Villa Anstruwe, Datering foto 1944 (Foto Grijpink via F67958 RAN CC-BY-SA)
Villa Anstruwe is tussen 1910 en 1911 gebouwd in opdracht van Jacobus Adrianus Marinus Everts (overleden 7 mei 1927) Hij was echtgenoot van A.G. Everts – De Balbian Verster). Daarna was het bewoond door mr. C.A.J.H. Prinzen. Hij was secretaris van het college van curatoren van de r.k. universiteit. Het Gemeenschappelijk Instituut voor Toegepaste Psychologie (G.I.T.P) kwam in 1959 in het gebouw.
Bevolkingsregister 1910 Everts en Balbian Verster (NTB.679_33289_012)
Jacobus Adrianus Martinus Everts (25-5-1851 Zaltbommel) is op 12-2-1896 getrouwd met Anna Geertruida de Balbian Verster (30-1-1871 Boxtel). Van beroep is hij “fabriekant” en wonend in Helmond. De Balbian Verster is “zonder beroep” en wonend te Oisterwijk. (https://www.openarchieven.nl/bhi:0a0608f3-387b-0e27-2279-811965f2d83c)
Op 20 april(?) 1909 vestigt het gezin zich op de Oranjesingel 55. (Bevolkingsregister 1900) Ze zijn dan afkomstig uit Helmond, waar inmiddels 2 dochters zijn geboren:
Adriana Maria Everts (15-11-1896)
Igninia I. Everts (18-8-1898)
Bij het koopcontract van 2/8/1913 koopt Everts als gemachtigde van zijn vrouw de grond aan de Berg en Dalseweg. Everts is dan “particulier”, de Balbian Verster “particulière”: “Een strook grond gelegen aan den Berg en Dalschen weg onder Nijmegen, kadastraal bekend gemeente Hatert sectie A nommer 4662, groot drie aren, vierenzeventig centiaren. De verkopers zijn de erfgenamen van Leon/Louis Drukker en Henriëtte Reens, vertegenwoordigd door Maurtis Drukker, koopman.(Inventarisnummer 78, Archiefnummer 559, Aktenummer 1894)
1896, Mariaplein 1 t/m 5 + Dr. Claas Noorduijnstr. 15-17
Mariaplein 1 (september 2024)
Naast de aanleg van de riolering in 1909 is de enige gevonden verbouwing van het “woongebouw en kantoor tot 27 HAT-eenheden” in 1986 (Bouwdossier).
Gemeentelijk Monument
De panden zijn een gemeentelijk monument. De formele tekst bij aanwijzing: “ Onderdeel van: blok hoekwoningen. Bakstenen complex van twee bouwlagen met leiengedekte dakschilden aan de straatzijden van het overigens vlakke dak. Bakstenen gevels bevatten gecementeerde sokkel en gepleisterde banden. Middengedeelte met hoge topgevel en ver uitstekend dakoverstek op schoren. Dit deel heeft vijf assen; in het midden de deur. Het wordt geflankeerd door schuin geplaatste torenpartijen en geknikte leien spits met driehoekige kapel. Op de begane grond in de torens zijn voordeuren; de etage is in stucwerk omlijst. Links en rechts, aan de zijstraten, gevels van vijf assen waarvan de laatste als risaliet is uitgewerkt, met eigen topgevel en overstekende kap. Geheel links en rechts bevinden zich erkers. De ramen op de begane grond zijn alle rondbogig; op de etage zijn ze rechthoekig. Beide typen met blokken in de strekken. Bouwjaar: 1896. Karakteristiek complex van laat-negentiende-eeuwse boven- en benedenwoningen, uitwendig gaaf bewaard. Als hoekoplossing bijzonder markant.”
De Maria Geboortekerk met op de gevel (rechts) het Mariabeeld, dat in de oorlog werd beschadigd en in 1948 werd vervangen door het beeld van Albertus Magnus, gemaakt door Jac Maris
De pastorie van de Maria Geboorte Parochie aan het Mariaplein was een ontwerp van architect H.M. Zoetmulder. Het is een Rijksmonument.
In 7 januari 1931 besteedt Zoetmulder “het afbreken van twee gebouwen onder den Berg en Dalschenweg en het bouwen op dezelfde plaats van een pastorie voor de parochie O.L. Vrouw Geboorte.” De laagste inschrijver was H.C. van Tienen voor f 49.997 (De Gelderlander 24/12/193 en De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad, 10-1-1931). De genoemde twee gebouwen was een dubbel woonhuis (bouwjaar 1891) dat vanaf 1905 de huisnummers 38 en 40 had.
Wanneer Pastoor J. v.d. Linden O.P. in september 1931 zijn zilveren pastoriefeest viert, wordt hem door de mannencongregatie der H. Familie een Mariabeeld voor de nieuwe pastorie aangeboden. Dit beeld is eveneens naar ontwerp van Zoetmulder. (De Gelderlander 28/9/1931). In de oorlog werd dit beeld beschadigd. In 1948 kwam hiervoor een nieuw beeld in de plaats: het beeld van Albertus Magnus, gemaakt door Jac Maris.
Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen…
Rijksmonument
Pastorie van de Maria Geboorterkerk, augustus 2023 (Google Streetview)
Het gebouw en het is een Rijksmonument vanwege: “Van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een behoorlijk grote pastorie uit 1930-1931 in een zakelijke baksteenarchitectuur met markante kapvorm, bescheiden metselwerk-accenten en enkele grote raampartijen in Amsterdamse School-stijl naar ontwerp van architect H.M. Zoetmulder. De interieurindeling van het pand is intact. Bijzonder zijn de oorspronkelijke interieurelementen met invloeden van de Art Deco, zoals het gekleurde glas-in-lood met geometrische motieven, de vloer- en wandtegels en de stucplafonds.” Daarnaast is het van stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarde.
Architect H.M. Zoetmulder ontwierp veel gebouwen in Nijmegen en daarbuiten. Hij ontwierp onder andere winkels en religieuze gebouwen. Bekende gebouwen…
Berg en Dalseweg 23/Mr Franckenstraat 88-90 (huidig)
Berg en Dalseweg 23, 22 september 2013 (Havang via Wikicommons CC0)
Het gebouw is een gemeentelijk monument met als tekst tot aanwijzing: “Uit twee panden bestaand villa-achtig hoekpand, twee woningen omvattend. Langgerekt pand van twee bouwlagen met aan de naar het plein gekeerde lange zijde een uitspringende risaliet met topgevel. Van deze gevel is één hoek, aan de Berg en Dalseweg, afgeschuind; deze draagt op de etage een houten erker met torendak. De muren zijn van baksteen, hebben een brede geprofileerde stucband tussen de etages en hebben gestucte banden ter hoogte van de bovendorpels der vensters. Hoeken en deurpartijen met gestucte blokken. Het (oorspronkelijke leien) dak vertoont chaletvormen: van de steil opgaande schilden van het vlakke dak zijn de onderste gedeelten wijd uitgekraagd op diagonaal geplaatste balkjes. Ook de torenspits is aldus gedekt. De oorspronkelijke leien zijn vervangen door shingles. Drie originele ronde dakkapelvensters. Bouwjaar: 1893 (aangegeven boven venster van de erker). Karakteristiek pand van royale verhoudingen door zijn vormgeving bepalend voor effect van het Mariaplein.”
Studentenhuis/HOEK-huys
Waarschijnlijk is het vanaf 1958 een studentenhuis. Op 4 november vindt de inzegening plaats door pater drs. B. van Ogtrop S.J.. Een foto is te vinden op GN3532 RAN.
Het HOEK-Huys heeft een eigen Facebook pagina (bijgewerkt tot in 2020).
Woonhuis op de hoek met de Reestraat, ontworpen in 1938 door Charles Estourgie Junior i.o.v. Dokter Vermeer. Rijksmonument 523018, zijaanzicht, St. Annastraat 244, 2010 (Henk van Gaal via DF906 RAN CC0)
St. Annastraat 244 is gebouwd voor huisarts A. Vermeer. Architect Charles Estourgie Jr. bij het ontwerp betrokken, Sr. mogelijk ook. Het zou in ieder geval nog jaren in gebruik zijn als (huis)artspraktijk.
