De Dr. Veegerkliniek in de villa Saxon Holme, ontworpen in 1914 door de broers Charles en Henri Estourgie i.o.v. F.H. Hague, 1965-1970 (Fotopersbureau Gelderland auteursrechthouder J.F.M. Trum via F11468 RAN CCBYSA)
In 1914 ontwierp Estourgie samen met zijn broer Henri de villa Saxon Holme voor F.H. Hague. Frank Howard Hague was de accountant van Jurgens Margarinefabriek. Frans Jurgens had in 1912 door Estourgie Huize Heyendaal laten ontwerpen. Saxon Holme was het tweede ontwerp van Estourgie in Nijmegen.
Bovendien zou dit pand later de “buurman” van Estourgie worden: Estourgie verhuist in 1921 Villa de Plecht op Javastraat 106.
Charles Marie Francois Henri Estourgie (23 juni 1884 Amsterdam, 26 augustus 1950 Nijmegen) Charles Marie François Henri Estourgie (Amsterdam, 23…
Veeger klinkiek
“Kinderkliniek Universiteit te Nijmegen geopend
Voorlopig onder beheer van St. Canisius-ziekenhuis
(Van onze correspondent)
De Katholieke I Universiteit van Nijmegen is Maandagmiddag haar eigen kinderkliniek rijk geworden, want het nieuwe instituut blijft voorlopig nog wel onder beheer van het Canisiusziekenhuis, maar het toch bedoeld als onderdeel van het complex instellingen ten behoeve van de nieuwe medische faculteit. De kliniek is ondergebracht in het voormalige herenhuis Saxonhome, op de hoek van de Javastraat en de Archipelstraat; zij draagt de naam van de onlangs overleden dr. Veeger, oud-voorzitter o.m. van het Wit-Gele Kruis; zij staat onder directie van dr. C. J. A. Backx, beschikt over tien verpleegsters en biedt plaats aan veertig patiëntjes. De officiële opening geschiedde, nadat rector C Kaal bet gebouw had ingezegend, door de voorzitter van de St. Radboudstichting, mgr. dr. R. Post, die de leiding van de kliniek voorlopig — tot aan de dag, waarop de St Radboudstichting die zelf over kan nemen — aan het St. Canisiusziekenhuis overdroeg. Prof. dr. W. Duynstee C.ss.R, waarnemend voorzitter van het college van regenten van het St. Canisiusziekenhuis, gewaagde van de erkentelijkheid van dat college voor het vertrouwen, dat de St Radboudstichting in zijn beheer stelde; hij zag in de samenwerking, zoals die is tot stand gekomen, het streven van dr. Veeger, die daar altijd voor geijverd heeft, verwerkelijkt. Dr. J. Enneking, de directeur van het St. Canisiusziekenhuis, aanvaardde tenslotte dankbaar de hem toevertrouwde dagelijkse leiding van de dr. Veegerklinlek, en droeg haar vol vertrouwen weer over aan dr. Backx.
Er was voor deze officiële plechtigheid veel belangstelling van officiële persoonlijkheden, hoogleraren, curatoren, studenten. Onder hen werden opgemerkt de inspecteur van de Volksgezondheid in Gelderland, dr. Weebers, en wethouder N. Windt, die het gemeentebestuur van Nijmegen vertegenwoordigde.” (De tijd : dagblad voor Nederland, 23-4-1952)
Over Villa Saxon Holme is al veel geschreven, daarom hier een aantal verwijzingen:
Javastraat 104a, Noviomagus: veel informatie over de geschiedenis van dit pand
1920/1921, Javastraat 41-67, 48-66, Celebesstraat 11-15 en Balistraat 1-5 Galgenveld
Zonnewijk, Javastraat oneven (maart 2026)
Vanwege de ingestorte woningmarkt voor middenklassewoningen na de Eerste Wereldoorlog, kregen woningcorporaties steun van het Rijk voor de bouw van dergelijke woningen. Op 8-8-1919 werd de Woningbouwvereniging Zonnewijk opgericht. Deze liet 30 woningen bouwen aan de Javastraat, Celebesstraat en Baliplein, naar ontwerp van architect A.H. van Wamelen uit Hilversum.
