Hertogstraat 128, augustus 2023 (Google Streetview) Vanaf 1939 opticien Harting, verbouwing door architect Deur
In 1939 ontwierp architect Deur de verbouwing van een woonhuis naar de opticien Harting, Hertogstraat 128. In het pand zit tegenwoordig (november 2023) nog steeds opticien Harting.
Bouwtekening Hertogstraat 128 verbouwing voor Harting opticien, architect Deur: bestaande toestand (links) en na verbouwing (rechts), 1939 (D12.404759)
Van buiten lijkt de belangrijkste verbouwing de toevoeging van de ingang links van de raampartij te zijn. Daarbij is het balkon verwijderd. Daarnaast zijn de gemetselde bogen op de begane grond van de erker verwijderd.
Het pand is oorspronkelijk gebouwd als woonhuis in 1904. Naast de verbouwing van 1939 vond een verbouwing plaats in 1966, 1992 en 2008.
“Firma P.F. Harting
De firma P.F. Harting is er een van Nijmeegschen klank.
Jaren en jaren oefent deze firma in Nijmegen een opticiensbedrijf uit.
De zaak groeide met den tijd mee, en bleef technisch nimmer achter.
Eenvoudig was zij jarenlang geïnstalleerd op de Pauwelstraat 5 en nu heeft zij sinds heden een belangrijken stap vooruit gezet in het nieuwe pand aan de Hertogstraat no. 128 nabij den Oranjesingel. Naar de nieuwe zaak, zegt de huidige firmant terecht, nam hij de ervaring en de vakkennis van tientallen jaren mede.
Het werd een moderne zaak, waarin de beteekenis van dat bedrijf van optiek en bandage veel meer tot zijn recht kan komen.
Een vroeger heerenhuis is hier op het ontwerp van den architect Ir. J.G. Deur omgebouwd tot een moderne winkelzaak, welke zakelijk en toch tegelijk aantrekkelijk is ingericht.
De aannemersfirma Gebrs. Smits, voerde de verbouwing uit, waarbij is rekening gehouden met het milieu, waarin de nieuwe zaak kwam te staan. De betonconstructie doet het uitstekend.
De vroegere erker werd een overzichtelijke etalage, waarin de optische artikelen op zijn best kunnen worden tentoongesteld.
De heer Harting heeft tegelijk het doelmatige plan van een dubbele etalage doen uitvoeren zoodat ook naar den binnenkant nuttig gebruik kan worden gemaakt voor de uitstalling van de artikelen.
Het interieur met meerdere ingebouwde etalagekasten, maakt een aangenamen indruk en beantwoordt tegelijk aan de eischen van doelmatigheid.
De afdeelingen voor optische artikelen en bandages zijn gescheiden en hebben elk afzonderlijke toonbanken: voor optiek en voor bandage.
Men heeft als nieuwigheid een aparte pasbank geplaatst, waar de cliënten op practische wijze een bril of lorgnet kunnen passen.
Met behulp van een heetelucht apparaatje kunnen de hoornen brillen ook terstond pasklaar worden gemaakt.
Het geheele winkelinterieur is warm aangekleed met hooge lambrizeeringen van sapediemahonie, waartusschen de onderscheidene goed verlichte etalagekasten fraai uitkomen en een volledig overzicht geven van de verschillende optische artikelen als kijkers, brillen, thermometers, enz. enz.
Achter den aantrekkelijken winkel liggen nog twee paskamers, waarop onmiddellijk aansluiten een gipskamer, de ateliers en de toonkamer.
De heer Harting beschikt nu over een moderne zaak, welke een sieraad voor onze stad is.
Ook naar buiten uit spreekt de propaganda in den vorm van een reclame naambord in pakkend lichtgroen, waaronder een rose-roode bril.
Dit zevenmaal versterkt Neonlicht schijnt ook overdag goed door.
Meerderen werkten mede aan de voltooiing van dezen modernen vakwinkel als daar waren de reeds genoemde firma Gebr. Smits, aannemer, de firma W. Riesl voor de electriciteitsvoorziening, de firma J. Lauren voor het schilderwerk, de firma Th. Kropman voor de centrale verwarming.
Hedenmiddag is het nieuwe pand geopend.” (De Gelderlander 4/11/1939)
Woonhuis, voor de verbouwing opticien Harting, foto gedateerd 1939 (F86497 RAN)
Ruth die de aren leest (en hond die mij niet mag). Augstusijnenbosje Heseveld (november 2023)
In het Augustijnenbosje staat het beeld “Ruth, die de vruchten van het veld haalt”. Een gebukte vrouw, die schijnbaar bezig is de aren op te rapen. Het is de Bijbelse Ruth, die opkijkt. Het beeld is gemaakt door Theo Mulder in 1964. Wie was Ruth en wie was Theo Mulder?
Het boek Ruth
Ruth is een verhaal uit de bijbel. Kort samengevat: Elimelech, zijn vrouw Naomi en hun zoons Machlon en Kiljon zijn naar Moab gevlucht om voor de hongersnood in Juda. Eliimelich sterft op een gegeven ogenblik, zijn zoons trouwen met de Maobitische vrouwen Orpah en Ruth, om vervolgens ook te sterven. Daarop besluit Naomi om terug te gaan naar haar thuisstad Bethlehem. Naomi weet Orpha over te halen om in Moab te blijven, maar Ruth volgt haar. Zij komen rond oogsttijd aan in Bethlehem.