Het gebouw is een “half vrijstaande praktijkwoning met ommuurde voor- en zijtuin”. De aannemer was Berntsen & Braam. “en vertoont invloeden van het traditionalisme. Het pand is gebouwd als woning met praktijkruimte voor een huisarts en is dat nog steeds. De woning grenst aan de St. Annastraat, de praktijk aan de Reestraat.” (Monumentenregister) In ieder geval was het nog een praktijk in 2002, het moment waarop Sint Annastraat 244 een Rijksmonument werd.
Charles Estourgie Jr.(?)
Dokterswoning voor den weled. zeergel. heer dr. A. Vermeer a/d St. Annastraat hoek Reestraatt te Nijmegen, C.H.B. Estourgie, architect, datum bouwdossier 22-2-1938 (D12.404282)
Onder andere de bouwtekening D12.404282 is ondertekend met C.H.B. Estourgie, oftewel Charles Estourgie Jr.. Ook het RAN noemt Estourgie Jr. als architect bij foto DF906 uit 2010.
De ontwerptekening D12.404278 van oktober 1937 is ondertekend met “Charles Estourgie”. Rijksmonumenten/Gemeentelijke monumentenlijst wordt Charles Estourgie Sr. genoemd.
Of mogelijk was het een samenwerking? Rond deze tijd zijn een aantal momenten gevonden waarop Jr. (ook) actief was in Nijmegen:
Estourgie Jr. heeft de artistieke opzet van de poppententoonstelling in het Belvoir in handen, onder leiding van Estourgie Sr. (De Gelderlander 13/6/1936)
De advertentie van de aanbesteding van het “Verbouwen en uitbreiden van de Ambachtsschool aan de Nieuwe Marktstraat te Nijmegen” wordt ondertekend met C.H.B. Estourgie, arch. (PGNC 21/8/1937). Het adres om bestek en tekeningen te verkrijgen is Javastraat No. 106, oftewel de woning van Estourgie Sr.., maar dat laatste is mogelijk (ook) vanuit praktische overweging.
Ontwerp v/e Dokterswoning v/d weled. zgel. heer dr. A. Vermeer Nijmegen, Charles Estourgie, architect, datum bouwdossier 19-10-1937 (D12.404278)
A. Vermeer
In september 1939 kondigt A. Vermeer de verhuizing naar de St. Annastraat aan. (PGNC 1/9/1938). Rond 19 september is A. Vermeer getrouwd met M. Schaepman. (PGNC 19/9/1938)
Advertentie verhuizing Vermeer naar St. Annastraat 244 (PGNC 1/9/1938)
Vervolg
Er is nog niet uitputtend onderzocht wat het vervolg is geweest.
Naam
Omschrijving
Bron
Dr. A.C.L. Vermeer
Arts
Adresboeken 1940, 1948, 1951, 1955
Mej. J.Th.M. Bak
Dokters-assistente
1948
Mej. A. Gademan
1948
Mej. C.J. Mosterman
Ass. dokter
1951
A.E.M. Maas
Arts
1955
Mej. L.A. de Rijcke
Doktersassistente
1955
A.T.M. de Meijer
Arts
1963, 1966, 1971
Hierboven staan de tot nu toe gevonden gebruikers weergegeven. A. Vermeer komt nog voor in het Adresboek van 1955. Ook de arts A.E.M. Maas komt in het Adresboek 1955 voor, wat doet vermoeden dat hij rond die tijd de praktijk heeft overgenomen. In de Adressenboeken 1963, 1966, 1971 komt A.T.M. Meijer voor.
Daarnaast wordt er regelmatig een doktersassistente op dit adres gevonden.
Onder ander wikipedia, een foto uit 2018, noemt het een “tandartspraktijk”.
Op Facebook is een filmpje te zien (momenteel, juni 2026) van InBeeld Makelaardij op het moment dat in 2020 het pand te koop staat.
Momenteel is het pand in gebruik door Ab Huis, Gezinshuis voor volwassenen met een verstandelijke beperking. Op 10 juni 2021 verschijnt op Facebook het bericht dat de koopovereenkomst is getekend.
St. Annastraat 244 is sinds 2002 een Rijksmonument met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide omschrijving):
”Praktijkwoning met tuinmuurtjes en spijlenhekken uit 1939 van Charles Estourgie met invloeden van het traditionalisme.
– Van architectuurhistorische waarde als goed en zeer gaaf bewaard voorbeeld van een praktijkwoning met een traditionele architectuur die kenmerkend is voor de late jaren dertig. Karakteristiek zijn onder meer de onderdelen in het interieur, waaronder de zeldzame geluidwering en de schuilkelder. Er is sprake van een ensemblewerking als onderdeel van de bebouwing langs de St. Annastraat en de Reestraat, waarbinnen het pand behoort tot de rond dezelfde tijd gebouwde karakteristieke grote woonhuizen.
– Van stedebouwkundige waarde door de situering aan de St. Annastraat en de Reestraat. Beide wegen bezitten nog een in vrij gave staat bewaard gebleven bestand aan historische huizen, die een aantrekkelijk en waardevol straatbeeld vormen.
– Van cultuurhistorische waarde als gaaf bewaard voorbeeld van een praktijkwoning, die nog als zodanig in gebruik is.”
St Annastraat 209-231, archtiect Estourgie (april 2026)
Rond 1932 ontwerpt Charles Estourgie het blok St. Annastraat 209-233: “van vier Huizen met Bovenhuizen,-Twee Winkelhuizen met Bovenhuizen en een Bakkerij, met Woning”. Vaak wordt dit blok als voorbeeld gebruikt, wanneer het gaat dat Estourgie de “Amsterdamse School” naar Nijmegen heeft gebracht.
Plan tot het bouwen van vier Huizen met Bovenhuizen,-Twee Winkelhuizen met Bovenhuizen en een Bakkerij, met Woning, Architect Charles Estourgie, Datum bouwdossier 8-7-1932, St. Annastraat 209-233 (D12.398378)
Architect Charles Estourgie
Lees hier verder over architect Charles Estourgie:
Advertentie opening van Orsouw St. Annastraat 219 (PGNC 14/7/1932)
In ieder geval bestaat van Orsouw nog eind 1937 (De Gelderlander. 31/12/1937).
In De Gelderlander 24/11/1955 adverteert Vita met haar diepvriesspinazie, welke onder andere verkocht wordt bij W.A. Maasakker, St. Annastraat 219.
St. Annastraat 221: Bakkerij Ackermans
Advertentie opening Jan Ackermans St. Annastraat 221 (PGNC 30/7/1932)
In de middelste winkel komt bakkerij Ackermans. Jan Ackermans volgde daarbij “het goede voorbeeld van zijn vader”. Zijn vader had “de van ouds bekende banketbakkerij van dien naam…in de Stikke Hezelstraat”. Het PGNC prijst dan vooral het “fleurige, frissche schilderwerk, in zat rood en groen”. (PGNC 30/7/1932)
De Gelderlander
“Nieuwbouw aan de St. Annastraat.
Even voorbij de St. Annabrug, tusschen de brug en de Verlengde Groenestraat in, lag al jaren een leelijk open vak, dat nu juist niet strekte tot sieraad van deze omgeving.
Aan de overzijde van de St. Annalaan, aan den kant der Splendorfabrieken, was het aspect van de laan al eenigen tijd verfraaid door bouw van kleine villatjes.
Aan den overkant van den breeden weg verrees een massief hoog complex, dat uitstekend staat aan dezen hoofdweg naar de stad. De architect Charles Estourgie ontwierp den bouw en bracht in het bouwplan drie winkelhuizen, welke afwisseling brachten in de strakke lijn, maar daarbij ook voorzagen in een practische behoefte tot het vestigen van eenige zaken, waar artikelen verkocht kunnen worden ter voorziening in dagelijksche behoeften van omwonenden.
Zoo is daar nu sinds eenige dagen geopend de naar de eischen des tijds ingerichte brood- en banketbakkerij van den heer Jan Ackermans, die er een modern bedrijf kon openen.
De bakker is voorzien van het nieuwste systeem heetwateroven voor de bakkerij, gebouwd door H. Füllenbach & Zoon te Essen-Venlo.
Het geheele complex gebouwen siert deze wijk. De bouw maakt een fraaien indruk en zijn strakke, hoog opgaande lijn zonder noodeloozen sier, maar juist in opvallenden eenvoud uitgevoerd. Het ontwerp van dit complex werd uitgevoerd door de bekende Nijmeegsche aannemersfirma Gebrs. Smits, die een flink bewoonbaar geheel tot stand bracht, dat ook als moderne woongelegenheid alle mogelijke comfort biedt.