De woningen waren bedoeld voor de “gegoede” arbeidersklasse en “lagere ambtenaren” (Mijn Favoriete Gebouw in Nijmegenx, 156-157). Na de bouw van deze woningen, ondernam Zonnewijk geen nieuwe initiatieven. Als leden van de corporatie zijnde, was het onderhoud volledig in handen van de huurders zelf, die ook een bestuur kozen uit de bewoners van de panden. Dit zou tot de opheffing in 1997 zo blijven.
Bovendien was er sprake van een naastingsclausule, waarbij de gemeente uiterlijk op 1-5-1970 de grond en de woningen zou verkrijgen. Na de realisatie van de bouw liet Zonnewijk geen andere projecten meer uitvoeren.
Het ontwerp
Zonnewijk, Javastraat even (maart 2026)
Van Wamelen “was een aanhanger van de Amsterdamse school, wat bijvoorbeeld blijkt uit de kwartronde erkers bij gevelsprongen, de parabolische deurnissen en de expressieve schoorstenen. Van Wamelen voorkwam op twee manieren dat de lange gevelwanden saai werden. Hij liet een deel van de gevelrij naar achter verspringen. En hij ontwierp daklandschappen met de hoge zadeldaken als blikvangers. Deze daken met hun hoge schoorstenen geven Zonnewijk haar landelijk karakter, net als de hier en daar nog aanwezige houten luiken.” (Open Monumentendag)
“Het architectonisch meest bijzondere complex van Galgenveld -Indische Buurt is ontworpen door architect A.H. van Wamelen. Dit zijn de woningen van woningbouwvereniging “Zonnewijk”, gebouwd in 1920 in de Javastraat, de Balistraat en de Celebesstraat. In de architectuur van Van Wamelen manifesteren zich zowel invloeden van de flamboyante expressionistische Amsterdamse School, alsook van het kubistisch expressionisme van architect W.N. Dudok.”
En: “Ook in zijn woningbouwproject in Nijmegen toont Van Wamelen zich een virtuoos in het expressieve gebruik van het dakenlandschap. Van Wamelen combineert daarbij twee contrasterende kapvormen. Enerzijds kiest hij voor verticale accenten, in de vorm van hoge symmetrische zadeldaken, verwant aan een nordieke Havezate, of herenboerderij. Anderzijds past hij lange massieve en gestrekte dakvlakken toe in een horizontale belijning.” (Rein Geurtsen & partners in Indische buurt Galgenveld – Nijmegen Atlas beschermd stadsbeeld deel I, met foto’s en bouwtekeningen) Bovendien plaatst hij sommige bouwblokken iets terug, terwijl de hoekwoningen juist wat naar voren springen. “Bijzonder zijn ook de enkele massieve schoorstenen, de kwartronde wit houten erkers, de opgehangen luifels, de ramen met houten luiken, de gemetselde tuinmuurtjes en de speciale vormen van enkele voordeurnissen).” (Mijn Favoriete Gebouw, 156-157)
Voor de Celebesstraat ontwierp hij 2-onder-1 kap woningen met een recht, en in de Balistraat met een geknikt zadeldak.
Jaren 30: moeizame verhuur
Oranjeviering in de Indische buurt. Jeugdoptocht in het kader van de wijkfeesten, georganiseerd door een commissie van bewoners uit de Javastraat en omgeving voor de kinderen uit de buurt, 31/8/1929 (De Nijmeegsche Fotohandel via F48656 RAN CCBYSA Auteursrechthouder; J.F.M. Trum)
In ieder geval verliep in de jaren 30 de verhuur moeizaam. Er was inmiddels een overschot aan middenstandswoningen gebouwd. Deze waren beter gebouwd en men kreeg meer waar voor zijn geld. Vanwege een tekort aan inkomsten, raakte ook het onderhoud achterstallig. Hierop besluit de gemeente extra steun te verlenen.
