, op den steun hunner stadgenooten rekenen. Zeer terecht merken zij op, dat men daardoor medewerkt tot het bereiken van een doel, dat van overwegend maatschappelijk belang moet worden geacht, niet alleen door de beoogde bevordering van de moreele en materieele welvaart der volksklasse, maar ook door de daarmede gepaard gaande verbetering van den algemeenen gezondheidstoestand in deze stad.” (PGNC 29/1/1895)
Aankoop grond
Op 1 februari 1895 koopt van de landbouwer Cornelis Derks “Een perceel bouwland nabij het gemeente Kerkhof te Nijmegen, kadastraal bekend Gemeente Hatert Sectie A Nummer 175 bouwland groot veertig aren tachtig centiaren” voor 2.800 gulden (Inventarisnr 112, archiefnr 450, Actennr 4501)
Geldlening
Singendonckstraat 12 – 18, september 1988 (Ber van Haren via KN12989-13 CC0)
Het verkrijgen van de benodigde leningen gaat mogelijk wat moeilijker dan verwacht. Het PGNC plaatst op 12 februari 1895 een herinnering, dat de inschrijvingstermijn op 15 februari zal verstrijken: “Naar hetgeen wij vernemen, wekt deze nieuwe stichting wel veel sympathie, doch schijnen velen de deelneming toch van uit een onzes inziens verkeerd standpunt te beschouwen; zij achten dit eenigzins eene gift, en dit is het volstrekt niet.” Het bestuur benadrukt dat het daadwerkelijk om een lening gaat, zij het niet vrij verhandelbaar. En ze onderbouwt de rente van “slechts” 3%: veel soliede beleggingen zouden sowieso niet meer dan 4% opleveren. Daarbij is “het ook eigenlijk de eenige opoffering, “die voor het goede doel wordt gevraagd”. Bovendien hebben de bestuursleden gezamenlijk al f50.000,- ingelegd.
Aanleg 3 straten?
Interessant daarbij is de Gemeenteraadsvergadering van 28-6-1895: Volksbelang heeft daarbij aan de gemeente gevraagd op haart terrein “gelegen tusschen de Groesbeekschn dwarsweg en de Algemeene Begraafplaats” 3 wegen aan te leggen met een breedte van 12 meter. B en W stelt voor afwijzend te reageren, maar dat de gemeente bereid is om de 3 wegen op kosten van Volksbelang aan te leggen, waarbij Volksbelang de grond afstaat.
De gehele gemeenteraad vindt dat Volksbelang belangrijk werk wil verrichten om voor betere woningen voor de arbeidende klasse zorg te dragen. Zij is echter bang dat zij niet weet welk “nieuw pad” de gemeente in zal gaan wanneer men dit voorstel mee gaat wanneer men het voorstel van Volksbelang ten volle zou steunen. Daarop wordt besloten om de vooralsnog eerst de aanleg van de middenweg aan te leggen en voorlopig de andere 2 niet. Uit de besprekiing blijkt bovendien dat Volksbelang daarvóór reeds een voorstel had ingediend welke was afgekeurd door de gemeente: daarbij ging het om 3 wegen waarbij alleen de middelste weg 12 meter breed zou zijn en de andere 2 10 meter. Daarbij zouden deze wegen doorlopen tot de begraafplaats. (PGNC 30/6/1895).
Volksbelang vraagt daarop de aanleg van een weg aan, zodat zij de eerste 55 woningen kan bouwen. Dit voorstel neemt de Gemeenteraad de volgende vergadering, op 13 juli 1895, aan (PGNC 14/7/1895 en Verslag der Gemeente 1895).
In 1897 verzoekt Volksbelang tot de verharding van de 3e straat. Deze wordt gehonoreerd (Gemeenteverslag 1897). Daarbij lijkt de 2e straat ook in 1895 te zijn gerealiseerd.
In 1898 neemt gemeente Nijmegen de 3 straten van Volksbelang over (Gemeenteverslag 1898)
18995/1896: Eerste 55 woningen: Volksbelang I
Singendonckstraat (maart 2026)
Het betreft de huidige Singendonckstraat en zuidzijde van Lyndenstraat
Op 20 augustus 1895 besteedt architect W.J. Maurits de bouw van 55 woningen “op een terrein, gelegen aan de Groesbeeksche Dwarsstraat te Nijmegen” aan. Hiervan was Verheij met f72.000 de laagste inschrijver (PGNC 8/8/1895 en PGNC 21/8/1895). Het werk werd die avond nog niet gegund en waarschijnlijk is deze gunning niet doorgegaan: het PGNC schrijft een aantal maanden later, op 22/12/1895 dat er “gisteren” een onderhandse aanbesteding is geweest. Daarbij is het werk gegund aan de laagste inschrijvers, Smit en Opsomer voor f72.685,-.
