Molenstraat 99, hoek Molenstraat-Tweede Walstraat (mei 2024)
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag, Molenstraat

Hotel de Bonte Os, laatste werk van architect Semmelink: van hotel met paardenstal tot stalling voor jassen

Molenstraat 99, hoek Molenstraat-Tweede Walstraat (mei 2024)
Molenstraat 99, hoek Molenstraat-Tweede Walstraat (mei 2024)

Een van de markantste gebouwen van de Molenstraat is het voormalige Hotel de Bonte Os. Veel Nijmegenaren zullen het gebouw op de hoek van de Molenstraat kennen als Pizzeria Pinoccio of mogelijk als gebruiker van de stadsgarderobe. Het pand is gebouwd als het Hotel Bonte Os, in een tijd dat er nog 70 paarden konden worden gestald. Het was het laatste werk van architect Semmelink, waarbij de aanbesteding op de dag van overlijden plaatsvond.

Ook is het gebouw bekend als plaats waar het studentenverzet bijeenkwam. Vanwege de Oranjegezindheid van mevrouw Witteveen-van Gaalen omgedoopt tot Hotel Het Oranjehuis.

Vooraf: Café Bonte Os

Voordat het huidige pand werd gebouwd als Hotel de Bonte Os, bestond er al “Een huis en erf met open plaatsen, ruime stallingen, bergplaatsen en 2 afzonderlijke woningen, samen groot 505 centiaren, gelegen op den hoek van de Molenstraat en achter den Wal, genaamd de Bonte Os, waarin sedert onheugelijke jaren de kasteleins- en stalhouder-affaire wordt uitgeoefend.” Dit huis staat in november 1878 te koop in opdracht van C.J. Geurts.

Verkoop de Bonte Os in 1878 (PGNC 20/10/1878)
Advertentie Verkoop van de Bonte Os in 1878 (PGNC 20/10/1878)

1899: Hotel de Bonte Os, architect Semmelink

1899 Molenstraat

De bouw van Café Restaurant De Bonte Os aan de Molenstraat was het laatste ontwerp van architect Semmelink.

De dag waarop hij overlijdt, 11 maart 1899, vindt de aanbesteding plaats van “het afbreken van het Café “de Bonte Os” aan de Molenstraat te Nijmegen en het weder opbouwen daarvan tot Hôtel, Café Restaurant” (PGNC 9/3/1899). J.M. Roos is met f13162 de inschrijver met het laagste bedrag. Bij de opening blijkt hij de bouwer te zijn geweest.

Gezien richting noord-westen met vooraan rechts de oude "Bonte Os" op de hoek van de Tweede Walstraat, 1900 (J.M.G.M Brinkhoff via D405 RAN CC0)
Gezien richting noord-westen met vooraan rechts de oude “Bonte Os” op de hoek van de Tweede Walstraat, 1900 (J.M.G.M Brinkhoff via D405 RAN CC0)

Vrijdag 18-8-1899 gaat de nieuwe zaak open. Het PGNC schrijft:

“Met zekeren weemoed hebben wij heden een bezoek gebracht aan het gisteren avond geopende Hôtel en Café Restaurant De Bonte Os aan de Molenstraat, van den heer H. Kamper.

Dat toch is het laatste werk van wijlen den verdienstelijken bouwmeester D. Semmelink- een werk dat op zijn sterfdag werd aanbesteed. Hij had daarvoor alles gereed gemaakt, plannen, teekeningen en bestek- toen de dood hem wegrukte en belette de leiding over den bouw op zich te nemen. Dat hebben nu de heeren Hofman en Gerrits gedaan- die zich zijn opvolgers noemen.

Ook deze nieuwe inrichting spreekt weder van Semmelink’s practischen zin en goeden smaak. De in baksteen opgetrokken gevel met puntig hoek-torentje maakt juist op den plaats, als het ware bij den ingang der oude stad, een goeden indruk. Het lijkt eene herinnering aan den ouden vesting-wal, die hier zóóvele jaren de grenzen der stad afpaalde.

Gelijkvloers aan de straat, bevindt zich de Café-Restaurant zaal, een luchtig, ruim vertrek, met aan alle zijden groote spiegel-ruiten. Een nette betimmering wedijvert hier met een smaakvolle meubileering en de versieringen van gekleurd glas, waarbij als hoofd-motief telkens “de Bonte Os” dienst doet, maakt een aardig effect, ook in de vestibule. De gaskronen zijn zeer fraai.

Boven is een keurig hôtel ingericht; een net gemeubileerde eetzaal op de eerste etage- daarnaast een smaakvol gemeubeld salon, met heerlijk uitzicht op de Verlengde Molenstraat en het Keizer Karelplein. En verder op beide etages tal van groote en kleine logeerkamers, frissche, en goed verlichte vertrekken, die netjes gemeubileerd zijn! Het geheel maakt een zeer aangenamen indruk.

De heer Kamper heeft, naar het ons voorkomt, goed gezien dit van ouds gunstig bekende café, dat zoo bijzonder goed gelegen is, in een modern hôtel te veranderen en wij zijn er zeker van, dat zoowel stadgenooten als vreemden spoedig den weg naar de verjongde “Bonte Os” zullen kennen.

Aannemer van den bouw was de heer J.M. Roos, alhier, die vlug heeft gewerkt en er alle eer mêe inlegt.” (PGNC 20/8/1899)

Aankondiging opening de Bonte Os Molenstraat PGNC 19/8/1899
Aankondiging opening de Bonte Os (PGNC 19/8/1899)

Ook de Gelderlander plaatst die dag een artikel. Ze schrijft onder andere: “Zoo zijn b.v. de fraaie koperen lichtkronen en gasarmen, alsook het smaakvolle geëtst glas in de deuren door hen (Hofman en Gerrits) ontworpen. Van buiten maakt het gebouw met zijn mooien geelrooden baksteen, afgewisseld door breede hardsteeenen dekstukken boven de ramen en zacht gekleurde tegels, die de opschriften hotel, café, en restaurant dragen en alzoo de borden vervangen, een zeer levendigen en vriendelijken indruk. In de modernen stijl opetrokken, prijkt het op den hoek der Walstraat met een origeneelen toren met fraaie roode pannen gedekt, en op het oogenblik met de wapperende vlag bekroond. Dezelfde roode pannen, die den toren reeds van ver in het oog doen vallen, dekken ook de borstweringen van het platte dak en voltooien den aangenaam kleurigen indruk van het geheel.

Wanneer wij hier nog bijvoegen dat de “Bonte Os” stalling biedt voor een zeventigtal paarden en op een voortreffelijke ingerichte kegelbaan kan bogen, dan zal het den lezer zoo min als ons twijfelachtig zijn, dat de inrichting vooral in deze dagen druk bezoek te wachten heeft.” (De Gelderlander 20/8/1899)

Bouwtekening voorgevel Hotel 'De Bonte Os' (ca. 1899) (Fotoarchief Prof. dr. E.F. van der Grinten via F79312 RAN CCBYSA) architect Semmelink
Bouwtekening voorgevel Hotel ‘De Bonte Os’ (ca. 1899) (Fotoarchief Prof. dr. E.F. van der Grinten via F79312 RAN CCBYSA)

1901: Eigenaar van Lith

Advertentie overname de Bonte Os door A.H. van Lith (De Gelderlander 23/1/1901)
Advertentie overname de Bonte Os door A.H. van Lith (De Gelderlander 23/1/1901)

1901: Verbouwing de Bonte Os, architecten Hoffmann en Gerrits

Hotel Café Restaurant De Bonte Os, rechts de Tweede Walstraat (F19828 RAN) architect Semmelink Molenstraat
Hotel Café Restaurant De Bonte Os, rechts de Tweede Walstraat, 1905 (F19828 RAN)

Molenstraat, 1901

“Toen in den zomer van 1899 het geheel vernieuwde hotel en café-restaurant De Bonte Os in de Molenstraat werd geopend, hebben wij eene uitvoerige beschrijving gegeven van dit laatste bouwwerk van den betreurden architect Semmelink, dat uitgevoerd was onder leiding van de heeren Gerrits en Hoffmann, die er alle zorg aan besteedden. Het ruime welingerichte gebouw was toen echter nog niet afgeverfd. In de laatste weken is men daarmee nu ook gereed gekomen en wij verklaren gaarne dat op zeldzaam gelukkige wijze dit werk is uitgevoerd. De groote zaal, waarvan twee zijden bijna hoofdzakelijk uit glas bestaan, ziet er prachtig uit.

In zachte tinten werden op plafond en zijwanden fraaie decoratieve motieven aangebracht, geheel in overeenstemming met de sprekende bovenlichten van gekleurd glas, die in dit lokaal zulk een vriendelijk licht werpen. De ontwerper, de architect J.W. Hoffmann, heeft daarmee een bewijs gegeven van gekuischten smaak en niet minder lof verdient de firma Gebrs. Frohwein, die dit artistieke verfwerk zoo in de puntjes uitvoerde.

Wij raden onze stadgenooten aan hier eens een kijkje te gaan nemen en men zal ’t ons nazeggen dat er op dezen vrolijken drukken stand, de grens van oude en nieuwe stad, geen smaakvoller ingericht en gezelliger rustpunt denkbaar is.

De nieuwe eigenaar van de Bonte Os, de heer A.H. van Lith, die sinds eenigen tijd zijn bekend café-restaurant en hotel te Groesbeek met deze inrichting verruilde, laat niet onbeproefd om door uitstekende spijzen en dranken het zijnen gasten aangenaam en naar de zin te maken. Ook de vele vreemden, die langs dezen kant de stad binnentreden, zullen moeten erkennen, dat Nijmegen op dit gebied verre van achterlijk is.” (PGNC 13/4/1901)

1901-1911

Interieur Bonte Os Molenstraat 1905-1910 (F87999 RAN)
Interieur Bonte Os, 1905-1910 (F87999 RAN)

Verbouwing Kegelbaan

Het kegelen was in Nederland rond 1840 populair geworden en in 1890 werd de Algemene Nederlandse Kegelbond opgericht (wikipedia)). In November 1902 vindt een uitbreiding en verbouwing van de kegelbaan plaats. Ter gelegenheid daarvan wordt een provinciaal kegelconcours gehouden.

Uit het artikel van het PGNC blijkt, de oude Bonte Os de eerste een kegelbaan van Nijmegen had: “Vergissen wij ons niet, dan is de kegelbaan van De Bonte Os de eerste, die in onze stad werd aangelegd, toen een twintigtal jaren geleden de kegelsport alhier weer begon op te flikkeren, om in den loop der jaren tot grooten bloei te komen. Want moet men niet tot die gevolgtrekking komen, als men ziet dat de eene kegelwedstrijd den anderen in onze stad opvolgt en allen er de sporen van dragen, dat de animo voor het kegelspel onder de kegelaars van Nijmegen onverstoorbaar is? Ook nu hebben wij er weder een aan te kondigen- de hoeveelste is dit in 1902?- ter viering van de uitbreding en verbouwing der baan in De Bonte Os, vanwaar de kegelglorie uitging! Met die verbouwing heeft vooral de baan eene uitstekende verbetering ondergaan en is ook veel ruimte gewonnen voor toeschouwers, die nu desgewenst van uit een galerij, die langs de geheele plank loopt, het spel kunnen volgen. Ook is er van teakhout een fonkelnieuwe baan gelegd, zijn nieuwe kegels en ballen aangeschaft…”  (PGNC 15/11/1902)

Wanneer de kegelbaan is gesloten, is mij nog niet bekend; in ieder geval was het laatste overgebleven Kegelhuis van Nijmegen tijdens de oorlog verwoest. De andere kegelbanen, naast de Bonte Os waren dit Hotel Wiersma en Burgerlust, waren op dat moment al gestopt.

Omnibus

Daarbij laat van Lith een omnibus rijden, aanvankelijk tussen het station en het hotel.

Er is nog niet onderzocht wat het verloop tussen 1901 en 1911 is geweest. Eind november 1911 vindt de veiling plaats van de inventaris van de Bonte Os. De advertentie staat hieronder weergegeven.

Inventaris de Bonte Os (De Gelderlander 26/11/1911)
Inventaris de Bonte Os (De Gelderlander 26/11/1911)

In 1912 hebben de architecten Bieling en Buskens de Bonte Os verbouwd voor L. van Hezewijk. Het is mij onbekend of hij ook uiteindelijk de gehele inventaris heeft overgenomen.

Hotel-restaurant “de Bonte Os“, architecten Bieling en Buskens

Molenstraat 99, 1912

“Hotel-Restaurant “de Bonte Os”.