Hieronder staat het krantenartikel van PGNC 24/2/1936 weergegeven:
“Dertig weinig aantrekkelijke woningen in Javastraat, Celebesstraat en Balistraat
B. en W. wenschen f29000 ter verbetering te verstrekken
De middenstands-woningbouwvereeniging “Zonnewijk” verkeert reeds eenige jaren in moeilijkheden door het veelvuldig onderverhuurd zijn harer woningen. Genoemde vereeniging exploiteert 30 woningen gelegen aan de Javastraat, de Celebesstraat en de Balistraat, welke in 1920 onder zeer ongunstige omstandigheden tijdens een ernstigen woningnood zijn gebouwd en waarvan thans door de overproductie van dergelijke woningen 1/3 deel geregeld onverhuurd is, waardoor een achterstand is ontstaan in de ontvangsten, welke een zóó ongunstigen heeft gehad op de exploitatie, dat B. en W. ’t oogenblik gekomen achten om ingrijpende maatregelen te nemen. De woningen, aldus deelen B. en W. den gemeenteraad mede, worden niet meer gevraagd, daar voor eenzelfde huur op andere plaatsen meer geboden wordt. Dat het onderhoud in en loop der jaren veel heeft gekost, is mede het gevolg van de slechte materialen en de onvoldoende zorg, waarmede de samenstelling is geschied.
De gebreken, welke aan den bouw kleven, wreken zich thans, temeer daar het onderhoud gedurende de laatste jaren bij gebrek aan inkomsten veel te wenschen heeft overgelaten.
De stand is volgens B. en W. te goed om deze woningen te laten vervallen tot een onverhuurbaar complex. In deze buurt, waarin tal van goede woningen staan, heeft dit blok, aldus B. en W. kans om verhuurd te worden indien tenminste de noodige herstellingen worden uitgevoerd, welke de vereeniging echter niet kan betalen. Voor de gemeente is ’t van groot belang dat wederom een goede exploitatie-mogelijkheid geschapen wordt.
Op grond hiervan hebben B. en W. een onderzoek doen instellen, waarbij is gebleken, dat naast het meest noodzakelijke en vrij kostbaar onderhoud verbeteringen noodig zijn, welke wel niet tot deze onderhoudswerken kunnen worden gerekend, maar moeten dienen om deze woningen aantrekkelijker te maken. Hieronder vallen het verbeteren van de sanitaire inrichting door het aanbrengen van vaste waschtafels, het verbeteren der badkamers, het maken van afzonderlijke achtertoegangen, het aanbrengen van een schuur, waar deze ontbreekt, en het uitbreiden der electriciteitsvoorzieningen met stopcontacten en lichtpunten. Voor het geheele werk is een bedrag van f28.900 noodig, dus ongeveer f1000 per woning.
Tevens merken B. en W. hierbij op, dat deze verbeteringen ook een grondruiling aan de Borneostraat met zich brengen, waardoor voor de gemeente een verkoopbaar terrein voor twee woningen ontstaat en een regelmatige afsluiting langs deze nieuwe straat mogelijk wordt.
In 1920 is door de gemeente een bijdrage in de bouwkosten verleend van f171.686,43, waarvan door het Rijk f128.764,81 is terugbetaald, zoodat destijds een bedrag van f42.921,62 door de gemeente aan dit complex is besteed. De woningen zullen in 1970- indien tenminste niet eerder tot naasting wordt overgegaan- eigendom der gemeente worden, doch van de dan getaxeerde waarde moet ¾ aan het Rijk worden terugbetaald. De gemeente heeft bovendien zich garant gesteld voor rente en aflossing van een door de vereeniging “Zonnewijk” met het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds aangegane hypothecaire geldleening.
B. en W. zijn van meening, dat wanneer geen hulp aan de vereeniging wordt geboden, de waarde der woningen zoodanig zal dalen, dat de lasten voor de gemeente grooter worden dan bij de restauratie het geval zal zijn. Derhalve stellen B. en W. den Raad voor aan de Middenstandswoningbouwvereeniging “Zonnewijk” voor de verbetering harer woningen een voorschot van f28.900 te verstrekken, in 34 jaar op den grondslag van het annuïteitensysteem af te schrijven.