Daar gaat Ruth voor haar schoonmoeder op zoek naar aren op het land. Volgens de Thora (in het boek Leviticus) mochten maaiers niet tot de rand maaien. En ook datgene wat na het maaien op het land bleef liggen, mochten zij niet oprapen. Dat was bestemd voor de armen en vreemdelingen. Toevallig komt Ruth ook op het land van Boaz, die onder de indruk is hoe goed Ruth voor haar schoonmoeder zorgt. Hij besluit haar extra goed te behandelen. Wanneer Ruth is teruggekeerd bij Naomi, blijkt deze Boaz familie van Elimelich te zijn. Mogelijk zou Boaz kunnen optreden als losser: wanneer iemand gedwongen is zijn land te verkopen, kan een naaste bloedverwant het land terugkopen (de “losser”). In een jubeljaar -dat eens in de 50 jaar plaatsvindt en waarbij onder andere alle schulden worden kwijtgescholden- komt het land weer in eigendom van de oorspronkelijke eigenaar.
Om hem over te halen gaat Ruth op de dorsvloer op een deken aan de voeten van Boaz liggen. Boaz is onder de indruk van de trouw die zij heeft voor haar schoonmoeder heeft. Hij zegt toe met haar te trouwen. Uiteindelijk zal hij Ruth trouwen in een zogenaamd leviraatshuwelijk: een huwelijk waar de zwager van een overleden echtgenoot trouwt met de weduwe, ook al is Boaz in dit geval geen directe zwager. Het eerste kind zal gelden als het kind van de overleden man. Deze zoon, Obed, is de grootvader van David.
Betekenis
In de loop der tijd zijn verschillende betekenissen aan het boek Ruth gegeven. Een mooi artikel over de interpretatie van de betekenis is te vinden op de website van de Nedelands Bijbel Genootschap https://www.debijbel.nl/berichten/de-oorsprong-van-het-boek-ruth. Zij vat de betekenis zelf als volgt samen: “Op het eerste gezicht is Ruth een romantisch verhaal over een familie in het oude Israël, maar veel uitleggers zien er méér in. In dit artikel passeert een aantal visies de revue, vanaf de vroege kerk tot de moderne exegese. Hedendaags onderzoek laat zien dat het boek Ruth verband houdt met Israëls situatie na de ballingschap. Dit ‘kleine verhaal’ verwijst naar het ‘grote verhaal’, over Sion als berooide weduwe (Naomi), de hoop op Gods reddende ingrijpen (Boaz) en een nieuwe toekomst voor het volk (Ruth). Zo gelezen is het boek Ruth bovenal een boek van hoop en verwachting.”
Het beeld
Als je op afbeeldingen van Ruth zoekt, zie je vrijwel altijd een afbeelding van Ruth die de aren opraapt, al dan niet met Boaz. Zo ook het beeld van Theo Mulder. Hier bukt Ruth, schijnbaar bezig om de aren op te rapen. Daarbij kijkt ze op. Het lichaam van Ruth is zonder veel details weergegeven, het gaat hierbij vooral om de kromme vorm van het lichaam. Alleen haar gezicht is wat gedetailleerder, zodat je waarschijnlijk als vanzelf ook naar het gezicht getrokken wordt.
Het beeld stond oorspronkelijk voor de vroegere IVO-Mavo aan de Archipelstraat. Tegenwoordig staat het beeld staat in een grasveldje, op een verhoging. Daarbij lijkt-afgaande op de foto’s van wikipedia- het beeld verplaatst te zijn: voorheen leek het beeld in het bosje te hebben gestaan.
Theo Mulder
De beeldhouwer Theodoor Josephus Mulder is op 20 mei 1928 geboren te Haarlem. Hij overleed in Laren op 8 maart 2017.
Hij volgde zijn opleiding aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam. Hij was leerling van Mari Andriessen (bekend van de “Dokwerker”) en Piet Esser. Met Andriessen deelde hij een atelier en samen waren ze een van de oprichters van Academie 63 (Ateliers 63), een opleiding waarbij de nadruk lag op het geven van begeleiding in plaats van het aanleren van techniek.
Stijl
Hij omschrijft zijn werken als “lyrisch expressionistisch’.
Zijn beelden gaan vaak over alledaagse dingen, dijkwerkers, boeren, dieren (vechtende hanen, opvliegende ganzen), religieuze voorstellingen en vrouwenfiguren. in Haarlem staan 12 beelden van zijn hand.
“Mulder zei altijd veel te hebben opgestoken van zijn leermeesters op de Amsterdamse Rijksacademie, maar óók jaren te hebben gezucht onder de idee dat je ernstig en „met gefronste wenkbrauwen’ meesterwerken moet maken. Pas op latere leeftijd voelde hij zich vrij het werk als een „spel’ te zien. „Toen begreep ik dat ik om beelden te maken zoals ik het wilde, het gevoel moest hebben dat ik had toen ik als jongetje aan het spelen en knutselen was’, zegt hij in een boek over hem.“ En: “Gevraagd naar zijn thematiek noemde Mul graag de „onvervulbaarheid’ van de liefde, de „hunkering’ naar paradijselijke liefde en ook wel de merkwaardige levensdrift van mensen en dieren die uiteindelijk toch allemaal op weg zijn naar de dood.”
Werken
Oorlogsmonument, Pad van de Mensenrechten (Castricummer Hout) Castricum (1957)
Vechtende kalkoenen in Utrecht (Rosarium Oudwijk / Prinsesselaan, 1965): opdracht gemeente Utrecht. Afgietsels van dit beeld staan tevens in Oudekerk aan de Amstel (1989, Kerkstraat),. Haarlem (1982, Brouwersplein), Den Helder (1972,Timorpark) en Uthoorn (1969, Herman Gorterhof)
Kenau Simonsdochter Hasselaer en vrouwen, bij de Amsterdamse Poort Haarlem (1973)
De Kaaisjouwer, beeld van Margriet Hovens met een extra hindernis. Beeld op de Waalkade, oktober 2023
De Kaaisjouwer is een beeld van Margriet Hovens. Dit beeld op de Waalkade is op vrijdag 4 september 2020 onthuld. Het is een herinnering aan de arbeiders die met loodzware zakken op hun rug de schepen aan de Waal laadden en losten.