Er heerschte Zaterdagavond in de nieuwe feestzaal van het Hotel-Restaurant “De Bonte Os”, waarvan wij in ons vorig nummer een en ander hebben meegedeeld, een prettige stemming. Zeer velen hadden gebruik gemaakt van de uitnoodiging van den heer L van Hezewijk en zoo was tegen negen uur om den dansvloer bijna geen plaatsje meer te krijgen.

Vroolijk speelde een strijkorkest op het tooneel, mooie toiletjes waren te zien en de zaal, welke zich baadde in een zee van electrisch licht, werd algemeen bewonderd en was dan ook die bewondering ten volle waard. Doordat alleen bovenvensters zijn aangebracht en de zaal goed is geisoleerd, is zij van storende geluiden van buiten. Op de galerij is een cabine gebouwd voor het geven van bioscoop-voorstellingen.

Onder leiding van den heer B.  Thonus had het bal een geanimeerd verloop. De dansen werden nu en dan afgewisseld door den heer de Canter, den alleraardisten chansonnier, die de aanwezigen weder tal van hoogst aangename oogenblikken bezorgd heeft met zijn liedjes. Uitstekend werd hij daarin gesecondeerd door den heer Fr. Jakma, die aan het klavier de plaats van van Harpen heeft ingenomen en zich op zeer artistieke wijze van zijn taak kweet. Het musicaal tweetal en vooral de heer Canter, wien na afloop namens den heer van Hezewijk een fraaie krans werd aangeboden, werd herhaaldelijk hartelijk toegejuicht, hetgeen eveneens het geval was met een heer, die een xylophoon-nummer ten beste gaf.

De soirée is uitstekend geslaagd en zal bij de gasten wel een aangename herinnering hebben achtergelaten.

In aansluiting aan hetgeen wij in ons vorig nummer over de verbouwing van “De Bonte Os” hebben geschreven, kunnen wij nog mededeelen, dat het werk werd ontworpen door den architect P.G. Buskens, chef de bureau J.P.W. Bieling alhier, en partieel werd aanbesteed als volgt: het timmer- en metselwerk aan J. van Asten, het stukadoorwerk aan Is. Van Haaren, het schilderwerk aan A. de Visser, het glas in lood aan Kronenbitter en de electrische installatie aan de firma Deerns te Arnhem, terwijl het aan de medewerking van de firma L.A. Moll alhier is te danken, dat de electrische verlichting tijdig gereed is gekomen.”  (PGNC 21/5/1912)

1916: Witteveen

Advertentie overname Witteveen Bonte OS De Gelderlander 12/2/1916
Advertentie overname Witteveen Bonte OS (De Gelderlander 12/2/1916)

In februari 1916 neemt C. Witteveen Azn. Hotel de Bonte Os over. Hij zal tot zijn dood in 1936 eigenaar zijn van de Bonte Os. Daarop zet zijn weduwe de zaak voort en zal daarbij de naam veranderen in “Het Oranjehuis”.

Vernieuwing en centrale verwarming 1922

Heropening Bonte Os in 1922 (De Gelderlander 18/3/1922)
Heropening Bonte Os in 1922 (De Gelderlander 18/3/1922)

Hotel- Café-Restaurant “De Bonte Os.”

Het Hotel-Café Restaurant “De Bonte Os” heeft de afgelopen maanden een restauratie ondergaan, welke het café-restaurant een ander aanzien heeft gegeven. De muurschildering van deze lokaliteit is geheel vernieuwd en de vloer is gedekt met rubber. Bovendien is het gebouw van centrale verwarming voorzien. Door een en ander is het een moderne inrichting geworden, en doordat het in ’t vroeger wel wat sombere café nu vroolijk en licht is geworden, lijkt het alsof dit thans veel grooter is.

De heer C.J. Witeveen, die zes jaar geleden het hote-café-restaurant “De Bonte Os” ging exploiteeren, heeft zijn inrichting steeds in bloei zien toenemen. Voor hem is het ongetwijfeld een voldoening, dat hij thans den bezoekers van het café-restaurant in een gezellige lokaliteit kan verwelkomen, waar het oog door de keurige aankleeding aangenaam wordt gestreeld.

Het schilderwerk is verricht door de firma G.W. Tesser en Zoon, terwijl de centrale vewarming werd geleverd door de N.V. L.A. Moll.” (PGNC 18/3/1922)

Periode voor de oorlog

Feestzaal de Bonte Os, 25-jarig jubileum van de familie Brinkhoff, 1930 (F55496 RAN)
Feestzaal de Bonte Os, 25-jarig jubileum van de familie Brinkhoff, 1930 (F55496 RAN)

Er is nog niet uitputtend onderzocht wat de verdere geschiedenis van de Bonte Os voor de oorlog is geweest. Regelmatig komen in de krant meldingen van bijeenkomsten voor bijvoorbeeld veilingen, aanbestedingen en vergaderingen langs.

Wanneer de universiteit in 1923 open gaat, wordt de Bonte Os vaak gebruikt voor chique diners of om een lustrum te vieren.

Het Hotel Restaurant "De Bonte Os", rechts is de Tweede Walstraat; merk bovendien op dat ze zichzelf ook "garage"noemt, 1925 (F27353 RAN)
Het Hotel Restaurant “De Bonte Os”, rechts is de Tweede Walstraat; merk bovendien op dat ze zichzelf ook “garage”noemt, 1925 (F27353 RAN)

1938 Verbouwing Hotel de Bonte Os architect Lelieveldt

Links Hotel "De Bonte Os" ca. 1938 (GN5290 RAN)
Links Hotel De Bonte Os ca. 1938 (GN5290 RAN)

“Hotel de Bonte Os

Men moet met den tijd mede.

Vooral het café- en hotelwezen mag niet achterblijven.

Er worden eenmaal hoogere eischen aan gesteld van comfort en uiterlijk.

Hotel-café-restaurant de Bonte Os, aan de Molenstraat, dat al jaren en jaren in stad en omgeving den naam heeft van goed en degelijk te zijn, heeft zich nu ook uiterlijk meer aangepast aan moderne eischen.

Vroeger werden reeds de nieuwe tooneelzaal en verschillende vergaderzalen aangebouwd- dat was een heele verbetering en tevens een verfraaiing van dit stadsgedeelte. Het café-restaurant werd er ook drukker.

Maar nu is ook het café zelf binnen en buiten nog weer gemoderniseerd, naar ontwerp van den architect den heer Lelieveld. Vooral de benedenpui onderging een heele verandering.

De gevel werd als vernieuwd en opgefrischt. De hooge breede caféramen werden afgedekt met crêmekleurige terra-nova, terwijl de bruine glazuursteenen tusschenmuren, welke den bovenbouw steunen, een verrassende, levendige tegenstelling vormen met het room-geel.

De bovenramen zijn voorzien van glas-in-lood en geven van binnen en buiten aan de cafézaal een voornameren aanblik.

De cafézaal werd binnen nieuw beschilderd, als vernieuwd en levendiger gemaakt.

De ingang werd gemoderniseerd terwijl ook de opgangen naar het hotel werden verfraaid.

De geheele verbouwing geschiedde door Molenaar’s bouwbedrijf.

Het schilderwerk werd uitgevoerd door de firma Mom, de electrische verlichting door de firma Lucassen, terwijl de firma’s Peters en Draper van den Broek de stoffeering verzorgden.

De heer v.d. Steen Jr. leidde als opzichter de verbouwing.

Door deze vernieuwing is het aspect van het boveneind der Molenstraat vooral ook bij avond, boveneind er Molenstraat vooral ook bij avond, dank zij doeltreffende Neon-verlichting, heel wat uitgebracht”.  (De Gelderlander 4/6/1938)

2e Wereldoorlog en “Het Oranjehuis”

Bezoek koningin Wilhelmina. Zij wordt begroet door mevrouw Witteveen - van Gaalen voor Hotel De Bonte Os, 9/6/1945 (F69869 RAN) Molenstraat 99
Bezoek koningin Wilhelmina. Zij wordt begroet door mevrouw Witteveen – van Gaalen voor Hotel De Bonte Os (links in lichte mantel mevrouw Witteveen, rechts in donkere mantel koningin Wilhelmina), 9/6/1945 (F69869 RAN)

Sinds de dood van haar man op 13-07-1936 was Henriette Petronella Antonia Witteveen-Van Gaalen (21-5-1893 Grave – 2-7-1967 Nijmegen) eigenaresse van Hotel de Bonte Os. Zij maakte tijdens de bezetting openlijk propaganda voor het koningshuis. Op Koninginnedag (31 augustus) hing ze de vlag op. In ieder geval in 1942, waarvoor ze op 2 september was opgepakt en tot 12 september had vastgezeten. Vanwege haar oranjegezindheid kreeg ze de bijnaam “Oranje-Marie”.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het hotel een ontmoetingsplek voor het studentenverzet, later troffen hier ook andere verzetsgroepen elkaar. Daarnaast zaten er onderduikers in de Bonte Os.

Op 22-10-1944 (“gisteren”), een maand na de bevrijding van Nijmegen, heropent mevrouw Witteveen haar hotel onder de naam “Hotel Oranjehuis”, als symbool voor “den trouwen Oranjegeest”  (De Gelderlander 23/10/1944).

Noodkapel

Het versierde Heilig Hartaltaar in de Noodkapel in hotel De Bonte Os, 6/1944-9/3/1946 (F27345 RAN)
Het versierde Heilig Hartaltaar in de Noodkapel in hotel De Bonte Os, 6/1944-9/3/1946 (F27345 RAN)
Aankondiging huwelijk in de noodkapel in de Bonte Os (De Gelderlander 4/1/1945)
Aankondiging huwelijk in de noodkapel in de Bonte Os (De Gelderlander 4/1/1945)

Omdat de Molenstraatkerk was verwoest, was in de Bonte Os tijdelijk een noodkapel gevestigd.

Bezoek Juliana

Voordat Wilhelmina Nijmegen bezocht, kwam prinses Juliana op 4 juni 1945 op bezoek in Nijmegen, waarbij ze mevrouw Witteveen ontving:

H.K.H. Prinses Juliana ontving “Oranje-Marie”

Gelijk bekend, heeft H.K.H. Prinses Juliana Zaterdag bij haar bezoek aan Nijmegen, des middags na afloop van de gebeurtenissen op het “Quickveld” “Oranje-Marie”, mevrouw Witteveen in Normandie ontvangen.

Mevrouw Witteveen is de eigenaresse van de “Bonte Os”, waar menige ongerechtigheid (met goede bedoelingen) is gepleegd tegen de duitsche bezetting. De naam “Bonte Os” is uit de mode geraakt en van “Het Oranje-Huis” is “Oranje-Marie” thans de kasteelvrouwe.

Belangstellend naar het onderhoud, dat mevrouw Witteveen heeft gehad met H.K.H. de Prinses togen wij gisteren Oranje-Huiswaarts en vernamen enkele bijzonderheden.

De prinses heeft met interesse geluisterd naar het verhaal van hetgeen zich in “de Bonte Os” heeft afgespeel zoo nu en dan: de scènes met de W.A., de huiszoekingen en het vertrappen van de foto’s van Koningin Emma en van de leden van het Koninklijk Huis.

Mevrouw Witteveen moest brommen, maar zij deed dit opgewekt “Oranje Boven” neuriënd en “Ik hou van Holland”.

“Hebt u dit niet erg gevonden, deze gevangenschap”, heeft H.K.H. gevraagd. Mevrouw Witteveen gaf de Prinses te kennen dat zij door het groote leed der Prinses Zelve, Die van Haar Moeder was gescheiden, terwijl Haar huiselijk leven was uiteengerukt, haar eigen leed gering achtte.

De Prinses antwoordde dat de Koninklijke Familie het erg vond dat het volk zoo ontzettend heeft geleden, terwijl Zij het betrekkelijk goed had.” Vervolgens hoopt Witteveen dat Wilhelmina Nijmegen zal bezoeken. (De Gelderlander 5/6/1945)

Op 9 juni komt Wilhelmina naar Nijmegen (zie bovenstaande foto), waarbij ze onder andere het Oranjehuis bezoekt. Daar gebruikt ze haar lunch.

Zie voor meer informatie en verhalen over het Oranjehuis (en de Bonte Os) de pagina van Noviomagus en de pagina op haar prikbord.

