Tag: architectuur

Wilhelminasingel 14 (oktober 2025)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Wilhelminasingel 14

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Altrade/Centrum

Wilhelminasingel 14 (oktober 2025)
Wilhelminasingel 14 (oktober 2025)

Rond 1897 laat W.L.F. Mähler de villa bouwen van Wilhelminasingel 14. Op basis van de aanbesteding en dat Semmelink helpt bij de aankoop van de grond, is hij de waarschijnlijke architect. De aannemer is Tunnissen. Na het overlijden woont de familie Boelaars jarenlang in het pand.

W.L.F. Mähler

Het eerste gedeelte van de Wilhelminasingel tussen de Oranjesingel en bovenaan rechts de Sloetstraat. In het midden van de foto Wilhelminastraat 14, 1905 (Vivat Amsterdam via F2883 RAN)
Het eerste gedeelte van de Wilhelminasingel tussen de Oranjesingel en bovenaan rechts de Sloetstraat. In het midden van de foto Wilhelminastraat 14, 1905 (Vivat Amsterdam via F2883 RAN)

Verkoop grond “tusschen de Sloetstraat en de Nijhoffstraat”

In het Gemeenteverslag van 1896, verslag van de Gemeenteraadsvergadering van 12 december 1896: “een adres van W. L. F. Mähler om een stuk bouwterrein te koopen tusschen de Sloetstraat en de Nijhoffstraat.
In handen van B. en W. om advies”.

Eind december wordt dit verzoek goedgekeurd: “Het voorstel tot verkoop van een strook gronds gelegen tusschen de Sloet- en de Nijhoffstraat, ter oppervlakte van ongeveer 77 M2 gedeelte van het kadastraal perceel Nijmegen sectie B. no. 2242 aan W. L. F. Mähler te Nijmegen, voor f 7 per M2 en onder de voorwaarde vastgesteld bij Raadsbesluit van 5 October 1895, goedgekeurd door Ged. Staten van Gelderland bij besluit van 16 October 1895, no. 2.” (vergadering 30 december)

Bij de ondertekening van het contract op 15-11-1895 blijkt architect Semmelink voor Mähler te hebben opgetreden. (inventarisnummer 155, archiefnummer 446, aktenummer 289)

Wilhelminasingel gezien in de richting van Johannes Vijghstraat; rechts is nog Wilhelminasingel 14 te zien, 1895-1900 (Uitg. N.J. Boon Amsterdam via F1906 RAN)
Wilhelminasingel gezien in de richting van Johannes Vijghstraat; rechts is nog Wilhelminasingel 14 te zien, 1895-1900 (Uitg. N.J. Boon Amsterdam via F1906 RAN)

Bouwvergunning en aanbesteding

Dan volgt de aanbesteding “het bouwen eener villa aan den Wilhelminasingel alhier, voor rekening van den WelEd. Heer Mähler, architect de heer D. Semmelink.” De laagste inschrijving is Grandjean voor f 15.388. (PGNC 28/1/1897).

Dan wijzigen de plannen:

Op 17-2-1897 koopt Mähler een “perceel bouwterrein gelegen aan de Sloet- en Nijhoffstraat te Nijmegen en kadastraal aldaar bekend in Sectie B. nummer 2496 als bouwterrein groot drie en tachtig centiaren van de gemeente Nijmegen. De gemeente had de koop op 13-12-1896 goedgekeurd, de Gedeputeerde Staten van Gelderland keuren de verkoop daarop op 6-1-1897 goed. De verkoopsom is 581 gulden. (Inventarisnummer 168, Archiefnummer 446, Aktenummer 42)

Daarna worden de bouwplannen gewijzigd en besteedt Semmelink de bouw van de villa opnieuw aan. Dan is “W. Tunnissen” met f13.300 de laagste inschrijving. (PGNC 18/3/1897)

(Uit https://kwartiervannijmegen.nl/files/Nijmegen%20bouwvergunningen%201850-1900.pdf blijkt dat er in 1897 2 bouwvergunningen door W.L.F. Mähler zijn aangevraagd).

Werner Louis Frederik Mähler

Werner Louis Frederik Mähler, Wilhelminasingel 14 (Bevolkingsregister 1900)
Werner Louis Frederik Mähler, Wilhelminasingel 14 (Bevolkingsregister 1900)

Het Bevolkingsregister van 1890 is nog niet gevonden.

In het Adresboek 1898 komt W.L.F. Mähler nog voor op St. Annastraat 19b.

In de Adresboeken 1899 t/m 1932 komt W.L.F. Mähler voor op Wilhelminasingel 14.

Werner Louis Frederik Mähler is geboren op 4-2-1848 te Zutphen. Wanneer hij op 27-6-1895 in Nijmegen komt wonen, is hij afkomstig van Zutphen en “zonder beroep”. Hij is getrouwd met Petronella Adelaida Hubertina Esser (7-11-1850 Venray). (Wanneer zij op 8-6-1880 in Zutphen trouwen, is het beroep van Mähler “koopman”).

Bij zijn naam is groot A 18 248 geschreven; het is nog onduidelijk of hij daar (tijdelijk) naar toe is vertrokken of dat het de aanduiding van Wilhelminasingel no 14 is (dat al wel als adres staat). (Bevolkingsregister 1900) Petronella overlijdt op 7-7-1913. (Bevolkingsregister 1910).

In het Bevolkingsregister van 1910 blijken ze (in ieder geval) 1 zoon te hebben: Hubert Frederik Joseph (10-4-1881 Zutphen). Hij komt op 21-3-1902 vanuit Londen, om op 27-12-1905 weer tijdelijk te vertrekken naar Leiden. Hij komt op 14-8-1906 vanuit Den Haag. Bij de opmerkingen staat “Ambtshalve doorgeh. Vermoedelijk Haarlem”. Oftewel: hij zal op een later tijdsstip weer zijn verhuisd. “Vermoedelijk Haarlem” is er op een later tijdstip bijgezet.

Bij het RAN zijn een aantal notarisstukken gevonden, waarbij Mähler voor die tijd aanzienlijke bedragen leent. Zonder naar volledigheid te streven:

  • Een hypotheek aan Johannes Mathias Roghmans van 2.000 gulden op 2-5-1905 (Inventarisnummer 114, Archiefnummer 451, Aktenummer 84)
  • Aan Lodewijk Peturs Aloiusius Dahlhaus, wonende te Haarlem, op 1-7-1910 het bedrag van 10.150 gulden (inventarisnummer 348, archiefnummer 446, aktenummer 235)

Uit PGNC 16/7/1932 blijkt dat het huis te koop is: “goed onderhouden heerenhuis, gelegen aan de Wilhelminasingel 14, hoek Sloetstraat en Nijhoffstraat te Nijmegen, groot 6 A. 14 cA. is ingezet op f14.200,- (strijkgeld f100).”

Op 27-7-1932 zal de veiling van de inboedel plaats vinden PGNC 23/7/1932, met een lijst. Daarbij blijkt het om een “sterfhuize” van W. Mähler te gaan.

Boelaars

De koper blijkt Boelaars – waarschijnlijk de weduwe van Henri Boelaars, die de firma voortzet- te zijn, daarbij:

  • in PGNC 1/10/1932 staat het bericht dat de firma Henri Boelaars, Kloosterstoffen, is aangesloten op de telefoon.
  • Weduwe H. Boelaars-Rottier, “zonder beroep” en haar gezin vestigt zich tussen 7 en 10 oktober in Nijmegen, zij is dan afkomstig van Tilburg (PGNC 15/10/1932)

Henri Boelaars had in Tilbug een winkel in kloosterstoffen gehad:  
“Westelijk naast het notarishuis, gedeeltelijk zichtbaar, lag een breed, ouderwets herenhuis met beneden vier ramen en op de eerste verdieping vijf ramen naast elkaar langs de straatkant. Hierin woonde Henri Boelaars, die speciaal in kloosterstoffen grossierde. In een zwierig geschilderde banderolle op de zijgevel stond te lezen: “Magazijn van Manufacturen Henri Boelaars”.” (Facebook, met foto van de Zomerstraat in Tilburg)

Ontwerp bijbouw Wilhelminasingel 14 (D12.398980)
Ontwerp bijbouw Wilhelminasingel 14 (D12.398980)

In juli 1932 (datum tekening) wordt een bijbouw aangebracht aan de Wilhelminasingel 14. De aannemer is M. Thunnissen (D12.398980).

In Adresboek 1934 komen fa. Henri Boelaars, kloosterstoffen en Weduwe H.J.M. Boelaars, geboren A.P.J.M. Rothier voor.

De firma komt tevens voor in de Adresboeken 1936, 1938, 1940. Een rekening uit 1945 is te zien als inventarisnummer 1495 RAN: “Kloosterstoffen voor elke orde het speciale artikel”.

De weduwe komt tevens voor in de Adresboeken 1936, 1938, 1940. Zij is in 1948 verhuisd naar Ubbergseveldweg 77.

A.C.M. Boelaars komt voor in 1936

In 1948 is “A. Boelaars” secretaris-penningmeester van de R.K. Vereniging voor Kinderbescherming. Tevens in 1951

A.C.F.M. Boelaars, koopman textiel komt voor in 1948 en 1951, 1955

In 1948 komt ook mej. T.M. Brom en mej. A.J. Driessen voor op nummer 14. Driessen komt ook voor in 1951.

In 1963, 1966, 1971 komt L.H.M. Hermans, koopman, voor.

Wel komt “Firma Henri Boelaars van 1874 Nijmegen…”Voor elke orde het speciale artikel” in kloosterstoffen – maatkleding – missiestoffen – sluierstoffen en wollen dekens” voor op Wilhelminasingel 14.

In 1966 staat “Boelaars” onder “Textielhandel” en in 1968 “Firma H. Boelaars” onder “Stoffenhandel”

In 1988 en 1989 zijn er verbouwingen.

Aandachtspand

Het gebouw is sinds maart 2015 een “aandachtspand” van de gemeente Nijmegen

Derk Semmelink, architect

Architect Semmelink begon als leerling bij de Arnhemse architecten van Gendt en Nieraad. Een aantal werken van hem zijn Hotel-café…

Altrade

Deze pagina verzamelt reeds gemaakte artikelen over de wijk Altrade. Romeins amfitheater hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat In de buurt van Romeinse legerkampen…

Hoek Kronenburgersingel en Stieltjesstraat met tram. De Gemeentetram Nijmegen (GTN) werd opgericht op 4 juni 1911. 1912 (Uitg. J.H. Schaefer Amsterdam via F56407 RAN)
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag

De bouwactiviteiten van de broers Meulenberg aan de Kronenburgersingel en de Stieltjesstraat 1895 – 1905

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

T. van de Poel, R. Eekelder

Hoek Kronenburgersingel en Stieltjesstraat met tram. De Gemeentetram Nijmegen (GTN) werd opgericht op 4 juni 1911. 1912 (Uitg. J.H. Schaefer Amsterdam via F56407 RAN)
Hoek Kronenburgersingel en Stieltjesstraat met tram. De Gemeentetram Nijmegen (GTN) werd opgericht op 4 juni 1911. 1912 (Uitg. J.H. Schaefer Amsterdam via F56407 RAN)

Inleiding

Aan het eind van de negentiende eeuw vond in Nijmegen voor het eerst in eeuwen een grootschalige stadsuitleg plaats. Deze werd mogelijk na de opheffing van de vestingstatus in 1874. Nijmegen kon hierdoor eindelijk de vestingwerken ontmantelen en de stad uitbreiden. Voor deze stadsuitbreiding werd in 1878 een stedenbouwkundig plan opgesteld dat voorzag in een aantal rondom de oude stad lopende zeer brede en ruim van groen voorziene singels, met zowel aan de zuid- als aan de oostzijde een groot, rond plein (het Keizer Karel- en het Keizer Lodewijkplein (tegenwoordig Trajanusplein) en een park aan de westzijde (het Kronenburgerpark). Aan deze singels werden in relatief korte tijd diverse villa’s en vooral ook een groot aantal herenhuizen gebouwd.

De gemeente Nijmegen stelde zich met dit plan ten doel Nijmegen tot een aantrekkelijke woonstad voor welgestelden te maken. Zij speelde ook een grote rol bij de uitvoering van dit plan door in 1878 de vrijkomende voormalige vestinggronden van het rijk te kopen en deze vervolgens als bouwpercelen te veilen. Deze stadsuitleg werd een groot succes en kreeg in 2023 erkenning met de aanwijzing door het Rijk als beschermd stadsgezicht.