Het PGNC over de eerste 55 opgeleverde woningen:
“Sinde eenigen tijd zijn op het ruime en reeds door twee breede wegen doorsneden terrein ten oosten van de Gemeentelijke Begraafplaatsen een aantal eenvoudige woningen verrezen. Het zijn de arbeiderswoningen, vijf-en-vijftig in getal, van de stichting Volksbelang, welke voor eenigen tijd alhier werd opgericht door eenige gegoede stadgenooten, die tegen matige rentevergoeding hun geld voor dit van practisch philantropischen zin getuigend plan beschikbaar stelden.
Nauwelijks gereed, waren nagenoeg alle huisjes verhuurd, wel een bewijs, dat zij aan eene groote behoefte voldeden. En het loont waarlijk wel de moeite eens te gaan zien, hoe flink en degelijk Volksbelang haar taak heeft uitgevoerd. Ieder huurder heeft een afzonderlijk huisje- er zijn er in twee grootten- benevens een niet onaardig stukje tuin. De huisjes zijn geriefelijk ingericht, van verschillende gemakken voorzien en, behalve de benedenvertrekken, is op de zolders ook nog voor een ruime kamer gezorgd, wat gezinnen met meerdere kinderen zeker zeer welkom is. Ook laat de afwerking niets te wenschen over.
Waar aanvankelijk deze stichting reeds op een zóó groot succes mag bogen, vertrouwen wij, dat zij niet zal dralen verder op dezen weg voort te gaan, daarbij gesteund door velen, die op deze wijze hunne medewerking willen verleenen, om aan den arbeider een aangename, ruime en gezonde woning tegen een niet te hoogen prijs te bezorgen.” (PGNC 21/10/1896)
Bij de 2e jaarvergadering van Volksbelang worden 2 nieuwe bestuursleden gekozen:
Louis Terwindt
O.J.G. van Wageningen
Zij vervangen C.A. Steur die is overleden en Aeg. Timmerman, die gestopt is als bestuurslid.
“De tot dusver gebouwde woningen, 55 in aantal, welke allen zijn verhuurd, voldoen uitstekend, en blijken in groote behoefte te voorzien. Voortdurend melden zich nieuwe huurders aan. Het bestuur heeft dan ook besloten tot den bouw van nieuwe woningen over te gaan, voorloopig tot een aantal van 24.” Daarna volgt een oproep om een obligatielening af te sluiten. (PGNC 11/3/1897)
1897 24 woningen Volksbelang II
Het betreft de noordzijde van huidige van Lyndenstraat en 6 woningen aan Groesbeeksedwarsweg (Behuisd in ’t Volksbelang)
1898: 37 woningen Volksbelang III
Het betreft de huidige Vonckstraat.
Qua nieuwbouw is Volksbelang III het laatste van dit bouwproject.
2008: Vernieuwbouw
Van Lyndenstraat: ‘Vernieuwbouw’ en renovatie van de Volksbelang buurt, 2008 (Jan Eichelsheim via DF124 RAN CCBYSA)Van Lyndenstraat: ‘Vernieuwbouw’ en renovatie van de Volksbelang buurt, 2008 (Jan Eichelsheim via DF123 RAN CCBYSA)
Het Kolpinghuis (Katholieke Gezellen Vereeniging) gezien in de richting van de Bloemerstraat, 1930 (F32559 RAN)
Het Kolpinghuis is gebouwd als verenigingsgebouw voor de Katholieke Gezellenvereeniging, ook wel St. Jozef Gezellenvereniging genoemd. De architect was Pierre Cuypers. Doordat de vereniging hard groeide, was het gebouw al gauw te klein. In 1890 ontwierp architect A. van de Boogaard de verbouwing, waarbij het gebouw fors werd uitgebreid. Daarna volgden meerdere verbouwingen.
Het pand van de Katholieke Gezellenvereeniging (de St. Josephshof, later het Kolpinghuis) is in 1882 ontworpen door P.J.H.(Pierre) Cuypers ; gezien vanuit de Nassausingel ; links de Van Berchenstraat, Smetiusstraat, 1882 (F68520 RAN)
Het Kolpinghuis is gebouwd als verenigingsgebouw voor de Katholieke Gezellenvereeniging, ook wel St. Jozef Gezellenvereniging genoemd. De architect was Pierre Cuypers.
Mei 1881 inwijding
Jozef in de steigers (maart 2026)
In mei 1881 vond de inwijding plaats van de Jozefshof plaats., hoewel het gebouw nog niet volledig was afgewerkt.
Hieronder de tekst, die echter moeilijk leesbaar was. Tussen aanhalingstekens staat de vermoedelijke, ontbrekende tekst:
“Jozefshof
(…) is Jozefshof, het gebouw (van de Ge)zellen-Vereeniging ingewijd. Ofschoon (het niet) geheel afgewerkt, spreekt het reeds dui(delijk ee)n eenvoudig, ernstig woord in gevelvorm (…). Voor de geheele voltooiing zullen (wij on)ze lezers niet met den vinger wijzen (op d)e sierlijke lijnen, het natuurlijk kleuren(spel de)r oud hollandsche baksteenen, de opwek(kende) tinten en verven, het doelmatige van (het bou)wplan enz. Later zullen wij de gele(genheid) vinden, te beschrijven wat de stift van (…) aan Nijmegen geschonken heeft.