Verbouwing Het Oranjehuis, architecten Ockhuysen en Jansen

1946

Hotel 'Het Oranjehuis', voorheen Hotel Café Restaurant 'De Bonte Os', rechts de Tweede Walstraat, 1947-1949 (Fotopersbureau Gelderland via F91446 RAN CCBYSA)
Hotel ‘Het Oranjehuis’, voorheen Hotel Café Restaurant ‘De Bonte Os’, rechts de Tweede Walstraat, 1947-1949 (Fotopersbureau Gelderland via F91446 RAN CCBYSA)

In 1946 vindt er een verbouwing plaats, waarbij het hotel op Koninginnedag weer open gaat.

Het Oranjehuis” in de Molenstraat heropend: Een aanwinst voor Nijmegen

De feestzaal in het Hotel "Oranjehuis", voorheen "De Bonte Os", 10/7/1948 (GN5417 RAN) Molenstraat 99
De feestzaal in het Hotel “Oranjehuis”, voorheen “De Bonte Os”, 10/7/1948 (GN5417 RAN)

Sinds Koninginnedag is Het Oranjehuis, de voormalige “Bonte Os”, na een belangrijke verbouwing te hebben ondergaan, wederom geopend. Dit hotel-restaurant in de Molenstraat, dat in den tijd van de bezetting een unieke rol heeft gespeeld in de geschiedenis van het verzet, en daardoor ook in de historie van de stad Nijmegen, is thans zoodanig van aanschijn veranderd dat het glansrijk een vergelijking doorstaat met de meest smaakvol ingerichte zaken, die ons land op dit gebied in de grote steden kan aanwijzen.

De drie gebouwen, die samen de Bonte Os vormden zijn voor het inwendige aaneengevoegd. Een verbouwing die letterlijk en figuurlijk “heel wat voeten in de aarde” heeft gehad, zoo men tenminste bedenkt dat de aannemersfirma van Kessel dit moeilijke werk heeft tot stand gebracht vier en halve maand onder den grond voetje voor voetje voortgaande, waarbij 4500 kubieke meter grond werd weggehaald. De onderneming, die tot eer van den aannemer strekt en van allen, die er onder leiding van den uitvoerder den heer H. de Jager aan hebben meegewerkt, mag als een stout stukje in het overwinnen van al van technische moeilijkheden gelden.

Het Restaurant van Hotel "Oranjehuis" voorheen "De Bonte Os", 1949 (GN5411 RAN) Molenstraat 99
Het Restaurant van Hotel “Oranjehuis” voorheen “De Bonte Os”, 1949 (GN5411 RAN)

Komt men beneden de eerste verdieping van “Het Oranjehuis”, dan ziet men waar voorheen de kelders waren, thans prachtige keukens, toiletten, centrale verwarmingskelders ingericht.

Het interieur van het Café van Hotel "Oranjehuis", voorheen "De Bonte Os", aan de Molenstraat, 1949 (GN5414 RAN) Molenstraat 99
Het interieur van het Café van Hotel “Oranjehuis”, voorheen “De Bonte Os”, aan de Molenstraat, 1949 (GN5414 RAN)

Aan den bovenbouw hebben de beide architecten J. Ockhuysen en J. Jansen, de laatste binnenhuisarchitect, een aanzien gegeven dat artistiek op een hoog peil staat en wat sfeer en intimiteit betreft wel niet te overtreffen zal zijn. De kunstschilder Wim van Woerkom droeg zorg voor de tafereelen op de muren, de beeldhouwer Peter d’Hont voor het beeldhouwwerk, terwijl de kunstsmid H. de Groot het siersmeedwerk vervaardigde, dat veelvuldig in het restaurant werd toegepast. Dat “Het Oranjehuis” zulk een juweel is geworden, hetwelk men moet zien zoo men tenminste over de vorderingen op het gebied van inrichting van een modern restaurant wil meepraten, -aan de gelukkige samenwerking een allen, die hieraan hetzij artistiek of uitsluitend technisch hun hoogste kunnen met zooveel liefde en toewijding hebben gegevn is dit voor Nijmegen’s stadsleven toe te juichen resultaat te danken.

Een slaapkamer in het Hotel "Oranjehuis", voorheen "De Bonte Os",1949 (GN5411 RAN) Molenstraat 99

Wij kunnen ons niet in een uitvoerige beschrijving van de details gaan begeven. We veronderstellen trouwens dat de vele bezienswaardigheden van “Het Oranjehuis” door eigen aanschouwing gemeengoed gaan worden van de Nijmegenaren en van allen uit de omgeving.

Nog enkele namen van firma’s die tot dit welgeslaagde geheel het hunne bijdroegen; Fa. G… Tesser, schilderswerk; sanitair en verlichting Fa. Lucassen; stoffeering Fa. Peters; Fa. Kropman, centrale verwarmin.

Op Koninginnedag, – een mooiere feestdag voor de opening kon men niet uitkiezen- hebben een zestig bloemstukken in het restaurant gestaan: blijken van sympathie en bewondering voor de doortastendheid waarmede de eigenaresse van “Het Oranjehuis” Mevr H. Witteveen van Gaalen haar doel heeft nagestreefd en bereikt. Des morgens is er in de Can. Kerk een H. Mis opgedragen: des middags was er in “Het Oranjehuis” een receptie, waarop de Burgemeester woorden van gelukwensch namens de gemeente Nijmegen heeft gesproken. De Kon. Zangver, het Nijm. Mannenkoor heeft zoowel des morgens in de H. Mis als tijdens de receptie aan de plechtigheid het juiste relief gegeven.

Mevrouw Witteveen (eigenaresse van Hotel de Bonte Os) naast het borstbeeld van Wilhelmina, met een onbekende luchtmachtmilitair, 1950 (J.F.M. Trum via GN15479 RAN CCBYSA)
Mevrouw Witteveen (eigenaresse van Hotel de Bonte Os) naast het borstbeeld van Wilhelmina, met een onbekende luchtmachtmilitair, 1950 (J.F.M. Trum via GN15479 RAN CCBYSA)

Boven de ingang van het restaurant is, door een indirect neon-licht beschenen, een fraai borstbeeld van H.M. de Koningin geplaatst, – een geschenk van de Paters van de Molenstraatkerk, die een tijdlang hun noodkapel in het gebouw hadden gevestigd.” (De Gelderlander 5/9/1946)

Op GN5408 staat foto van een deur uit 1952 weergegeven. Daarboven staat het beeld van Koningin Wilhelmina.

Vervolg Oranjehuis

In 1960 wordt het hotel nog Oranjehuis genoemd, zie de foto GN3573. In ieder geval heet het pand rond 1970-1975 het Oranjehotel (zie foto hieronder).

Oranjehotel (rechts de Tweede Walstraat), 1970-1975 (Evert F. van der Grinten via F78706 RAN CCBYSA)
Oranjehotel (rechts de Tweede Walstraat), 1970-1975 (Evert F. van der Grinten via F78706 RAN CCBYSA)

Pizzeria Pinoccio

Het pand van Pizzeria "Pinoccio", het voormalige Hotel "De Bonte Os", 15/5/1988 (Anton van Roekel via F18426 RAN CCBYSA)
Het pand van Pizzeria “Pinoccio”, het voormalige Hotel “De Bonte Os”, 15/5/1988 (Anton van Roekel via F18426 RAN CCBYSA)

Er is nog niet onderzocht wat de geschiedenis na het “Oranje Huis” is geweest. In ieder geval komt er nog een foto voor uit 1980: F11644. in 1982 is het, waarschijnlijk voor korte tijd Larrys hamburgers en steaks (zie de foto F11775).

Daarna heeft hier jarenlang pizzeria Pinoccio gezeten, welke in 1983 is geopend, zie tevens de foto F7399.

In 2018 bestaat Pinoccio nog, wanneer Gyorgyi Kovacs meer dan 20 jaar de eigenaresse is. Een interview met haar is te lezen op IndeBuurt. Het interieur is vooral bekend om de vele chianti flessen aan het plafond. In 2020 gaat de zaak failliet in coronatijd.

Stadsgarderobe

In februari 2022 opent Khalid Oubaha de Stadsgarderobe 024. Er zijn dan 1600 kluisjes waar nog een muntstuk voor nodig is om de jas op te bergen; het is echter de bedoeling dat er 6800 nieuwe kluisjes komen, waarbij stappers een kluisje kunnen openen met een QR-code. Zie daarvoor het artikel in de Gelderlander en de ANS.

Zie ook:

Nijmeegs verzet zichtbaar in straten, de Brug, 12 februari 2020

https://www.noviomagus.nl/Gevels/Gevelstenen/BvdBerghstraat49/BvdBerghstraat49.html

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=gevbedr2.htm

https://www.noviomagus.nl/gevbedr10.htm

Advies van de commissie: ‘Het Nijmeegs verzet zichtbaar maken’, 24 januari 2020

Derk Semmelink, architect

Architect Semmelink begon als leerling bij de Arnhemse architecten van Gendt en Nieraad. Een aantal werken van hem zijn Hotel-café…

Molenstraat 105 verbouwingen Oscar Leeuw

Architect Oscar Leeuw ontwierp 2 verbouwingen voor Molenstraat 105: voor bakker annex lunchroom Creyghton en in 1919 voor kledingmagazijn Bischoff.

Molenstraaat 81 architect van der Waarden (mei 2024)
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag, Molenstraat

Kruidenierswinkel van Haaren, architect van der Waarden

Molenstraat 79-81

Molenstraaat 81 architect van der Waarden (mei 2024)
Molenstraaat 81, architect van der Waarden (mei 2024)

Na de afbraak van de wallen, wordt de Molenstraat via het nieuwe Keizer Karelplein de belangrijkste toegang tot het oude centrum. Naast de nodige horeca, verandert zij bovendien in winkelstraat. De stijl is de op dat moment moderne Art Nouveau, net als zo veel panden aan de Molenstraat.

Van Haaren

Een van de winkels die zich hier vestigen is de firma H.M. van Haaren. De gebroeders van Haaren waren begonnen in de Smidstraat. Daarna hadden 2 vestigingen geopend in de op dat moment nieuwe woonwijken: 1 op de Burghardt v.d. Berghstraat en 1 op de Daalsche Weg.

Advertentie van Haaren voor haar Stoom-Koffebranderj. Op dezelfde pagima staan die dag ook 2 advertenties voor vleeswaren  (PGNC 19/8/1905).
Advertentie van Haaren voor haar Stoom-Koffebranderj. Op dezelfde pagima staan die dag ook 2 advertenties voor vleeswaren (PGNC 19/8/1905).

Beschrijving pand

De Gemeentelijke Monumentenlijst geeft een beschrijving van het pand: “De begane grond was als winkelruimte in gebrujik en de overige verdiepingen als woning. De winkelpui had in het midden een ingang, geflankeerd door twee etalagevensters.

Onder de etalagevensters waren twee kelderlichten zichtbaar. Geheel links op de begane grond was de ingang naar de bovenwoning opgenomen. De overige verdiepingen bestonden uit twee traveeën. De eerste verdieping had over de gehele breedte van de gevel een balkon met sierlijk balkonhek. De gevel werd afgesloten door een Vlaamse gevel, waaraan een klein driezijdig balkon was aangebracht, te bereiken via twee fenêtres à terre. Het pand werd beëindigd door een plat dak met aan de voorzijde een dakschild.”

Bij de opening

Het PGNC schrijft een uitvoerig artikel ter gelegenheid van de opening:

Een kloeke onderneming.

Als men de Molenstraat opwandelt heeft men ter linkerzijde een schuin uitloopende verbreeding van de straat, welke als het ware een pleintje vormt. Wij hebben het gekend als een weinig ter verfraaiing van deze hoofdstraat strekkend gedeelte, dat velen maar liefst geheel bebouwd zagen, teneinde de trotsche Molenstraat een meer regelmatigen loop te geven. Aan dien uitwas woonden toen meest stads-boeren, wier kippen “de Poel”- zoo noemt men dezen hoek- als hun eigendom beschouwen en wier onooglijke mestkarren den geheelen dag op straat stonden. Dat alles is echter in den loop der jaren veranderd en zeker zal thans niemand meer zeggen, dat “de Poel” moest verdwijnen.

Integendeel, die hoek, begrensd door een fraai en van verre zichtbaar nieuwerwetsch gebouw, is eene aantrekkelijkheid temeer geworden van de nijvere Molenstraat en het verwondert ons niet, dat de bekende firma H.M. van Haaren hier een pand heeft uitgekozen om haar nieuwe zaak te stichten, die in- en uitwendig een bezienswaardigheid is.