De meest gebruikte stijlvorm is de neorenaissance met het voor Nijmegen karakteristieke gebruik van baksteen met gepleisterde speklagen. De gevels tonen een grote afwisseling in afwerking met lijsten, banden, beeldhouwwerk en decoratieve elementen als torentjes en erkers. Panden op straathoeken hebben vaak een extra accent in de vorm van een hoektoren. Daarmee volgde de architectuur het modebeeld en werd een zekere eenheid in verscheidenheid bereikt.

Er is al veel over deze stadsuitleg gepubliceerd. Hierbij is vooral aandacht gegeven aan stedebouwkundige planvorming onder leiding van de Commissie van Uitleg en Stadsuitbreiding in samenwerking met de architect B. Brouwer. Ook waren er particuliere bouwers actief. Dit was een heterogene groep die niet alleen voor eigen bewoning bouwde. Zij lieten soms hele huizenblokken van aaneengeschakelde herenhuizen als beleggingsobject bouwen voor de verhuur aan de welgestelde middenklasse of als pension voor renteniers en gepensioneerden. Een voorbeeld hiervan is te vinden aan de Kronenburgersingel waar de broers Meulenberg in de periode 1895 -1905 in één woningblok een groot aantal herenhuizen lieten bouwen.

Parapluiefabriek E. Meulenberg en Zonen

Edmond Meulenberg en gezin (Bevolkingsregister 1850)
Edmond Meulenberg en gezin (Bevolkingsregister 1850)

Edmond Meulenberg (1-1-1832 Heerlen) vestigt zich in de jaren 1850 in Wijk C. Steenstraat No 116. Van beroep is hij kramer. Hij is op 13-8-1856 getrouwd met Maria Dierker (4-7-1833, Epe) (https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=488143592&query=Meulenberg&highlight=TWV1bGVuYmVyZw==). Hun zoon Jacobus Hubertus wordt geboren op 24-9-1855 en Johannes Edmond op 23-3-1860, beide in Nijmegen.

In de loop van de jaren 50 verhuist het gezin naar Wijk D. 53.

Advertentie kraam Meulenberg (De Gelderlander 6/10/1861'
Advertentie kraam Meulenberg (De Gelderlander 6/10/1861)

Edmond Meulenberg (1832-1895) vestigde zich in oktober 1860 in de Stikke Hezelstraat in Nijmegen als handelaar in paraplu’s en parasols. Hij importeerde deze vooral uit Parijs, maar vervaardigde ook zelf paraplu’s in zijn winkel.

Advertentie met leveringen uit Parijs en grosseren aan winkels (PGNC 23/3/1870)
Advertentie met leveringen uit Parijs en grosseren aan winkels (PGNC 23/3/1870)
Advertentie Meulenberg met leveringen uit Berlijn (De Gelderlander 27-4-1871)
Advertentie Meulenberg met leveringen uit Berlijn (De Gelderlander 27-4-1871)

Blijkens de advertentie in PGNC 23/3/1870 is hij “dit jaar begonnen met het grosseren aan winkels”.

Advertentie: beloning voor het melden van verkoop onder de valse naam Meulenberg (PGNC 23/7/1871)
Advertentie: beloning voor het melden van verkoop onder de valse naam Meulenberg (PGNC 23/7/1871)

In 1875 besloot hij een eigen paraplufabriek te beginnen in een daarvoor geschikt pand met kantoor en werkplaats aan de Van Berchenstraat 9 (PGNC 6/9/1900, De Gelderlander 6/9/1900).

Het bedrijf groeide gestaag en in 1892 besloot Edmond zijn beide zonen, Jacobus Hubertus (1855-1908) en Johannes Edmond (1860-1919) bij het bedrijf te betrekken. Beide broers vormden vanaf 4 juli 1892 samen met hun vader Edmond (1832-1895) de firmanten van de Vennootschap Onder Firma “Edmundus Meulenberg en Zonen. (PGNC 22/7/1892, Ook vlg. akte 4-7-1892)

Johannes E. Meulenberg (23/3/1860), Parapluiefabrikant op Kronenburgersingel 6, Bevolkingsregister 1890
Johannes E. Meulenberg (23/3/1860), Parapluiefabrikant op Kronenburgersingel 6, Bevolkingsregister 1890
Edmond Meulenberg (Het Bevolkingsregister noemt Heerlen 1-1-1833 – Nijmegen 13-11-1895); Edmond Meulenberg staat hierin als 'Zoon' aangeduid en niet als 'Hoofd'. Als zijn geboortedatum staat aangegeven 1 januari 1833, terwijl volgens het Bevolkingsregister uit 1850 zijn geboortedatum 1 januari 1832 is; Stikke Hezelstraat D nr 30, Bevolkingsregister 1890
Edmond Meulenberg (Het Bevolkingsregister noemt Heerlen 1-1-1833 – Nijmegen 13-11-1895); Edmond Meulenberg staat hierin als ‘Zoon’ aangeduid en niet als ‘Hoofd’. Als zijn geboortedatum staat aangegeven 1 januari 1833, terwijl volgens het Bevolkingsregister uit 1850 zijn geboortedatum 1 januari 1832 is; Stikke Hezelstraat D nr 30 (Bevolkingsregister 1890)

Vader Edmond en zijn beide zonen kochten in 1895 gezamenlijk de bouwpercelen voor de Kronenburgersingel 223 – 225 van de gemeente Nijmegen.

(https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=2284404313)

Na het overlijden van vader Edmond in datzelfde jaar hebben de beide broers het bedrijf samen voortgezet. (PGNC 28/2/1897) En ook samen een vervolg gegeven aan de koop van bouwpercelen aan de Kronenburgersingel en later ook aan de Stieltjesstraat.

In De Gelderlander van 6 september 1900 werd “De bekende firma E. Meulenberg en Zonen alhier, eigenares van de uitgebreide paraplufabriek,”…”gelukgewenst met het 25-jarig bestaan van de fabriek “ die langzamerhand in bloei is vooruitgegaan, zodat er thans 50 meisjes en 30 mannen geregeld werk vinden. Als drijfkracht wordt een gasmotor gebruikt, die veertien naaimachines en zeven draaibanken in beweging brengt, zodat er dagelijks 70 dozijn paraplu’s kunnen afgeleverd worden.”

Ook vestigde de krant er de aandacht op dat in de loop der jaren vier filialen waren gesticht, te weten in Rotterdam, Amsterdam, Den Haag en Den Bosch, waarbij de dochters en schoonzonen van Edmond Meulenberg een belangrijke rol speelden. Een uitgebreid overzicht van de familiewinkels met de bijbehorende familierelaties en stadswapens is te lezen op Noviomagus gevelm15.

Advertentie met filialen (PGNC 12/3/1896)
Advertentie met filialen (PGNC 12/3/1896)

Zijn Nijmeegse winkel aan de Hezelstraat no. 2 had Edmond aan zijn jongste dochter Antonia Francisca nagelaten. Zij liet dit winkelpand samen met haar echtgenoot H. Kraaijvanger geheel renoveren. Het gerenoveerde pand werd begin 1900 heropend en was daarmede het vijfde filiaal van het bedrijf geworden. De Gelderlander constateerde dat het “een der fraaiste en grootste magazijnen mag heeten uit onze stad”. (De Gelderlander 6/9/1900)

De gevel van Hezelstraat no. 2 is uitgevoerd in jugendstil met daarop aangebracht de stadswapens van de vijf steden waar de familie winkels had. Dit winkelpand met op de gevel nog steeds de stadswapens is inmiddels aangewezen als gemeentelijk monument.

https://woneninnijmegen.blog/2023/03/30/meulenberg-hezelstraat-kraaijvanger-architect/

Op 8 september 1900 werd het 25-jarig jubileum feestelijk gevierd met een uitstapje van het hele personeel naar Amsterdam. Het verslag van de viering is te lezen in PGNC 8/9/1900 en dat van het uitje in De Gelderlander 11/9/1900.

De beide broers zorgden daarna voor verder groei en naamsbekendheid. Het bedrijf profiteerde hierbij van de versnelde economische groei die Nederland rond 1900 beleefde (https://www.cpb.nl/de-nederlandse-economie-in-historisch-perspectief-economie). De welvaart nam toe en dat kwam de verkoop van paraplu’s, parasols en wandelstokken, die in die tijd nog modieuze luxeprodukten waren, zeer ten goede.  De afzet kon vergroot worden met behulp van de Nederlandse winkelfilialen en de vele inspanningen van de Export afdeling, met name naar Nederlands-Indië en de Arabische landen. (https://www.noviomagus.nl/gevbedr36.htm)

In 1901 verleende H.M. de Koningin toestemming aan het bedrijf om het predicaat “Koninklijke”in de naam te voeren. (Dagblad van Zuid-Holland en ’s Gravenhage 14-09-1901). Beide broers namen actief deel aan het maatschappelijk leven van de stad Nijmegen. Met name Jacobus Hubertus speelde een rol in diverse verenigingen en commissies en werd in 1901 gekozen tot lid van de gemeenteraad. Hij kwam op 3 december 1908 op 53-jarige leeftijd te overlijden. (De Gelderlander 4/12/1908). Bij die gelegenheid schreef De Tijd: “De overledene was een zeer populair persoon in deze gemeente”. (De Tijd 3-12-1908). Zijn broer Johannes Edmond zette de firma alleen voort.

De zaken gingen zo voorspoedig dat een tiental jaren later werd besloten tot de bouw van een nieuwe modern ingerichte paraplufabriek met elektrisch aangedreven machines. Deze fabriek zou gaan werk bieden aan 200 werklieden. Aan de oude fabriek waren ongeveer 100 werklieden verbonden. De plannen zouden worden vervaardigd door de architect Kraayvanger uit Rotterdam (PGNC 6-11-1912).

De nieuwe fabriek werd gevestigd aan de De Ruyterstraat 53-55 en kwam in 1914 gereed. Ook de opening van de nieuwe fabriek werd gevierd met een uitstapje voor het gehele personeel, dit keer naar Kleef. (PGNC 13- 05-1914).

Johannes Edmond had in 1912 versterking gekregen in de persoon van zijn twee zonen Jan jr. en Joseph/Jozef. Hijzelf trok zich in 1918 uit de firma terug waarbij in zijn plaats zijn derde zoon Huub tot de firma toetrad. Johannes Edmond overleed op 7 juni 1919 op 58-jarige leeftijd. (PGNC 10/6/1919).

De 14 huizen hoek Kronenburgersingel Stieltjesstraat

De bronnen van verwerving

Hierna wordt uiteengezet uit welke bronnen is geput om de gegevens over de verwerving van de bouwgrond en panden door de broers Meulenberg te verzamelen. Van groot belang zijn de vele notariële akten geweest die gevonden zijn in het Regionaal Archief Nijmegen. Tezamen met enige oude kadasterkaarten bleken deze een goed overzicht te geven van de onroerend goed activiteiten van de broers Meulenberg. Daarbij is gebruikt gemaakt van Noviomagus.nl en andere pagina’s van Wonen in Nijmegen om tot een zo volledig mogelijk beeld te komen.

Kadasterkaarten.

Met oude kadasterkaarten uit de periode 1928-1944 is het mogelijk gebleken de oude kadastrale nummers om te zetten in huisnummers. Op de navolgende kadasterkaarten zijn de in die tijd gebruikte kadastrale nummers in rood weergegeven en de huisnummers diagonaal langs de rooilijn in grijs. NB. De huisnummers van de Kronenburgersingel zijn weergegeven in hun oorspronkelijke 2-cijferige vorm. Deze zijn in 1975 hernummerd, van bijv. 23 naar 223 en 25 naar 225. Hierna zijn zoveel mogelijk de actuele 3-cijferige vormen van nummering gebruikt.

Kaart nr. 234 RAN https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=2299046190
Kaart nr. 234 RAN
Kaart nr. 249 RAN https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=229904928
Kaart nr. 249 RAN

In totaal gaat het om 14 huizen.