In verband hiermede merken B. en W. den Raad nog op, dat de toeneming van de exploitatie-uitgaven der vereeniging, welke hiervan het gevolg zal zijn, bijna reeds gecompenseerd zou zijn, dat geregeld drie huizen meer zullen zijn verhuurd dan thans het geval is. Tevens deelen B. en W. den Raad mede, dat de Commissie voor de Openbare Werken zich met hun voorstel kan vereenigen.” (PGNC 24/2/1936)
Ook in 1941 gaat de verhuur nog moeizaam: “Met name in de jaren dertig en veertig hadden de huizen te maken met een tegenvallende bezetting; mijn ouders huwden in 1941 en konden direct het pand Javastraat 65 betrekken” (Mijn Favoriete Gebouw, pagina 172)
Vervolg
Javastraat hoek Celebesstraat (maart 2026)
Tussen begin jaren 70 en midden jaren 80 had gemeente Nijmegen plannen om de naastingsclausule ten uitvoer te brengen, waarbij de gemeente de woningen aan Woningvereniging Nijmegen zou overdragen. “Zonnewijk verzette zich hier met succes tegen.” (Huis van de Nijmeegse Geschiedenis)
Daarop vond in 1992 bouwkundig onderzoek plaats, waarbij grote constructieve gebreken werden gevonden: “de samenhang van het metselwerk was door verzanding onvoldoende. Bij de bouw was metselspecie gebruikt met een veel te laag cementgehalte”. Sloop dreigde. Na een contra-expertise volgde echter renovatie in 1995. Daarbij werden tevens de woningen aangepast aan moderne comforteisen. Dit bracht echter hoge kosten met zich mee: om deze te kunnen betalen, besloot de vereniging de woningen aan de huurders te verkopen. Daarbij hief de vereniging zich in 1997 op.
Ary van Wamelen
Ary Henri van Wamelen (Den Haag, 7 juli 1885 – 28 juli 1962)
Van Hamelen werd in 1885 in Den Haag geboren. Zij vader was stalhouder, zijn moeder afkomstig uit Zwitserland. Van Wamelen trouwt op 29 april 1915 te Hilversum met Alijda Catharina Maria Brass; waarvan hij in 1925 zal scheiden.
Carrière
Van Wamelen leerde “de flamboyante expressionistische Amsterdamse School, alsook van het kubistisch expressionisme van architect W.N. Dudok”, op dat moment 2 moderne stromingen, in zijn begintijd als architect kennen.
Hij had, vóór 1916, een aantal jaren gewerkt bij de Afdeling Gebouwen van Publieke Werken in Amsterdam gewerkt. Deze afdeling was belangrijk voor ontstaan van de Amsterdamse School. Daar was hij opzichter-tekenaar 1e klasse Publieke Werken en adjunct-directeur (titulair) Publieke Werken.
Vanaf 1916 werkt hij op het Bouwkundig bureau van Hilversum als adjunct-gemeentearchitect onder leiding van stadsarchitect W.N. Dudok.