De beide heeren H.A. en C.H. v. Haaren, eigenaars der firma, hebben in de laatste jaren heel wat uitbreiding aan hunne aanvankelijk alleen in de Smidstraat gevestigde zaak in koloniale waren annex stoomkoffiebranderij gegeven. Het voorbeeld volgend van ondernemende mannen in groote steden hebben zij, bij de voortdurende uitbreiding der stad, niet kunnen eischen, dat de berg tot hen in de Smidstraat kwam, als Mohammed besloten, dan maar tot den berg- alias de nieuwe clientèle- te gaan op verschillende punten der nieuwe stad winkels gevestigd. De kroon op die uitbreiding hunner zaken zetten zij echter met hun kolossaal magazijn Molenstraat no. 81, dat morgen wordt geopend en waar wij heden een kijkje namen. Rijke ervaring, opgedaan in eigen omgeving, in andere steden, ja zelfs te Parijs bij Potin, de koning der kruideniers, heeft de beide heeren van Haaren in staat gesteld een plan te ontwerpen voor een magazijn van consumptie-artikelen, gepaard met courante huishoudelijke zaken, dat eenig in zijn soort is. Dat plan werd op degelijke wijze uitgevoerd door den heer W.J.H. v.d. Waarden, aannemer alhier, en geld noch moeite sparend, kwam werkelijk met vereende krachten iets zeer bijzonders tot stand. De flinke gevel, zonder onnoodigen opschik of akelig-grillige bochten, zooals men dat thans zoo vaak ziet, past bij het practische interieur en de uitstraling is ruim genoeg om een overzicht te geven van wat hier te koop is.

Advertentie opening firma H.M. van Haaren in de Molenstraat (PGNC 5/7/1905)
Advertentie opening firma H.M. van Haaren in de Molenstraat (PGNC 5/7/1905)

Treedt men den winkel binnen- “winkel” is hier eigenlijk niet het goede woord, men moest “tentoonstellings-hal zeggen”- dan staat men onwillekeurig eenigzins verbluft, door de schitterende witte, met zachtblauw afgezette betimmering van deze onafzienbare galerij- die meer aan een museumpje dan aan een gewonen kruidenierswinkel doet denken. Aan beide zijden, over de geheele lengte is de muur bedekt met vakken, waarin de verschillende artikelen, meest zichtbaar, geborgen zijn en boven elk vak staat de naam van het artikel duidelijk vermeld met den prijs. Daarvoor staan wit marmeren toonbanken, aan de voorzijde met heldere tegeltjes bezet en zoo ongeveer in het midden, aan de linkerzijde, vindt men de keurige en practische kas, waarheen ieder kooper geleid wordt, om te betalen wat hij gekocht heeft. Gelukkig- hier is eens voor goed gebroken met het ouderwetsche en onsmakelijke “grabbelen” in de geldlade van het bedienend personeel. Een zestal bedienden, in netten witten jasjes gestoken, heeft slechts te wegen, te pakken en te noteeren wat hun gevraagd wordt en geen hunner behoeft meer te raken aan het “slijk der aarde”, wat dikwijls zoo afschuwelijk smerig is. Bevordering van zindelijkheid dus, gepaard met uitstekende controle!

Men vrage ons niet wat wij hier alles te zien kregen. Een goed verslaggever moet wel van alles verstand hebben- maar bij en zoo groote in de duizenen loopende verscheidenheid van artikelen, raakt zelfs deze den tel kwijt. Toch frappeerde ons bv. de keurige afdeeling voor uitgeneden vleeschwaren, die automatisch worden uitgesneden; de practische inrichting van alle reukafsluitende geknoei-onmogelijke-makende bussen voor oliën en wat dies meer zij; de eveneens geheel reukelooze petroleum-aftapping in een afzonderlijken hoe, even smakelijk als het buffet in de beste Bierkneipp en zooveel andere zaken meer, die het publiek hier zelf kan zien. Wij dachten onwillekeurig aan het oude rijmpje uit onze kinderjaren: “In den winkel van Sinkel” en wat daarop volgt!

Eindelijk genaderd aan het einde van den winkel, troffen ons, aan de zijde van de open plaats, waar zich ook een kantoortje bevindt, de sierlijke ruiten in gekleurd glas, en fraai geëtste ruiten met Chineesche voorstellingen. Een en ander kunstwerk van onzen stadgenoot den heer E. van Bilderbeek.

Voegen wij hier nu nog bij, dat in den winkel een zindelijke terrasso-vloer ligt, dat èn voor vleeschwaren èn voor kaas afzonderlijke kelders zijn ingericht; dat zich achter aan de plaats een pakhuis bevindt, vormenden de voorraadschuur waaruit telkens de winkelvoorraad wordt aangevuld; dat een centrale verwarming door het geheele gebouw is aangelegd; dat op de toonbanken prachtige candelabres staan, die evenals de andere fraaie gasornamenten werden geleverd door onzen ondernemenden stadgenoot, den heer L.A. Moll, v. Welderenstraat; dat… ja in één woord alles hier meewerkt om met een aangenamen indruk huiswaarts te keeren, dan hebben wij zeer in het kort en toch nog te ruim voor ons bestek weergegeven, dat het nieuwe magazijn der heeren Van Haaren eene bezienswaardigheid is.

Hun ondernemingsgeest zal zeker goede vruchten afwerpen en als straks de zaak geopend is en de fraaie wagens der firma met goederen op de Poel af- en aanrijden, zal onze Molenstraat opnieuw aan levendigheid hebben gewonnen en onze stad een grootsteedsche inrichting rijker zijn.” (PGNC 5/7/1905)

Gemeentelijk Monument

Het pand is een gemeentelijk monument met als waardering:

“Molenstraat 79-81 heeft architectuurhistorische waarde als onderdeel van het oeuvre van de Nijmeegse architect-bouwkundige W.J.H. van der Waarden en als voorbeeld van een pand uit de vroege twintigste eeuw in Art Nouveaustijl.

Het pand heeft stedenbouwkundige waarde als markant onderdeel van de Molenstraat en vanwege de parcellering, die in de late-middeleeuwen tot stand is gekomen, als onderdeel van de historische stadsstructuur.

Molenstraat 79-81 heeft cultuurhistorische waarde als voorbeeld van de cityvorming van de Molenstraat aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw.”

Van der Waarden Architect Nijmegen

OVER Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden (Nijmegen, 15 november 1860 – Nijmegen, 25 september 1930) Wijnandus Johannes Hermanus van…

Molenstraat 105 verbouwingen Oscar Leeuw

Architect Oscar Leeuw ontwierp 2 verbouwingen voor Molenstraat 105: voor bakker annex lunchroom Creyghton en in 1919 voor kledingmagazijn Bischoff.

Villa Sterreschans bij avond (mei 2024)
#Nijmegen

Historie Villa Sterreschans

Sterreschansweg 71

Villa Sterreschans bij avond (mei 2024)
Villa Sterreschans bij avond (mei 2024)

Villa de Sterreschans is rond 1900 gebouwd. Het toenmalige Fort Sterrenschans lag gedeeltelijk op het perceel. Het huis is waarschijnlijk vooral bekend als studiehuis voor de Missonarissen van Steyl.

Het perceel bevindt zich op een terrein waar voorheen een deel van fort Sterrenschans lag. Noviomagus toont een foto van de restanten tijdens werkzaamheden in 2006.

Wanneer het huis gebouwd is, is nog niet definitief gevonden. Sites als Kadastralekaart refereren naar 1881, Numaga noemt het jaartal 1904.

Een aantal bewoners inmiddels wel bekend.

Fort Sterreschans: Een pentekening van Jan Willem van Druijnen (16-5-1790 - 21-4-1854), 1842 (F55019 RAN)
Fort Sterreschans: Een pentekening van Jan Willem van Druijnen (16-5-1790 – 21-4-1854), 1842 (F55019 RAN)

Gevonden bewoners voor 1940

NaamBeroepAdresboek (en overage bronnen)Opmerking
Leeg?, geen naam 1915 
E.V.  (Edouard Victor) Letitre 1918, 1920 
Mej. F.L. v. Loon 1920 
Wed. J.Th. H. M. Hagemeijer 1922, 1924Ze verkoopt op 14/6/1924 de woning aan Helmer
Prof. Dr. H. de Vries v. Heekelingen  Bibliothecaris en buitengewoon hoogleraar R.K. UniversiteitDe Gelderlander 3/5/1924  Bij het bericht personen die uit Nijmegen vertrokken zijn; hij vertrekt naar villa Torenzicht, Ubbergen; mogelijk niet de hoofdbewoner
J.P. HelmerDirecteur van een houthandelKoopacte 14/6/1924; 1932, 1934, 1936, 1938, 1940 
Mej. A.F. Hurkenskinderjuffrouw1926, 1932, 1934, 1936 

Edouard Victor Letitre

Eduouard Victor Letitre (9-8-1857, Amiens), “zonder beroep” komt op 1-8-1917 op de Sterrenschansweg 71 te wonen. Hij is getrouwd met Petronella Adriana van Loon (14-2-1869, Waalwijk). Ze hebben 2 kinderen:

  • Jeanne Christine (12-6-1904, Den Haag)
  • Jean Richard (5-6-1898 Den Haag)

Schoonzus Francisca Louisa van Loon (1-6-1863 Waalwijk) woont bij hen in. Ze zijn dan afkomstig uit Den Haag, waar ze op 30-12-1919 weer naar toe vertrekken. Daarbij s opvallend dat niet allen Letitre en de kinderen, maar dat bij de aanmerkingen ook bij Petronella “Fransche” staat, wat waarschijnlijk betekent dat ook zij de Franse nationaliteit heeft. (Bevolkingsregister 1910)

Edouard Victor Letitre, “particulier” gaat op 25-4-1918 een hypotheek aan bij Naamlooze Vennootschap Hypotheekbank voor Nederland waarbij de Sterrenschans “een heerenhuis met erf, koetshuis en tuin, staande en gelegen te Nijmegen aan den Sterrenschansweg plaatselijk gemerkt 71 en kadastraal bekend Gemeente Hatert in sectie A nummer 4028 groot een en veertig aren vier en dertig centiaren” en “een perceel bouwland gelegen te Nijmegen aan de Ubbergschenweg, kadastraal bekend gemeente Hatert in sectie A nummer 4828 groot vijfentwintig centiaren” het onderpand zijn. Zijn vrouw is Petronella Adriana Maria van Loon. (Actenr 128, archiefnr 446, inventarisnr 447).

Op 31-10-1918 koopt hij van Carel Marie Victor Roothaan (namens zichzelf en namens de weduwe Maria Anna Berdina Soudaal(?)) een stuk grond: “gelegen aan den Sterrenschansweg te Nijmegen, kadastraal bekend Gemeente Hatert, Sectie A, nummer 4835 groot een are, acht en veertig centiaren”. (Actenr 403, archiefnr 446, inventarisnr 455)

"Bestaande toestand" bij Plan tot verbouwing van Perceel gelegen Sterrenschansweg 71 Gem Hatert Sectie A 4824, datum tekening  31-12-1919 (D12.386303)
“Bestaande toestand” bij Plan tot verbouwing van Perceel gelegen Sterrenschansweg 71 Gem Hatert Sectie A 4824, datum tekening 31-12-1919 (D12.386303)

Maria Johanna Regina Janssen, weduwe van Hagemeijer

Op 1-12-1919 verkoopt Letitre de Sterreschans aan Maria Johanna Regina Janssen, weduwe van Johannes Theodurus Hendricus Marie Hagemeijer, “particuliere, wonende te Hilversum” voor 62.750 gulden. Het betreft: “de villa “Sterrenschans”, gelegen aan de Sterrenschansweg te Nijmegen, Kadastraaal bekend: gemeente Hatert, Sectie A, nummers 4828, 4829 en 4835, tesamen groot drie en veertig aren, zeven centiaren, als bouwland, huis, koetshuis en erven.” (Actenr 8441, archiefnr 442, inventarisnr 288)

Zij laat aannemer Delgijer een verdieping op de keuken plaatsen, waar voorheen een plat dak zat (vergelijk D12.386303 hierboven met D12.386302 hier beneden).

Plan tot verbouwing van Perceel gelegen Sterrenschansweg 71 Gem Hatert Sectie A 4824, datum tekening 31-12-1919 (D12.386302)
Plan tot verbouwing van Perceel gelegen Sterrenschansweg 71 Gem Hatert Sectie A 4824, datum tekening 31-12-1919 (D12.386302)

Johannes Petrus Helmer

Maria Regina Johanna Janssen, zonder beroep, weduwe van Johannes Theodorus Hendrikus Marie Hagemeijer verkoopt op 14-6-1924 aan Johannes Petrus Helmer, zonder beroep, wonend te Heemstede “De villa met tuin gelegen aan den Sterrenschansweg te Nijmegen genaamd “Huize Sterrenschans” kadastraal bekend Gemeente Hatert sectie A nummer 4828-4829-4835 samen groot drie en veertig aren zeven centiaren” voor 50.000 gulden.