In onderstaand schema is een overzicht gegeven van deze huizen. Deze staan per
koopakte op afzonderlijke artikelen beschreven, klik hiervoor in het schema de link van het eerste huisnummer van de betreffende koopakte aan:

StraatHuisnummer
(oud; of + 200 nieuw)		Koopakte van het perceel
van de Gemeente		Kadaster nummer van perceel, evt. als gewijzigd op kaart
Kronenburgersingel237 februari 1895B 2094
 257 februari 1895B 2095
Kronenburgersingel158 oktober 1895B 1927 > B 2389
 178 oktober 1895B 1927 > B 2388
 198 oktober 1895B 1927 > B 2829
Kronenburgersingel2119 november 1895B 2828
Kronenburgersingel2717 februari 1897B 2487 > B 3032
 2917 februari 1897B 2487 > B 3031
 3117 februari 1897B 2487 > B 3030
Stieltjesstraat3010 mei 1897B 2529
Stieltjesstraat225 oktober 1901B 2831
 245 oktober 1901B 2831
 2621 oktober 1898B 2830
 2821 oktober 1898B 2830

Erfenis van J.H. Meulenberg

Bij notariële akte van verdeling van 21 september 1911 zijn de goederen die behoorden tot de onverdeelde gemeenschap van goederen van Jacobus Hubertus Meulenberg en zijn echtgenote Hendrina Meulenberg – Werner als volgt verdeeld tussen mevrouw de weduwe Hendrina Meulenberg – Werner en hun enige dochter Maria Hendrina Meulenberg:
Aan mevrouw Hendrina Meulenberg – Werner werden bij deze akte als rechthebbende op de helft van de goederen van de gemeenschap onder meer toegedeeld:
3 huizen en erven aan de Kronenburgersingel:

  • Sectie B nr.2829 2a 67ca, (volgens kad. kaart huisnr 219)
  • Sectie B nr.2388 2a 71ca, (volgens kad. kaart huisnr 217)
  • Sectie B nr.2389 2a 55ca, (volgens kad. kaart huisnr 215)
    en 1 huis en erf aan de Stieltjesstraat:
  • Sectie B nr.2831 1a 98ca, (volgens kad. kaart huisnr 26-28) en nr 3405 20ca. (volgens kad. kaart gang achter huisnr 22-24)

Aan mejuffrouw Maria Hendrina Meulenberg werden bij deze akte als enige erfgename
van Jacobus Hubertus Meulenberg en daarmee rechthebbende op de andere helft van de
goederen van de gemeenschap onder meer toegedeeld:
3 huizen en erven aan de Kronenburgersingel:

  • Sectie B nr.2826 2a 77ca, (volgens kad. kaart huisnr 225)
  • Sectie B nr.2827 3a 5ca, (volgens kad. kaart huisnr 223)
  • Sectie B nr.2828 2a 47ca, (volgens kad. kaart huisnr 221)
    1 huis en erf aan de Stieltjesstraat:
  • Sectie B nr.2830 2a 2ca, (volgens kad. kaart huisnr 26-28)
    (Bron: https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=2284526995)

NB. Kronenburgersingel 227, 229 en 231 en Stieltjesstraat 30 worden hier niet genoemd omdat zij toebehoorden aan J.E. Meulenberg.

Notariële akte van scheiding inzake de erfenis van J.H. Meulenberg d.d. 25 november 1909
Notariële akte van scheiding inzake de erfenis van J.H. Meulenberg
d.d. 25 november 1909

Erfenis van Maria Hendrina Meulenberg

Maria Hendrina Meulenberg (1879-1966) was de enige dochter van J.H. Meulenberg. Haar  nalatenschap is omschreven in navolgende notariële beschrijving uit 1967:

Genoemd worden o.a. Kronenburgersingel nrs 215, 217 en 219, en Stieltjesstraat 22-24. Al deze panden waren aan Maria Hendrina toegevallen uit de nalatenschap van haar in 1908 overleden vader. Zij zijn in het kader van de afwikkeling van haar erfenis in 1967 openbaar verkocht. Omdat zij zelf geen kinderen had is de opbrengst van haar erfenis verdeeld over de erfgerechtigde familieleden van haar vader en haar moeder: bij elkaar ca 110 personen.

Woonhuizen van de broers Meulenberg

Van Jacobus Hubertus (J.H.) Meulenberg is bekend dat hij van 1-6-1898 tot ca 1903 op Kronenburgersingel 217 heeft gewoond en daarna naar Stationsweg 1 is verhuisd. Het huis aan de Stationsweg was blijkens de notariële akte van scheiding en verdeling na overlijden van Jacobus Hubertus van 25 november 1909 (zie hierboven) door hem in eigendom verworven bij onderhandse akte van 4 februari 1903. Na zijn overlijden in 1908 is Stationsweg 1 blijkens genoemde akte van scheiding en verdeling toegedeeld aan zijn weduwe, Hendrina Meulenberg-Werner, die daar is blijven wonen totdat zij op 7 juli 1911 naar Den Haag is verhuisd.

Johannes Edmond (J.E.) Meulenberg is op 1-6-1898 verhuisd naar Kronenburgersingel 6. Zijn vorige adres was Van Berchenstraat 11, boven de oude paraplufabriek op Van Berchenstraat 9. Blijkens de notariële akte van scheiding en verdeling van de huwelijkse gemeenschap van J.E. Meulenberg en Maria C.M.A. Schoth van 16 juli 1918 werd de ondergrond van Kronenburgersingel door J.E. Meulenberg verworven als perceel Sectie B 2095, 5a 61ca, bij notariële akte van 7 februari 1895, terwijl het gebouwde door hem daarop werd gesticht. Het pand Kronenburgersingel 6 werd bij deze akte van scheiding aan hem toegewezen. Uit zijn overlijdensadvertentie d.d. 7 juni 1919 blijkt dat hij daar tot dan toe is blijven wonen.

Winkel Meulenberg Hezelstraat door architect Kraaijenvanger, gedateerd rond 1910
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag, Hezelstraat

Meulenberg Hezelstraat Kraaijvanger architect

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Hezelstraat 2 (Stikke Hezelstraat 2-4), 1900 Centrum

Winkel Meulenberg Hezelstraat door architect Kraaijenvanger, gedateerd rond 1910
Winkel Meulenberg, rond 1910 (RAN F34035)

In 1900 verbouwt architect Kraaijvanger de parapluwinkel Meulenberg in Jugendstil stijl. Edmond Meulenberg had in 1892 zijn winkel hiernaar toe verplaatst. De broer van de architect, Hendrikus Kraaijvanger, was getrouwd met een dochter van Meulenberg. Opvallend aan de gevel zijn onder andere de wapenschilden, die de wapens zijn van de plaatsen waar Meulenberg een filiaal had.

In 1899 vroeg Hendrikus Willebrordus Kraaijvanger (1874-1948), die op 10-1-1899 met een dochter van Edmund Meulenberg, Antonia Fransica (6-1-1879 Nijmegen) ) was getrouwd (Bevolkingsregister), een bouwvergunning aan voor het pand op de foto dat rond 1901 gereed kwam. Hendrikus was een broer van de architect.

E. Meulenberg

PGNC 5/4/1868

In ieder geval heeft E. Meulenberg in 1868 een zaak in de Korte Hezelstraat, D, No. 53.

PGNC 2/12/1874

Daarnaast kom ik in 1874 een adres tegen op Hezelstraat B35. Ook in deze advertentie noemt hoe zich ‘Fabriek’. Of dit een verhuizing is, een wijze van vermelding of een drukfout dient nog achterhaald te worden. Daarnaast spreekt een advertentie in PGNC 30/9/1877 over Hezelstraat, Wijk B, 34 en 35. Of dit een uitbreiding is geweest of dat het adres steeds 34 en 35 was, moet nog nader worden bepaald.

De Gelderlander 14/9/1879

In ieder geval vindt in september 1879 de verhuizing plaats van B. 35 naar B. 30.

Fabriek van Berchenstraat

PGNC 11/9/1887

In ieder geval wordt in de advertentie van PGNC 11/9/1887 de fabriek in de Van Berchenstraat expliciet genoemd, mogelijk bestond deze fabriek al langer. Er staat daarbij tevens “Nijmeegsche Parapluie-Fabriek”.

PGNC 25/3/1888

Afgaaande op het artikel In december 1884 van PGNC, werken hier voornamelijk meisjes/vrouwen: “…dat de parapluie-fabrieken van de heeren Meulenberg en Dickmann, die aan vele arbeidsterds werk verschaffen…” (PGNC 2/12/1884)

Het pand is in juli 2003 gesloopt. Een foto van dit pand (en meer over Meulenberg) is te vinden op dit artikel van Noviomagus.

Hezelstraat 2, Meulenberg & Zonen en overlijden

In 1888 is het adres Hezelstraat 128. Ik (RE) moet nog nagaan of dit een daadwerkelijke verhuizing of een hernummering/andere schrijfwijze is.

PGNC 20/3/1892

In maart 1892 verhuist E. Meulenberg zijn winkel naar de Hezelstraat No. 2.

De Gelderlander 30/10/1892

In de advertentie van oktober 1892 is het “E. Meulenberg & Zonen” geworden.

Rond 16-11-1895 overlijdt Edmund Meulenberg in de leeftijd van 64 jaar (PGNC 16/11/1895).

E. Meulenberg en Zonen

De eerst gevonden vermelding van Edmond Meulenberg (1-1-1832 Heerlen) in het Bevolkingsregister is dat hij zich tussen 1850-1860 vestigt in Wijk C nr 116, de Steenstraat. Ze zijn dan afkomstig van Wijk C nr 51. In deze periode verhuist hij daarna naar de Hezelstraat (Wijk D. 53). Zijn beroep is dan ‘Kramer’. Het gezin bestaat dan bovendien uit:

  • Maria Dierker, geboren 4-7-1833 te Epe, zijn vrouw
  • Jacobus Hubertus, geboren 24-9-1855 te Nijmegen, zijn zoon
  • Johannes Edmond, geboren 23-3-1860 te Nijmegen, zijn zoon

Hoe de verdere ontwikkelingen in dit gezin verder zijn, wordt mogelijk op een ander tijdstip verder onderzocht.

De zonen Johannes Edmond en Jacobus Hubertus ontbinden op 19 februari 1897 de VOF “Edmond Meulenberg en Zonen, die op 4 juli 1892 met hun vader was opgericht. Zij maken gebruik van de mogelijkheid om de firma voort te zetten, en richten de VOF “ E. Meulenberg en Zonen” op, tevens “en commandite”, met het doel “het fabriceeren van parapluies, parasols, wandelstokken en verdere aanverwante artikelen alsmede het handel drijven in die artikelen.” (PGNC 28/2/1897). Hun moeder, Maria Dierker, is de 3e comparant “bij wijze van geldschieting) (contract 19-2-1897)

De Gelderlander 14/11/1897

In november 1897 verschijnt een bericht over de veiling van het onroerend goed van E. Meulenberg. Ik moet nog nagaan wie de uiteindelijke koper is. In ieder geval blijft het adres op de Stikke Hezelstraat de winkel (PGNC 28/8/1898).

Het PGNC 19/9/1899 maakt melding van de winkel in aanbouw: “Boven aan de Hezelstraat voor het in aanbouw zijnde parapluie-magazijn van de firma . Meulenberg stond hedenmiddag een afgeladen kar…” (PGNC 19/9/1899)

Heropening Hezelstraat 2

PGNC 13/1/1900

Op 13 januari 1900 vindt de heropening plaats. Tijdens de verbouwing heeft de winkel tijdelijk bij J.N. Neijboer “twee huizen lageraf” gezeten (De Gelderlander 31/10/1899).

Bij de opening rond 14-1-1900 schrijft de Gelderlander (De Gelderlander 14/1/1900):

“Vanavond wordt het parapluie-magazijn van de firma E. Meulenberg aan de Stikke Hezelstraat, na de geheele verbouwing van het oude met het aangrenzende pand, weer geopend. Wij namen er vanmiddag een kijkje en kunnen getuigen, dat ’t zoo rijk is gesorteerd als de meesteischende maar wenschen kan. Het bloemenmagazijn “Flora” van den her Meuleman aan de Burchtstr. Leverde daartoe de levende bloemen in den vorm van een parasol, in den gloed der gaslampen belooft het vanavond een prachtig effect te maken. Het nieuwe magazijn vormt met zijn kloeken gevel in modernen stijl een waar sieraad voor dat punt der stad. Het doet den heeren Kraayvanger en De Jongh, architecten te Rotterdam, die het ontwierpen, alsmede den aannemer L. Beuming alhier, alle eer aan. Tegen het breede balkon in den voorgevel zijn de wapens gebeiteld der steden, waar de firma filialen bezit, alzoo, behalve het Nijmmegsche wapen, dat van Amsterdam ’s Gravenhage, Rotterdam en ’s Hertogenbosch, afgewisseld door gestilleerde zonnebloem. “ (De Gelderlander 14/1/1900)

A. van Beurden Jr.

In De Gelderlander 10/10/1930 plaatst van A. van Beurden Jr. een advertentie De oude firma Meulenberg van de Hezelstraat 2-4, bij elken Nijmegenaar bekend, waar ieder z’n parapluie van Meulenberg koopt is thans uitgebreid met de firma A. van Beurden Jr. en is de grootste speciale huis van parapluies in Nederland.”