De geheel electrische installatie werd uitgevoerd door het electrotechnisch bureau der firma Antoon Albers, het schilderwerk door de firma E. Wessels & Zonen, het stucadoorswerk door de firma H. Lommen te Vught, het lood- en zinkwerk, de gas- en waterleiding en de sanitaire voorziening door den heer H. Sanders te Nijmegen, het glas in lood en spiegelglas door de firma H. Langenhuizen & Zonen, het smidswerk door den heer F.J. Nijs te Nijmegen, terwijl de firma M.B. Berenbroek & Zonen het behangerswerk verzorgde.
De St. Annastraat heeft met dezen nieuwbouw een levendiger aspect gekregen op het drukke verkeerspunt bij de Groenestraat en de huurders vinden er eenige goede woongelegenheden meer.” (De Gelderlander 12/8/1932)
Vervolg St. Annastraat 221
Sint Annastraat 209 231, architect Estourgie (april 2026)
Na Ackermans kwam Nistelrooy in de winkel. In ieder geval komt Banketbakkerij H.P.A. van Nistelrooy voor in het Adresboek 1959.
Een foto van deze bakkerij uit 1979 is te zien op F11268 RAN , met in het midden van Nisterloory, links Eef Sengers lederwaren en in de rechter winkel was het zo te zien een kledingwinkel.
Advertentie heropening Albers St. Annastraat 223 (PGNC 1/7/1932)
Juli 1932 opent Electro- en Radio-Technisch Bureau Antoon J.G. Albers zijn bedrijf op St. Annastraat 223. In mei 1938 verhuist hij naar St. Annastraat 269 (PGNC 4/5/1938)
Daarna lijkt er jarenlang een kapsalon in het pand gezeten te hebben.
Naam
Omschrijving
Adresboek
Weduwe D.W. Griffioen
Geb. Wijnstok
1940
J.J.J. van den Oever
Kapper
1940, 1959
Les Salons Périne
Dameskapsalon
1966, 1968, 1971
Er is nog niet gestreefd naar volledigheid. In ieder geval lijkt er in 1979 een kledingwinkel op nummer 223 te zitten.
Rembrandtstraat: Het gezicht vanuit de Mesdagstraat, in de richting van de Heydenrijckstraat; een reproductiec, 1925 (F17226 RAN)
Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen over de Rembrandtstraat.
De naam Rembrandtstraat
De naam van de Rembrandtstraat werd in 1904 vastgesteld. In 1906 stelde de Gemeenteraad de naam vast in verband met de aanleg van de Frans Halsstraat. In 1935 werd de weg doorgetrokken tot de Dommer van Poldersveldtweg. (Straatnamenregister)
Romeins amfitheater
hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat
Opgravingen verricht door de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek (R.O.B.) in Amersfoort; paalsporen van het Romeinse amfitheater, 1978 (Theo Hendriks via F28050 RAN CC0)
In de buurt van Romeinse legerkampen ontstond vaak bewoning van mensen die graag in de buurt van dit kamp wilden wonen. Bijvoorbeeld handelaren, ambachtslieden en familieleden van de Romeinse soldaten. Vanwege de bescherming die een legerkamp bood, maar ook vanwege inkomsten.
In Nijmegen kwam er zelfs een amfitheater, het enige in Romeins Nederland. De tribunes boden plaats aan 9.000 bezoekers. De ovale arena was verdiept, waarbij een muur de omringenende grond tegenhield. De uitgegraven grond lag in een wal rond de arena en diende als fundering voor de tribunes.
De vondst van het theater is na het onderzoek afgedekt en de contouren zijn weergegeven in het huidige wegdek door klinkers.
“In 1978 werd de Schildersbuurt het eerste woonerf van Nijmegen. Het kruispunt Jozef Israëlsstraat-Rembrandtstraat fungeerde als centrale ontmoetingsplaats waar onder meer een jaarlijks het buurtbadmintontournooi werd georganiseerd. Met witte lijnen werden 4 speelvelden uitgezet. Later werd het pleintje een hangplek en na na langdurige actie van de aanwonenden werden de muurtjes uiteindelijk afgebroken” Bijschrift foto F39619 RAN.
Een vrachtwagen (merk Ford) van de N.V. de Haan & Van Benthem, Rembrandtstraat, 1925 (F53732 RAN)
1924 Rembrandtstraat Vooraf: Serena Gloeilampenfabriek Het pand was in 1915 gebouwd als de Serena Gloeilampenfabriek. (PGNC 1/1/1916) In juni 1915 blijken de statuten van de N.V. “Serena” Metaal-Gloeilampenfabriek (“De Heldere” Metaal-Gloeilampenfabriek) te zijn goedgekeurd. Het doel is het “behalen van winst door het vervaardigen van en handeldrijven in electrische gloeilampen en aanverwante artikelen, zoomede alles…
Rembrandtstraat 1 3 5: Huis & Hof, complex woningwetwoningen, gebouwd in 1921 naar een ontwerp van architect Charles Estourgie, 2013 (Henk van Gaal via DF3902 RAN CC0)
In 1921 begint Bouwvereeniging Huis en Hof met de bouw van 31 woningen aan de Rembrandtstraat en Heydenrijckstraat. Hiervan is Charles Estourgie de architect. Bijzonder is, dat deze vereniging daarna 100 jaar blijft bestaan, ook al betreft het maar 31 woningen.
Het pand op de hoek Heydenrijckstraat 63 is in 1928 gebouwd als onderdeel van een complex woningen met een winkel op de hoek van de Rembrandstraat en Heydenrijckstraat naar ontwerp van P.A. Arens. In 1931 vond een verbouwing plaats naar ontwerp van architect van Boldrik. Tevens vond in 1964 een verbouwing plaats.
“Een instituut voor lichaamsoefeningen: iets nieuws voor Nijmegen
Temidden van het nieuwe huizencomplex, dat in de omgeving van de Rembrandtstraat gebouwd is, zal binnenkort een inrichting worden geopend, die eenig is voor Nijmegen. De heer B. Sikkema, leeraar M.O., heeft n.l. het intiatief gehad om hier een Instituut voor Lichaamsoefeningen te vestigen en hij deed hiertoe een flink gebouw verrijzen, waar achter bovendien een tennisbaan werd aangelegd.
De heer Sikkema, wien men ondernemingsdurf waarlijk niet ontzeggen zal als men ziet welk een up to date inrichting hij hier tot stand bracht, geeft les aan verschillende onderwijsinrichtingen te dezer stede, maar daarnaast zijn er tal van clubjes van particulieren, die onder zijn leiding de gymnastiek beoefenen. Nu is het een feit, dat de gymnastiek- en sportbeoefening in het algemeen nog steeds toeneemt, ook onder de ouderen. Steeds meer menschen komen tot het inzicht, welk een heilzaam tegenwicht gymnastiekbeoefening vormen kan, tegen de schadelijke gevolgen van een zittend leven, dat zoovelen gedwongen zijn te leiden. En uit dit verschijnsel heeft de heer Sikkema thans den moet geput om een eigen gebouw te stichten, geheel ingericht naar de nieuwste eischen en dat uitluitend aan de gymnastiek- en sportbeoefening gewijd zal zijn. Het gebouw omvat een groote zal van 15 bij 9 meter, waarvan men een der wanden door het openen van groote openslaande deuren en ramen als het waren geheel kan doen verdwijnen; een belangrijk voordeel als het mooi weer is. De vloer is van kurklinoleum, wat stof buiten sluit, langs den wand komen slechts enkele wandrekken, terwijl de toestellen in een apart vertrek worden opgeborgen, zoodat de geheele zaal-ruimte beschikbaar is voor oefeningen, die dat wenschelijk maken. Verder omvat het gebouw kleedkamers, douches, toiletten, kortom alles wat de moderne tijd slechts vragen kan.
Aan diverse onderdeelen van de lichamelijke oefening zal in dit instituut aandacht worden besteed. Zoo is er gelegenheid tot het beoefenen van gezondheidsgymnastie, houding-gymnastiek, voor kinderen met slechte houding, rhytmische gymnastiek, trainingsgymnastiek enz, terwijl ook de kleuters hier terecht kunnen. Meisjes en jongens kunnen hier clublessen krijgen, terwijl wij er hierboven reeds op wezen, dat al jaren lang onder leiding van den heer Sikkema vele ouderen, in clubjes vereenigd, met animo de gymnastiek beoefenen. De heer Sikkema laat de deelnemers natuurlijk volle vrijheid om zelf hun clubjes te vormen.