Mej. A.F. Hurkens is waarschijnlijk een inwonende kinderjuffrouw.

Na de oorlog

Het is mij nog onbekend wat de situatie tijdens de oorlog was. Tot 1946 woonde er P Heimer (Numaga

Wel kom ik onder de kop “Politieke gevangen” de naam A.M. Kraakman-Frank, Sterreschansweg 71 tegen, die “in vrijheid te stellen met meldingsplicht” (De Gelderlander 21/11/1945)

Centrale Broederschool, Villa Sterreschans, Sterreschansweg 71 (De Gelderlander 15/11/1945)
Centrale Broederschool, Villa Sterreschans, Sterreschansweg 71 (De Gelderlander 15/11/1945)

Omdat het Vincentiusgebouw aan het Kelfensbos tijdens Market Garden op 20-9-1944 was verwoest, betrokken de Broeders van Maastricht (Broeders Onbevlekte Ontvangenis) in augustus 1945 naar Villa Salatiga (nummer 77) en in oktober werd Sterreschansweg 71 gehuurd. (Wijkkrant Nijmegen-Oost 1/9/1992). Nadat bij Salatiga kloosterruimte was aangebouwd, vertrokken ze uit huize Sterreschans (reactie 7 Noviomagus https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=OudNijmegen/052/cwdata/07W194800Wim001.html) in 1952 (Numaga)

In 1948 maakt Zwanikken het ontwerp voor het verbouwen van de garage en stal tot 4 studeer- en slaapkamers. Dit lijkt te betekenen, dat de Sterreschans dan inmiddels eigendom is van een congregatie.

P"Bestaande toestand", architect Joh. Zwanikken, datum tekening juli 1948, Kad gem. Hatert Sectie A No 4829 (D12.408483)
“Bestaande toestand”, architect Joh. Zwanikken, datum tekening juli 1948, Kad gem. Hatert Sectie A No 4829 (D12.408483)
Plan verbouw Garage tot Studeer en slaapkamers, architect Joh. Zwanikken, datum tekening juli 1948, Kad gem. Hatert Sectie A No 4829 (D12.408482)
Plan verbouw Garage tot Studeer en slaapkamers, architect Joh. Zwanikken, datum tekening juli 1948, Kad gem. Hatert Sectie A No 4829 (D12.408482)

Missonarissen van Steyl S.V.D.

Verbouwing perceel Sterrenschans 71 te Hatert, architect J.J.H. van Halteren, datum dossier 6-3-1963 (D12.417657)
Verbouwing perceel Sterrenschans 71 te Hatert, architect J.J.H. van Halteren, datum dossier 6-3-1963 (D12.417657)

In oktober 1953 betrekken de paters van het “Gezelschap van het Goddelijk Woord”, oftewel de Missonarissen van Steyl, het gebouw als studiehuis. “Hun studenten aan de Universiteit, hun missionarissen die met verlof zijn en een rustige vacantie na lange jaren van ingespannen missie-arbied heus wel verdiend hebben, kunnen in “Sterreschans”, hetwelk voorheen door een Nijmeegse familie werd bewoond, een hun passend verblijf vinden.” (De Gelderlander 5/10/1953)

Uiterlijk betreft het de ramen van de zolderverdieping: hier zitten nu 2 ramen. Ook van binnen lijkt de verbouwing vooral de zolderverdieping te betreffen, waar nu 8 studeerkamers, een badkamer en berging zijn gebouwd.

Op de 1ste verdieping is de kamer linksboven opgedeeld in 2 studeerkamers. Bij de “bestaande toestand” bleek echter al sprake te zijn van een kapel en een aantal studeerkamers: het is onduidelijk of en welke verbouwing in de tussentijd had plaats gevonden.

Verbouwing perceel Sterrenschans 71 te Hatert, architect J.J.H. van Halteren, datum dossier 6-3-1963 (D12.417655)
Verbouwing perceel Sterrenschans 71 te Hatert, architect J.J.H. van Halteren, datum dossier 6-3-1963 (D12.417655)

Daarvoor heeft een verbouwing plaats gevonden om het aantal kamers uit te breiden, zodat er voor 15 paters woonruimte is.

Een foto uit 1958 te zien op GN5945 RAN: Huize Sterreschans van de paters S.V.D., met de Chineese Kardinaal Tien. Deze congregatie heeft tot 1976 of 978 in de Sterreschans gezeten (bijschrift bij de foto/Numaga). Daarnaast is Tien in 1962 op bezoek, zie de foto VN44960

Gezelschap van het Goddelijk Woord

De congregatie van de Missionariseen van Steyl is opgericht in 1875. Zij wordt ook het Gezelschap van het Goddelijke Woord of SVD (voluit: Societas Verbi Divini) genoemd. In 1875 richtte priester Arnold Janssen uit Goch de orde op. Vanwege de zogenaamde “Kulturkampf” was het niet mogelijk om een klooster in Duitsland te stichten. Daarop stichtte Janssen op 8 september 1875 in Steyl (onder Venlo) deze congregatie.

De congregatie werkt aan de missie, onder andere in de koloniën. In 1879 vond de eerste uitzending van missionarissen plaats, naar China.

Nadat tijdens “dolle dinsdag” het klooster in Steyl hadden vernield, vestigde de orde zich in 1954 uiteindelijk in Deurne

China en Kardinaal Tien

Op de foto’s staat de Chinese kardinaal Tien. Op 11-4-1946 was hij benoemd tot kardinaal van Peking. Na de communistische machtsovername in China was hij in 1951 verbannen. Tien leefde op dat moment in de Verenigde Staten.

De data van foto’s zijn mogeljik geen toeval: Tien was in 1958 aanwezig bij het conclaaf voor de verkiezing van Paus Johannus XXIII en in 1962 begon het 2e Vaticaans Concilie in Rome.

Vervolg

Huize Sterreschans (van 1953 tot 1978 het klooster van de Paters Norbertijnen), 1988, (Anton van Roekel via F33576 RAN CCBYSA)
Huize Sterreschans (van 1953 tot 1978 het klooster van de Paters Norbertijnen), 1988, (Anton van Roekel via F33576 RAN CCBYSA)

Wanneer SDV verhuisd is, komt de familie G v d Bergh, die er in ieder in 1988 nog woont (Numaga). Ook na 1976 is de Sterreschans nog een aantal malen verbouwd. Vanwege privacy wil ik deze bouwtekeningen niet publiceren. Wel verwijs ik naar onderstand bericht over de renovatie:

Renovatie

De villa is gerenoveerd door aannemersbedrijf Boerboom. Op hun site: “Complete renovatie van Villa De Sterreschans op de Sterreschansweg. Hierbij zijn de dragende constructies van de wanden en het dak aangepast en is een geheel nieuwe leien dakbedekking aangebracht. Tevens is een ondergronds zwembad gebouwd met een bovenliggend terras waarop een nieuwe serre is gebouwd in stijl van de Villa.
De serre aan de zijgevel en het oude koetshuis zijn ook geheel in stijl vernieuwd. De gehele verbouwing (inclusief zwembadinstallatie, schilderwerken en alle overige technische installaties) is uitgevoerd onder verantwoording van aannemersbedrijf Boerboom bv.” Daarop staan tevens veel foto’s van de renovatie.

Beeldbepalend Object

(Overige) Bronnen en verder lezen

Over SVD:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Missionarissen_van_Steyl

https://www.deurnewiki.nl/wiki/index.php?title=Missionarissen_van_Steyl

https://www.dederdekerk.nl/index.php/encyclopedie-sp-157882441/missie-kopstukken-sp-1376477646/61-arnold-jansen-stichter-van-drie-missiecongregaties-in-steyl-aan-de-maas

Over kardinaal Tien:

https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Tien_Ken-sin

http://www.svdchina.org/?q=node/128

https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btienk.html

Schildering Sigaren, sigarenwinkel Völcker
#Nijmegen, Centrum, Hezelstraat

Schildering Sigaren Lange Hezelstraat 95

Lange Hezelstraat 95

Schildering Sigaren, sigarenwinkel Völcker
Schildering Sigaren, sigarenwinkel Völcker (mei 2024)

Nog juist op de zijkant van het pand Lange Hezelstraat 95 is nog vaag “sigaren” te lezen. Deze schildering had Maximilian Julius Joseph Berthold Völcker (Meppen, 27/3/1866) laten aanbrengen toen hij hier zijn sigarenzaak openende.

De Gelderlander vertelt in hun serie “Merkwaardige huizen” dat huis lang in het bezit van de familie Vink verbleef “het was een heerenhuis met dubbele deur, waartoe eenige stoeptreden toegang gaven.” (De Gelderlander 19/7/1914)

Gezien richting Korte Hezelstraat later( Stikke Hezelstraat). Links de Bottelstraat, 1900-1906 (Collectie J.M.G.M Brinkhoff via D243 RAN)
“Sigaren” duidelijk leesbaar -Gezien richting Korte Hezelstraat (later Stikke Hezelstraat). Links de Bottelstraat, 1900-1906 (Collectie J.M.G.M Brinkhoff via D243 RAN)

Maximilian Julius Joseph Berthold Völcker

Maximilian Julius Joseph Berthold Völcker (Meppen, 27/3/1866, Koopmansleerling) komt op 22-12-1883 te wonen op  Burchtstraat C. 16 als koopmansleerling Bevolkingsregister 1880). Hij is dan afkomstig uit Amsterdam. Bij aanmerking staat “ZDGR”. Ook in het Bevolkingsregster staat “Koopman in sigaren” in Kerkstraat  6 in Hees, later is er met het “blauwe potlood” 243 bijgevoegd.

In het Bevolkingsregister 1890 blijkt hij in deze 10 jaar van Kerkstraat Wijk… no 243 naar Lange Hezelstraat 95 te verhuizen.

Opening sigarenwinkel Völcker Lange Hezelstraat 93 (PGNC 15/11/1890)
Opening sigarenwinkel Völcker Lange Hezelstraat 93 (PGNC 15/11/1890)

Nummer 93?

Opvallend is dat in de advertentie het huisnummer 93 staat. Op Noviomagus staat eveneens hij aanvankelijk in de Lange Hezelstraat 93 zat en later het naastgelegen pand 95 heeft gekocht. In hun overzicht van Merkwaardige huizen lijken nummers 93 en 95 het huidige nummer 95 te zijn. Ook in de adresboeken komt hij in die tijd voor op nummer 93.

Daarbij noemt hij zich tijdelijk Magazijn “De Tabaksplant”.

Huwelijk en kinderen

Hij is op 12-1-1892 getrouwd met Adriana Schoon (16/8/1866, Egmondbinnen). Hij is dan “koopman in sigaren”. In dezelfde maand wordt hij genaturaliseerd tot Nederlander (PGNC 22/1/1892). 

Zij zullen 2 kinderen krijgen:

  • Augusta Johanna Eduarda, geboren op 24-10-1892
  • Eduarda Johanna, geboren op 3-11-1894

Op 21-12-1940 zal Völcker komen te overlijden. Uit de rouwadvertentie blijkt dat de dochters “Gusta” en “Jo” worden genoemd (PGNC 23/12/1940)

Lange Hezelstraat 95

Op 3 mei 1898 koopt hij “Een huis en erf aan de Lange Hezelstraat te Nijmegen, Kadastraal aldaar bekend in Sectie G nummer 4548, als groot een are vijf en dertig centiaren” van Catharina van den Broek. Daarbij krijgt W.J.H. van der Waarden de opdracht deze te verbouwen tot winkelhuis met bovenwoning.

Opening nieuwe magazijn van sigaren Völcker, Lange Hezelstraat 95 (PGNC 31/7/1898)
Opening nieuwe magazijn van sigaren Völcker, Lange Hezelstraat 95 (PGNC 31/7/1898)

Op 6 augustus 1898 opent hij zijn “Nieuwe Magazijn van Sigaren een aanverwante artikelen” (PGNC 31/7/1898). Het huisnummer is dan wel 95.

Daarnaast komt hij ook al in 1900 voor als koopman in sigaren op Lange Hezelstraat 95. In 1910 eveneens als sigarenhandelaar.