(…) het dak wapperde de vaderlandsche drie(kleur,…) de zaal, smaakvol met vlaggen, groen (… bloemen) getooid, had naast het beeld van (de be)schermheilige, de beeltenis van den Paus (en van) onzen Koning. Toepasselijke kernspreu(ken …) schilden met de stedelijke kleuren de (…) der steden van Nederland die de Ge(zellen-)Vereeniging bezitten, het geheel met met (den Paus)elijke en Oranjekleuren, dit alles drukte (…) feestelijkheid uit van het samenzijn.
(…)eerstelingen onder de gezellen die zich (uit deze?) stad naar de voorschriften der Gods(dienst to)t brave, kundige, werkzame ambachts(lieden en) tot nuttige burgers willen ontwikkelen, (… eer)waarde geestelijken zoo van elders als (van hie)r, tal van eereleden en belangstellenden (…)e ruime zaal.
(De opr)ichter van onzen Jozefshof, de Eerw. (Hoc)tin, sprak hij zijne openingsrede een har(telijk wel)komstwoord tot allen, stapte bescheiden over (…)legging van alles, zijn eigen werk, heen, om (…)ren voor te stellen, die uit den aard der (…)n het groote doel, verbeteren, vere(delen? va)n den werkmansstand, dien steun der (maatsch)appij, in den weg staan.
(…)dit groote doel aan aller belangstelling (kan worde)n aanbevolen, ging hij onder psalm(…)ot het naar kerkelijke ritus ingezegenen (van het) gebouw over. Hierna trad de centrale (…) der Vereeniging in Nederland, de Eerw. (heer van) Nispen op, die na gelukwenschen (van het t)ot stand brengen der edele stichting (… st)ad, oorsprong, doel en werking der (…)Vereeniging uiteenzette.
(…) iemand over eene zaak spreekt, die (vanuit?) het bloed, in de ziel gedrongen om (…) te leven en te sterven, zoo sprak hij (over de?) geliefde vereeniging.
… Kolping, den eenvoudigen, deugdzamen (…)ersgezel en priester, Gods leiding (…)vader der Gezellen-Vereening, hare (geschieden)is en bloei in Duitschland, in gansch (…) America, schetste hij in breeden (…)r toch zoo met feiten en (?…), om van het dagelijksch leven en streven van den ambachtsstand licht en schaduw te doen zien, en het hooge nut der vereeniging aan te toonen.
Zucht naar genieten, bandeloosheid onder den naam van vrij zijn, aanmatiging van oordeel over hetgeen men niet kent noch kan kennen- deze drie kankersoorten onzer hedendaagschen maatschappij, voortwoekerend onder alle klassen en niet het minst onder den ambachtsstand, waren zijn tweede doel.
Dat de Goddelijke openbaring tegen hoogmoed en genotzucht onderwerping en zelfbeheersching voorschrijft, en uit het opvolgen hiervan onder godsdienstzin, ijver en spaarzaamheid, het waarachtig geluk van den werkman en zijn gezin ontspruit- werd helder door den Eerw. spreker betoogd.
Als verslaggevers leggen wij onze pen neder, maar wij doen het niet voor onze medeburgers tot het helpen bereiken van het doel der Jozefsstichting te hebben aangespoord.
Jozefbeeld. Onder de plaquette van de Katholieke Gezellenvereeniging zijn nog de letters Jozefshof te lezen, Kolpinghuis (januari 2026)
De werkman vormt een zeer voornaam deel der maatschappij. Met zijne verbastering en verdierlijking, waarvan wij, helaas, vaak de bewijzen voor oogen zien, daalt zijn eervolle stand en bederft de maatschappij;met zijn verbeterin, zijne veredeling stijgt zijn welvaart en geluk, schenkt hij aan de maatschappij een machtige steun. Het geluk der samenleving en een harer voornaamste onderdeelen dient ieder die het kan ter harte te nemen.
Deze vereeniging in haar streven te helpen, hare werking niet alleen zedelijk maar ook met geldelijke offers te steunen, bevelen wij ernstig aan den goeden zin van onzen lezers.” (De Gelderlander 18/5/1881)
Plaquette Kolpinghuis 1882 (maart 2026)
Kolpingvereniging
De Nijmeegse afdeling van deze vereniging was op 25 maart 1880 opgericht. Aan de gevel kwam een groot beeld van Sint Jozef en het gebouw werd St-Josephshof genoemd.