Het beeld was ternauwernood af: de woensdag daarvoor werden de gegoten stukken aan elkaar gelast en werd het beeld afgewerkt.
Het beeld
Een kaaisjouwer aan het werk; Bedrijvigheid aan de rivier de Waal, 6/6/1906 (B.W. Makkink via F1466 RAN)
Het beeld is 3 meter hoog en gemaakt van aluminium. Het beeld straalt geen zielig figuur uit, maar is een held. Vanaf het begin stond vast dat het een groot beeld moest worden. Daarbij koos Hovens voor aluminium, zodat het beeld als het ware oplicht, ook wanneer de lucht en de Waal grijs lijken.
Het werk is een mengvorm van realisme en “ideealtypische” aspecten.
In 2016 konden Nijmegenaren een foto van hun gezicht opsturen, welke het gezicht van het beeld zou worden. Daarbij koos Hovens voor het hoofd van Frans Brink. De houding is gebaseerd naar een levend model met zak op de rug. Bovendien is de houding van de kaaisjouwer levensecht: de kaaisjouwers liepen met een rechte rug.
Voor de verhouding koos Hovens voor canon 1:9, oftewel de totale lengte van het beeld is 9 keer de lengte van het gezicht. De verhouding 1:9 is een van de ideaaltypische verhoudingen voor het weergeven van een menselijk lichaam. Dorsoduro legt in zijn artikel mooi uit waarom er voor 1:9 gekozen zal zijn.
Daarnaast baseerde ze de handen losjes op de David van Michelangelo en Meunier voor de manier waarop hij de heroïsering van de arbeider verbeeldt.
En daarbij stelt ze in een reactie in de Gelderlander/Stentor: Wat vind U dan van de duidelijke anatomische vervormingen van het werk van Pontormo? Wordt die door u ook in de kunstban gedaan? Anatomische correctheid is geen criterium of iets kunst kan zijn of niet.”
Eerbetoon
Rechts de woningen bij het Valkhofpark, links wat zeilschepen aan de kade. Het beeld staat ongeveer op de plek waar de wagens staan, datering 1920-1925 (F1884 RAN)
Het beeld is een eerbetoon aan de arbeiders die vroeger de vrachten uit de schepen laadden en losten. Daarbij werden zakken vol geschept met bijvoorbeeld kolen of graan. De verbinding tussen kade en schip was een bevend, mal loopplankje. En wanneer er geen paard en wagen voorhanden bracht de kaaisjouwer deze, veelal op hun rug, naar de bestemming. Dat kon een pakhuis vlakbij zijn, maar ook in de bovenstad. Het beeld is een herinnering -en voor veel mensen bewustwording- dat op de Waalkade en de Benedenstad vroeger keihard gewerkt is, om op die manier de welvaart naar de stad te brengen.
De Kaaisjouwers
Sjouwers in Waalhaven, 1945: mogelijk niet (of wel) officieel kaaisjouwers, maar de foto geeft wel een mooi beeld hoe de kaaisjouwers met zware zakken op de rug over een smal loopplankje moesten (GN6364)
De kaaisjouwers waren een begrip in de negentiende eeuw en het begin van de 20ste eeuw. Hijskranen waren op dat moment nog niet veelvuldig in gebruik.
De Gelderlander: “Volgens Van Alphen zijn de verhalen over de arbeiders die in de vervallen Benedenstad woonden nooit goed naar buiten gekomen, omdat de Bovenstadbewoners op hen neerkeken. ,,Ze waren vaak arm, alcoholist en kinderrijk.” Dat er nu alsnog een eerbetoon voor hen komt, vindt hij geweldig voor de nazaten van de sjouwers. ,,Ze zijn er nooit voor bedankt, maar hebben dit echt verdiend.”” https://www.gelderlander.nl/nijmegen/eindelijk-een-terecht-eerbetoon-aan-de-kaaisjouwers~aa8c8b2d9/
De kaaisjouwers hadden hun eigen cultuur met een hechte onderlinge gemeenschap. Met een eigen spraakgebruik en gedragsnormen. Mensen die niets moesten hebben van de mensen in de bovenstad, de politie en buitenstaanderstaanders.
Inzameling
Beeld van de kade uit de jaren vijftig met het door veel werklieden (kaaisjouwers) bezochte Café De Scheepvaart, achtereenvolgens van P. Samson, L. Duits en C. van Herk. Op de achtergrond is, naast een stukje van de oude (vakwerk)spoorbrug, nog een van de voor Nijmegen zo karakteristieke lantaarnklokken te zien, 1955 (Jeroen van Lith via F68651 RAN CCO)
Het beeld is een initiatief van Frank Antonie van Alpen die hiervoor 9 jaar actief is geweest. Zelf is hij een schipperskind en binnenvaartmatroos geweest. Hij is muzikant, schrijver en kunstenaar. In 2011 ontwikkelde hij een expositie “De Kaaisjouwer- Een hard leven aan de Waal” in museum de Stratemakerstoren (sinds 2015 de Bastei), waarbij tevens een boek verscheen. Gerard Alofs was op dat moment directeur. Van Alphen en Alofs bedachten hoe ze de herinnering aan de kaaisjouwer vast kon worden gehouden en kwamen op het idee van een standbeeld. Alofs werd voorzitter van de Stichting Standbeeld de Kaaisjouwer.
De gemeente Nijmegen verstrekte een eerste, kleine subsidie. In 2018 werd de stichting opgericht, waarvan Alofs voorzitter was. In 2019 was er sprake van enige controverse: de gemeente verstrekt 85.00 euro subsidie voor het kunstwerk de Waterwolf, terwijl de stichting al jarenlang bezig was voor haar beeld de Kaaisjouwer. Wél kreeg daardoor het initiatief voor het beeld van de Kaaisjouwer meer aandacht.