Naar wij vernamen zal dit Instituut voor Lichamelijke Oefening op den eersten Zaterdag in Juni officieel geopend worden. Het was ons echter een genoegen om van deze mooie inrichting, die een nieuwe is voor Nijmegen, thans reeds een en ander te kunnen vertellen.
Vermelden wij nog, dat de bouw geschiedde naar plannen van den architect den heer Reynen en werd uitgevoerd door aannemersbedrijf Tiemstra.” (PGNC 6/5/1936)
Sikkema was leraar M.O. Gymnastiek (PGNC 27/12/1935). De opening vond op 6 juni plaats (PGNC 4/6/1936). De tennisbaan was reeds gereed en werd al verhuurd. (PGNC 27/1/1936)
In het Adresboek 1938 heeft het Instituut voor Lichamelijke Oefening Rembrandtstraat 58 als adres.
In Nijmgen zijn de wagens van de firma Roding, waarmede van uit Wijchen de cliëntèle hier ter stede werd bediend, welbekend. Daar, zoo deelde de heer Roding ons mede, zijn cliëntèle in Nijmegen zich echter steeds uitbreidde, is hij zich hier ter stede gaan vestigen. Morgenmiddag wordt de nieuwe bakkerij, gelegen Jozef Iraëlstraat 25-27, hoek Rembrandtstraat, geopend. De nieuwe zaak maakt zoowel van buiten als binnen een uitstekenden indruk. Het fraaie hoekpand in vroolijke kleuren geschilderd en boven de deur hangt een sierlijk wapen (de heer Roding is n.l. leverancier van Z.K.H. Prins Hendrik). Het interieur is ook keurig, een ruime winkel en een zeer groote bakkerij, op de meest hygiënische wijze ingericht en voorzien van de modernste machines. Kortom, het geheel maakt een uitstekenden indruk en onder de bakkerijen hier ter stede zal deze nieuwe zaak van den heer Roding met eere een plaats innemen.” (PGNC 14/10/1932)
Verbouwing Rodings Bakkerij
1939
“Roding’s Bakkerijen: Een belangrijke uitbreiding
Sinds geruimen tijd werd aan het pand Jozef Israëlstraat, hoek Rembrandtstraat, waar de bekende Roding’s Bakkerijen gevestigd zijn, een omvangrijke verbouwing uitgevoerd. De heer Roding zag zich n.l. door den steeds toenemenden omzet van zijn brood- en banketbakkerswaren genoodzaakt tot een ingrijpende uitbreiding over te gaan, van welke gelegenheid tevens gebruik zou worden gemaakt om het bedrijf nog weer meer te moderniseeren. Het werk, dat moest worden uitgevoerd zonder het bedrijf te stagneeren, waardoor men voor bijzondere moeilijkheden kwam te staan, is thans gereed gekomen en toen wij er een kijkje gingen nemen, konden wij al aanstonds vast stellen, dat een aanzienlijke verbetering is tot stand gekomen en thans over voldoende ruimte wordt beschikt om het bedrijf aan hooge eischen te laten voldoen. Het spreekt wel van zelf, dat aan hygiënische eischen de grootst mogelijke aandacht is besteed en de inrichting van de bakkerij is dan ook in dit opzicht een waar succes geworden. Van bijzonder belang is, dat een groote nieuwe geheel stalen oven is bijgebouwd, van de nieuwste vinding, die op dit gebied bestaat en ingericht, zoowel voor het bakken van brood als van banketbakkerswaren. Het is een oven van het bekende merk “Bako”, van de Bakovenbouw v.h. P. den Boer N.V. te Dordrecht, een firma met een wereldreputatie. De verbouwing is geschied naar ontwerp van den architect Van Eldik te Nijmegen, terwijl aannemer van het werk waren de gebr. Renkens te Wijchen. Zondag a.s. van 11 tot 5 uur bestaat gelegenheid de nieuwe bakkerij te bezichtigen, die ongetwijfeld aan de reeds zeer gunstige reputatie van het bedrijf nog ten goede zal komen. Men zie verder de annonce van dit blad.” (PGNC 16/6/1939)
Hofleverancier aan Prins Hendrik
Advertentie Roding: Hofleverancier Prins Hendrik (De Gelderlander 18/7/1931)
Een foto van de bakkerij tussen 1990 en 2000 is te zien op F39620 RAN. Het wapenschild van Prins Hendrik hangt dan nog (waarschijnlijk) boven de deur. Zie voor een afbeelding van zijn wapen wikimedia.
Op F1791 RAN is een foto van 8/2/1974 te zien van het Expeditiecentrum van Roding op Weurtseweg 95.
Plan voor den bouw van vier woningen aan een nieuw geprojecteerde weg hoek Dommer van Poldersveldweg, architect L.D. Kuipers, Rembrandtstraat 83 tm 89, datum tekening juni 1935 (D12.401667)
Onderstaand artikel noemt het “loopen van de Rembrandtstraat naar Dommer van Polderveldtweg”. Het Straatnamenregister vermeldt dat de Rembrandtstraat pas in 1935 werd doorgetrokken.
In het artikel wordt architect L.D. Kuipers L.D. Kuyper genoemd genoemd.
“Moderne Woningen bij den Berg en Dalscheweg
Op voormalig villa-terrein
Er hebben wel heel groote veranderingen plaats gehad op het terrein nabij den Berg en Dalscheweg, waarop zich vroeger de villa “Ruimzicht” van den heer Jurgens bevond. De vroegere villa is n.l. gesloopt en op het terrein is thans een aantal nieuwe huizen gebouwd, geheel ingericht naar de moderne eischen: woningen met en zonder garage, badkamer en vaste waschtafels, met voor- en achtertuin. Er werd hier ook een nieuwe weg aangelegd, loopen van de Rembrandtstraat naar Dommer van Polderveldtweg, waardoor hier als het ware een nieuwe buitenwijk ontstaan is. De woningen worden gebouwd door den heer R. Bazuin; architect was de heer L.D. Kuyper. Men leze ook een achterstaande advertentie voor nadere bijzonderheden.” (PGNC 30/1/1936)
De St. Stephanuskerk met rechts de pastorie : ontworpen in 1922 door Pierre Cuypers Jr. ; 1e steenlegging op 29-11-1922 ; consecratie door Mgr. A.F. Diepen op 19-11-1923, Berrg en Dalseweg 205 Hunnerberg, 25/8/1987 (Ber van Haren via ZN35770 – C RAN CC0 Auteursrechthouder: Gemeente Nijmegen)
De Berg en Dalseweg is de belangrijkste uitvalweg van Nijmegen-Oost. Opvallend daarbij is, dat hij -vanaf het centrum- steeds steiler wordt. Het is daarbij de grens tussen de wijken Altrade en Hengstdal en verderop de gemeentegrens tussen Nijmegen (de wijk Kwakkenberg) en Berg en Dal (de plaats Ubbergen). De weg begint bij de Canisiussingel en eindigt bij de Oude Kleefsebaan, aan het begin onderbroken door het Mariaplein. Hij loopt parallel aan het Kops Plateau.
Weg naar Cleef
De straat werd in de 17e eeuw aangelegd als de Weg naar Cleef, tussen Nijmegen en Kleve. Daarbij werd de weg in 1882 naar het Dorp Berg en Dal vernoemd… In 1869 was het Grand Hôtel Berg en Dal geopend, een luxueus hotel.
Uitbreiding
Voordat de wallen in Nijmegen waren geslecht, was er nauwelijks sprake van bebouwing. Het eerste gedeelte viel onder het uitbreidingsplan van L.A. Brouwer: na de sloop kwamen er aan deze weg tussen 1880 en 1890 grote villa’s en herenhuizen. Een bovendien scholen en kerken. Door projectontwikkelaars en particulieren werd grond aangekocht voor de bouw van woning voor rijke bewoners.
Voormalig Canisius College
Canisius College,Berg en Dalseweg 81, rond 1900 (F77157)
Het allerbekendste gebouw van de Berg en Dalseweg is waarschijnlijk het voormalige Canisius College.