Avondtekenschool
Vlak na de oprichting van de Gezellenvereeniging werd een avondtekenschool opgericht in de Sint Josephshof.
1890 Verbouwing en vergroting
Het pand van de Katholieke Gezellenvereeniging (de St. Josephshof, later het Kolpinghuis) is in 1882 ontworpen door P.J.H.(Pierre) Cuypers. De uitbreiding is in 1890 gerealiseerd door architect A.v.d. Boogaard. Gezien vanuit de Spoorstraat. Links de Van Berchenstraat, in het midden de Gezellen-Vereniging en rechts de Smetiusstraat. Links op de achtergrond de Augustinuskerk, 1890 (Collectie Brinkhoff, J.M.G.M. 1920-1986 via RAN D429)
Doordat de vereniging hard groeide, was het gebouw al gauw te klein. In 1890 ontwierp architect A. van de Boogaard de verbouwing, waarbij het gebouw fors werd uitgebreid.
1925 Verbouwing Estourgie
Het Kolpinghuis (Katholieke Gezellen Vereeniging) gezien in de richting van de Bloemerstraat, 1930 (F32559 RAN)
“De verbouw van St. Jozefshof.
Zooals wij reeds meldden, is de verbouw gereed gekomen van het home der Nijmeegsche Kolpingszonen, het vanouds bekende St. Jozefshof aan de Smetiusstraat, dat Zondag a.s. in gebruik genomen en plechtig zal ingezegend worden.
En wij kunnen er dadelijk bijvoegen: de indruk dien wij van het hernieuwde Gezellenhuis gekregen hebben, is een zeer gunstige.
De aannemersfirma Hofman en Arts heeft onder deskundige leiding van den heer Charles Estourgie- die eveneens de plannen ontwierp- met dezen verbouw metterdaad getoond een vooraanstaande plaats in de rij der Nijmeegsche bouwwereld. Het geheel ziet er keurig uit en maakt een voornamen indruk.
Boven den ingang van het gebouw prijkt in forsche letters: R.K. Gezellenvereeniging, waarachter electrische verlichting is aangebracht. Nu kan tenminste de vreemdeling weten, die vroeger zich tevergeefs afvroeg wat dat toch voor een gebouw was, dat hier de Stichting van Vader Kolping haar tenten heeft opgeslagen.
Breede toegangsdeuren brengen den bezoeker in een ruime vestibule, waar tevens een loket is aangebracht ten dienste van uitvoeringen. Tevens kan men van hieruit de bestuurskamer bereiken.
Vanuit de vestibule treedt men eveneens door ferme deuren in de hal, die een grootschen indruk maakt. Hier vindt men een garderobe enz.
Links hiervan betreedt men de groote en ruime konversatiezaal, die een juweeltje mag genoemd worden op dat gebied. De Nijmeegsche kleuren, rood en zwart, die in de geheele zaal domineeren, maken een gezelligen indruk, die nog verhoogd wordt door de frisch-groen geschilderde stoelen en tafeltjes. Het buffet is in den rechterhoek der zaal aangebracht.
Breede ramen geven uitzicht naar alle kanten, waardoor tevens voor lucht en licht in ruime mate is zorg gedragen. De plaats onder de bibliotheek is op gelukkige wijze weggewerkt: twee kamers, één voor den Praeses en een bestuurskamer vullen dit deel van de vroegere konversatiezaal. De biljarts hebben hun plaats gevonden in het midden der zaal. De bibliotheek is op dezelfde plaats gebleven, doch de ingang is nu verlegd boven aan de eerste trap, die naar de toneelzaal voert.
Op zij van de konversatiezaal is een kleine zaal aangebracht, die heel keurig en gezellig is ingericht. Deze is waarschijnlijk ten dienste van kleine vergaderingen e.d.
Beide zalen zijn bedekt met een kostbaar zeil. Naar gemompeld werd is dit een gift van een der hoofdbestuursleden, waarvan meerderen een gift voor dezen verbouw moeten hebben geschonken.
Naar wij zeiden, ziet het geheel er keurig uit. Het borstbeeld van den eersten Praeses en stichter der Nijmeegsche K.G.V., den WelEerw. heer L.E. Hoetin, heeft een eereplaats gevonden op den schoorsteen, waarboven in gulden letteren is aangebracht de gezellengroet: “God Zegene het Eerzame Handwerk”.
Verschillende beelden en emblemen vinden rondom, zoowel in hal als zaal, een plaats. Het H. Hartbeeld troont natuurlijk op de mooiste plaats.
De aannemersfirma Hofman en Arts werd kranig terzijde gestaan door den heer van Roessel, die het schilderwerk verzorgde, de firma Vroom en Dreesmann, de firma Beukering en Co., elektriciens, de heer Friebel, die het lood- en zinkwerk, de firma Daniëls, de Bruijn en v.d. Waarden, die het stukadoorswerk verrichtte en den heer J. Krijnen, die het behangerswerk op zich nam.