Willie Verberck, ondernemer en voorzitter van Aqualink, zorgde ervoor dat 20 bedrijven enthousiast werden en elke 2.500 euro betaalde. Daarnaast kreeg de stichting subidie van het Prins Bernard Cultuurfonds en een aantal andere subsidieverstrekkers. Bovendien vond er een particuliere geldinzameling plaats, onder andere door een benefietavond.
Margriet Hovens
Kaaisjouwers op de Waalkade: Het lossen van schepen was zwaar werk: de kaaisjouwers tilden soms vracht tot 80 kilo uit het ruim, 8/1931 (Katholieke Illustratie via F87241 RAN)
Voor het beeld ging de stichting op zoek naar een geschikte kunstenaar. Een monument voor de kaaisjouwer sprak Hovens erg aan. In een interview met IntoNijmegen: De kans om op monumentale schaal te mogen werken aan een intiem beeld dat de nagedachtenis van de arbeiders en verschoppelingen uit de 19e eeuwse Nijmeegse benedenstad levend moet houden, sprak haar als realistisch beeldhouwer ontzettend aan. “Een standbeeld staat voor iets. Een iets dat meer is dan een oppervlakkig of vluchtig idee” aldus Hovens.”
Margriet Hovens over haarzelf, eveneens in het artikel van de Gelderlander/Stentor: “Ik ben zes jaar lang academisch opgeleid als kunsthistorica met als specialisme het cultuurhistorische begrip, zes jaar lang getraind in de filosofische esthetica met als specialisme het smaakdebat uit de 18e eeuw met als sluitstuk de smaakverhandeling over esthetische oordelen van Immanuel Kant. Ook heb ik drie jaar een kunstscholing mogen ontvangen in de schilderkunst en monumentale vormgeving aan de academies te Maastricht en Breda in mijn jonge jaren. Ik werk sinds 30 jaar aan de ArtEZHogeschool der Kunsten in Arnhem waar jonge kunstproducenten worden opgeleid en waar ik als theoriedocent filosofische esthetica en kunst- en cultuurfilosofie geef. Ik heb twee boekpublicaties op mijn naam staan, uitgegeven in Antwerpen en beide binnenkort ook in een Engelse vertaling beschikbaar: Over Creativiteit uit 2014 en Over Schoonheid uit 2020. Misschien iets om eens te lezen, heren? Daarnaast drijf ik sinds 1985 een klassiek ambachtelijk beeldhouwatelier waar ik mijn particuliere opdrachten en mijn autonome werk realiseer.”
Afsluitpaal tussen Lompenkramersgas en Begijnenstraat, beeld van Oscar Goedhart, oktober 2023
De gemeente Nijmegen gaf in 1973 een aantal kunstenaars de opdracht om een verkeerspaaltje te ontwerpen. Oscar Goedhart was met Peter van Locht en Giuseppe Roverso de eerste kunstenaar. Het idee was afkomstig uit Maastricht. Na de eerste drie, zouden nog een aantal paaltjes in de Benedenstad volgen.
Het beeld Steen is een sculptuur van Gerard Bruning. Het is gemaakt in 1977 met als huidige locatie het Westerpark.
Materiaal
Het beeld is gemaakt van Petit Granit (Belgische hardsteen). “De steen is intensief bewerkt; de sporen van het beeldhouwersgereedschap zijn zichtbaar. De textuur (huid) van het kunstwerk is ruw van karakter. In de lengterichting is een symmetrische vorm te zien, met afgeronde hoeken. Ondanks het harde materiaal heeft de steen een zachte, haast poëtische uitstraling.” (KOS)
Gerard Bruning
Gerard Marie (Gerard) Bruning (Amsterdam of Nijmegen, 30 oktober 1930 – Utrecht, 8 februari 1987)
Wikipedia noemt dat Bruning in Amsterdam is geboren, het Nijmeegsch Dagblad noemt in 1958 Nijmegen.
Gerard Bruning was beeldhouwer, schrijver, graficus, fotograaf en schilder. Zijn vader was de dichter en essayist Henry Bruning. Hij volgt het gymnasium aan het Canisius College. Daarna gaat hij naar de Kunstacademie Arnhem, waar hij een opleiding in edelsmeden en Monumentale Kunst krijgt. Zijn hoofdleraar voor decoratieve kunsten was de Nijmeegse kunstenaar van Woerkom.
Aanvankelijk werkt hij als pottenbakker, maar besluit al gauw verder te gaan als beeldhouwer. Een groot deel van zijn leven woont en werkt Bruning in Cuijk, hij vestigt zich hier In 1955. Sinds 1957 had hij een atelier had in een voormalige sigarenfabriek.
Hij ontvangt de Karel de Grote Prijs in 1958. Daarbij zegt de jury zich niet helemaal aan de opdracht te hebben gehouden: Bruning heeft namelijk zijn atelier in Cuijk (en dus niet in Nijmegen). Hij krijgt echter de prijs omdat hij in de culturele invloedsfeer van de stad werkt.
In het artikel naar aanleiding van de Karel de Grote prijs noemt het Nijmeegsch Dagblad de volgende werken:
Een aan een vijver zittende vrouw, tuin Berg en Dalseweg 64
Een hertje van beton, voor de school van de Boksdoornstraat, welke door spelende kinderen onherstelbaar is beschadigd
Mariabeeld (eikenhout) in de kapel van het woonwagenkamp
5 bronzen beeldjes in plantsoenen van Cuijk
Een grote houten groep “het jonge paar”, in het Raadhuis van Cuijk
Een jaar na zijn dood is er in het Nijmeegs Museum de Commanderie van Sint-Jan een overzichtstentoonstelling.
Het Thiemepark is voor veel mensen uit Bottendaal hun tuin: wanneer het zonnetje schijnt is dit een van dé ontmoetingsplekken. Het staat op de locatie van de voormalige drukkerij Thieme. In het park zijn 3 amforen met een mozaïek van Abderrahim Chawki te zien.