Huis Lange Hezelstraat – Parkweg

Daarnaast lijkt hij een investering te doen: in april 1904 koopt hij “een Huis met Plaats, waarin Café, gelegen op den hoek van de Lange Hezelstraat en Parkweg te Nijmegen, groot 197 centiaren, aan M.F.F.B. Völcker te Nijmegen, voor f15600”, waarbij de “f.f.” mogelijk een zetfout is (PGNC 8/4/1904).

Op 15-2-1912 verkoopt Völcker (“koopman”) dit huis weer. Daarbij blijkt Walde Salomonsky (“boterfabrikant”) comparant te zijn. In de acte staat het pand omgeschreven als “het koffiehuis met erf, staande gelegen aan de Hezelstraat, hoek (Parkstraat doorgestreept) Parkweg kadastraal bekend gemeente Nijmegen in Sectie C nummer 4771 als huis, groot een are en zeven en negentig centiaren. De koopster is Alegonda Francisca de Wildt. https://studiezaal.nijmegen.nl/MediaViewer/Imageviewer/2325993695?HighlightQueryParams=2325993695~VsO2bGNrZXI%3D&externalCss=%2F%2Fstudiezaal.nijmegen.nl%2Ffiles%2Fstylesheets%2Fdetail-viewer.css

Vervolg

In 1926 neemt L,J. Meijer de zaak over. Völcker verhuist dan samen met zijn gezin naar Franschestraat 30.

Voor veel meer informatie over de Lange Hezelstraat 95 verwijs ik naar het al genoemde artikel op Noviomagus. Dit artikel vertelt tevens dat de tijdens de verbouwing van 2016 de schildering Tabak-Sigaren en Rookartikelen aan het licht kwam.

Zie tevens voor afbeeldingen hun pagina’s gevelschil30 en ahezel004

Houten bord Glashuis

Boven de ingang naar het Glashuis, tussen Lange Hezelstraat 58 en 60 is een houten bord te zijn. Deze is…

Erven van Daal De Beurs

Op de hoek Lange Hezelstraat – Bottelstraat zijn een muurschilderingen hersteld in de tijd dat café De Beurs nog een…

De Gaper, Linda Arts

2020, Hezelpoort/Lange Hezelstraat Nadat bewoners langere tijd hadden geklaagd over overlast en de smerigheid van de tunnel, besloot de gemeente…

Houten bord Glashuis, bij Lange Hezelstraat (mei 2024)
#Nijmegen, Centrum, Hezelstraat

Houten bord Glashuis

Glashuis

Houten bord Glashuis, bij Lange Hezelstraat (mei 2024)
Houten bord Glashuis, bij Lange Hezelstraat (mei 2024)

Boven de ingang naar het Glashuis, tussen Lange Hezelstraat 58 en 60 is een houten bord te zijn. Deze is inmiddels weer wat vergaan en vaag zijn er nog letters op te vinden. Wat is er over dit bord te vinden?

Stalhouderij Poos

Het was Noviomagus dat mij met “Poos” op het spoor zette.

Op de foto F92095 RAN uit 1955 is duidelijk leesbaar “Stalhou”(derij) en daaronder “Joh.” te lezen. Opvallend daarbij is de bovenkant van het toegangsbord recht is en niet in de vorm van een dakje.

In 1959 heeft de vorm zoals wij ‘m vandaag de dag kennen, zoals op onderstaande foto te zien is.

De toegangspoort met dakje: Slijterij en wijnhandel. Links café De Gouden leeuw, 1959 (F92087 RAN)
De toegangspoort met dakje: Slijterij en wijnhandel. Links café De Gouden leeuw, 1959 (F92087 RAN)
Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken. (Detail (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)
Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken, 1975 (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)

Inzoomend op de foto uit 1975 is rechts nog duidelijk Poos of Roos te lezen (hoogstwaarschijnlijk de P van Poos, waarbij de P met een vlek lijkt op een R). In de genoemde pagina van Noviomagus wordt ook de herinnering aangehaald van een paardenkop die hier zou hebben gezeten: dat verklaart mogelijk het donkere gat in het midden.

Inzoomend: is op de onderste plank ook nog Stalhouderij te lezen? Betreft het mogelijk de plank die al in de foto van 1955 te zien is?

Linker gedeelte: Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken. (Detail (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)
Linker gedeelte: Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken. (Detail (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)
Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken. (Detail (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)
Rechter gedeelte: Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken. (Detail (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)

Poos, het oudste adres ter stede voor trouw- en rouwrijtuigen

Advertentie Poos Stalhouder (De Gelderlander 2/12/1948)
Advertentie Poos Stalhouder (De Gelderlander 2/12/1948)

In ieder geval zijn er voor 1948 vermeldingen gevonden van Stalhouder Poos. “Het oudste adres hier ter stede voor trouw- en rouwrijtuigen”. (Op de bedrijfspagina van het adresboek komt hij op dat moment voor als nog enige “stalhouderij”). Waarschijnlijk zijn zowel Daalseweg 187 als v. Heutzstraat 6 tijdelijke adressen; in PGNC 16/12/1947 staat in ieder geval de v. Heutzstraat expliciet als tijdelijk adres. Elders in het adresboek van 1948 staat er “Poos, J.P.G., stal- en garagehouder” te lezen.

Stalhouderij Poos Adresboek 1948
Stalhouderij Poos, Adresboek 1948

In de adresboeken van 1951 en 1955 wordt J.P.G. (en Joh. P. G.), stal- en garagehouder, op van Heutszstraat 6 gevonden. In het adresboek van 1955 komt op Papengas 8b “Stalling J.G.P. Poos” voor. Het is onduidelijk of dit een schrijffout of een opvolger betreft.

Poos: Glashuis

Het lijkt aanlokkelijk om de relatie met de Gouden Leeuw te leggen, welke een stalhouderij was.

Eerst echter een ander spoor: Maria Petronella Poos is de vrouw van Hendrikus Adrianus Hendriks. Hij is in het Bevolkingsregister 1880 “Winkelier” in Hezelstraat D32; welke op een later tijdstip doorgehaald en vervangen is door “Kantoorbediende”. En het adres is dan Hezelstraat 56. Oftewel, indien er geen sprake is van hernummeringen, het pand dat van de Lange Hezelstraat dat vrijwel op de hoek ligt van het Glashuis (tegenwoordig winkel Het Theezakje).

Poos Bevolkingsregister 1880
Maria Petronella Poos (Bevolkingsregister 1880)

Daarnaast is er in het Bevolkingsregister van 1880 sprake van Geertruida Poos (Nijmegen, 31/5/1853, de echtgenote van slager Hendrikus Antonius Tijssen (Nijmegen, 29/6/1852). Aanvankelijk staat hier Hezelstraat No. 70, welke later gewijzigd is naar 888 -evenals de geboortedata.

Gouden Leeuw

Zoals gezegd lijkt het aanlokkelijk om een relatie te leggen met de Gouden Leeuw. In 1891 koopt J.W. Jansen, eigenaar van het bedrijf van P.J. Poos aan de Molenstraat.

Rechts de Gouden Leeuw met uithangbord en het Glas: De Hezelpoort,  gezien in westelijke richting., 1870, Evert F. van der Grinten via F78436 RAN CCBYSA)
Rechts de Gouden Leeuw met uithangbord en het Glas: De Hezelpoort, gezien in westelijke richting., 1870, Evert F. van der Grinten via F78436 RAN CCBYSA)

Jansen Herberg de Gouden Leeuw Hezelstraat PGNC 5/3/1824
Jansen Herberg de Gouden Leeuw Hezelstraat (PGNC 5/3/1824)

In ieder geval is er in 1824 al sprake van een Herberg de Gouden Leeuw op de hoek van de Hezelstraat en het Glashuis. Deze komt in maart 1824 te huur te staan, met J. Jansen als huidige bewoner.

Het pand lijkt bij de familie Jansen te blijven: in PGNC 5/9/1855 komt weduwe Jansen voor op dit adres en bijvoorbeeld op PGNC 2/3/1873 Logementshouder J.W. Jansen. Op de foto hierboven is rechts de Gouden Leeuw te zien; er is geen sprake van toegangsbord bij het Glashuis.

Ook een soort paard: het ijzeren ros van de omnibus (PGNC 24/9/1879)
Ook een soort paard: het ijzeren ros van de omnibus (PGNC 24/9/1879)
Ook een soort paard: de Omnibus naar Berg en Dal (De Gelderlander 13/5/1869)
De Omnibus naar Berg en Dal (De Gelderlander 13/5/1869)

Poos verkoopt in 1891 zijn bedrijf aan de de Molenstraat, waarbij J.W. Jansen de nieuwe eigenaar wordt.

Verkoop Poos Molenstraat PGNC 5/4/1891
Verkoop Poos Molenstraat (PGNC 5/4/1891)
Rijtuigen Poos te koop PGNC 26/4/1891
Rijtuigen Poos te koop (PGNC 26/4/1891)

P.J. Poos verkoopt zowel zijn onroerend goed Molenstraat Sectie C no. 2907, een huis met stelling en koetshuis, als zijn rijtuigen. Daarbij wil Poos tot 1 juli in de woning blijven wonen.

Advertentie overname Poos door Jansen, PGNC 14/5/1891

Brand

In juli 1893 is er een grote brand door een uitslaande brand bij “lampenfabrikant Levi, wonende op het Glashuis alhier”. Daarbij vatte ook de daarnaast gelegen bergplaats voor rijtuigen van stalhouder J.W. Jansen vlam en brandde geheel af. Wel was “alles” tegen brandschade verzekerd. (De Gelderlander 18/7/1893). Het is mij niet bekend of dit de enige bergplaats was en of deze is herbouwd.

In 1910 is G. Jansen eigenaar van het Hotel de Gouden Leeuw op de Lange Hezelstraat 60, met daarbij een stalhouderij en daarnaast de stalhouderij op Molenstraat 122 (Bron: briefhoofd).

Wat op dit moment nog niet gevonden is (en niet volledig onderzocht) is of en wanneer er een pand naar Poos overgaat. Vooralsnog was de belangrijkste vraag of het houten bord “thuis” te brengen is.

Daarbij lijkt de weg van Poos een logische te zijn. Hij lijkt echter geen relatie met de Gouden Leeuw te hebben, behalve het feit dat de eigenaar van de Gouden Leeuw zijn bedrijf aan de Molenstraat heeft gekocht. (En mogelijk speelt de Lange Hezelstraat 60 een rol).

Relatie met stalhouderij(?)

Via adresboeken lijkt het spoor van Poos te volgen, via:

  • P.J. Poos
  • zijn weduwe
  • J.P.G. Poos

Wel moet worden aangetekend dat de bron van de gegevens gevonden Adresboeken zijn, waarbij er wordt uitgegaan van opvolgende relaties; personen die op hetzelfde adres voorkomen.

P.J. Poos

In PGNC 30/5/1879 staat een advertentie dat P.J. Poos, stalhouder, verhuisd is van de Brouwerstraat naar de Houtstraat Wijk B. 314. In 1878-1881 komt een “Tapper en huurkoetsier” P.J. Poos voor op Houtstraat B 314; in 1887 een “Stalhouder” op Molenstraat 27.

Zoals hierboven staat beschreven, verkoopt hij zijn bedrijf op de Molenstraat in 1891.

In 1893 komt een P.J. Poos voor op Marienburg 2 als “tapper”, in 1895 op “Burghardt vd Berghstraat” 77 en In 1896 komt er een P.J. Poos voor op van Goorstraat 27 als “koetsier”.

Houtstraat 42

Opvallend is dat er in ieder geval in 1902 een Poos op Houtstraat 42 wordt gevonden, met een filiaal op van Goorstraat 27. Betekent dit dat hij alleen het bedrijf aan de Molenstraat heeft verkocht en dat hij de Houtstraat 42 heeft aangehouden; zijn het wellicht 2 verschillende personen?

In 1902, 1903 1905, 1907, 1908, 1909, 1910 komt P.J. Poos voor op Houtstraat 42 en v. Goorstraat 27.

Weduwe P.J. Poos

In 1912, 1913-1914, 1914, 1915 en 1916 komt Wed. P.J. Poos, geb. P.A. Vierboom, stalhouder voor op Prins Hendrikstraat 42. (In 1940 woont zij op Molenstraat 121); daarbij lijkt het waarschijnlijk dat het bedrijf de stalhouderij “Firma P.J. Poos, Waldeck Pyrmontsingel 42” betreft (eveneens in deze adresboeken).