Zijn winkel Meulenberg heeft niets te maken met de parapluiefabriek Meulenberg. De parapluies van deze fabriek zijn nooit door van Beurden verkocht “en door mijn voorganger niet noemenswaard verkocht”. Daarbij was zijn voorganger H. Kraaijenvanger-Meulenberg.

De winkel A.A. van den Borg had op 20 augustus 1930 van de fabriek Meulenberg het alleenrecht verkregen tot verkoop van haar in Nijmegen. In de advertentie noemt ze dat ze binnen 1 jaar al 3.499 parapluies had verkocht (De Gelderlander 12/8/1931).

Vervolg

Het pand Stikke Hezelstraat 2-4 als Boudisque, 2013 (Henk van Gaal via DF4276 RAN) architect Kraayvanger winkel Meulenberg
Het pand Stikke Hezelstraat 2-4 als Boudisque, 2013 (Henk van Gaal via DF4276 RAN)

Tot zeker 1960 was er een zaak in paraplu’s gevestigd, Het pand is een gemeentelijk monument. Veel Nijmegenaren zullen de winkel nog kennen als de Duitse Bakker Derks.

Ook Boudisque is in het pand gevestigd geweest.

(Overige) bronnen en verder lezen

Stadswapens voormalige winkel Meulenberg Stikke Hezelstraat 2-4 (oktober 2025)
Stadswapens voormalige winkel Meulenberg, Stikke Hezelstraat 2-4 (oktober 2025)

https://www.noviomagus.nl/Gevels/Gevelelementen/gevelm15.htm

https://www.noviomagus.nl/Varia/Sluitzegels/23-Meulenberg.html

Voormalige winkel Meulenberg, Hezelstraat (oktober 2025)
Voormalige winkel Meulenberg, Stikke Hezelstraat 2-4 (oktober 2025)
Wat-er-is, beeld van Marcel Ruygrok, Ganzenheuvel (maart 2024)
#Nijmegen, Benedenstad, Centrum

Ganzenheuvel

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Wat-er-is, beeld van Marcel Ruygrok, Ganzenheuvel (maart 2024)
Wat-er-is, beeld van Marcel Ruygrok, Ganzenheuvel (maart 2024)

Waarschijnlijk is de Ganzenheuvel tegenwoordig meer bekend van het pleintje, dan de weg die daar achter loopt. Toch dankt het plein juist haar naam aan deze weg: in ieder geval komt de Ganseheuvel als naam voor in 1410: “Aan deze straat is een plaatsje gelegen, dat vroeger Palmboom genoemd werd, naar een aanzienlijk huis, later logement (1629 tot omstreeks 1825). In 1629 kocht Gerard Palmerts het huis, dat tot 1715 in het bezit van zijn familie bleef.” (Teunissen 1933)

In de jaren 50 werden de panden in de driehoek van de Ganzenheuvel, de Lange Hezelstraat en ’t Heuveltje afgebroken. Daarop besloot de gemeente in 1954 deze nieuwe openbare ruimte tevens Ganzenheuvel te noemen.

Bron: https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/G.html

Anno 2025 is het pleintje met haar terrassen een belangrijke plek voor de horeca.

Deze pagina verzamelt reeds verschenen berichten over de Ganzenheuvel.

In de Plooi

2024 Sander Dolstra en Maurice Broekhoff

De plooijeren, muurschildering Sander Dolstra en Maurice Broekhoff (oktober 2025)
De plooijeren, muurschildering Sander Dolstra en Maurice Broekhoff (oktober 2025)

In 2024 maakten Sander Dolstra en Maurice Broekhoff een van de Waalpaintings. Hierop zijn de zogenaamde Plooierijen verbeeld. Links staat schipper Willem Vonck afgebeeld, rechts burgemeester Willem Roukens.

Zie voor een uitgebreide beschrijving van het kunstwerk: https://waalpaintings.nl/in-de-plooi/ en De Gelderlander

Zie voor een uitgebreide beschrijving van de Plooierijen Huis van de Nijmeegse Geschiedenis.

Wat Er Is

2000 Marcel Ruygrok

Wat-er-is, beeld van Marcel Ruygrok, Ganzenheuvel (maart 2024)
Wat-er-is, beeld van Marcel Ruygrok, Ganzenheuvel (maart 2024)

“Dit kunstwerk bestaat uit een watertafel, waarvan de poten zijn gevormd uit de letters WAT ER IS. Dit is een combinatie van letters, waarmee je verschillende woorden en zelfs zinnen kunt vormen (‘water is’, ‘wat er is’, ‘wat is er’, ‘is er wat’).”

“De watertafel en de putten zijn uitgevoerd in gebronsd messing. De kunstenaar geeft de voorkeur aan dit materiaal, omdat het onder invloed van verschillende weersomstandigheden telkens een ander karakter vertoont.”

2 Putten

Bij deze Wat Er Is horen ook 2 putten: op deze plekken zijn resten gevonden van 2 historische waterputten gevonden bij de herinrichting van het plein. (Marcel Ruygrok)

Op een van de putten staat: “Cedo Nulli”, oftewel: ik wijk voor niets/niemand. De Romeinen gebruikten deze spreuk om indringers angst aan te jagen. Daarbij verwijst de spreuk naar het Romeinse verleden. “Maar tegelijkertijd beschrijft deze spreuk ook een typische eigenschap van water: water zoekt zijn eigen weg en gaat zijn eigen gang.”

Afkoppeling regenwater

Met dit kunstwerk wordt tevens aandacht gegeven aan het afkoppelen van regenwater, net als de Bedriegertjes bij het Koningsplein en de Cascade aan de Stikke Hezelstraat. Dit afkoppelen was een van de speerpunten van het Nijmeegse Waterplan. Bij de Grote Markt wordt het regenwater uit de omgeving opgevangen en wordt door deze cascade verplaatst, waarbij de watertafel van Wat Er Is het eindpunt is.

Vrouwen in Verzet

Vrouwen in Verzet, Ganzenheuvel (oktober 2024)
Vrouwen in Verzet, Ganzenheuvel (oktober 2024)

De muurschildering laat het belang van de vrouwen in het verzet zien door middel van 3 verzetstrijdsters:

In deze Waalpainting staan drie Nijmeegse verzetsvrouwen centraal:

  • Henriëtte Witteveen-van Gaalen (alias ‘Oranje-Marie’)
  • Nel Peters
  • Jo Heinsius

Het is een werk van Esther Aarts.

Voor een uitgebreide beschrijving zie https://waalpaintings.nl/verzetsvrouwen/ (tevens bron)

Priemstraat 1 en Ganzenheuvel 73

Priemstraat 1 De eerstgevonden advertentie is in januari 1894 (PGNC 14/1/1894), waarin G.H. van der Wedde een verkooppunt van thee is van P. Mackenzie uit Rotterdam. Afgaande op de advertentie voor de verkoop van het pand in 1903 is de Priemstraat 1 in 1898 “geheel nieuw…” gebouwd. 1897/1898 Verbouwing of nieuwbouw In 1897/1898 vindt een…

Links de Ganzenheuvel. Rechts daarvan sigarenwinkel La Rosa Habanera, RAN dateert deze foto op 1900 (maar zal een benadering zijn), Noviomagus op 1906 (RAN D236) Oscar Leeuw
Links de Ganzenheuvel. Rechts daarvan sigarenwinkel La Rosa Habanera, RAN dateert deze foto op 1900 (maar zal een benadering zijn), Noviomagus op 1906 (RAN D236)
Voormalige Daniëlskerk architect L.J. de Bruijn, huidige situatie (maart 2023)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Daniëlskerk architect de Bruijn

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1960-1962 Daniëlsweg 42 Heseveld, gemeentelijk monument

Voormalige Daniëlskerk architect L.J. de Bruijn, huidige situatie (maart 2023)
Voormalige Daniëlskerk architect L.J. de Bruijn, huidige situatie (maart 2023)

De Maria ten Hemelopnemings kerk, ook wel Daniëlskerk genoemd, is ontworpen door de architect Lambert (L.A.J.) de Bruijn. Het is het enige kerkgebouw in de functionalistische stijl van Nijmegen. Het deed van 1962 tot 1999 dienst als kerk.

Daarna volgde een omvangrijke verbouwing als vestiging voor de Driestroom: een thuis voor gehandicapte jongeren die zoveel mogelijk zelfstandig kunnen leven. Daarnaast een kinderdagverblijf en dagbesteding voor moeilijk lerende kinderen. Het woongedeelte werd in 2019 opgeheven en is momenteel gebruik als noodopvang voor Oekraïense vluchtelingen.

De kerk

Straatbeeld, beginjaren zestig met links de pas voltooide Maria ten Hemelopnemingkerk (architect L.A.J. de Bruijn) en de kruising met de Boksdoornstraat (links) en Kaaplandstraat (rechts). Op het einde van de straat, achteraan, de witte boerderij van de familie Cornelissen en de links naastgelegen (donkere) van de familie Van de Water, 24/7/1962 (Fotopersbureau de Gelderlander F20107 RAN auteursrechthouder J.F.M. Trum CC-BY-SA)
Straatbeeld, beginjaren zestig met links de pas voltooide Maria ten Hemelopnemingkerk (architect L.A.J. de Bruijn) en de kruising met de Boksdoornstraat (links) en Kaaplandstraat (rechts). Op het einde van de straat, achteraan, de witte boerderij van de familie Cornelissen en de links naastgelegen (donkere) van de familie Van de Water, 24/7/1962 (Fotopersbureau de Gelderlander F20107 RAN auteursrechthouder J.F.M. Trum CC-BY-SA)

Lambert de Bruijn ontwerpt in 1959 de kerk Maria ten Hemelopneming, die vooral bekend is als Daniëlskerk in de wijk Heseveld. Het komt te liggen aan een plein met een wekelijkse markt. De architect was toen nog deels werkzaam  bij het architectenbureau Benning en Fokker uit Nijmegen.

De parochie Maria ten Hemelopneming was in 1956 opgericht. Zij was daarbij een afscheiding van de St. Antonius Abtparochie van Neerbosch: de kerk aan de Dennenstraat begon te klein te worden voor het aantal gelovigen. Aanvankelijk werd in 1956 een noodkerk gesticht, welke zich aan de Kaaplandstraat bevond. Een afbeelding hiervan is bij het RAN weergegeven.

De Bruijn in een interview in 1997: “Dat kun je je nu moeilijk meer voorstellen, maar de parochie was in die beginjaren een bloeiende gemeenschap met ontzettend actief jeugdwerk en verschillende koren. De bouwpastoor zag de bui toen al hangen. Ik kreeg opdracht om een kerk met duizend zitplaatsen te ontwerpen. Hij zei: “Maak er maar zevenhonderd van, het kerkbezoek gaat teruglopen”. Het bisdom wilde echter 1.000 plaatsen.

De aanbesteding van de kerk vond plaats op 9-5-1961. Op 29-9-1962 kon de kerk worden ingewijd. Het is daarmee het laatst gebouwde grote naoorlogse kerk in het bisdom Den Bosch. De kerk zou tot 1999 in gebruik blijven.

Functionalistisch

Voor de kerk zijn moderne materialen gebruikt als staal, beton, glas en aluminium.  Allereerst valt de gevel op: een ronde vorm, opgebouwd uit betonnen prefab platen met glasstroken. Daartussen zijn 3 betonnen banden aangebracht. In de onderste strook waren een aantal van de in totaal zestien kruiswegstaties aangebracht.

De ronding wordt afgesloten door twee zijwanden, die bestaan uit schoon metselwerk. Ook de toren is in staal opgetrokken.