Thieme
Drukkerij N.V. G.J. Thieme , gezien vanaf de kruising met de Van Goorstraat in de richting van de De Ruyterstraat, 1980 (Ber van Haren via ZN36106 RAN CC0)
Het park ligt op het terrein waar voorheen de drukkerij Thieme stond. Dit pand is in 1993 gesloopt. Het hekwerk rond het park en de Thiemeloods naast het park herinnert nog aan deze drukkerij. Het park is in 1999 geopend.
Een mooi en uitgebreid artikel over de ontstaansgeschiedenis van Thieme is te vinden op Noviomagus.
Ontmoetingsplek
Het park is in feite vrij eenvoudig: een soort grasveld. Echter: “Zoals in hoofdstuk 2 staat: mensen trekken mensen aan en komen af op plekken waar iets te doen is, en dan maakt een eenvoudige inrichting van die plek niet uit. Wel heeft het Thiemepark andere kwaliteiten: het ligt centraal in de wijk, het is zichtbaar, toegankelijk, in de zomer zijn veel festiviteiten en door de omliggende bankjes is er genoeg zitruimte (zie p.15). Dit in combinatie met het gebrek aan groen in de rest van de wijk maakt het park een goed gebruikte plek in Bottendaal”. (De openbare ruimte in de wijk ontrafeld)
Daarbij is het Thiemepark het enige groen dat midden in de wijk ligt. De overige groene plekken (de Vlindertuin, de moestuin, de spoorkuil, het Vondelpark) liggen allen aan de rand van deze wijk. Bovendien hebben veel bewoners in de wijk geen eigen tuin.
Kunstwerk
Abderrahim Chawki Thiemepark, maart 2024
Abderrahim Chawki maakte in het Thiemepark de sculptuur en mozaïekrand in 1999. De gemeente had hem gevraagd om een waterelement te ontwerpen. Hij maakte daarop dit beeld, dat uit 3 amforen bestaat. Ze symboliseren water, vruchtbaarheid en cultuur. Daarbij maakte Chawki een keramisch mozaïek. Deze werd geplaatst tegen de betonnen rand van het waterbassin. Het doet denken aan drinkplaatsen in zuidelijke landen. Daardoor sluit het ook aan bij de multiculturele sfeer in de wijk.
Abderrahim Chawki
Abderrahim Chawki is op 28 januari 1951 geboren in Casablanca (Marokko). Na zijn studie École des Beaux Arts vertrok hij in 1970 uit Casablanca. Uiteindelijk kwam hij in Utrecht te wonen, waar hij sindsdien woont en werkt. Hier volgde hij de opleiding Monumentale vormgeving aan Kunstacademie Artibus en daarnaast een steenhouwersopleiding.
Als beeldhouwer zoek ik in mijn werk naar de relatie tussen de taal en het beeld, daarvoor gebruik ik de aarde en mijn moedertaal. Voor mij gaat het om het calligraferen van het Arabische schrift op steen. Het woord heeft in elke taal zijn klank, schrift en betekenis. En in elke cultuur heeft het beeld zijn materiaal, vorm en ruimte. Deze dimensies probeer ik te verbinden in elkaar en te laten weerklinken. Vanuit mijn culturele achtergrond kan mijn werk beschouwd worden als een poging om de kunst van de calligrafie te vernieuwen met een nieuwe dimensie en aan de kracht van het materiaal een persoonlijke emotie te verbinden.
Mijlpaal Hunnerberg in de mist: Quo Vadis?, oktober 2023
De Mijlpaal is het startpunt van de fietsroute Via Romana, een route tussen Nijmegen en Xanten. Deze zuil is gemaakt van tufsteen en in december 1993 geplaatst. Het is een geschenk van de gemeente ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de VVV Rijk van Nijmegen. De VVV vierde in 1989 haar 100-jarig bestaan, het moment dat haar voorganger “Nijmegen Vooruit” was opgericht.
Route
100 jaar VVV Rijk van Nijmegen, oktober 2023
Mijlpaal Hunnerberg via Romana, oktober 2023
De fietsroute verbindt Nijmegen met Xanten. Deze fietstocht is 257 kilometer lang, heen en terug. Deze route volgt de heirbaan die in de eerste eeuw ten westen van de Rijn is aangelegd om de militaire kampementen met elkaar te verbinden. Na het Romeinse Rijk bleef deze weg belangrijk, daarom zijn ook bezienswaardigheden van na de Romeinse tijd te zien.
Mijlpaal
Mijlpaal Hunnerberg opschrift: Noviomagus en Colo Traiana, oktober 2023
De mijl is een lengtemaat die door de Romeinen is ingevoerd. Het is afkomstig van het latijn: milia passuum of milliaria. Deze mijl geeft letterlijk hoe ver het nog lopen is: milia passuum betekent `1.000 passen. 1.000 passen staat 1 pas gelijk staat aan 2 stappen of 5 pedes (voeten). 1 Romeinse mijl is ongeveer 1478 meter.; een voet ongeveer 29,6 centimeter.
De Romeinen plaatsten bij belangrijke heirbanen om elke mijl een paal. Meestal stond op die paal:
de afstand, dus uitgedrukt in altijd mijlen naar de dichtstbijzijnde grote plaats
de namen van de plaatsen welke de baan met elkaar verbond
wie de weg had aangelegd en onderhield, en de keizer in wiens naam het werk was verricht.
In het Valkhof staat een dergelijke mijlpaal. Deze stond aan de heirbaan van Nijmegen naar Rindern. Hij is in 1628 gevonden ter hoogte van het voormalige gemeentehuis van de gemeente Ubbergen. Overigens ligt de Rijksstraatweg op de voormalige heirbaan. Op deze mijlpaal staat ook de naam van keizer Trajanus vermeld. Het is tegenwoordig te zien in Museum het Valkhof.