Dit school- en internaatcomplex voor jongens werd gebouwd in 1898/1900 in opdracht van de Jezuïtenorde. Het ontwerp was van architect Nicolaas Molenaar (Sneek, 30/07/1850 – Den Haag, 30/12/1930). Tegenwoordig is het College verbouwd tot 120 huurappartementen (F91563 RAN, een foto van de achterzijde van het gebouw)
Tweede Wereldoorlog
Bij de gevechten rond Market Garden in 1944 kwam de Berg en Dalseweg in de frontlinie. Bij de kop van de straat werd een deel van de bebouwing verwoest. Een van die gebouwen was het hotel Pays Bas op nummer 1.
Deze pagina verzamelt reeds verschenen berichten over de Berg en Dalseweg.
Aan de Berg en Dalseweg 54-56 staat een statig gebouw van eind 19e eeuw, een Rijksmonument. Wie het ontwerp heeft gemaakt, is vooralsnog onbekend. Wel wordt soms architect L.H. Verbrugge genoemd als ontwerper. Maar was hij dat ook? Het begin van een zoektocht, zonder nog een eenduidig antwoord te krijgen.
De Huygensflat in Nijmegen werd in 1974–1975 gerealiseerd op de plek van twee negentiende-eeuwse villa’s. Dit artikel onderzoekt de geschiedenis van de locatie, de sloop en nieuwbouw. En de manier waarop de flat in de verkoop werd gepresenteerd: als riante, comfortabele en zelfstandige koopwoning, voor vitale ouderen
Villa Anstruwe is tussen 1910 en 1911 gebouwd in opdracht van Jacobus Adrianus Marinus Everts. Hij was echtgenoot van A.G. Everts – De Balbian Verster). Daarna kwam mr. C.A.J.H. Prinzen, secretaris van het college van curatoren van de r.k. universiteit. Het Gemeenschappelijk Instituut voor Toegepaste Psychologie kwam in 1959.
1896, Mariaplein 1 t/m 5 + Dr. Claas Noorduijnstr. 15-17 Naast de aanleg van de riolering in 1909 is de enige gevonden verbouwing van het “woongebouw en kantoor tot 27 HAT-eenheden” in 1986 (Bouwdossier). Gemeentelijk Monument De panden zijn een gemeentelijk monument. De formele tekst bij aanwijzing: “Onderdeel van: blok hoekwoningen. Bakstenen complex van twee…
In 1925 bouwt Berntsen & Braam 11 woningen met een winkelhuis op de hoek van de Berg en Dalseweg en de Corduwenerstraat. In de winkel op de hoek, Berg en Dalseweg 284, zal jarenlang bakker Reijs zijn gevestigd. Een muurschildering herinnert aan deze bakkerij. Met ooit daaronder, een muurschildering van Ed. Creemers.
In 1934 opende A.J. Mermans zijn Hotel-restaurant “Pays-Bas” aan de Batavierenweg, wat een bekende gelegenheid voor bijeenkomsten werd. Tijdens Market Garden raakte het beschadigd. In 1951 volgde nieuwbouw. In 1989 is het pand gesloopt, om plaats te maken voor appartementen.
Bieling en Buskens ontwierpen dit van oudsher bekende café in 1910, waarbij zij tevens het naastgelegen pand nummer 31 verbouwden en waar J.A. Cornelissen reeds zijn tapperij had en aan de kant van Sloetstraat reeds een depot van de Phoenix Brouwerij aanwezig was. Het café is bekender als Buitenlust, waarschijnlijk zo genoemd vanaf het moment…
De villa Ruimzicht, op de hoek met de Dommer van Poldersveldtweg (links)., Berg en Dalseweg, 1930-1931 (GN3424 RAN)
De bovenste foto is gedateerd op 1930-1931. Niet lang daarna is het waarschijnlijk gesloopt, om plaats te maken voor het huizenblok met Dommer van Poldersveldtweg en het doorgetrokken stuk van de Rembrandtstraat (zie aldaar). Het bord in de tuin kondigt de verkoop van de bouwterreinen al aan.
De villa Ruimzicht, op de hoek met de Dommer van Poldersveldtweg (links)., Berg en Dalseweg, 1930-1931 (Detail GN3424 RAN)
Villa Westhof, architect Semmelink
1882 Dommer van Polderveldtweg 1 Berg en Dalseweg 172 Altrade
De villa “Westhof” op de hoek van de Berg en Dalseweg 172 ; in 1882 in opdracht van de doopsgezinde dominee J. Attema gebouwd op de uiterste hoek van het ontmantelde fort de Verbrande Molen, naar een ontwerp van architect Derk Semmelink in samenwerking met J.A. Giessing. De villa is een gemeentelijk monument, 1940-1960 (F39056 RAN) Dommer van Poldersveldtweg 1
Een uitgebreid staat al beschreven op website van Wijkcomité Oost, met daarbij een verdere verdieping.
Villa Westhof, juli 2022 (Google Streetview)
Berg en Dalseweg 19 en 21, architect Semmelink
1895 Berg en Dalseweg 19 en 21
Berg en Dalseweg 19 en 21, architect Semmelink, Augustus 2017 (Google Streetview)
Berg en Dalseweg 19 en 21 is een Stadsbeeldobject van de 19de-eeuwse stadsuitleg
“Op 7 februari 1881 vraagt Leon Drukker, telg uit de bekende meubelfamilie Drukker, vergunning aan de burgemeester en wethouders van de gemeente Nijmegen om “eene melkinrichting met bovenwoning te bouwen, op een perceel gelegen aan den weg naar Berg en Dal, gemeente Hatert bekend onder Lett. A. No 471. En wel zoodanig, om de voorgevel van ’t gebouw te plaatsen, op een afstand van 18 à 20 M. uit het hart van den nieuw aan te leggen weg.”” (Noviomagus, waar tevens het verhaal van de Melkinrichting is te vinden en afbeeldingen, waaronder die van de bouwtekening.
Woningen, architecten J. Knoops Jr. en Joh. Knoops Jrzn.
Berg en Dalseweg 253-255
Berg en Dalseweg 253 en 255, architecten Knoops, 2010 (Henk van Gaal via D894 CC0)
Het Rijksmonumentenregister omschrijft de woningen als: “Het dubbel HERENHUIS met HEKWERKEN is gebouwd in 1910-1911 door de Nijmeegse architecten J. Knoops Jr. en Joh. Knoops Jrzn. in een stijl die invloeden vertoont van de Engelse Landhuisstijl (bouwmassa, kapvormen) en de Art Deco (interieur). De herenhuizen vallen op door de markante hoofdvorm, het bijzondere materiaalgebruik en de voor 1910 opmerkelijk moderne detaillering van ex- en interieur.” Daarna volgt een uitgebreide omschrijving.
Berg en Dalsseweg 253 255 architect Knoops: Een tram van lijn 1 op de hoek van de Berg en Dalseweg met de Broerdijk rechts, 1930-1952 (F93217 RAN)
De panden zijn een Rijksmonument met als waardering:
“Dubbel HERENHUIS met HEKWERKEN gebouwd in 1910-1911 naar ontwerp van J. Knoops Jr. en Joh. Knoops Jrzn.
Van architectuurhistorische waarde als een goed en gaaf voorbeeld in ex- en interieur van een dubbel herenhuis in een stijl die invloeden vertoont van de Engelse Landhuisstijl en de Art Deco met esthetische kwaliteiten in het ontwerp zoals een markante en bijzondere hoofdvorm, het bijzondere en rijke materiaalgebruik en de voor 1910 opmerkelijk moderne detaillering.
Van stedenbouwkundige waarde vanwege de markante situering en hoge ligging op de hoek van de Berg en Dalseweg en de Broerweg.”
Brouwerij “De Ster”, architect A. v.d. Boogaard
Berg-en-dalsche weg No. 2 (Huidig Berg en Dalseweg 24)
21-9-1887
brouwerij
Het bouwen van een bierbrouwerij met mouterij, woonhuis, stal, enz namens Jos. Laane te Maastricht
1905-1910 Berg en Dalseweg 125 (huidig) Hunnerberg
Villa Sonnewyck Berg en Dalseweg 125 Oscar Leeuw, juli 2013 (Henk van Gaal via DF3428 RAN CC0)
Oscar Leeuw ontwierp de woning voor de arts C.J. Veen Valck.