Daarnaast wordt op Glashuis 4 in het adresboek 1914 L. Poos, koetsier, gevonden.

In 1920 komt de stalhouderij Firma P.J. Poos voor op Prins Hendrikstraat 42. In de tot nu toe gevonden adresboek komt in 1932, 1934, 1936 en 1938 “Poos Wed. J., geb. E.W. Aengenent, café-restaurant “Royal” op Prins Hendrikstraat 42, stalhouderij Waldeck Pyrmontsingel 4″ voor.

In 1940 woont Wed. J. Poos, geboren Aengenent al op van Heutzstraat 6. Volgens het Adresboek 1959 woont mw J.C. Poos daar nog steeds.

J.P.G. Poos

J.P.G. Poos, stal- en garagehouder komt in ieder geval in 1934 op Prins Hendrikstraat 38 en daarna in de Adressboeken 1936, 1938 en 1940 op nummer 26. (In 1932 komt hij nog niet voor). Uit het straatnamenregister van Rob Essers wordt duidelijk dat het een hernummering betreft en dat Prins Hendrikstraat 26 in september 1944 tijdens oorlogshandelingen is verwoest.

Zoals hierboven te lezen, komt J.P.G. Poos vervolgens voor op de Heutszstraat 6.

In ieder geval komt J. Poos, Prins Hendrikstraat 20 nog in het Adresboek van 1966 voor.

Sengers

Sengers, toegangspoort Glashuis, 1970-1975 (Toon Opsteegh via F71939 RAN)
Sengers, toegangspoort Glashuis, 1970-1975 (Toon Opsteegh via F71939 RAN)

Op en foto uit 1985 is te zien dat hier nog steeds Sengers staat: F62310 en daarbij is tevens de lichtblauwe kleur te zien. Het is mij onbekend om welke Sengers dit gaat: de Modezaak op de Lange Hezelstraat of de bandenzaak gaat.

In het artikel van Noviomagus (waarschijnlijk uit de jaren 0) is het bord verweerd, maar heeft nog steeds een blauwe kleur. Nu is het al jaren wit geschilderd.

Erven van Daal De Beurs

Op de hoek Lange Hezelstraat – Bottelstraat zijn een muurschilderingen hersteld in de tijd dat café De Beurs nog een…

De Gaper, Linda Arts

2020, Hezelpoort/Lange Hezelstraat Nadat bewoners langere tijd hadden geklaagd over overlast en de smerigheid van de tunnel, besloot de gemeente…

Schildering Erven van Daal Lange Hezelstraat (Mei 2024)
#Nijmegen, Centrum, Hezelstraat, Kunstwerken

Erven van Daal De Beurs

Lange Hezelstraat 94

Schildering Erven van Daal Lange Hezelstraat (Mei 2024)
Schildering Erven van Daal Lange Hezelstraat (Mei 2024)

Op de hoek Lange Hezelstraat – Bottelstraat zijn een muurschilderingen hersteld in de tijd dat café De Beurs nog een stalhouderij was. Dit was een van de stalhouderijen rond de Lange Hezelstraat: hier konden mensen hun paarden/rijtuigen stallen of huren.

Het bovenste opschrift is: Café-Billiard De Erven P. van Daal”, daarna “De Beurs” en het onderste: “Stalling Verhuring van Paarden en Rijtuigen”.

Erven P. van Daal

Aankondiging veiling 12-6-1872 van Hezelstraat Wijk D. No. 106 (PGNC 2/6/1872)
Aankondiging veiling 12-6-1872 van Hezelstraat Wijk D. No. 106 (PGNC 2/6/1872)

De eerste door mij gevonden advertentie de “erven P. van Daal is in PGNC 2/6/1872″: mogelijk hebben ze dan al langer het huis gehad. Het betreft onder andere een bakkerij en uitspanning. Daarnaast hoort bij de koop en blok huizen van 10 woningen aan de Boddelstraat (Bottelstraat).

Advertentie verhuring van Paarden en Rijtuigen bij de Erven P. van Daal (PGNC 6/6/1880)
Advertentie verhuring van Paarden en Rijtuigen bij de Erven P. van Daal (PGNC 6/6/1880)

In 1887 is het briefhoofd J.A.Ph. van Ellekom, voorheen Erven P. van Daal, Hezelstraat No.82  voor een vergunning tot het aanleggen van ijzeren brug voor de stal uitkomend aan de Nieuwe Markt. Van Ellekom was getrouwd met Theodora Grada van Daal (Nijmegen, 13/3/1843), een van de kinderen/erfgenamen van P. van Daal (Bevolkingsregister 1880).

In 1896 en 1899 staat op Lange Hezelstraat 94 het café de Beurs J.A.Ph Ellekom in het Adresboek.

Van Bon

Stalhouderij en Hotel Café Bar 'de Beurs' op de hoek met de Bottelstraat van J.H.W. van Bon. Het pand diende tevens als slijterij en rijwielbergplaats, zoals blijkt uit de opschriften op de voorgevel. De ingang van de stalhouderij met de 'verhuring' van paarden en rijtuigen was gelegen aan de Nieuwe Markt , 1910-1913 (Auteursrechthouder P. van Bon via F26520 RAN Publiek Domein)
Stalhouderij en Hotel Café Bar ‘de Beurs’ op de hoek met de Bottelstraat van J.H.W. van Bon. Het pand diende tevens als slijterij en rijwielbergplaats, zoals blijkt uit de opschriften op de voorgevel. De ingang van de stalhouderij met de ‘verhuring’ van paarden en rijtuigen was gelegen aan de Nieuwe Markt , 1910-1913 (Auteursrechthouder P. van Bon via F26520 RAN Publiek Domein)

Begin 1900 neemt J.H.W. van Bon de zaak over van Ellekom. In april 1900 krijgt van Bon vergunning verkoop van sterkend drank in het klein. Het is “J.H.W. van Bon, te Beuningen” (De Gelderlander 19/4/1900). In De Gelderlander 27/5/1900 staat de vermelding dat van Bon het telefoonnummer van Ellekom heeft overgenomen.

Afgaande op de advertentie 1902 zijn er tevens rijtuigen te huur.

Advertentie rijtuigen te huur, van Bon, Lange Hezelstraat 94 (PGNC 29/8/1902)
Advertentie rijtuigen te huur, van Bon, Lange Hezelstraat 94 (PGNC 29/8/1902)

J.H.W. Van Bon komt met beroep “stalhouder” café “De Beurs” Lange Hezelstraat 94 voor tot en met het adresboek van 1910-1911

Nieuwe Markt 8: Stalhouderij en 'verhuring' van paarden en rijtuigen van J.H.W. van Bon (rechts), tevens eigenaar van Hotel Café Bar 'de Beurs' in de (Lange) Hezelstraat op de hoek met de Bottelstraat. Op en naast het paard (met de stalknecht) de drie zoons van Van Bon: Antoon, Theo en Herman, 1910-1913 (Auteursrechthouder B. van Bon via F26517 RAN Publiek Domein)
Nieuwe Markt 8: Stalhouderij en ‘verhuring’ van paarden en rijtuigen van J.H.W. van Bon (rechts), tevens eigenaar van Hotel Café Bar ‘de Beurs’ in de (Lange) Hezelstraat op de hoek met de Bottelstraat. Op en naast het paard (met de stalknecht) de drie zoons van Van Bon: Antoon, Theo en Herman, 1910-1913 (Auteursrechthouder B. van Bon via F26517 RAN Publiek Domein)

Voor de aanleg van de riolering is de onderstaande bouwtekening uit 1912 gevonden. Het gedeelte rechts van de trap naar de bovenverdieping is het café: deze had 2 ingangen, 1 naar de Tapperij en 1 naar de Koffijkamer. Opvallend is de behoorlijk grote telefoonkamer. Aan de achterkant bevindt zich een keuken.

Detail Bouwtekening, begane grond, datum dossier 20-7-1912 (D12.382756)
Detail Bouwtekening, begane grond; het rechter gedeelte is nummer 94, datum dossier 20-7-1912 (D12.382756)

Jansen & Ederveen

Overname door Jansen & Ederveen PGNC 14/4/1912
Overname door Jansen & Ederveen (PGNC 14/4/1912)

In 1912 neemt Jansen & Ederveen, stalhouders de firma over (PGNC 14/4/1912). Zij gebruiken het pand aan de Lange Hezelstraat als filiaal.

In 1912-1913 en 1913-1914 staat er geen “stalhouder” meer bij; wel is een van de vermelding in het adresboek 19-1914 “Hôtel, Café de Beurs”; dit is wel de enige keer dat er een hotel wordt genoemd welke gevonden is. Tot en met 1916 komt van Bon vervolgens nog voor.

In 1918 heeft stalhouderij en auto-verhuurinrchting Jansen & Ederveen (Waldeck Pyrmontsingel 69) een filiaal J.W.H. van Bon, Café de Beurs, Hezelstraat 94. In 1920 staat van Bon nog in het adresboek van 1920, maar mogelijk is de zaak dan al verkocht aan Bours

Hotel De Beurs van Bours

Advertentie Hotel de Bours Lange Hezelstraat 94 (De Gelderlander 9/7/1921)
Advertentie Hotel de Beurs Lange Hezelstraat 94 (De Gelderlander 9/7/1921)

In 1920 en 1921 zijn er advertenties van R. Bours gevonden. In de advertentie van De Gelderlander 9/7/1921 is het tevens een hotel, naast café-restaurant.

In 1926 wordt N. Bours, fabrikant op dit adres gevonden. J.W.H. van Bon komt dan voor op Nieuwe Markt 8 (dus het adres van de stalhouderij) als Centraal-Garage.

In 1940 komt H.J.A.H. van Bon, garagehouder voor op dit adres; in 1948, 1951 en 1955 is het caféhouder.

Er is nog niet onderzocht of en wat de relatie met Nieuwe Markt 10 (en 20) is, hier komen in 1940 A.F.J. v. Bon, chauffeur-monteur en J.H.W. van Bon, autohandelaar en Th.W.H. van Bon voor. In 1948 is  Th.W.H. van Bon, garagehouder op nummer 20; daarnaast woont in 1948 tevens mej. H.Th. W.M. op nummer 10. Ook in de adresboeken 1955, 1959 en 1963 komt van Bon in ieder geval op nummer 10 voor.

Op F5129 is een foto van het biljarten in “de Beurs van Piet de Haard” te zien uit 1978.

Het opschrift voor restauratie

Op onderstaande is het opschrift vóór restauratie te zien. Hoewl op het bovenste gedeelte J.H.W. van Bon in donkere letters duidelijker te herkennen zijn, zijn daarboven ook nog de lichte letters “Erven” te zien.

Opschrift: "Café Billard en Stalhouderij van Paarden en Rijtuigen ", op de hoek van het pand van Café-Bar De Beurs aan de Lange Hezelstraat, 1993 (Toon Opsteegh via F6381 RAN CCBYSA)
Opschrift: “Café Billard en Stalhouderij van Paarden en Rijtuigen “, op de hoek van het pand van Café-Bar De Beurs aan de Lange Hezelstraat, 1993 (Toon Opsteegh via F6381 RAN CCBYSA)

Hertogstraat 23 en 25 restaurant Gandhi gesloten (mei 2024)
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag, Geen categorie, Hertogstraat

Hertogstraat 23-25, Visch- en Kaashandel Jac. Wouters architect vd Boogaard

1913 Hertogstraat 23-25 (huidig; vroeger soms Hertogstraat 31 genoemd)

Hertogstraat 23 en 25 restaurant Gandhi gesloten (mei 2024)
Hertogstraat 23 en 25 – het lichte pand links naast de boom, restaurant Gandhi gesloten (mei 2024)

Veel Nijmegenaren zullen Hertogstraat 23-25 vooral kennen van het restaurant Gandhi. Het pand is echter gebouwd als 2e winkel voor de vis- en kaaswinkel Jac. Wouters in 1913, naar een ontwerp van architect van de Boogaard.

Een aantekening bij dit artikel: vanwege straatnaamveranderingen/adreshernummeringen wordt nog geen volledig overzicht gegeven van de eigenaren. Het artikel volgt hier de verbouwingen die aan het pand hebben plaats gevonden; het is dus mogelijk dat er in de loop der tijd eigenaren/gebruikers zijn geweest die geen verbouwing hebben doorgevoerd.