Mijlpaal Museum Valkhof (Joris1919 via Wikipedia, CCO)
Trajanus
De mijlpaal staat feitelijk tegenover het beeld van keizer Trajanus. Deze bevindt zich tegenover, op het talud. Deze keizer gaf rond het jaar 100 Ulpio Noviomagus Batavorum (Nijmegen) haar stadsrechten. Ook stichtte hij rond die tijd Colinio Ulpio Traiana (in de buurt van Xanten).
In het Hunnerpark staan een van de weinige overgebleven resten van de stadswallen van Nijmegen en daarnaast heeft het de prachtige Belvedère. Daarnaast is vooral het kastanjelaantje bovenop de wallen prachtig.
Het Hunnerpark ligt wat verscholen tussen de Valkhof en het Trajanusplein. Het is er dan ook zelden druk, tenzij het bij een van de evenementen is die op deze locatie worden georganiseerd. Toch is deze plek meer dan waard om bij een wandeling aan te doen.
Blik op de oostelijke walmuur in het in 1884 aangelegde aangelegde Hunnerpark naar een ontwerp van Lieven Rosseels en de nog niet gerestaureerde Belvédère, 1884-1900 (GN605 RAN)Oorspronkelijk was het Hunnerpark groter: Blik op het gedeelte van het Hunnerpark wat door het uitbreiden van de stad en de aanleg van de toegangswegen naar de Waalbrug grotendeels verdween; de ronde villa in het midden boven lag op de hoek van de Sint Jorisstraat (later mr. Franckenstraat en Canisiussingel, 1882-1900 (GN4924 RAN)
Hieronder komen een aantal bezienswaardigheden en de geschiedenis van deze locatie aan bod. Het verhaal van het Hunnerpark zal in de loop der tijd verder worden beschreven.
De voetbrug in het Hunnerpark verbindt het restant van de wallen met de Belvedère. Deze brug is ontworpen door stadsarchitect Weve en dateert uit 1883.
Vlakbij de voetbrug bij het Hunnerprak staan de restanten van een muur: oude resten van de wallen? Nee: het is de Gertrudiskapel uit de 15e eeuw, die bij de werkzaamheden en het bouwen van de voetbrug weer aan het licht kwam. De kerkelijke geschiedenis gaat echter verder nog verder terug. Wat is de geschiedenis van…
De Belvedère is gebouwd als verdedigingstoren. Vanaf 1646 kreeg het de functie van speelhuis voor de welgestelden van Nijmegen. Ondanks de restauratie uit 1888 is het gebouw in een vrij authentieke staat. Vanaf de Belvedère heb je een mooi uitzicht op de Ooijpolder, de Waal en Waalbrug en Arnhem.
Het kanon in het Hunnerpark is een Duits 3.8 pantserkanon (PanzerAbwehrKanone), oftewel antitankkanon. Dit is een van de kanonnen die de Duitsers na de gevechten hebben achtergelaten. Het is nu geplaatst als herinnering aan de bloedige gevechten die hier hebben plaats gevonden.
De Mijlpaal is het startpunt van de fietsroute Via Romana, een route tussen Nijmegen en Xanten. Deze zuil is gemaakt van tufsteen en in december 1993 geplaatst. Het is een geschenk van de gemeente ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de VVV Rijk van Nijmegen. De VVV vierde in 1989 haar 100-jarig bestaan, het…
De suikeresdoorns aan de Voerweg zijn het geschenk ter herinnering aan het Eerste Canadese Leger in Nijmegen. Wat betekent dit geschenk? En wat is het verhaal van dit Eerste Leger in Nijmegen en omgeving?
C.A.P. Ivensbank door de architect Estourgie, Hunnerpark oktober 2022Kiosk Hunnerpark, oorspronkelijke wachthuisje voor de tram, architect Weve, oktober 2022Hunnerpark, kastanjes bovenop de wallen (foto oktober 2022)Muur Hunnerpark bij avond, september 2023
De Keuperstoren is 1 van de 7 resterende torens van de oorspronkelijke walmuur. Deze toren werd in de 15e eeuw gebouwd.
Op de onderstaande aquarel is een afbeelding te zien. Het was de enige toren tussen de Sint Joosttoren (links) en de Hunertoren (nu Belvedère, rechts). Daarbij valt op dat de Keurperstoren geen grote ingang had zoals tegenwoordig. Deze ingang is dan ook gemaakt, zodat mensen kunnen zien hoe de toren er van binnen uit ziet.
Het gezicht op Nijmegen vanuit het Oosten, in het midden de (nog steeds in het Hunnerpark bestaande) Keuperstoren (onderdeel van de tweede stadsmuur uit de 15e eeuw) , links de Sint Joosttoren en rechts de Belvedère; aquarel met een niet leesbare signatuur links onder, 1750 (F17861 RAN)
Restauratie Keuperstoren
Hieronder staat de Keuperstoren weergegeven van voor de restauratie in 1966 en in de huidige tijd (2023). In 1966 staat er nog geen hek voor de Keuperstoren, tegenwoordig wel. Mogelijk is dit gekomen bij de restauratie van 1971.
Een andere mogelijkheid is, is dat het hek wat later in de jaren 70 is geplaatst. Hoewel ik deze nog niet heb onderzocht, bestaan er stukken over “de afbraak van een urinoir aan de voet van de Belvedere en de gedeeltelijke afsluiting van de Keuperstoren in verband met op deze plaatsen gepleegde onzedelijke handelingen” tussen 1974 en 1977 bij het RAN
Keuperstoren voor restauratie in 1966 (F38550 RAN)
De Twee zuilen is een kunstwerk van de Nederlands-Duitse beeldhouwer Peter van de Locht uit 1986.