In juli 1913 besteedt Oscar Leeuw het bouwen van een villa aan de Berg en Dalschen weg aan voor rekening van den heer Dr. C.J. Veen Valck. Berntsen en Braam zijn met f26.444 de laagste inschrijvers en aan hen wordt het werk gegund. (De Gelderlander 31/7/1913)
Valckwyck
Voorheen heette de villa dan ook Villa Valckwyck, vandaar het gevelrelief van twee valken. (Bijschriften DF343 en KN12977-10, die de woning op 1913 dateert)
Relief Villa Sonnewyck Berg en Dalseweg 125, juli 2013 (Henk van Gaal via DF343 RAN CC0)
Gemeentelijk Monument
Berg en Dalseweg 125 is een Gemeentelijk monument met als omschrijving:
“Blokvormig pand bestaand uit voorhuis met schilddak en iets lager achterhuis eveneens met schilddak. Pand van twee bouwlagen uit baksteen, gescheiden door smalle natuurstenen band, met leien dak. De gevels van de benedenetage zijn vlak; die van de etage van het voorste blok bevatten een reeks spaarbogen, waarin o.a. de ramen, die door een soort pilasters gescheiden zijn. De straatgevel bevat twee vensters op de etage en heeft een van boven gezwenkte topgevel waarin een breed vierdelig raam, als middenbekroning van de gevel. Op de hoek links een erker met bakstenen pilasters, op ronde grondslag, met grote boogvormige vensters en openslaande deuren. De ingang bevindt zich in de linker zijgevel en heeft een portiek op twee Dorische zuilen met een gewelfd dak. Naast het huis een gelijktijdig gebouwde garage van één verdieping, met een met de gevel van het huis vergelijkbare voorzijde met een halfrondedakkapel in het schilddak. Bouwjaar: ca. 1905-1910. Goed voorbeeld van een villa het begin van de eeuw waarin invloeden van de meer op het functionele en het eerlijke materiaalgebruik gerichte bouwkunst zijn af te lezen.”
Villa de Zandkuil, architect Oscar Leeuw
1915 Berg en Dalseweg 379 (huidig)
In oktober 1915 besteedt Oscar Leeuw het uitbreiden van de villa “De Zandkuil” aan. De laagste inschrijver was A.J. Peters met f14.474. Het werk is aan hem gegund. (De Gelderlander 10/10/1915)
Tuchtschool voor Jongens de Hunnerberg
Vanuit de Graadt van Roggenstraat in de richting van de Barbarossastraat, 1900 (F32303 RAN) Hunnerberg, Berg en Dalseweg 287, 1910-1915 (F12603 RAN)
Berg en Dalseweg 54-56
Berg en Dalseweg 54-56 Nijmegen architect mogelijk L.H. Verbrugge Bouwjaar circa 1890 (augustus 2026)
“Dubbel HERENHUIS met eenvoudig TUINHEK gebouwd ca. 1890 met een decoratieve gevel in neoclassicistische stijl waarin invloeden van zeventiende-eeuwse Engelse architectuur in de trant van het palladianisme en Inigo Jones herkenbaar zijn (vgl. Lindsey House, Londen). In 1891 werd huis nr. 54 aangekocht door de Lutherse gemeente als pastorie.” (Rijksmonumenten)
Palladianisme en Inigio Jones?
Het “Palladianisme” is een van de stijlen binnen de bouwstijlen van het zogenaamde classicisme en vernoemt naar de Italiaanse architect Andrea Palladio (1508–1580), die in Venetië werkte. Deze architect greep terug op de oudheid. Deze stijl zou zich van de 17e eeuw tot eind 18e eeuw blijven ontwikkelen.
Inigio Jones was de architect die het classicisme in Engeland introduceerde. “Inigo Jones (Londen, 15 juli 1573 – aldaar, 21 juni 1652) wordt gezien als de eerste belangrijke architect in Engeland in de vroegmoderne tijd en de eerste die de Vitruviaanse regels van verhoudingen en symmetrie in zijn gebouwen toepaste. Hij was de eerste die de klassieke architectuur van Rome en de Italiaanse Renaissance in Engeland introduceerde.” (wikipedia). Hij was daarbij sterk door beïnvloed door Palladio.
Wijkkrant Nijmegen-Oost vergelijkt in 1990 het gebouw aan de Berg en Dalseweg vooral met het Banquet House in Whitehall (Londen) van Jones.
Hoewel ik geen expert, lijkt het Banquet House in ieder geval aanzienlijk meer op het gebouw aan de Berg en Dalseweg dan het Lindsey House. Daarnaast noemt Rijksmonumenten palladianisme en Jones “invloeden” bij een gevel in “neclassistische stijl”. Het is mij niet bekend of Verbrugge, een meester-timmerman zich rechtstreeks heeft laten inspireren op de “originele” bronnen, of Nederlandse (of zelfs Nijmeegse) voorbeelden, of een combinatie van beide.
De ornamenten bestaan niet uit natuursteen, maar uit stucwerk: daaronder bevindt zich baksteen. Dit was aanmerkelijk goedkoper, maar gaf toch een mooi resultaat (Noviomagus.nl, met veel foto’s)
Warme deken
Een interview met de bewoonster van nummer 56, Janine Lenne uit 2019 is te lezen op https://www.gelderlander.nl/nijmegen/dit-huis-voelt-als-een-warme-deken~a88ee76e/ . Ze noemt het huis als een warme deken. “”,We hebben het huis in 1999 gekocht. De vorige eigenaar was een alleenstaande man die hier op kamers had gezeten tot zijn hospita overleed en hij het huis kocht.””.
Rijksmonument
Het gebouw is een Rijksmonument. Met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving): ”
Van architectuurhistorische waarde als een gaaf en zeldzaam voorbeeld in in- en exterieur van een stedelijk woonhuis uit het einde van de negentiende eeuw. De voorgevel valt op door een opmerkelijke combinatie van rijke ornamentiek in stucwerk en muurwerk in gele verblendsteen, die invloeden van het palladianisme, in het bijzonder Inigo Jones verraden.
Het pand is van stedebouwkundige waarde als markant onderdeel van de straatwand van een van de uitvalswegen van Nijmegen, waarvan de karakteristieke bebouwing van herenhuizen is ontstaan in het laatste kwart van de negentiende eeuw. Het pand speelt een beeldbepalende rol vanwege de uitzonderlijke bewerking van de gevel. Het pand heeft ensemblewaarde in relatie met de belendende panden aan het Mariaplein, dat door de aanwezigheid van een grote verscheidenheid aan gevels, een staalkaart vormt van stijlen rond de eeuwwisseling.”
Berg en Dalseweg 58-62
Berg en Dalseweg 58-60-62, foto 2010 (Havang via Wikimedia Commons CC0)
“HERENHUIZEN met HEKWERKEN. Het perceel, waar drie HERENHUIZEN met vijf woningen onder de noemer van één decoratieve gevel zijn gebracht, is gebouwd ca. 1890 in de stijl van het eclecticisme met neorenaissance elementen. Ieder herenhuis bevatte oorspronkelijk een beneden- en een bovenwoning. Bij nr. 62 zijn deze in de twintiger jaren samengevoegd tot één woning.” (Rijksmonumenten)
Zie ook het artikel over Kapsalon Glaser die hier van 1946-1957 zat op op nummer 58 op Noviomagus.nl
Rijksmonument
De woningen zijn een Rijksmonumen met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving): “
Blok met HERENHUIZEN en eenvoudige smeedijzeren HEKWERKEN (58-58a, 60-60a) uit ca. 1890.
Van architectuurhistorische waarde als goed en vrij gaaf voorbeeld van herenhuizen in eclectische stijl met neorenaissance elementen. De herenhuizen hebben esthetische kwaliteiten in het ontwerp zoals goede verhoudingen en een bijzondere ornamentering.
Van stedenbouwkundige waarde als onderdeel van het uitbreidingsplan, gebaseerd op de ontwerpen van Bert Brouwer, tot stand gekomen na de slechting van de vestingwallen in 1878 en vervolgens in de periode 1880-1910 bebouwd met aaneengesloten herenhuizen. De huizen zijn gelegen binnen het beschermde stadsgezicht.”