Met trots mogen de diverse besturen getuigen, dat hun werken niet tevergeefs is geweest en met blijdschap moge er wel eens aan herinnerd worden dat de ongehuwde en gehuwde gezellen hun kontributie vrijwillig belangrijk verhoogden om den verbouw mogelijk te maken. Vooral voor den volijverigen Praese zal het een genoegdoening zijn: om dezen verbouw door te voeren heeft hij hard gewerkt; dit was steeds zijn hartewensch. Doch ook het hoofdbestuur, dat de algemeene leiding in de K.G.V. met den Praeses heeft, mag dankbaar opzien naar hetgeen door hen met veel moeite en opoffering bereikt is.
Met waardeering mogen dan ook naast den naam van den Praeses, den ZeerEerw. Pater H.M. v.d. Hulst S.J. genoemd worden de namen der hoofdbestuursleden de heeren Kloppenburg, W. v.d. Waarden, Dreesmann, dr. Slotboom, St. Arntz en Prof. v.d. Heijden.
In de konversatiezaal bleef ons oog hangen aan een teekening: de nieuwe hoofdingang van St. Jozefhof aan de Spoorstraat. Zoo gauw als er geldmiddelen zijn, kan hier pas aan gedacht worden. Moge zulk een gift spoedig inkomen!
Het kan, dunkt ons, geen kwaad, van deze gelegenheid gebruik te maken om onze stadgenooten aan te sporen, die nog geen eerelid van de K.G.V. zijn, dit nu te worden. Men doet daarmee een zeer goed werk: men steunt daarmede het pogen om onze arbeiders op te voeden naar den wensch van Dr. Schaepman tot mannen met een rotsvast geloof en kennis, twee zaken, die onontbeerlijk zijn om den arbeidersstand steeds hooger op te voeren tot heil van de arbeiders zelve en tot zegen van Kerk en Maatschappij.
Op de moderniseering van de toneelzaal hopen wij nog nader terug te komen.
Morgen vermelden we het officieel programma voor a.s. Zondag.” (De Gelderlander 17/2/1925)
1949 Dr. Poels
Vanaf de jaren dertig probeerde de vereniging een katholieke ambachtsschool op te richten. In 1938 wilde de gemeenteraad hiervoor subsidie verstrekken. Uiteindelijk zou het tot 15 september 1949 duren voordat de school Dr. Poels opende in de Sint Josephshof, “waar een leerling kon worden opgeleid tot een ‘zedelijk-godsdienstig hoogstaand werkman met verantwoordelijkheidsgevoel…’ (Gedenkboek Kolpingvereniging; Tromp 37-39; Stamkot 37-38).” (Huis van de Nijmeegse Geschiedenis)
In 1957 zal zij verhuizen naar de Goffertweg 20. Tegenwoordig, na een aantal fusies, heet de school Het Rijks.
Ontmoetingshuis
Het Kolpinghuis bleef in de jaren 50 en 60 ontmoetingshuis voor buitenschoolse activiteiten voor kinderen, zoals balletles. In de twintigste eeuw zijn er nog enkele kleinschalige verbouwingen en uitbreidingen doorgevoerd.
Afname ledentaantal Kolpingvereniging en opheffing
Het Kolpinghuis, Smetiusstraat 1 (gezien vanaf de Nassausingel), 1968 (Evert F. van der Grinten via F78750 RAN CCBYSA RAN, tevens Auteursrechthouder)
Na de Tweede Wereldoorlog neemt landelijk het ledenaantal van de Kolpingvereniging sterk af, waarbij ze zich uiteindeindelijk opheft. Alleen in Nijmegen blijft de Kolpingvereniging bestaan. Het Kolpinghuis wordt een zalencentrum, welke ook de vereniging nog gebruikte.
2015 Verkoop
In 2015 wordt het Kolpinghuis verkocht aan projectontwikkelaar Ton Hendriks???. Eind september 2020 sloot het centrum. De vereniging verplaatste haar activiteiten naar de Ontmoetingskerk in Dukenburg. Daarna staat het gebouw leeg. Midden 2023 kondigt Hendriks aan om hier een gezondheidscentrum en appartementen te willen realiseren, waarvoor een procedure is gestart.
Aandachtspand
Kolpinghuis oude gedeelte tijdens verbouwing (januari 2026)
Kolpinghuis, januari 2026 is een grote verbouwing aan de gang. Ter ere van het 125-jarig bestaan van NEC is er een spandoek opgehangen (januari 2026)Wapen op Kolpinghuis (januari 2026)
Berchmanianum van de paters Jezuïeten. Ontworpen in 1928 door Jos Cuypers (1861-1949) en Pierre Cuypers Jr. (1891-1982), Houtlaan 4, 1930 (Uitg. Brinio Rotterdam via F18053 RAN)
In 1929 opende het Collegium Berchmanianum oftewel het Berchmanianum aan de Houtlaan in Brakkenstein. Het ontwerp was afkomstig van Jos. en Pierre Cuypers Jr. in opdracht van de Sociëteit van Jezus (de Jezuïten). De bouw daarvan was in 1927 begonnen.