Oorspronkelijk stond dit beeld bij de Commanderie van Sint-Jan, welke vroeger het Nijmeegs museum was. In het Valkhof gingen n de Commanderie (oude Nijmeegse stukken en moderne kunst) en het Museum Kam (archeologische opgravingen) samen. Daarbij werd tevens besloten het beeld mee te verhuizen. In 2007 kreeg het de huidige plaats in het Hunnerpark.
Verstoffelijking vormgedachten
Deze beelden zijn in 1986 gemaakt.
Peter van de Locht beschrijft zijn werken uit deze tijd als volgt: “’Deze sculpturen weerspiegelen mijn toenmalige betrokkenheid tot sculptuur als een verstoffelijking van een aantal vormgedachten over de lichamelijkheid van de vorm, het positief-negatief verschijnsel, het ritme, de richtingen (Axialiteit), de hiërarchie, de oppervlakte.’ De titels van de sculpturen verwijzen naar dit onderzoek” (KOS)
Deze beelden komen in grote mate overeen met twee van de vijf beelden die van de Locht maakte in de jaren 80 voor een fietsroute in Apeldoorn. Ze staan aan de Sprengenweg:
1 van de zuilen aan de Sprengenweg Apeldoorn (Erik Wannee, Wikipedia, CCO)
1 van de zuilen aan de Sprengenweg Apeldoorn (Erik Wannee, Wikipedia, CCO)
Over deze beelden in Apeldoorn:
Jubileumboek Wijkraad de Sprengen 2013: “De betekenis van de zuilen ligt in het idee dat kunst in de openbare ruimte kan functioneren als herkenningspunt, als baken in de omgeving; deze werken zijn bijna letterlijk als ‘landmarks’ of mijlpalen te zien. Uitgangspunt bij deze zuilen vormt de naaf in het achterwiel van een fiets; de beelden staan en liggen namelijk langs fietsroutes. Wie goed kijkt, kan in de uitstulpingen een wielnaaf herkennen.”
En ’t Geheugen van Apeldoorn over deze beelden: “Ze zien er niet alleen uit als zuilen, maar ook als bomen die door wind en regen van hun takken en bladeren zijn beroofd. Die gedachte is niet zo gek, want de allereerste zuilen van de Grieken waren afgeleid van boomstammen. En dan van steen en perfect afgemaakt.
Volgens de Gulden Snede
Kunstenaar Peter van de Locht wilde met deze bomen/zuilen inderdaad een knipoog geven naar het groene karakter van Apeldoorn. Daarbij koos hij bewust klassiek voor marmer als materiaal voor de zuilen. En om nog meer nadruk te leggen op dat klassieke zijn alle zuilen uitgevoerd volgens de Gulden Snede. Dat is een wiskundige verhouding die als heel harmonieus wordt gezien in de architectuur en kunst. Bij de Gulden Snede wordt een lijn zo in twee ongelijke delen verdeeld, dat de verhouding van het korte deel tot het lange deel hetzelfde is als de verhouding van het lange deel tot de hele lijn.”
Peter van de Locht
Peter Herman van de Locht is een beeldhouwer, schilder, graficus, componist en musicus. Hij is op 9 november 1946 geboren in het Duitse Millingen (ongeveer 15 kilometer ten oosten van Emmerich). Hij is een broer van Klaus van de Locht, die ook in Nijmegen heeft gewerkt.
Hij volgde zijn opleiding aan de Werkkunstschule in Krefeld en Wuppertal. Daarnaast studeerde hij aan het Instituut voor Sonologie in Utrecht. Sonologie is een studie waarbij gecomponeerd wordt met zelfontworpen geluiden.
Van 1977 tot 1989 was hij tevens docent aan de Hogeschool voor Kunsten in Arnhem en van 1989 tot 2005 in Utrecht. Sinds 2008 is hij hoogleraar Beeldhouwen in Shanghai, waar hij momenteel woont en werkt.
Werk
De Twee Zuilen op de binnenplaats van de Commanderie van St. Jan, 13/4/1987 (Ber van Haren via KN14160-7 CCO)
Van de Locht werkt als beeldhouwer vooral met natuursteen zoals graniet en marmer. Veel van zijn beelden staan in de openbare ruimte. Daarnaast is hij avantgardistisch- en jazzmusicus en componist.
Hij is de zoon van een architect: “As the son of a German architect and a master builder Peter H. Van de Locht grew up in an environment that was very much aware of the richess of natural materials, the immense architectural possibilities of public space and men’s desire to create inspiring energetic surroundings in which, in a subtle way, aesthetic and practical dimensions of human needs are balanced.
At the age of 12, after a mystical experience that was related to the tragic death of the young boy’s mother, he decided for himself to dedicate his life to sculpture. His father allowed him to stop conventional education he was involved in and sent him to the city of Emmerich where he started to work as pupil of the German sculptor Waldemar Kuhn. Waldemar Kuhn was the first in a row of important German professors that taught him the basic principles of sculpture. Central to these basic principles was the idea that sculpture always is the result of an intense spiritual dialogue between the idea of sculpture and the natural qualities of the landscape, whether urban or natural, the sculpture is thought to be joined with.” (website van de Locht)
Het eerste gevonden werk is de Afsluitpaal op de Kannenmarkt/Korenmarkt in Nijmegen uit 1975.