Berg en Dalseweg 146-148
1909
Dubbel woonhuis, Berg en Dalseweg 146, 148, architect Ludewig, foto 2010 (Havang via Wikimedia Commons CC0)
“Dubbele VILLA uit 1909 naar ontwerp van architect F. Ludewig in overgangsarchitectuur; een gemengde bouwtrant met traditionele kenmerken en invloeden van de chaletstijl.” (Rijksmonumenten)
Rijksmonument
Berg en Dalseweg 146-148 is een Rijksmomument met als waardering (tevens staat hier een uitgebreide beschrijving): “
Van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een dubbele villa uit 1909 in overgangsarchitectuur naar ontwerp van architect F. Ludewig. Het pand valt op door hoogwaardige estethische kwaliteiten, zoals gave verhoudingen, een zorgvuldige detaillering, gevarieerd materiaal- en kleurgebruik. Voorts zijn de interieurs van beide woningen redelijk goed bewaard gebleven.
Van stedenbouwkundige waarde als karakteristiek onderdeel van een historisch gegroeid stedelijk bebouwingspatroon, namelijk de bouw van voorname woonhuizen aan de singels en uitvalswegen van Nijmegen: hoofdzakelijk aaneengeschakelde herenhuizen dicht bij het centrum en op grotere afstand meer vrijstaande villabebouwing.”
Café Hengstdal
Berg en Dalseweg 359
Café “Hengstdal” ; een reproductie van een ansichtkaart ; P.S. thans Restaurant Tante Koosje, Berg en Dalseweg 359 Hengstdal, 1930 (F30468 RAN)
Een vrachtwagen (merk Ford) van de N.V. de Haan & Van Benthem, Rembrandtstraat, 1925 (F53732 RAN)
Vooraf: Serena Gloeilampenfabriek
Het pand was in 1915 gebouwd als de Serena Gloeilampenfabriek. (PGNC 1/1/1916)
In juni 1915 blijken de statuten van de N.V. “Serena” Metaal-Gloeilampenfabriek (“De Heldere” Metaal-Gloeilampenfabriek) te zijn goedgekeurd. Het doel is het “behalen van winst door het vervaardigen van en handeldrijven in electrische gloeilampen en aanverwante artikelen, zoomede alles wat in de ruimsten zin tot dezen tak van bedrijf kan worden gerekend of met de electrotechniek in verband staat.
Het kapitaal der vennootschap bedraagt f250.000, verdeeld in 250 aandelen van f1000, waarvan door oprichters zijn genomen en volgestort 50 aandeelen”. De overige aandelen moeten binnen 10 jaar zijn volgestort. (De Gelderlander 6/6/1915)
Er zijn een aantal personeeladvertenties gevonden:
In PGNC 29/8/1919 Nette meisjes van 18-22 gevraagd. Het adres is dan Rembrandtstraat 60.
In De Gelderlander 27/11/1920 een Juffrouw voor de Loonadministratie
De Gelderlander 14/10/1922 eenige nette meisjes
Een levensbeschrijving van van Benthem staat op: https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=var274.htm en dan vooral het bidprentje. Het bidprentje vertelt tevens dat Serena wegens patentmoeilijkheden in 1924 werd stilgelegd.
Showroom Ford
“Showroom Ford-automobielen.
De Showroom van de firma de Haan en van Benthem, de officieele Ford-importeurs hier ter stede, wordt hedenmiddag geopend. Zij is een aanwinst voor de Rembrandtstraat, waar de ruime garages en werkplaatsen gevestigd zijn. Naar het ontwerp van den heer Reijnen, architect te dezer stede, is een fraaie uitbouw tot stand gebracht, welke zich op welgeslaagde wijze aanpast bij den vroegere gloeilampen-fabriek, die ruimte, licht en lucht in overvloed bood voor hare nieuwe bestemming.
De showroom is als het ware een vitrine van groote afmetingen. De enorme spiegelruiten stellen de voorbijgangers in staat de geëxposeerde automobielen van drie kanten te bezichtigen. Toen wij er heden een kijkje namen zagen wij, in een smaakvolle entourage van planten en bloemen, een gesloten “Lincoln”, den schitterenden S-cylinder, die al het comfort heeft van een eerste klasse luxe wagen. De voortreffelijke eigenschappen van zijne motor zijn overbekend. Verder stond er een keur van meer bekende producten der Ford-fabriek: een elegante coupé (gesloten two-seater), het wagentje voor doktoren, zakenmenschen enz., een Ford-Touring (open 5 persoons-auto) een bestel-chassis.
De keurige afwerking van de Showroom valt te roemen. De firma Hofman en Arts, die het werk heeft uitgevoerd, de heer C. Burgers (Grootestraat), die het schilder- en de heer Peters (v. Rosendaelstraat), die het stucadoorwerk heeft verricht, leggen er alle eer in.
De garage zal, wanneer de thans nog niet in gebruik genomen tweede helft van de voormalige fabriek er bij getrokken zal zijn, een oppervlakte hebben van 2000M², terwijl bij de fabriek nog eenzelfde oppervlakte grond ligt. De accomedatie, waarover de firma De Haas en Van Benthem beschikt, is dus van dien aard, dat het bedrijf zich wat de ruimte betreft schier onbegrensd kan ontwikkelen.
Een aardige reclame.
De firma De Haas en Van Benthem, Rembrandtstraat, de officieele Ford-importeurs te dezer stede, zullen Zondag 16 Augustus, ter gelegenheid van de opening der Nationale Voedings- en Huishoudtentoonstelling, een bruidspaar, Kloris en Roosje met de bruiloftsgasten in een aantal Ford-auto’s feestelijk door de stad rijden om hen naar De Vereeniging te brengen, waar de bruidstoet de Tentoonstelling zal bezoeken. De gasten komen met een versierde extra-pont van de overzijde, aan de Waalkade aan, waar de stoet begint.
Nadere bijzonderheden over den te volgen weg- o.a. langs het Stadhuis- zullen tijdig bekend gemaakt worden.” (PGNC 9/8/1924)
W.Th. Reynen ontwierp veel sociale huurwoningprojecten voor de Woningvereeniging Nijmegen. Daarnaast komen we hem regelmatig tegen als ontwerper van woon-winkelpanden…
Deze pagina verzamelt reeds gemaakte artikelen over de wijk Altrade. Romeins amfitheater hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat In de buurt van Romeinse legerkampen…
Rembrandtstraat 1 3 5: Huis & Hof, complex woningwetwoningen, gebouwd in 1921 naar een ontwerp van architect Charles Estourgie, 2013 (Henk van Gaal via DF3902 RAN CC0)
In 1921 begint Bouwvereeniging Huis en Hof met de bouw van 31 woningen aan de Rembrandtstraat en Heydenrijckstraat. Hiervan is Charles Estourgie de architect. Bijzonder is, dat deze vereniging daarna 100 jaar blijft bestaan, ook al betreft het maar 31 woningen.
Aanvankelijk loopt de verhuur nog niet soepel: de huurprijzen zijn relatief hoog. Zowel organisatorisch als financieel is het lastig om daadwerkelijk als woningcorporatie te fungeren. In 2023 wordt de volgende constructie bedacht: Woonwaarts neemt Huis en Hof over, WBVG heeft met Woonwaarts een exploitatieoverenekomst en faciliteert het zelfbestuur van de bewoners.
Oprichting en bouw
De Bouwvereniging Huis en Hof was op 8 maart 1915 opgericht aan de Erlecomseweg 16 te Erlecom, “ten huize van de woning van de voorzitter” (Jaarverslag 1920)
Rond 18 maart 1921 (‘heden’) vindt de aanbesteding van de bouw van 31 middenstandswoningen aan de Heijdenrijck- en Rembrandtstraat te Nijmegen. De opdrachtgever is de Bouwvereeniging “Huis en Hof”, de architect is Charles Estourgie.
Op 29 september 1920 stelde de gemeente Nijmegen zich borg voor de lening bij de Rijkspostspaarbank van f163.500. (De Gelderlander 11/2/1925 ) “Naderhand heeft de gemeente f61.500 geleend”. Het is nog niet bekend of dit het bedrag is van 1922 zoals hieronder staat weergegeven, of dat vóór 1922 er nog geen lening is geweest. In ieder geval was ook deze twee lening bedoeld tot dekking van de bouwkosten.
Met f308.660 is de Gebrs. A. en W. Vervoort uit Oss de laagste inschrijver (De Gelderlander 18/3/1921); het is nog niet bekend of dit bedrijf uiteindelijk de gunning krijgt.
In april 1922 verzoekt het bestuur van de bouwvereniging om een rentedragend voorschot voor de bouw aan de gemeente. (PGNC 29/4/1922).