Hun Collegium Berchmanianum in Oudenbosch voldeed intussen niet meer. Daarbij was in 1923 in Nijmegen de Katholieke Universiteit geopend: veel kloosterordes openden daarop een studiehuis, zodat religieuzen konden lesgeven of studeren aan de universtaat.
Philosophicum
Het Berchmanianum was een zogenaamde “philosophicum”, de wijsgerig-theologische vooropleiding voor aspirant-geestelijken. De Jezuïten hadden geen grootsemanarie. Na het kleinseminarie was er een driejarige opleiding aan het Theologicum in het Canisainum te Maastricht en een driejarige filosofiestudie aan het Filosoficum aan het Berchmanianum: “Zoo voor paaters als studenten, welke laatste hier hun philosofische studiën afmaken en tevens lessen ontvangen in natuur- en scheikunde en biologie. Sommige volgen nog lessen aan de R.-K. Universiteit. Deze studie duurt drie jaar. Van het Berchmanianum te Nijmegen gaan de studenten meestal eenige jaren naar een college als leeraar of surveillant, om dan nog vier jaar theologie te volgen in Maastricht.“ (De Gelderlander)
De glas-in-lood ramen waren ontworpen door Joep Nicolas.
De naam Berchmanianum
Het Berchmanianum is vernoemd naar de patroonheilige van de studerende jeugd Jan Berchmans (1599, Diest, België).
Jos. en Pierre Cuypers Jr.
De ontwerpen waren Joseph (Jos.) en Pierre Cuypers Jr. Zij waren zoon en kleinzoon van Pierre Cuypers, die onder andere het Centraal Station in Amsterdam ontwierp en in Nijmegen onder andere de Augustinuskerk.
Krantenartikel 1929
“Berchmanianum, Studiehuis der E.E.P.P. Jezuiten aan de Houtlaan te Nijmegen.
Brakkenstein ontwikkelt zich tot een buitenplaats van beteekenis voor Nijmegen, als oud kleine gemeente op zich zelf, verscholen achter het geboomte en grenzend aan de uitgestrekte heide.
Het karakter van Brakkenstein bleef landelijk, als dat van een ruistoord. En in deze streek verrees nu het nieuwe studiehuis, het Berchmanianum der E.E.P.P. Jezuiten, die een halve eeuw hun philosofisch college hadden bestuurd in Oudenbosch.
De architecten, de heeren Joseph en Pierre Cuypers kregen opdracht tot het ontwerpen van een kloek, ruim gebouw, dat langs den weg, aan de Houtlaan een gevelbreedte zou hebben van bijna honderd meter.
Zou zoo’n bouw passen in dit milieu van mooie natuur?
Wie nu de Houtlaan opwandelt, wordt getroffen door de rust, welke er uitgaat van dit stemmige huis van studie en gebed, dat hoort in het landschap, waarin de bouwmeesters het geplaatst hebben.
De toren steekt statig op uit den breeden, vlakken gevel van zachtgelen baksteen- de spits, welke van verre in het vlakke land te zien is, met zijn uurwerk en klok, en als een wachter, welke wijst op den tijd, welke iedere mensch goed te besteden heeft, in navolging van de ijverige studerenden, die hier de philosophie volgen.
***
Het is een aan zijn doel volkomen beanwoordend studiehuis eenvoudig afgewerkt.
De architecten, de heeren Joseph en Pierre Cuypers hadden de taak een nuttig studiehuis met kapel en studiekamers als hoofdcentra te ontwerpen- alle overtolligen franje, iedere onnoodige fraaiigheid moest achterwege blijven.
De inwendige bouw werd mede ontworpen naar inzichten der professoren, die jarenlang Oudenbosch bewoond hadden.
Oudenbosch bleef dan ook voor een deel vormbeeld, maar werd moderner, geriefelijkere, ruimer uitgebouwd.
Sober zou de voorgevel zijn- en deze werd in strakke lijn opgetrokken van gele baksteen, welk door kunstig voegwerk nog levendiger werkt. Geen groote ramen breken de lijn, maar uiterlijk laat de bouwmeester zien hoe inwendig de constructie en de inrichting is.
Ongeveer in het midden van den bouw aan de Houtlaan is het hoofdgangportaal met portiersloge. Hier binnen nadert men spoedig de hardsteenen hoofdtrap, rechts welke leidt naar de verschillende verdiepingen en middellijk verbinding heeft met de verschillende hardsteenen trappen, over den helen bouw verdeeld, en wel zoodanige, dat zij telkens op de vier verbindingspunten van de vier vleugels waaruit de bouw bestaat, als verbindende gewrichten vormen.