1979 is een belangrijk jaar: daar ontmoet hij de beeldhouwer Boyer in Frankrijk, die hem wijst op het boek van Petrus Talemarianus. Dit boek gaat onder andere over een proportioneel systeem. Vereenvoudigd gezegd is het uitgangspunt de gulden snede, een zoektocht naar de architectuur van de natuur, waaraan esoterische kwaliteiten worden toegekend. ““In dit boek beschreef hij een systeem van 9 proporties in een universele harmonie, waarvan enkele duizenden jaren oud zijn. Je kan het in vele oude culturen vinden. Het wordt “Arsenicom” genoemd en de beginselen ervan kunnen ook gevonden worden in de diatoniek van het muziektoonsysteem. Ik was gefascineerd door dit machtige instrument en de Franse beeldhouwer gaf me de sleutel om dit harmonische systeem te berekenen. Hierdoor kon ik een constructieprobleem oplossen. Vervolgens heb ik het in al mijn sculpturen gebruikt.”” (https://publicart.amsterdam/projecten/ankh/)
In dat jaar begint hij ook aan zijn serie Sublime symbols/Sublieme symbolen. Ook stopt hij in 1979 met experimentele jazz.
Hij ziet zijn werk verdeeld in 3 fasen: de abstracte, de figuratieve en de architecturale beeldhouwkunst. Daarbij is zijn werk uit 1998-1999 “ Annuntiatio” een van de scharnierpunten van het 40 jaar abstract werken naar figuratieve kunst (website). Aan het begin van deze eeuw gaat hij over naar de “achitecturale beeldhouwkunst”. Deze term heeft mede te maken met het formaat van de werken: sommige werken in China zijn meer dan 60 meter en 130 meter breed en kennen bijvoorbeeld ook een binnenruimte.
Genade binnen een perfecte ruimtelijke orde.
De uitgangspunten blijven bij hem hetzelfde: het bereiken van complete ruimtelijke orde door middel van repetitie/herhaling en polariteit. Daarbij vindt hij het idee cruciaal dat kunst niet zozeer de individuele ervaring van de kunstenaar zelf uitdrukt. Maar dat hij iets bereikt dat universeel en rijkelijk met energie gevuld is, waarbij zijn specifieke eigen ervaring het hulpmiddel is. Deze energie is goddelijk en overstijgt de verschillen tussen mensen en culturen. Dit betekent dat kunst in belangrijke mate uitingen van genadevolle en meedogende uitdrukkingen zijn van universele liefdevolle en verbindende energie. Oftewel: “sculpture is the incarnation of grace within a perfect spatial order.”
Wat zie ik? Wat ziet jij?
Ik ben geen kunstexpert, dus onderstaande is nadrukkelijk mijn beleving, waarbij ik geprobeerd te verwoorden wat ik zie op basis van wat ik tot nu toe gelezen heb. Dus: wat zie jij?
Allereerst zijn het nadrukkelijk beelden van een zuil. Alleen al de afbeeldingen op wikipedia laten zien dat in die tijd dergelijke zuilen voor van de Locht zeer gebruikelijk waren. Er lijkt daarbij vrijwel altijd gekozen te zijn om van onderen voor een ronde of vierkante vorm, waarbij naar boven gaande iets gebeurd met inkepingen en uitstulpingen.
Ook de ronde inkepingen en de ronde banden komen bij hem regelmatig. Evenals de ronde boorgaten. Ik zelf ben geneigd om de beelden van boven naar onder te bekijken. Daarbij lijken ze inderdaad rust, harmonie uit te stralen; ik heb hierbij niet geprobeerd te kijken hoe de ‘gulden snede’ hier is toegepast.
Daarbij staan de twee zuilen nadrukkelijk bij elkaar; ook over de afstand tussen elkaar zal de kunstenaar hebben nagedacht. In ieder geval lijken de beelden daadwerkelijk bij elkaar te horen. En ze lijken met elkaar te “communiceren”: waar in het rechterbeeld een ringband zit, “gebeurt” op dezelfde hoogte “iets” bij het linker beeld.
En dan de ruimte waarin ze staan. Allereerst dient opgemerkt te worden dat de oorspronkelijke plaats de Commanderie van Sint Jan was. Op de bovenste foto lijken zij op die plaats daadwerkelijk met de ruimte te “communiceren”: de beelden en omliggende ruimte beïnvloeden elkaar van beide kanten. In het Hunnerpark -ik probeer weg te blijven van een waardeoordeel, dit is er wel een- lijken de beelden zelf wat weg te vallen: het omliggende grasveld lijkt te groot voor de beelden. Pas als je bij de beelden zelf staat, krijg je gevoel hoe deze beelden zich verhouden tot het grasveld. Als ik weer terug ga naar de Commanderie en de afbeeldingen op wikipedia: daar zie je nadrukkelijk hoe de beelden in verhouding staan tot de omliggende ruimte.
Dit is wat ik zie. Wat zie jij?
Andere Kunstwerken
In Nijmegen
Afsluitpaal, 1975, Kannenmarkt/Korenmarkt
Kern, beweging en relaties, 1976, Barbarossastraat
Het midden en zijn verplaatsing, 1980, Tolhuis 10e straat
Drie elementen, 1981, Prof. Bellefroidstraat
Architectuur der natuur, 1983, Waalkade
Twee reliëfs, 1983, Waalkade
Zuil, 1988, Prof. Huijbersstraat
Andere plaatsen
Bauwerk für die guten Gefühle, 1981, beeldenroute Kunstwegen in Frenswegen
Sublime Symbols, 1981/83, Kunstwegen in Nordhorn
Zeven zuilen, 1984/85, Heidelberglaan in Utrecht
Zonder titel, 1987/88, collectie Museum De Paviljoens in Almere-Buiten
Ankh, bij de Wiegbrug, Amsterdam
Sublime Symbols, 1994, Zaagmolenlaan in Woerden (Hofpoort Ziekenhuis)
Watersculptuur, 1995, Grote Kerkplein in Zwolle
Sublime Symbols, 1997, De Wittenkade in Amsterdam
…was sein doch muß, dringt Körper ein in Körper … 2-delig, 2001, Duisburg
Vijf zuilen 5-delig, 2009, Sprengeweg, Gen. van der Heydelaan en Regentesselaan in Apeldoorn
Wonen in Nijmegen 