In 1925 stemt de gemeenteraad in met het verzoek tot een nieuwe lening van f217.400. (De Gelderlander 11/2/1925). De huren zijn relatief hoog: f650, f625 en f600; “Thans zijn verschillende woningen niet verhuurd, zoodat de vereeniging binnen kort niet in staat zal zijn hare verplichtingen te voldoen.” Daarbij zal de gemeente bespreken hoe de huur met f75 verlaagd zou kunnen worden. Een mogelijkheid is dat Huis en Hof de resterende hoofdsom van 153.500 aflost aan de Rijkspostspaarbank en de f60.280 aan de gemeente (en daarnaast f3.080 aan bouwkosten). De gemeente zal hiervoor een lening verstrekken, die 40 jaar zal lopen. Of dit voorstel door is gegaan is nog niet bekend: “Wordt in gesloten zitting behandeld.”
In het midden van het complex (Rembrandtstraat 19 en 21) is een cartouche aangebracht van Huis en Hof.
Vervolg
Huis en Hof heeft daarna nooit meer andere woningen gebouwd. Wel was ze een officiële woningcorporatie, een toegelaten instelling.
De Wijkkrant Nijmegen-Oost 1/9/1993 schrijft dat de huizen “nog niet zo lang geleden zijn gerestaureerd.
Volgens het Jaarverslag over 2020: “De kwaliteit van het woningbezit is goed. Er wordt regelmatig onderhoud gepleegd.” Vanaf mei 2019 kon de renovatie van buitenkozijnen plaatsvinden dankzij een subsidie van Stichting Volksbelang van 1895.
De moeilijkheden van een kleine organisatie
Wel blijken uit het Visitatierapport over 2015-12018 en de terugblik in het Jaarverslag 2020 de moeilijkheden voor Huis en Hof. Zo is het moeilijk om een positieve kasstroom te realiseren. De WSW had Huis en Hof in bijzonder beheer geplaatst: nadat de laatste lening met de WSW borging was afgelost, was Huis en Hof en 2018 bij dit orgaan uitgeschreven.
Daarnaast was het voor de organisatie moeilijk om aan regelgeving te voldoen en om uberhaupt aan bestuur zoals van een woningcorporatie mag worden verwacht: benoemingen, communicatie naar huurders, vastlegging. Er werd niet voldaan aan het op tijd inleveren van stukken. In het Huurderszelfbestuur leek het individueel belang belangrijker te zijn dan geen gezamenlijk belang. De aanpassing van de Woningwet in 2015 zorgde voor een nog strakkere regelgeving voor een corporatie.
In 2015 had Huis en Hof daarop al besloten om met 2 corporaties in gesprek te gaan over overname of het verkrijgen van aanvullende financiering. Deze gesprekken liepen op niets uit en het bestuur besloot zelf daarom eerst “orde op zaken te stellen: “Dat is eind 2018 het geval: de financiën zijn op orde, de governance van de vereniging voldoet aan alle wettelijke vereisten en aan de Governance Code en er is sprake van een planning op het vereiste onderhoud, van een ingevoerd risicomanagementsysteem en van een verantwoorde spreiding in het onderhoudsbeleid. Kortom, de vereniging functioneert zoals het hoort. Het bestuur en de raad van commissarissen verdienen in de ogen van de visitatiecommissie een groot compliment voor de wijze waarop zij de afgelopen jaren hun taken en verantwoordelijkheden hebben waar gemaakt. Hun maatschappelijke gedrevenheid is zeer te waarderen.” https://visitaties.nl/data/files/iEK2jiZcLs9FIwgZ8xdt/L0420%20Bouwvereniging%20Huis%20en%20Hof%20visitatierapport%202020.pdf#page=10. Het volledige rapport is te vinden op: https://visitaties.nl/visitatierapporten/bouwvereniging-huis-en-hof-nijmegen
Met 31 woningen was het voortbestaan moeilijk, daarbij gingen de woningen niet mee met hun tijd: de woningen hadden onderhoud nodig en moesten de woningen energiezuiniger worden. Daarvoor ontbraken de financiële mogelijkheden.
Het Jaarsverslag over 2020 https://irp.cdn-website.com/4f5d3e14/files/uploaded/20210405%20Jaarverslag%202020.pdf: “Daarnaast is het verdere herstel voortgezet van de bestuurlijke en technisch financiële positie van bouwvereniging Huis & Hof. Dit met het doel om vast te stellen of Bouwvereniging Huis en Hof op langere termijn voldoende levensvatbaar is om haar volkshuisvestingstaak te vervullen.
In januari 2020 is het eerste visitatierapport in het bestaan van de vereniging gepubliceerd.Met name op het gebied van communicatie, met stakeholders als gemeente en collega corporaties, als met de eigen huurders geeft het rapport handvatten tot verbetering.
Bouwvereniging Huis & Hof heeft een helder doel voor ogen: dan wel een zelfstandige organisatie met een duurzame governance, een solide financiële positie, een vastgoedportefeuille die op termijn de eisen van energiebesparing en duurzaamheid aankan en een inspirerende basis in de vereniging.
Maar als deze doelen niet te verwezenlijken zijn – en dat moet blijken in het voorjaar 2022 – zal de vereniging (vergaande) samenwerking zoeken met een collega-corporatie”. Door corona was er echter tijd verloren om met de genoemde doelstellingen aan de slag te gaan.
Fusie met Woonwaarts en WBVG
In 2023 benaderden Huis en Hof een aantal woningcorporaties voor een fusie door middel van een overname, waarbij Woonwaarts en WBVG zich meldden. Na een fusieproces met deze 3 partijen werd Huis en Hof omgezet naar een stichting, welke eind 2024 fuseerde met Woonwaarts.
De bewoners gingen met WBVG aan de slag hoe de bewoners zouden kunnen komen tot zelfbeheer van de woningen. WBVG werkt vaker met collectieve woonvormen in zelfbeheer. Daarbij vormden de bewoners een woongemeenschap. Daarbij pakt zij onder andere het proces tot verhuur op wanneer er een bewoner vertrekt. Woonwaarts sloot een exploitatieovereenkomst met WBVG. WBVG faciliteert het zelfbeheer van de bewoners; Woonwaarts zal komende jaren de woningen verbeteren en verduurzamen.
Kortom, er moest nodig verduurzaamd worden. Tel daar de administratie en verantwoordingslast bij op en er kon geen andere conclusie getrokken worden dan dat Huis en Hof geen toekomst meer had in de oude vorm. Er moest iets veranderen. Naarmate de verandering dichterbij kwam, was er sprake van een groeiende gemeenschapsvorming. Meerdere bewoners zetten zich in voor het behouden ontwikkeling van de eigen community. Met een fusie in het vooruitzicht leek het hen een goede optie om de WBVG te polsen en te trachten een verantwoorde vorm van zelfbeheer te ontwikkelen. In een boeiend proces met vele workshops hebben de Bewonersvereniging Huis en Hof en de WBVG samen een zelfbeheerplan ontwikkeld waarmee de zeggenschap van de bewoners voor tientallen jaren is gewaarborgd.
Gemeentelijke Monument
Het is een Gemeentelijk Monument, met als tekst bij aanwijzing:
Reeks eengezinswoningen van baksteen in twee bouwlagen, gegroepeerd tot een bouwmassa bestaande uit een terugliggend middengedeelte met daarin een middenrisaliet en twee ver uitstekende hoekpaviljoens. In het middengedeelte links en rechts drie woningen van een bouwlaag met grote bakstenen dakkapel; twee-assig. In de middenrisaliet twee woningen, symmetrisch gegroepeerd rond een boven afgeknotte bakstenen topgevel waarachter een derde bouwlaag. In het midden ornament-cartouche van gebakken steen met “Huis en Hof” (naam woningbouwvereniging). De beide hoekpaviljoens met ieder zes woningen, waarvan de ingangen zich bevinden in twee voorgebouwde portieken met balkons. Boven de tweede bouwlaag bevinden zich, corresponderend aan de portieken twee afgeknotte topgevels waarachter een derde bouwlaag.
Het complex heeft pannengedekte zadeldaken over de lagere delen; middenrisaliet en hoekpaviljoens hebben geknikte schilddaken.
…
Goed voorbeeld van vroege volkswoningbouw; betrekkelijk gaaf bewaard en stedebouwkundig van belang.”
#/media/Bestand:St._Annastraat_244_Tandartspraktijk_met_woning_Charles_Estourgie_1939.jpg){kind=link}