Naast de kerk zijn een sacristie en pastorie gebouwd.

Het is het enige kerkgebouw van Nijmegen in de zogenaamde “functionalistische” stijl.

In de functionalistische stijl gaat het om de gedachte dat bij het ontwerp gericht moet zijn op de functie van het gebouw. De vorm, hoe het gebouw er uit ziet, volgt deze functie: “form follows function”. Bij een kerk staat de dienst centraal. De priester en het altaar moeten daarom goed zichtbaar. Daarom koos de Bruijn voor een ronde vorm, waarbij kerkgangers maximaal 15 meter van het altaar zaten. De vloer liep licht op en er waren geen pilaren, die het zicht konden belemmeren.

Het functionalisme komt daarnaast tot uiting in:

  • De beperkte versiering
  • De kolommen van de constructie zijn in de kerkzaal zichtbaar. Wel zijn de stalen stalen

liggers met daarop de dakvloer aan oog onttrokken door een schrotenplafond.

Staalconstructie

Een opvallend kenmerk van de kerk is dat het dak een staalconstructie heeft. Waar na de oorlog staal volop werd gebruikt voor de muren, is een stalen constructie voor het dak zeldzaam.

Kruiswegstaties

De kruiswegstaties zijn gemaakt door de kunstenaar Ted Felen. Een van de afbeeldingen is hier te zien.

Architect de Bruijn

Lambert de Bruijn is geboren op Nijmegen 23-6-1921. Hij overlijdt op  4-9-2010 te Beek-Ubbergen. Hij was getrouwd met Joanna Ruijs. In De Gelderlander 22/6/1945 kondigen ze de verloving aan (Joanna is dan geschreven als Johan).

De laatste jaren woonde hij in Ooij. Hij overlijdt in verpleeghuis Kalorama, waar hij al enige tijd verbleef. Zijn initialen zijn L.A.J., hoewel op het bidprentje alleen Lambert staat vermeld. Bij zijn overlijden schrijft Henk Baron (met foto van Lambert de Bruijn): “Dit weekend (4 september) is de architect Lambert de Bruijn uit Ooij overleden. Dhr. de Bruijn woonde, samen met zijn vrouw sinds een aantal jaren in Ooij. Ze waren erg betrokken bij de bevolking en het Ooijse verenigingsleven.”

Op dit moment is het enige andere gevonden werk de zuidvleugel van Augustijnendreef 15 te Eindhoven 1995-1996.

Van dreiging sloop naar Monumentenstatus

Sloop dreigt

Eind jaren 90 kondigt het bisdom Den Bosch aan dat ze de kerk wil slopen: het aantal kerkgangers is terug gelopen en daarmee is tevens het onderhoud niet meer betaalbaar. Vanuit projectontwikkelaars was er interesse om hier duurdere koopwoningen neer te zetten. Het schrikbeeld daarbij was “Vissers in de kerk”: de meubelzaak die in de jaren 70 de Heilig Hartkerk in de Krayenhofflaan zou betrekken. Dan liever sloop, volgens het bisdom. En ook volgens architect de Bruijn, die de kerk graag behouden ziet voor een maatschappelijke functie: “Ik zou graag zien dat de kerk behouden blijft, maar niet tot elke prijs.”

Protest

Vanuit een aantal kanten kwam protest. De dochter van L.A.J. de Bruijn weet samen met omwonenden de sloop van de kerk te voorkomen. Ook de Historische Vereniging Numaga en de Bond Heemschut overtuigden de gemeente dat er geen sloopvergunning voor het pand mocht komen.  Bij veel buurtbewoners ligt de kerk na aan het hart. En het gebouw is de enige kerk in de functionalistische stijl.

Aanwijzing monument

Daarop wijst de gemeente de kerk in 1999 aan als gemeentelijk monument, waarmee de sloop is afgewend. Feitelijk is dit bijzonder, aangezien een gebouw pas na 50 jaar de status van monument kan krijgen.

Driestroom

Vanaf 2007 betrekt de Driestroom het gebouw. Vanaf moment heet het gebouw de Daniël.

De Driestroom is al gauw geïnteresseerd om hier een vestiging te openen. Deze stichting heeft als doel ondersteuning te bieden aan mensen met een verstandelijke beperking in de regio Arnhem-Nijmegen.

Daarop kreeg de kerk een nieuwe bestemming voor een maatschappelijke functie. Daarbij is de grote kerkzaal, die plaats had voor 1000 personen, verkleind. Er komt een thuis voor gehandicapte jongeren die zo veel mogelijk zelfstandig kunnen leven. Daarnaast een kinderdagverblijf en kinderdagbesteding voor moeilijk lerende kinderen. De grote centrale hal kan gebruikt worden voor buurtactiviteiten.

Portaal was bereid onrendabel te investeren. Daarnaast werd het project werd financieel mogelijk door op het terrein van kerk 14 koopwoningen te bouwen. Tevens droeg Portaal bij aan de verbouwing van de binnenruimte, omdat deze een buurtfunctie zou krijgen. Ook werden er sponsors gevonden, waaronder Volksbelang.

Verbouwing 2007

Voordat Portaal het gebouw van het bisdom overneemt, laat ze door K3 Architecten onderzoeken of een verbouwing naar een gebouw voor jonge gehandicapten. Portaal had eerder samengewerkt met K3 Architecten bij de verbouwing van de Onze Lieve Vrouwekerk in Arnhem. Hiervoor had het bureau de Heuvelinkprijs gewonnen. Portaal kocht het pand in 2001 aan.

De verbouwing werd verzorgd door Peter Koelewijn, K3 Architectuur BV en stedenbouw.

Om het pand geschikt te maken voor haar nieuwe functie, zijn veel aanpassingen nodig. Daarbij is het religieuze karakter niet altijd meer herkenbaar:

  • Er is een tussenverdieping gebouwd, om voldoende appartementen te kunnen bouwen
  • De gemeentelijke monumentencommissie wilde het aanzien van de gevel met prefab betonelementen behouden. Hierdoor mochten er geen zonweringen komen en moest een goed binnenklimaat op een andere manier worden geregeld. Dat is niet helemaal gelukt: in de zomer werd het te heet. In 2010 werden zonweringen aangebracht, waarbij Volksbelang een van de sponsors was.
  • De centrale ruimte moest behouden blijven. Daardoor is er een dagverblijf buiten de kerk gebouwd, op het terrein waar vroeger de pastorie en sacristie lag.

De monumentencommissie had ook als wens om de stopverfkozijnen te behouden. Dit was echter niet mogelijk en de gemeente gaat akkoord dat deze vervangen worden.

Tot slot blijkt een lift nodig: hoewel bij de planvoorbereiding was uitgegaan kinderen met lichtere handicaps, blijkt dat een deel van de gebruikers grote lichamelijke beperkingen hebben.

Ook de oorspronkelijke architect de Bruijn was tevreden over de nieuwe functie van de kerk en de benodigde aanpassingen.

Beëindig bewoning

Het huurcontract tussen Portaal en de Driestroom beëindigt in 2019. De Driestroom besluit het contract niet te willen verlengen. In de nieuwe locatie zullen de bewoners niet meer bij elkaar kunnen wonen, ook al wonen ze al lang samen in de Daniël. Dit tot verdriet van de bewoners en ouders.  In een interview met Omroep Gelderlander: “Directeur Van Gestel geeft toe dat de cliënten al erg lang bij elkaar wonen. ‘Maar als we kijken naar het alledaags geluk in de toekomst denken we echt dat ze met hun specifieke zorgbehoefte beter af zijn op een plek die daar beter op ingericht is.’”.

Wel blijft een deel van het gebouw onderdeel van de opvang van de Driestroom.

Noodopvang Oekraïners

In 2022 komt de oude kerk deels in gebruik als noodopvang voor 100 Oekraïners. Op dat moment is het woongedeelte in gebruik door tijdelijke bewoners, om kraak te voorkomen.

Gemeentelijk Monument

De kerk is sinds 1999 een gemeentelijk monument. De argumentatie hiervoor:

“Goed voorbeeld van een parochiekerk uit de laatste periode van de wederopbouw met een bijzondere plattegrond, een duidelijk architectonisch concept en een moderne uitstraling. Als zodanig is het een goed voorbeeld van bouwstijl en bouwtype en een stedenbouwkundig ijkpunt voor zijn omgeving. De kerk is gaaf bewaard gebleven en van bovenregionaal belang.”

Bronnen

Kerkkappen in Nederland 1800-1970, Ronald Stenvert, 2013

https://nl.wikipedia.org/wiki/Heseveld

Klik om toegang te krijgen tot BDABBF08-ED52-499C-A1D1-47D61298D6D8.pdf

Klik om toegang te krijgen tot Wandelroute-Heseveld-Jerusalem-def.pdf

Klik om toegang te krijgen tot herbestemming_12_handreiking_toekomst_kerken_www_cultureelerfgoed_nl.pdf

https://www.herbestemming.nl/projecten/danielskerk-nijmegen-0

https://adoc.pub/onderzoek-herbestemming-kerken-en-kerklocaties-een-inventari.html

https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=1-1&index=2&imgid=13791886&id=104175

130 nieuwe noodopvangplekken erbij voor gevluchte Oekraïners: oud schippersinternaat en Daniëlskerk, Mitchel Suijkerbuijk, 24-3-22

Daniëlskerk

Zorginstelling Nijmegen haalt cliënten na ruim 12 jaar uit elkaar. ‘Heel verdrietig’, Karel de Jong in Omroep Gelderland, 8 december 2019

Architect L. de Bruijn uit Ooij overleden

http://zichtopeindhoven.nl/josenbauke/architecten.pdf

Een naoorlogse kerk is kansloos voor de monumentenlijst, Georg Marlet in Trouw, 29-11-1997: quotes van architect de Bruijn zijn afkomstig uit dit artikel

http://docplayer.nl/16599091-Van-oude-gebouwen-en-nieuwe-functies.html: geeft vanaf pagina 37 een uitgebreid verslag over de verbouwing tot zorgcentrum

De Stier van Korvinus

De Stier van Hees op het Daniëlsplein is een beeld van Wim Korvinus. Het beeld wil een tegenwicht bieden aan…

Augustijnenbosje

Het Augustijnenbos is vernoemd naar de orde der Augustijnen. Zij kochten in 1923 het terrein tussen de Geldersche roomboterfabriek en…

Gerardsweg: Links, de achterzijde van het blok met de drie woningen (17-19-21), gebouwd in opdracht van aannemer J.A. Hopmans, rechts de achterzijde van het huizenblok (11-13-15), gebouwd in opdracht van boekhandelaar A. van Weerhorst, architecten Meerman en van der Pijll, foto gedateerd 1934, (F38909 RAN)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Bouw van 6 woningen Gerardsweg architecten Meerman van der Pijll

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1933 Gerardsweg 11-21 Brakkenstein

Gerardsweg: Links, de achterzijde van het blok met de drie woningen (17-19-21), gebouwd in opdracht van aannemer J.A. Hopmans, rechts de achterzijde van het huizenblok (11-13-15), gebouwd in opdracht van boekhandelaar A. van Weerhorst, architecten Meerman en van der Pijll, foto gedateerd 1934, (F38909 RAN)
Gerardsweg: Links, de achterzijde van het blok met de drie woningen (17-19-21), gebouwd in opdracht van aannemer J.A. Hopmans, rechts de achterzijde van het huizenblok (11-13-15), gebouwd in opdracht van boekhandelaar A. van Weerhorst, architecten Meerman en van der Pijll, foto gedateerd 1934, (F38909 RAN)

Bouw van zes middenstandswoningen naar ontwerp van Architectenbureau Bernardus Jacobus Meerman (1901-1982) en Johan van der Pijll (1904-1974). Links, de achterzijde van het blok met de drie woningen (17-19-21), gebouwd in opdracht van aannemer J.A. Hopmans, rechts de achterzijde van het huizenblok (11-13-15), gebouwd in opdracht van boekhandelaar A. van Weerhorst

Gerardsweg 11-13-15: Ontwerp voor den bouw van de woonhuizen a/d Gerardsweg te Nijmegen voor den weled heer PH. A. Weerhorst, Bouwaanvraag 18-9-1933 (D12.399407)
Gerardsweg 11-13-15: Ontwerp voor den bouw van de woonhuizen a/d Gerardsweg te Nijmegen voor den weled heer PH. A. Weerhorst, Bouwaanvraag 18-9-1933 (D12.399407)

Boekhandelaar Adrianus van Weerhorst

Een deel van de woningen is gebouwd in opdracht van boekhandelaar Adrianus van Weerhorst. Daarbij woont hij zelf, vanaf ongeveer1933, vlak om de hoek op de Driehuizerweg. In ieder geval staat in PGNC 1/10/1932 de verhuizing van van Weerhorst vanuit Ubbergen naar de Driehuizerweg.