Aan den linkerkant van den ingang bereikt men langs een gewelfden kloostergang, waarin het licht vriendelijk valt door lage vensters vijf ruime spreekkamers. Over die verdiepingen zijn in dezen linkervleugel verdeeld de kamers van de professoren bijeengebracht, westelijk afgesloten door de recreatiezaal en leeszaal voor de paters, benevens een eigen bibliotheek en tijdschriftenleeskamer, welke ook openstaat voor professoren en heeren studenten der R.K. Universiteit.
Hier sluit zich aan de Westzijde aan een korte vleugelbouw, waarin over vier verdiepingen de rijke bibliotheek met haar 30.000 boeken, waaronder belangrijke wiegedrukken zijn, is ondergebracht.
De geheele bibliotheek-inrichting is practisch en degelijk- overal worden de ijzeren Lips-boekenrekken gezet, welke makkelijk verplaatsbaar zijn. Langs een wenteltrap komt men van de eene bibliotheek-verdieping op de andere. Overal valt ruim licht binnen. Hier klopt wel het hart van het philosophicum.
Aan de andere zijde van het gebouw in den Zuid-oosthoek, ligt de keuken, het middenpunt der huishoudelijke afdeeling. Doelmatig zonder overdreven lux is deze economie-afdeeling ingericht.
Hier achter, in Noordelijke richting is de onderwijsvleugel geprojecteerd, welke zich uitstrekt over tachtig meter lengte.
Hier liggen op den beganen grond langs een drie meter breeden wandelgang, waarin de morgenzon haar stralen kan werpen, de vier klassen-lokalen.
Deze gang, in warme kleur gehouden een met gewelf van geel-zacht-getinte steen, biedt een geschikte gelegenheid tot wandelen en mediteeren, wanneer het weder niet noodt naar buiten, in den tuin of het bosch.
Tusschen de klasselokalen ligt hier de ontspanningszaal der studenten, welke uitziet op den in Engelsche stijl gehouden binnentuin.
Dezelfde vleugel bevat drie verdiepingen, hier zijn de kamers voor de ongeveer zestig scholastieken die hier hun studie- en slaapkamers hebben. Heel sober en zeer zindelijk is hier alles ingericht. Licht, lucht en zon kunnen overvloedig binnenkomen- zoo goed als alle studiekamers worden bijna den halven dag door de zon beschenen.
Het noord-oostelijk paviljoen bevat over de drie verdiepingen verdeeld, de speciaal ingerichte klasselokalen voor natuurkunde, scheikunde en natuurlijke historie als ook de daarbij behoorende laboratoria en het amanuensis-vertrek. Zalen zijn hier breed en hoog en verlicht ingericht voor de goede opstelling van de natuurkundige instrumenten en de tentoonstelling van natuurlijke historie, waaronder een kostbare vlindercollectie en collecties van geologischen en eufomologischen aard.
De groote zolder gaf nog gelegenheid tot inrichting van eenige slaapvertrekken en verder tot bergplaats voor meubels en koffers en zoovele andere voorwerpen, welke in een groote stichting nodig kunnen zijn.
***
Het lag niet in ’t karakter der stichting om een monumentale, decoratieve hoofdtrap te maken, met dubbele vleugels. Wel is de belangrijkste trap, die de hoofdvleugel, waarin de kapel, flankeert, en dan ook een eenvoudige dienstlift heeft, als toren uitwendig doorgebouwd.
De traptoren ontwikkelt zich naast den verwamingskelder zes meter onder de hoofdverdieping, voert dan langs den refter naar de kapel, naar de zangerstribune, naar den zolder van ’t Patershuis, waarnaast aansluit een reeks slaapkamers van de Broeders; hooger op worden de granieten treden door houten vervangen voor de bediening van de ruimten voor liftmechaniek, uurwerkkamer en de luiklokken. Deze hoofdvleugel bevat in den oostelijken buitenhoek van onder naar boven: de provisiekelders, de keuken. Hooger op volgt de tusschenverdieping met woning voor de Broeders een daarboven voor enkele knechts.
In den hoofdvleugel, rechts van den ingang, aan de hoofdtrap is de kapel- in sobere stijl en vromen toon gehouden. Ook hier is iedere overdadige decoratie vermeden. Het is een devoot-stemmende bidkapel, waarin het zonlicht speelt door fijn-kleurige vensters van Joep Nicolas. Het altaar, middenpunt der kapel, past in den fijnen toon van dit bedehuis, al is het ook opgebouwd van edel marmer-materiaal en met mozaiek verlevendigd.
Voor de kapel ligt de sacristie, waarop vier kleine kapelletjes uitkomen, waarin de in het huis verblijvende priesters de H. Mis kunnen lezen.
Beneden in dezen hoofdvleugel is de groote refter- een zaal van voornamen en toch eenvoudigen bouw.