Als zelfstandig architect ontwierp hij in 1920 het project voor woningbouwvereniging Frisia in Amersfoort. Deze valt op door “de markante bolronde rieten daken. Hier liet hij zich inspireren door het bekende kunstenaarskolonie Park Meerwijk in Bergen NH. Die invloed zien we later ook terug in Groot Kievitsdal, In den Dennen en de op een zuluhut geïnspireerde villa te Baarn.” (https://items.amsterdamse-school.nl/details/persons/345)
Gevonden werken
1920: Frisia-woningen in Amersfoort (1920, meewerkend architect J.H. Slot)
1920: Indische buurt (Javastraat 48-66, Celebesstraat en Balistraat) in Nijmegen (1920)
1921: 26 huizen, Vondelkwartier in Bussum (Brederodelaan 4-14 en 5-15, Oud Bussummerweg 41-47 en 57-67 en Tesselschadelaan 7-9 en 16-18. Rijksbeschermd gezicht Bussum – Brediuskwartier). “. Tegelijkertijd heeft hij aan de Huizerweg en Jozef Israëlslaan nog 6 woningen ontworpen.” (wikipedia)
1923: Groot Kievitsdal, Baarn, samen met J.H. Slot
1923: In den Dennen, Baarn (1923, samen met J.H. Slot. Afgebrand in 1938)
1925: 68 huizen en twee winkels, Tuindorp Buiksloterhamopdracht; blok met woningen bevindt zich tussen de Latherusstraat en Clematisstraat in de blok met woningen bevindt zich tussen de Latherusstraat en Clematisstraat in de Bloemenbuurt; van Protestantse Woningbouw Vereniging
Ingang Javastraat, tussen nummer 66 en 80 Galgenveld
Javabosje, oude bomen met narcissen (maart 2024)
Veel niet-buurtbewoners zullen nog steeds voorbij lopen aan een van de meest verscholen groene plekken van Nijmegen: het Javabosje. Het ligt tussen de Javastraaat, Fransestraat, St.-Annastraat en Archipelstraat in, met als enige ingang aan de Javastraat: het paadje tussen nummer 66 en 80. Hoewel niet erg groot, is het een schitterende plek om bij een wandeling door Galgenveld aan te doen.
Buurtbewoners gebruiken het des te meer: als plek om te spelen, als ontmoetingsplek of om te genieten van het groen.
Vooraf
Rechts in het midden het Javabosje: Luchtfoto van de intocht van de 56e Vierdaagse. Geheel boven het Keizer Karelplein en het Concertgebouw De Vereeniging; links onderaan: de spoorlijn Nijmegen Venlo. Links een gedeelte van de wijk Bottendaal met links in het midden de Automatic Screw Works (A.S.W.) Apparatenfabriek aan de Dr. Jan Berendsstraat 24. Rechts in het midden de Archipelstraat met daarboven het Javabosje tussen St. Annastraat en Javastraat. 21/7/1972 (Rijkspolitie Dienst Luchtvaart, auteursrechthouder KNBLO-NL via F41699 RAN CC0)
Het Javabosje bevindt zich op het terrein van de tuin van de gezusters Bolsius en een voormalige kwekerij. In de jaren 70 had de gemeente plannen om hier een parkeerplaats aan te leggen. Doordat de buurt in verzet kwam, werden de plannen terug gedraaid. Daarna gebeurde er weinig meer en raakte het gebied in verval: het werd gebruikt als stortplaats en alles groeide dicht. In 1995 riep de gemeente het gebied uit tot groengebied. De grond blijft eigendom van de gemeente, maar de bewoners onderhouden het zelf. Hiervoor komen omwonenden twee keer per jaar bij elkaar.
Grote diversiteit in het Javabosje
De ondiepe, ronde vijver in het Javasbosje (maart 2024)
In het voorjaar (nu maart 2024) zijn er veel krokussen en narcissen te zien. Een ondiepe, ronde vijver herinnert nog aan de tijd dat het gebied een kwekerij was.
In het park hebben bewoners houtwallen aangelegd (zie foto hieronder). Hierin kunnen insecten zich nestelen, waarop vervolgens vogels op afkomen.
Ecologisch waardevolle plek
Samen met de (grote) tuinen van de omliggende huizen en die van de Oude Groenewoudseweg vormt het Javabosje een groene long binnen de wijk Galgenveld. Deze groene long is vooral geschikt voor dieren die dagelijks grotere afstanden kunnen afleggen. Het bosje fungeert daarbij als rust- en overnachtingsplaats. Van daaruit kunnen de dieren zich door de wijk verspreiden. (Ecologische Waarden van de Javabuurt in Nijmegen, 1998)
In 2008 kreeg het de status van Ecologische Wijkpost oftewel Ecologisch Waardevolle plek.
Vogelwaarnemingslijst Javabosje (maart 2024
Bij het informatiebord hangt een lijst van in totaal 33 waargenomen vogelsoorten. Het artikel uit 2013 noemt ook dat er soms een uil of buizerd te zien is.
Wonen in Nijmegen 