Het is mij nog bekend of de verschillende huisnummers 364, 368 en 502 een hernummering of een daadwerkelijke verhuizing betreft; in ieder geval is Driehuizerweg 502 rond 1933 gebouwd, waarbij van der Pijll en Meerman eveneens de architecten waren.

Naast de vermelding van “boekhandelaar”, ben ik van Weerhorst vooral tegengekomen als (2e) voorzitter van de R.K. Esperantisten-Vereeniging “Stelo de l’Maro” (o.a. adresboek 1926 en 1928), waarbij hij regelmatig een toedracht houdt. En als regisseur bij de R.K. Toneelvereening “Dr. Schaepman” (bijvoorbeeld De Gelderlander 18/9/1928).

Na de oorlog wordt zijn vermogen onder beheer geplaatst (De Gelderlander 1/5/1945). Opvallend daarbij is de advertentie in De Gelderlander 27/7/1945 waarin het “Hoofd van het bureau Registratie en Bewaarneming van roerende goederen van vijanden en landverraders” verzoekt aan degenen die bepaalde schilderijen bij van Weerhorst hebben gekocht, contact met het bureau op te nemen (De Gelderlander 27/7/1945). Rond november 1945 blijkt van Weerhorst in vrijheid te worden gesteld met meldingsplicht (De Gelderlander 7/11/1945).

Hij overlijdt op 19-3-1946 op 52-jarige leeftijd (De Gelderlander 20/3/1946), waarna zijn weduwe in ieder geval in volgens het Adresboek 1951 nog op Driehuizerweg 1951 woont.

NaamBeroep/opmerkingAdresAdresboek/Bron
 BoekhandelaarBatavierenweg 261924
 Boekhandelaarv. Welderenstraat 931926
 BoekhandelaarDriehuizerweg 9 (verhuisd van Ubbergen, U 57)PGNC 1/10/1932  
 BoekhandelaarVerhuisd naar Ubbergen U 57 vanaf Driehuizerweg 9PGNC 6/5/1933  
  Driehuizerweg 364 (vanaf Ubbegen U 57)PGNC 26/8/1933  
 BoekhandelaarDriehuizerweg 164, maar ook 3641934
 BoekhandelaarDriehuizerweg 3681936, 1938
 BoekhandelaarDriehuizerweg 5021940
Wed. A. van WeerhorstGeboren H. van BaalDriehuizerweg 5021948, 1951

Huidig

Gerardsweg 11 (en 13- 15), september 2022 (Google Streetview)
Gerardsweg 11 (en 13- 15), september 2022 (Google Streetview)

Gerardsweg 17-19-21

Gerardsweg: Links, het blok met de drie woningen (11-13-15), gebouwd in opdracht van boekhandelaar A. van Weerhorst, rechts het huizenblok (17-19-21), gebouwd in opdracht van aannemer J.A. Hopmans, architecten Meerman en van der Pijl, foto gedateerd 1934 (F38908 RAN)
Gerardsweg: Links, het blok met de drie woningen (11-13-15), gebouwd in opdracht van boekhandelaar A. van Weerhorst, rechts het huizenblok (17-19-21), gebouwd in opdracht van aannemer J.A. Hopmans, architecten Meerman en van der Pijl, foto gedateerd 1934 (F38908 RAN)
Gerardsweg 17-19-21: Ontwerp voor den bouw van de woonhuizen a/d Gerardsweg te Nijmegen voor den weled heer J.A. Hopmans, Bouwaanvraag 3-10-1933 (D12.399407) Architecten Meerman van der Pijll
Gerardsweg 17-19-21: Ontwerp voor den bouw van de woonhuizen a/d Gerardsweg te Nijmegen voor den weled heer J.A. Hopmans, Bouwaanvraag 3-10-1933 (D12.399407)

Huidige situatie

Gerardsweg 21 (en 19, 17 en 2e blok 15-13-11) ), september 2022 (Google Streetview) Huidige situatie, architect Meerman van der Pijll
Gerardsweg 21 (en 19, 17 en 2e blok 15-13-11) ), september 2022 (Google Streetview)

Architectenbureau Meerman en van der Pijll

Architectenbureau Meerman en van der Pijll is waarschijnlijk het bekendst vanwege hun ontwerp voor Auto Palace. Daarnaast ontwierpen zij onder…

Burchtstraat; het pand met Primera en daarnaast zijn door architect Treur ontworpen (augustus 2025)
#Nijmegen, Burchtstraat, Centrum, Gebouw van de dag

De eerste nieuwe winkel van de Burchtstraat: Van den Hoven architect Treur

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1950 Burchtstraat 12

Burchtstraat; het pand met Primera en daarnaast zijn door architect Treur ontworpen (augustus 2025)
Burchtstraat; het pand met Primera en daarnaast zijn door architect Treur ontworpen (augustus 2025)

Architect G.B. Treur ontwerpt voor de dames- en kinderenhoedenwinkel J. van den Hoven de eerste winkel die in de Burchtstraat is gebouwd. Momenteel zit hier de Primera.

Vooraf: Houtstraat

De etalage van de Dameshoedenzaak J. van den Hoven-Folman, Houtstraat 84-86, 1936 (F14671 RAN)
De etalage van de Dameshoedenzaak J. van den Hoven-Folman, Houtstraat 84-86, 1936 (F14671 RAN)

Het bombardement van februari 1944 verwoeste de winkel voor dames- en kinderhoeden van J. van Hoven in de Houtstraat. De jaren daarop zit hij in noodwinkels.

Voorbereiding en eerstesteenlegging

In 1949 wordt begonnen met de voorbereiding van de nieuwbouw: architect G.B. Treur tekent in november het ontwerp voor de winkel van J. van Hoven, de onderdoorgang van de Burchtstraat en 2 bovenwoningen (zie het detail van de bouwtekening D12.410290 hieronder).

Plan voor winkel met bovenwoningen voor de Fa. J. v/d Hoven a/d Burcht, architect G.B. Treur, datum tekening 9-11-1949 (D12.410290)
Plan voor winkel met bovenwoningen voor de Fa. J. v/d Hoven a/d Burcht, architect G.B. Treur, datum tekening 9-11-1949 (D12.410290)

De eerste steenlegging vond plaats op 32-12-1949 door mevrouw B. van den Hoven-Folman. De versierde steen werd daarbij uitgereikt door de aannemer H. Moed (beschrijving bij F53737 RAN )

1950: opening

In mei 1950 vindt de opening plaats: “Het eerste winkelhuis in de Burchtstraat, dat na de oorlogsramp weer werd herbouwd is dat van de fa. J. van den Hoven, dames- en kinderhoedenmagazijn. Het is een gelukkig begin, waardoor het stadsbeeld in de omgeving van het stadhuis aanmerkelijk is gewijzigd en verfraaid. Van de zijde, van het gemeentebestuur bestond dan ook voor deze gebeurtenis, gedachtig het gezegde “beter een goede buur dan een verre vriend” veel belangstelling. Moge deze fraaie winkelbouw, die onder architect G.B. Treur en aannemer H. Moed uit Bemmel tot stand kwam, spoedig door meerdere in deze omgeving worden gevolgd.” (De Gelderlander 27/5/1950)

Burchtstraat

De Burchtstraat is al eeuwenlang een van de belangrijkste straten van Nijmegen. Eeuwenlang was deze van belang doordat het de…

Architect G.B. Treur

Architect G.B. Treur zullen wij waarschijnlijk vooral tegenkomen bij de wederopbouw van Nijmegen, waarvoor hij veel winkels in het centrum…

Voorstadslaan 185 tm 191
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Voorstadslaan 175 tm 207 J. Th. Weisscher

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Voorstadslaan 185 tm 191
Voorstadslaan 185 tm 191 (april 2023)

Aan de Voorstadslaan 175 t/m 207 staat een rij woningen, allen gebouwd door J. Th. Weisscher. Behalve 175 zijn zij gebouwd in 1910-1911.

Voorstadslaan 185 t/m 191

Persoonlijk vind ik dit een van de mooiste huizen aan de Voorstadslaan, vooral door de ronding voor de balkons.

Gebouwd in 1911, in opdracht en voor rekening van J. Th. Weisscher. Hij woonde zelf een aantal jaren -vanaf ongeveer 1914- op nummer 183. Aangezien hij in de adresboeken tot 1920 voorkomt als “uitvoerder”, is het mij nog onduidelijk of hij daadwerkelijk de uiteindelijke opdrachtgever was, of dat hij werkte voor een firma.

Uiteindelijk is een heel rijtje in zijn opdracht gebouwd.

  • De nummers 177 t/m 183: zijn ontworpen in 1910
  • 185 t/m 191: 1911
  • 193 t/m 199: 1911 (bouwdossier juli 1911)
  • 201 t/m 207: 1911 (bouwdossier november 1911)
  • 175 in 1922

Voorstadslaan 177 – 183

Plan 2 Beneden en 2 Boven Burger woningen gelegen aan de Voorstadslaan Cadastraal bekend in sectie C no. 1730 Gemeente Neerbosch … Voor rekening van en uitgevoerd door J. Th. Weisscher, Burghardt v.d. Bergstr 143 (BOUWEN 2 BENEDEN- EN 2 BOVENWONINGEN (14-10-1910)  D12.381886)
Plan 2 Beneden en 2 Boven Burger woningen gelegen aan de Voorstadslaan Cadastraal bekend in sectie C no. 1730 Gemeente Neerbosch … Voor rekening van en uitgevoerd door J. Th. Weisscher, Burghardt v.d. Bergstr 143 (BOUWEN 2 BENEDEN- EN 2 BOVENWONINGEN (14-10-1910)  D12.381886)
BOUWEN 2 BENEDEN- EN 2 BOVENWONINGEN (14-10-1910)  D12.381885

Bewoners volgens Adresboeken

Uitgave183 
 NaamBeroep
1913-1914P.H. EggelsOnderwijzer
1914J. Th. WeisscherUitvoerder
1915J. Th. WeisscherUitvoerder
1916J. Th. WeisscherUitvoerder
1920J. Th. WeisscherUitvoerder
1920G. Cooke 
1924J. Th. WeisscherBouwkundige
1926A. StrijboschAannemer
1926Mej. C.J.M. Strijbosch 
1926G. v.  ExelTimmerman
1928A. StrijboschAannemer
1928Mej. C.J.M. en C.A. Strijbosch 
1928G. v. ExelTimmerman
1932Dames B.M.M. en E.C. WeisscherNaaisters
1934Dames B.M.M. en E.C. WeisscherNaaisters
1938Dames B.M.M. en E.C. WeisscherNaaisters
Bewoners volgens Adresboeken

Begin augustus 1912 komt P.H. Eggels op nummer 183 te wonen. Hij is dan afkomstig uit Beuningen (PGNC 11/8/1912).

In ieder geval woont J.Th. Weisscher volgens het adresboek van 1914 op nummer 183. In het adres van 1913-1914 komt eerst de onderwijzer P.H. Eggels voor. In de gevonden adresboeken van 1914 t/m 1920 is zijn beroep ‘uitvoerder’. In 1924 is het ‘bouwkundige’.

Een advertentie in De Gelderlander 23/5/1915: Weisscher woont dan op Voorstadslaan 183; wat is zijn relatie met Walthman en Co.? Dit moet nog verder worden uitgezocht.

Een soortgelijke advertentie op De Gelderlander 17/6/1915

Waar woont Weisscher tussen 1926 en 1932?