Degelijkheid en eenvoud en smaak kenmerken dezen kloosterbouw. Soberheid lag immers in den opzet en de uitvoering der plannen. Ook in materiaalkeuze en bewerking daarvan werd luxe vermeden. De baksteen bleef evenwel geen dood materiaal aan dezen bouw. Door kleurkeuze en vermenging van verschillende fabrikaten werd uit- en inwendig één harmonische kleuren-combinatie verkregen.
Vestibulen en gangen met elkaar naar de verschillende verdiepingen door de breede hardsteenen trappen verbonden, kregen een kleurige lambrizeering van verglaasde Waalsteen.
De gewelfde wanden spreken naar buitne, door daar aansluitende lange reeksen van halfcirkelvormige vensters, waarin stalen ramen en glas in lood in strakke geometrische verdeeling.
De bovenste patersgang, niet met steen overwelf, maar afgesloten met een licht gebogen plafond, heeft drieledige vensters geheel rechtlijnig als fries boven al die spannende bogen.
Zoowel de motieven als de kleuren van ’t glas werden op verschillende verdiepingen afgewisseld, teneinde aan de verschillende deelen van ’t groote huis een eigen karakter te geven in verband met plaatselijke bestemming.
Als natuursteen voor trappen en drempels werd gestokt grijs graniet toegepast.
De dakbedekking is van verbeterde Hollandsche pannen.
In stichtingen van dit karakter worden aan de houten vloeren zeer zware eischen gesteld in lokalen van allerhande karakter. Toegepast werd hier het systeem der lift-vloeren, die vooraf machinaal zijn gedroogd, zoodat zij ook bij de centrale verwarming in de wintermaanden geen open naden vertoonen.
De muren en plafonds zijn in hoofdzaak wit gehouden.
In zalen en kamers is een lint met keimsche mineraalverf op de wanden aangebracht. In de groote zalen werd meer rust verkregen door zeer eenvoudige vlakke houten lambrizeering tegen de wanden, wat vooral b.v. in sacristie en refter opvalt.
De entourage van het Studiehuis is landelijk en blijft in stijl met Brakkenstein door nog meer boomen-aanplant.
Tusschen de drie uiterlijke vleugels, waarin de vijf blokken van den bouw liggen, wordt een eenvoudige tuin aangelegd met een vijver tusschen verlaagde wandelpaden als midden-motief. Deze tuinaanleg sluit dadelijk aan bij de frissche dennenbosschen, welke het geheel omgeven. Zoo kreeg men een rustgevend geheel.
Zoo voor paaters als studenten, welke laatste hier hun philosofische studiën afmaken en tevens lessen ontvangen in natuur- en scheikunde en biologie.
Sommige volgen nog lessen aan de R.-K. Universiteit.
Deze studie duurt drie jaar. Van het Berchmanianum te Nijmegen gaan de studenten meestal eenige jaren naar een college als leeraar of surveillant, om dan nog vier jaar theologie te volgen in Maastricht.
Rector van het Berchmanianum is de bekende pater G. Lamers S.J., leider van het tijdschrift “Dux” en minister is de Zeereerw. Pater Spijker S.J.
***
Architecten van dezen studiehuisbouw zijn, gelijk wij reeds schreven, de heeren Jos. en Pierre Cuijpers; aannemer was de heer H. van Kessel, uit Nijmegen, die de bouwwerken flink en vlot uitvoerde.
De verschillende technische installaties werden uitgevoerd naar de plannen en onder leiding van ir. J.W. Engelengen, te Amsterdam.
De verwarmingsinstallatie werd aangelegd door de Firma Hunek (of Hunec?) te Amsterdam; de electrische installatie door de Firma Paassens, te Amsterdam. Als hoofd-opzichter fungeerde de heer Van Berkel, bijgestaan door den heer Bottelier, die beiden hun taak met toewijding vervulden.” (De Gelderlander 9/2/1929 met veel foto’s)
Rijksmonument
Het pand is een Rijksmonument sinds 2002 met als waardering (hier is tevens een uitgebreide beschrijving te vinden): “
Van architectuurhistorische waarde als een goed, vrij gaaf en zeldzaam voorbeeld in ex- en interieur van een studiehuis voor jezuïeten in een stijl die invloeden vertoont van de Amsterdamse school en de Art Deco. Het studie huis heeft esthetische kwaliteiten in het ontwerp zoals een markante hoofdvorm, goede verhoudingen en een bijzondere detaillering, ornamentering en materiaalgebruik.
Van stedenbouwkundige waarde vanwege de afmetingen en de markante ligging aan de Houtlaan.
Van cultuurhistorische waarde vanwege de bestemming, welke verbonden is met een culturele ontwikkeling namelijk de stichting van de Katholieke Universiteit en vanwege de verschijningsvorm, welke verbonden is met de bouwtypologie van de orde der jezuïeten die geen kloosters bouwt, maar “huizen”.”