PGNC 9/1/1932: Begin januari Nijmegen verhuist Weisscher naar Den Haag (Gouverneurslaan 309). Om zich begin augustus 1935 vanaf dit adres weer in Voorstadslaan 183 te vestigen ( De Gelderlander 10/8/1935). In de adresboeken komt hij echter op dit adres niet voor? Wel de dames B.M.M en E.C. Weisscher, naaisters (adresboeken 1932, 1934, 1938)

Op 18-10-1935 overlijdt Marcellina Marina (De Gelderlander 19/10/1935), ze is dan 64 jaar (De Gelderlander 26/10/1935). Begin mei 1936 verhuist Weisscher naar Hedel. Zijn beroep is dan nog steeds “bouwkundige” (PGNC 9/5/1936)

Tussen 8 en 14 december 1939 verhuist A.L. Antonissen, verpleger, naar nummer 183. Hij is dan afkomstig uit Velp (N.B., Boschweg 6b PGNC 16/12/1939)

Vervolg Strijbosch

A. Strijbosch en Mej. C.J.M. Strijbosch verhuizen na 1930 naar Burghardt v.d. Berghstraat 34: zij komen op dit adres voor in het adresboek van 1932. Op dit adres wonen dan tevens H.L. Strijbosch, teekenaar en J.H. Strijbosch, kantoorbediende.

In het adresboek van 1934 komen A. Strijbosch, Mej. C.J.M. Strijbosch en H.L Strijbosch, tekenaar nog steeds voor. J.H. niet meer; echter: A.J. Strijbosch, bouwkundig opzichter woont dan wel op dit adres.

In de adresboeken van 1936 en 1938 is A.J. inmiddels verhuisd naar Stijn Buysstraat 102. Hij is dan bouwkundige en makelaar.

In 1940 Wonen alle 3 nog op nummer 34, H.L. is dan aannemer. A.J. woont op de Groesbeekscheweg 92a.

Voorstadslaan 185 t/m 191

BOUWEN TWEE BENEDEN- EN TWEE BOVENWONINGEN (07-04-1911) (12.382670)

Weisscher

A.Th. Weisscher, (Bouwkundig) uitvoerder (Bevolkingsregister 1910)
A.Th. Weisscher, (Bouwkundig) uitvoerder (Bevolkingsregister 1910)

Johannes Theodurus Weisscher is op 10-5-1879 geboren in ‘s-Gravenzande. Zijn ouders waren Een kind van Hubertus Joannes Phillipus Weisscher en Martina Arnolda van Heerebeek (https://www.genealogieonline.nl/familie-weber-stamboom/I125.php)

Op 20-9-1909 is Weisscher gehuwd met Marcellina Maria Strijbosch (4-2-1871 Boxtel – 18-10-1935 Nijmegen ) (Bevolkingsregister/De Gelderlander 26/9/1909/https://www.openarchieven.nl/gld:6D84FC4B-CBEF-4999-A8D9-BD41172A91AC).

Van 23-11-1909 tot en met 6-4-1910 wonen zij in Nijmegen, Jan van Galenstraat 64 (Bevolkingsregister 1910). In ieder geval Weisscher zelf is dan afkomstig uit Amersfoort. Als beroep staat “bouwkundige” en bij Marcellina “naaister”.

Op 29-10-1910 vestigen zij zich weer in Nijmegen en zijn dan afkomstig uit Arnhem. “Burgh. B. Str. 143” is op een later tijdstip doorgehaald en vervangen door Voorstadslaan 183. Als beroep van Weisscher staat aanvankelijk “uitvoerder” geschreven, bij de adreswijziging is hier “bouwkundig” toegevoegd. Het beroep van Marcellina is “naaister”.

In december 1909 zit hij in de Militie der Landweer, Lichting 1907 (ikv bericht verlofgangers PGNC 21/12/1909), eveneens in december 1910 (PGNC 11/12/1910)

Rond 16-10-1910 vestigt Weisscher zich in de Burgh. V.d. Berghstr. 143. Hij is dan afkomstig uit Arnhem (PGNC 16/10/1910)

Rond 13-12-1918 wordt Weisscher 2e secretaris van de Ned. R.K. Werkmeestersbond, een bond voor “werkmeesters, opperbazen, opzichters, enz.” (De Gelderlander 13/12/1918)

Op 29-4-1936 trouwt Weisscher voor de 2e keer, met Geertruida van Os (https://www.stamboomlink.nl/family.php?famid=F23078&ged=van_erp-212p.GED).

Weisscher overlijdt op 1-10-1941 in ‘s-Hertogenbosch op 62-jarige leeftijd.

Voorstadslaan 185

Uitgave185 187 189 191 
1912-1913J.F. Smitonderwijzer      
1913-1914J.F. Smitonderwijzer      
1914-1915J.F. Smitonderwijzer      
1915-1916F.J. SpeijersAss. Fabriekschef      
1916F.J. SpeijersAss. Fabriekschef      
1920        
1920        
1924W.H. Segaar       
1926W.H. Segaar“bestuurder vakver.”P.Pillekers Onbewoond J.J. van Broekhoven 
1926        
1926        
1928W. StruifindustrieelH. de Lepper W. Stefarius J.J. van Broekhoven 
1928        
1928        
1932A. StefariusMusicus      
1934A. StefariusMusicus      
1934W. StefariusMusicus      
1936J. v.d. MoorenConducteur Electr Tram      
1938        
1940Chr. Van Geldermachinist      
1948G.J. Furtjesmonteur      
1948Wed. C. van Gelder, geb. G. de Graaff       
1951Wed. C. van Gelder, geb. G. de Graaff       
1955Wed. C. van Gelder, geb. G. de Graaff       
1966Wed. C. van Gelder, geb. G. de Graaff       
Bewoners nummer 185 volgens Adresboeken

Voorstadslaan 193 tm 199

OPRICHTEN VIER WONINGEN (21-07-1911) D12.382672

Voorstadslaan 201 t/m 207

BOUWEN 2 BENEDEN EN 2 BOVENWONINGEN (03-11-1911) D12.382690-3

Voorstadslaan 175

Plan tot het bouwen van een Middenstands Woning… Cadastraal in Sectie B no. 2376 Gemeente Neerbosch D12.387422.

De aanvraag was op naam van J. Weisscher (Gemeenteverslag 1922; de aanvraag zelf is (nog) niet ingezien)

Bronnen

Adresboeken 1912-1913, 1913-1914, 1914, 1914-1915, 1915-1916, 1915, 1916, 1920, 1924, 1926, 1928, 1932, 1934, 1936, 1938, 1940, 1948, 1951, 1955, 1966

Biezen/Waterkwartier

Hoewel Biezen de officiële naam is, noemen veel Nijmegenaren de wijk het Waterkwartier. Het is een van oudst bewoonde gedeelten…

Bakkerij Niersstraat 2

In 1930 opent de bakkerij van J.H. Francissen op Niersstraat 2, op de hoek van de Biezendwarsstraat en Voorstadslaan. Het…

Het Spoorwegmonument met de beeltenis van de godin Victoria, opgericht in 1884 ter herinnering aan de totstandkoming van de spoorlijn Nijmegen-Kleef, ontworpen door gemeentearchitect ir. Jan Jacob Weve. Links, nog net zichtbaar, Sociëteit Burgerlust
#Nijmegen, Centrum, Kunstwerken

Spoorwegmonument architect Weve

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1884, Hoogstraat, Rijksmonument

Het Spoorwegmonument met de beeltenis van de godin Victoria, opgericht in 1884 ter herinnering aan de totstandkoming van de spoorlijn Nijmegen-Kleef, ontworpen door gemeentearchitect ir. Jan Jacob Weve. Links, nog net zichtbaar, Sociëteit Burgerlust
Het Spoorwegmonument met de beeltenis van de godin Victoria, opgericht in 1884 ter herinnering aan de totstandkoming van de spoorlijn Nijmegen-Kleef, ontworpen door gemeentearchitect ir. Jan Jacob Weve. Links, nog net zichtbaar, Sociëteit Burgerlust, 1884-1886 (Foto Wilhelm Ivens, F88894 RAN)

Het Spoorwegmonument is ter herinnering aan de aanleg van de eerste spoorweglijn, door initiatief en kapitaal van Nijmeegse ingezetenen. Het monument is een ontwerp van architect Weve, waarbij het beeld van Victoria een afgietsel is van een beeld van Christian Daniel Rauch.

Op 8 augustus 1865 werd de spoorlijn Nijmegen-Cleve geopend. In 1884 werd de Nijmeegse Spoorweg Maatschappij geliquideerd. Daar Nijmegen meerdere verbindingen had gekregen, was het logisch dat het Staatsspoor ook de lijn naar Kleef zou overnemen. In de laatste vergadering der aandeelhouders, waarin met algemene stemmen de verkoop van de aandelen aan het Staatsspoor werd goedgekeurd, gingen ook stemmen op om de directie een huldeblijk aan te bieden. De directie wilde echter geen persoonlijke hulde. Daarom werd gekozen voor een monument, dat totstandkoming van het spoor Nijmegen-Kleef in herinnering zou houden.

Beeld Victoria

Spoorwegmonument Victoria, Hoogstraat/Kelfensbos, oktober 2023
Spoorwegmonument Victoria, Hoogstraat/Kelfensbos, oktober 2023

Het monument is ontworpen door de gemeente-architect J.J. Weve.

Bovenaan staat het beeld van de godin Victoria (en niet van een Engel, zoals het wel eens wordt genoemd). Victoria is de Romeinse godin van de overwinning. Zij wordt meestal afgebeeld als gevleugelde jonge vrouw op een bol met een lauwerkrans in haar hand.

De Gelderlander 10/5/1884 geeft aan dat het beeld de “Faam” voorstelt (en noemt het tevens ‘engel’). De Faam wordt traditioneel echter afgebeeld met 2 bazuinen.

Christian Daniel Rauch

Christian Daniel Rauch (Arolsen, 2 januari 1777 – Dresden, 3 december 1857) was een Duitse neoclassicistische beeldhouwer. Hij maakte veel bustes, maar ook groter werk zoals grafmonumenten en standbeelden. Zijn bekendste werk is het ruiterstandbeeld van Frederik de Grote aan Unter den Linden in Berlijn. Wikipedia: “This work was inaugurated with great pomp in May 1851, and is regarded as one of the masterpieces of modern sculpture, the crowning achievement of Rauch’s work as a portrait and historic sculptor. Princes decorated Rauch with honors and the academies of Europe enrolled him among their members.”

Nadat hij uit Carrera (Italië) was teruggekomen, richtte hij het “Lagerhaus” op, een belangrijke schakel voor de Berlijnse School voor Beeldhouwkunst. De Berlijnse School was de naam voor een generatie kunstenaars waartoe ongeveer 400 kunstenaars worden toe berekend. Beginnend bij Johann Gottfried Schadow rond 1785 en zijn leerling Rauch en eindigend rond 1915.

4e Victoria/Viktoria

Ingo Steinbach, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Kranzwerfende Viktoria, Original in der Walhalla bei Regensburg
(Ingo Steinbach, CC BY-SA 3.0 , via Wikimedia Commons)

Het beeld van Victoria die een krans werpt is een zinken afgietsel van het beeld dat Rauch maakte voor het Walhalla in Regensburg. Dit beeld is de 4e variant van de 6 Victoria beelden welke hij voor het Walhalla heeft gemaakt. De firma A. Castner uit Berlijn heeft het afgietsel gemaakt.

Daarnaast zijn van dit beeld zelf een aantal kopieen gemaakt, waaronder het beroemde beeld voor het Berliner Stadtschloss, welke nu in Alte Nationalgalerie staat. (Hoewel bronnen nadrukkelijk refereren naar het Regensburg beeld, welke het uiteindelijk ook is, is het mij momenteel nog niet gelukt te achterhalen of het beeld in Nijmegen daadwerkelijk dit beeld betreft, of een latere exacte kopie daarvan).

A. Castner, Berlin

Veel Nederlandse bronnen vermelden dat A. Cassner uit Berlijn de gieterij zou zijn. Het betreft echter A. Castner uit Berlijn.

Het is niet het enige afgietsel van Victoria door Castner: in de Rauch catalogus worden in ieder geval al 4 beelden genoemd (Nummers 66.1 t/m 66.4 Katalog Berliner Zinkguß des 19. Jahrhunderts, Nicola Vösgen, 1997 via SMB Museum)

De sokkel: een weerzuil

De zandstenen sokkel is in de vorm van een weerzuil. De Nijmeegsche Spoorwegmaatschappij wilde geen verheerlijking van personen als gedenkteken. Daarom werd gekozen voor wat in Duitsland een “Wettersaule” (Weerzuil) werd genoemd. (PGNC 11/5/1884)

In de 3 nissen waren een barometer, thermometer en een weerwijzer aangebracht. Op de achterzijde van het paneel was daarbij de verklaring van de wijzerstanden weergegeven.

Verwijdering weerinstrumenten

Mogelijk zijn de weerinstrumenten in 1936 afgebroken: Het monument verkeert dan in vervallen toestand. De gemeenteraad vraagt zich af wat zij met het ‘gedenkteken’ moet doen. Afbreken en naar elders verplaatsen, waarbij het beeld en opschrift behouden blijven? Weve adviseert dat als er geen geld is om het gedenkteken te restaureren, het het beste kan worden afgebroken: het gedenkteken is te zwaar gehavend en heeft sowieso te weinig waarde. Zo besluit de Gemeenteraad. (PGNC 20/3/1936).

In ieder geval zijn de weerinstrumenten er in 1955 niet meer (De Gelderlander 9/12/1955).

Opschrift

Sokkel Spoorwegmonument "Eendracht maakt macht - ter herinnering aan den bouw van den spoorweg Nijmegen-Cleve door Nijmeegs Burgerij - geopend 8 augustus 1865" Hoogstraat Kelfkensbos Weve september 2025
Sokkel Spoorwegmonument Hoogstraat Kelfkensbos Weve (september 2025)

Op de sokkel staat aan de voorzijde een opschrift, om de datum 8 augustus 1865 levendig te houden:

“Eendracht maakt macht – ter herinnering aan den bouw van den spoorweg Nijmegen-Cleve door Nijmeegs Burgerij – geopend 8 augustus 1865”

Plaats van het Beeld

Op 29 september 1883 bespreekt de Gemeenteraad de plaats waar het monument moet komen te staan. De Commissie voor de oprichting van het monument heeft de gemeente verzocht het beeld te mogen plaatsen op gemeentegrond. Daarbij heeft het een voorkeur voor het Valkhof.

De gemeente vindt het Valkhof een weinig geschikte plaats: het past niet bij de oude gebouwen en zou door de bomen te weinig in het zicht staan. B. en W. geven de voorkeur aan plaatsing op de Nassausingel of aan de Stationsweg, bij het Keizer Karelplein. B. en W. stelt daarom voor om daar mallen van het beeld te plaatsen om te beoordelen hoe het monument daar zou staan.

De heer Berends, die naast gemeenteraadslid tevens lid van de Commissie is, geeft aan dat ook de commissie aanvankelijk dacht aan het nieuwe gedeelte (wat onder andere de Nassausingel en Stationsweg op dat moment zijn). Rosseels had daarop echter verkllaard, dat een gedenkteken met dergelijke afmetingen nergens kon worden geplaatst. Daarop was de Commissie op het Valkhof gekomen, waarvoor een grote meerderheid van de leden voor zou zijn. Het beeld kan zo geplaatst worden, dat deze geen invloed heeft op de beleving van de oude gebouwen. Daarnaast krijgt het beeld instrumenten om het weer te meten en deze moeten in de schaduw staan, welke de bomen van het Valkhof bieden. Tot slot moet het monument een plek krijgen waar veel mensen komen: ter bescherming van het beeld en omdat zoveel mogelijk mensen gebruik kunnen maken van de weerinstrumenten.  (PGNC 3/10/1883)

De mallen werden gemaakt en geplaatst. Op basis daarvan wordt uiteindelijk besloten het monument voor het Valkhof te plaatsen.

PGNC 24/11/1886

Rijksmonument

Het beeld is een Rijksmonument vanwege haar architectuurhistorische, stedebouwkundige en cultuurhistorische waarde, “als goed en gaaf voorbeeld van een herdenkingsmonument uit het laatste kwart van de negentiende eeuw”.

Bronnen

Krantenartikelen: PGNC 3/10/1883, De Gelderlander 10/5/1884, PGNC 11/5/1884, PGNC 20/3/1936, De Gelderlander 9/12/1955

Victoria

Wikipedia:

Spoorwegmonument

Victoria (godin)

Wettersaule

https://nl.wikipedia.org/wiki/Christian_Daniel_Rauch

https://de.wikipedia.org/wiki/Berliner_Bildhauerschule

https://de.wikipedia.org/wiki/Kranzwerfende_Viktoria#:~:text=Die%20Kranzwerfende%20Viktoria%20oder%20Vierte%20Walhalla%2DViktoria%20in,der%20Berliner%20Bildhauerschule%20und%20des%20europ%C3%A4ischen%20Klassizismus.

Kelfkensbos

Het Kelfkensbos is vernoemd naar het Kalverbosch; kelfke is Nijmeegs voor kalf. Onder het plein bevindt zich een parkeergarage. Het…

Weve architect

Weve was een architect en ingenieur. Hij was stadsarchitect en directeur Gemeentewerken van Nijmegen. Hij ontwierp onder andere 17 scholen,…

Parfumerie Au Printemps van L.F. Vosveld van Boeckholt, Broerstraat op de hoek met de Korte Nieuwstraat, 1910 (F15276 RAN)
#Nijmegen, Broerstraat, Centrum, Gebouw van de dag

Au Printemps

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Broerstraat

Parfumerie Au Printemps van L.F. Vosveld van Boeckholt, Broerstraat op de hoek met de Korte Nieuwstraat, 1910 (F15276 RAN)
Parfumerie Au Printemps van L.F. Vosveld van Boeckholt, Broerstraat op de hoek met de Korte Nieuwstraat, 1910 (F15276 RAN)

Vooraf: parfumerie-kraam

Advertentie Au Printemps (De Gelderlander 6/10/1880)
Advertentie Au Printemps (De Gelderlander 6/10/1880)
Advertentie tandpoeder van L.F. Vosveld van Boeckholt (Leidsch Dagblad 22-1-1883)
Advertentie tandpoeder van L.F. Vosveld van Boeckholt (Leidsch Dagblad 22-1-1883)

L.F. Vosveld van Boeckholt heeft in oktober 1880 en 1881 -waarschijnlijk tijdens de najaarskermis- zijn standplaats van zijn parfumerie-kraam op de Burchtstraat “recht tegenover de Harmonie” (De Gelderlander 6/10/1880, De Gelderlander 5/10/1881). Hij is afkomstig uit ’s-Gravenhage, waar hij zijn fabriek heeft staan.

Vlak voor Sinterklaas 1890 heeft hij bovendien een tijdelijke winkel in de Houtstraat no 5.: “Van Maandag 24 November tot na St. Nicolaas met een spotgoedkoope partij Parfumeriën, Galanteriën, Japansche Artikelen, Speelgoed, Surprises enz. voor oud en jong. Een voetstaps daarheen zal uwe moeite ruimschoots beloonen, daar door grooten aankoop van goederen al deze artikelen beneden fabrieksprijzen zullen worden opgeruimd.” (Advertentie PGNC 21/11/1890; ook PGNC 30/11/1890).

In september 1891 is een advertentie gevonden dat de kraam op de Burchtstraat is te vinden (PGNC 2/9/1891). Terwijl hij in december 1891 een (tijdelijke) winkel heeft op Groote Markt no. 7, hoek Scheidemakersgas (De Gelderlander 25/12/1891) waar hij nu “Kerstpakketten à f 0,25” verkoopt: afgaande op de advertentie een verrassingspakket. Ook is er onder andere een kerstboom te zien.

Broerstraat No. 41

Advertentie Au Printemps Broerstraat (PGNC 28/2/1892)
Advertentie Au Printemps Broerstraat (PGNC 28/2/1892)

Begin maart opent Au Printemps op Broerstraat No. 41. Daarbij is de advertentie ondertekent met J.F. – in plaats van L.F. – Vosveld van Boeckholt.

Wel vinden we L.F. Vosveld van Boeckholt met een parfumerie-kraam op de kermis van Den Bosch in 1902 en 1904. (http://www.kermisvantoen.nl/denbosch/1902.pdf, http://www.henkbruggeman.nl/Boeken/Kermis/KeCi%203.pdf)

M.C.J. Vosveld

MCJ Vosveld (Bevolkingsregister 1900 NTB.679_33164_130)
MCJ Vosveld (Bevolkingsregister 1900 NTB.679_33164_130)
Advertentie Au Printemps (PGNC 23/12/1941)
Advertentie Au Printemps (PGNC 23/12/1941)

Het zal gaan om Maria Christina Johanna Vosveld (29-8-1882 ’s Gravenhage – 1-1-1947 Nijmegen).

Haar ouders waren Lambertus Frederik Vosveld en Carolina Aurelia van Boeckholt (https://jhvandenheuvel.nl/getperson.php?personID=I1210&tree=tree1).

In het Bevolkingsregister 1900 komt zij voor als (stief) dochter van Johannes Hendrik van Boeckholt (1-1-1851 Brouwershaven), deurwaarder Rijks.dir.bel. of Carolina Aurelia van Boeckholt (3-2-1857 Batavia). Daarbij is waar Johannes weduwnaar en vervolgens voor de 2e keer getrouwd met Carolina.

Een mooie foto van Maria met Carolina is te vinden op: https://www.jhvandenheuvel.nl/showmedia.php?mediaID=2032&tngpage=571

Maria Christina Johanna heeft dan als beroep “winkelierster” en verhuist in die periode naar Broerstraat 45.

In de Adresboeken van 1924, 1926, 1928, 1932, 1934, 1936, 1938, 1940 komt Mej. M.C.J. Vosveld, parfumeriën, toiletartikelen voor op Broerstraat 45.

1930: Estourgie

““Au Printemps”

De hoogst moderne pui, ontworpen door architect Estourgie en uitgevoerd door aannemer Langeveld van maison “Au Printemps” aan de Broerstraat 14, zou reeds voldoende zijn om deze zaak te plaatsen in de rij der 1e klassers, doch met takt en smaak heeft mej. M.C. Vosveld bovendien het interieur zoo laten inrichten, dat  “Au Printemps” zich geheel aanpast bij de artikelen zooals odeur, parfums en Eau de Cologne, die er worden verkocht.

Alles ademt daar een Franschen geest en de wijze waarop de installatie tot stand kwam, verraadt een deskunidigheid, die gepaard gaat aan een goed begrip van comfortabiliteit.

Aan dit laatste heeft de fa. Alewijnse medegwerkt met de installatie der verlichting.

De betimmering geschiedde door de fa. v. Lommersen.

Veger uit de Molenstraat waarborgde de entourage en het behang in kleur cerise.

De marmeren gevel met letters leverde de firma Erkens.” (De Gelderlander 28/6/1930)

Vanaf de Grote Markt via de Broerstraat, in de richting van de Molenstraat; de panden tussen de Korte Nieuwstraat, namelijk die van "Au Printemps" en Van Campen, op de hoek van de Gruitberg; met daar tussenin de fa. Hömmen en Co; in juli 1944, Broerstraat 45-53 (GN3812 RAN)
Vanaf de Grote Markt via de Broerstraat, in de richting van de Molenstraat; de panden tussen de Korte Nieuwstraat, namelijk die van “Au Printemps” en Van Campen, op de hoek van de Gruitberg; met daar tussenin de fa. Hömmen en Co; in juli 1944, Broerstraat 45-53 (GN3812 RAN)

Na de oorlog

Gezicht op de oostzijde van de Broerstraat met de winkelpanden van o.a. (v.r.n.l.) Slagerij Brinke (op de hoek met het Kerkegasje), Parfumerie Au Printemps, Schoenenzaak Gebrs. Raemakers, Herenmodezaak Oostvogel en de bouw van de panden van Jamin en Schoenenzaak BATA ; bovenaan het nieuwbouwpand van de Herenmodezaak Van Dijk & Witte (Burchtstraat 2, geopend op 21 september 1955), 1955 (GN3877 RAN)
Gezicht op de oostzijde van de Broerstraat met de winkelpanden van o.a. (v.r.n.l.) Slagerij Brinke (op de hoek met het Kerkegasje), Parfumerie Au Printemps, Schoenenzaak Gebrs. Raemakers, Herenmodezaak Oostvogel en de bouw van de panden van Jamin en Schoenenzaak BATA ; bovenaan het nieuwbouwpand van de Herenmodezaak Van Dijk & Witte (Burchtstraat 2, geopend op 21 september 1955), 1955 (GN3877 RAN)

Na de oorlog ontwerpt W.Th. Reynen de nieuwe winkel voor Parfumerie Au Printemps. Lees hier het artikel:

W. Th. Reynen, architect van verbouw en nieuwbouw in Nijmegen