Visch- en Kaashandel Jac. Wouters, architect vd Boogaard

1913 (dan Hertogstraat 31 geheten)

Advertentie opening Wouters Hertogstraat 23 (De Gelderlander 9/5/1913)
Advertentie opening Wouters Hertogstraat 23 (De Gelderlander 9/5/1913)

Het pand is gebouwd als 2e winkel voor de vis- en kaaswinkel Jac. Wouters in 1913, naar een ontwerp van architect van de Boogaard.

Daarbij is opvallend dat de winkel slechts een klein deel van de begane grond betreft. Daarachter bevindt zich een huiskamer. En eveneens opvallend: vervolgens een open plaats, dan een keuken en salon. En vervolgens een tuin met daarachter een magazijn.

Plan voor het bouwen van een Winkelhuis met Magazijn en een afzonderlijk Bovenhuis aan de Hertogstraat te Nijmegen. Kad: bekend Sectie C No 4317 + 4318 (D12.383343) Hertogstraaat 23 en 25 (op dat moment Hertogstraat 31) Architect vd Boogaard
Plan voor het bouwen van een Winkelhuis met Magazijn en een afzonderlijk Bovenhuis aan de Hertogstraat te Nijmegen. Kad: bekend Sectie C No 4317 + 4318 (D12.383343)
Begane Grond: Plan voor het bouwen van een Winkelhuis met Magazijn en een afzonderlijk Bovenhuis aan de Hertogstraat te Nijmegen. Kad: bekend Sectie C No 4317 + 4318 (D12.383343) architect vd Boogaard
Begane Grond: Plan voor het bouwen van een Winkelhuis met Magazijn en een afzonderlijk Bovenhuis aan de Hertogstraat te Nijmegen. Kad: bekend Sectie C No 4317 + 4318 (D12.383343)

Waarschijnlijk betreft het gebouw met de “keuken en salon” een tweede woning, aangezien rechts van de winkel een gang is ingetekend. Maar mogelijk bestaat de begane grond uit 1 woning en is er daarnaast sprake van een bovenhuis.

Op de de eerste verdieping van het voorste stuk is tevens een keuken aanwezig, met daarnaast een aantal kamers. Echter: onder het gebouw zijn kelders aangebracht, waarbij onder een deel van de kelder onder de winkel de kelder van het “bovenhuis” is.

Op de tweede verdieping van het voorste gedeelte is een badkamer aanwezig. Daarnaast zijn er op deze verdieping 3 slaapkamers en een klein deel “zolder”.

Ook is er een badkamer op de eerste verdieping van het achterste gebouw. De eerste verdieping van dit stuk telt 2 slaapkamers en op de 2e verdieping nog eens 3 slaapkamers.

Bloem detail Hertogstraat 23-25 (mei 2024)
Bloem detail Hertogstraat 23-25 (mei 2024)
Pilaren, detail Hertogstraat 23 - 25 (mei 2024)
Pilaren, detail Hertogstraat 23 -25 (mei 2024)

Bij de opening

Wanneer de vis en kaaswinkel Wouters haar deuren in mei 1913 opent, schrijft het PGNC het hieronder staande artikel. Daarbij iets over de al genoemde hernummering: op een gegeven moment wordt Hertogstraat 31 (tijdelijk) gebruikt, waarschijnlijk ook (en mogelijk als gevolg van het adres Hersteeg 31, zoals de Hertogstraat tijdelijk is genoemd. Dat verklaart tevens waarom Wouters in de advertentie hierboven huisnummer 23 noemt en het artikel 31:

Visch- en Kaashandel Jac. Wouters.

In het perceel Hertogstraat 31 heeft morgenavond de opening plaats van den tweeden winkel van den heer Jac. Wouters, die op de Zeigelbaan sinds vele jaren een drukbeklanten handel in visch- en kaas heeft. Het getuigt dus wel van vooruitgand in zaken, dat thans de tweede winkel in een ander stadsdeel zijn deuren voor de clientèle zal openstellen. De nieuwe winkel maakt zoowel uit- als inwendig een keurigen indruk en kan werkelijk voor eene model-inrichting op dit gebied gelden. Van verren afstands reeds trekken in groote vergulde letters de woorden >Kaas Visch< de aandacht van den wandelaar. De onderpui van den sierlijken gevel is geheel opgetrokken uit Beiersch graniet en de bovenbouw is in de kostbare Brucorner steen, terwijl bij de boogvormen in den gevel St. Même-steen is aangebracht. Treedt men den winkel binnen, dan wordt het oog aangenaam getroffen door het inderdaad schitterend interieur. De heer Wouters heeft geen kosten gespaard om met dezen nieuwen winkel uitstekend voor den dag te komen en het gebouw als het ware symbool te doen zijn van de degelijkheid zijner zaken. De vloer is met honderden Uljee-tegels ingelegd en stelt een Smyrna-tapijt voor. Verder ziet men in de wanden van den geheel steenen en marmeren toonbank en van den winkel zelf fraaie tegeltableaux met toepasselijke voorstellingen. Twee deze tableaux komen ook in den gevel voor. Keurig verf- en zeer mooi koperwerk, ook van de electrische verlichting, volmaken het geheel.

Achter in den wnkel is een kantoortje en vindt men drie porceleinen vuurklei bakken voor de verfrissching van de visch.

Ook de andere afdeelingen van den winkel munten uit door het samengaan van sierlijkheid en degelijkheid. De gangen hebben alle terrasso-vloeren, in het magazijn achter in het pand is een steenen ijskast gebouwd volgens het nieuwste systeem en ook de kaaskelder onder in den winkel is frisch en practisch ingericht.

Dat deze winkel aan de hoogste eischen omtrent hygiëne voldoet behoeft geen betoog.

Bij de opening morgenavond zullen in de etalage o.m. eenige Oceaan-visschen worden uitgestald, welke de belangstelling nog wel zullen verhoogen voor dit nieuwe pand, dat een sieraad voor de Hertogstraat is.

Wij laten hieronder de namen volgen van hen die aan den bouw en inrichting hebben meegewerkt. Het zijn de heeren van den Boogaard, architect; van de Wagt Sr., aannemer; G.W. Tesser, Oude Stadsgracht, schilder; Reuser-van Alfen, electrische installatie, allen alhier; leverancier der tegels Heystee Smit, Amsterdam.”  (PGNC 8/5/1913)

Verbouwing naar Café, architect Okhuijsen

1941

Verbouwing Perceel Hertogstraat No 23 Inrichting tot Cafe, Architect J.D.A. Okhuijsen, datum dossier 23-9-1941 (detail D12.405742)
Verbouwing Perceel Hertogstraat No 23 Inrichting tot Cafe, Architect J.D.A. Okhuijsen, datum dossier 23-9-1941 (detail D12.405742)

In 1941 vindt er een verbouwing naar een café plaats. Hiervan is J.D.A. Okhuijsen de architect. Er is nog niet onderzocht of er na Wouters nog een andere gebruiker van het pand is geweest. Aan de voorgevel vindt er geen wijziging plaats; het betreft vooral de verbouwing van de winkel tot Café-biljart. Daarbij wordt het gedeelte van de gang bij het café getrokken. Op de open plaats worden toiletten geplaatst.

Heropening cafe biljart Reinhard in 1946 (De Gelderlander 23/5/1946)
Heropening cafe biljart Reinhard in 1946 (De Gelderlander 23/5/1946)

1947: Verbouwing NV de Bijenkorf, met nummer 27, architecten Architecten D. en P. Benning

Hertogstraat 27 en 29 in 1952: Bij de begrafenis van de heer A.P. Keijser werden alle zaken van de familie Keijser in Nijmegen door de begrafenisstoet gepasseerd. Op de foto neemt het personeel van de Bijenkorf (die later aan de Burchtstraat werd gevestigd) afscheid met het uitreiken van bloemstukken. Antonius Petrus Keijser (de poppendokter van de Lange Hezelstraat 10) was de oprichter van N.V. de Bijenkorf en N.V. Handelsmij. TEPA (Molenstraat 52). Eigenaar van de Bijenkorf G. Keijser was de tweede zoon van de overledene, 1/9/1952 (J.F.M. Trum via GN18746 RAN CCBYSA)
Hertogstraat 27 en 29 in 1952: Bij de begrafenis van de heer A.P. Keijser werden alle zaken van de familie Keijser in Nijmegen door de begrafenisstoet gepasseerd. Op de foto neemt het personeel van de Bijenkorf (die later aan de Burchtstraat werd gevestigd) afscheid met het uitreiken van bloemstukken. Antonius Petrus Keijser (de poppendokter van de Lange Hezelstraat 10) was de oprichter van N.V. de Bijenkorf en N.V. Handelsmij. TEPA (Molenstraat 52). Eigenaar van de Bijenkorf G. Keijser was de tweede zoon van de overledene, 1/9/1952 (J.F.M. Trum via GN18746 RAN CCBYSA)

In 1947 vindt de verbouwing voor de Bijenkorf plaats (geen relatie met de bekende keten). De architecten zijn D. en P. Benning. Daarbij wordt de begane grond van nummer 27 bij de winkel getrokken. Het winkelgedeelte van nummer 23-25 krijgt een passage met aan weerskanten etalages. De openplaats en de bergingen achter het biljart worden als verkoopruimte bij de winkel getrokken. Daarachter komen toiletten. Het pakhuis blijft pakhuis.

Plan tot het uitbreiden van de percelen aan de Hertogstraat Nos 23-25 en 27 te Nijmegen, Architecten D. en P. Benning, datum dossier 14-3-1947 (D12.407398)
Plan tot het uitbreiden van de percelen aan de Hertogstraat Nos 23-25 en 27 te Nijmegen, Architecten D. en P. Benning, datum dossier 14-3-1947 (D12.407398)

Waar het biljart gedeelte zat, wordt de muren naar het winkelgedeelte van nummer 27 doorgebroken. De winkel op nummer 27 had al een eigen ingang rechts, deze blijft behouden.

De Bijenkorf had geen behoefte aan de café inventaris, advertentie De Gelderlander 21/4/1947
De Bijenkorf had geen behoefte aan de café inventaris, advertentie De Gelderlander 21/4/1947

Zie voor nummer 27 verder het volgende artikel:

De Bijenkorf zal hier tot 1952 haar winkel hebben. Daarna vindt de verhuizing plaats naar de nieuwbouw:

1976-1977 Verbouwing voor J. v.d. Hoek, architect P. Hermans

Plan voor het verbouwen van de winkel en het woonhuis aan de Hertogstraat 23-25 te Nijmegen v.r.v. de WelEd. Heer J. v.d. Hoek, wonend Grotestraat 6 te Cuijk, P. Hermans architekt, datum tekening 4-12-1976 (D12.509152)
Plan voor het verbouwen van de winkel en het woonhuis aan de Hertogstraat 23-25 te Nijmegen v.r.v. de WelEd. Heer J. v.d. Hoek, wonend Grotestraat 6 te Cuijk, P. Hermans architekt, datum tekening 4-12-1976 (D12.509152)

De volgende verbouwing is uit 1976/1977. (Behalve een verbouwing van de achterkant in 1959). Dan wordt het pand Hertogstraat 23-25 weer een winkel zonder de doorbraak met nummer 27.

Het betreft vooral de verbouwing van de begane grond: de passage met de etalages wordt bij de winkel zelf getrokken. Een deel van het achterste gedeelte van de winkel wordt magazijn en verblijfsruimte.

(Ook al zijn de gegevens openbaar, ik wil op deze plaats vanwege privacy de bouwtekeningen niet verder publiceren).

Vervolg

In 1984 zit Noviomagum in het pand; In de richting van de Hertogstraat, 25 mei 1984 (Ber van Haren via kn13363-6 RAN CCO)
In 1984 zit Noviomagum in het pand; In de richting van de Hertogstraat, 25 mei 1984
(Ber van Haren via kn13363-6 RAN CCO)

Volgende verbouwingen vinden in ieder geval plaats in 1980 (veranderen winkel tot horecabedrijf) en 2009 (veranderen winkelpui en entree bovenwoningen).

Er is niet onderzocht wat de verdere geschiedenis van het gebouw is. In ieder geval zit in 1984 Noviomagum in het pand.

Jarenlang heeft hier Indiaas restaurant Gandhi gezeten, op dit moment (mei 2024) is het restaurant gesloten.

Gemeentelijk Monument

Het pand is een gemeentelijk monument. Als waardering:

“Architectuurhistorisch van waarde vanwege de kwaliteit van het ontwerp en als voorbeeld van een vroeg twintigste-eeuws woon-winkelpand in de art nouveau trant. De voorgevel heeft een eenvoudige en evenwichtige uitstraling en kent een precieze detaillering. Het pand heeft stedenbouwkundige waarde als kenmerkend onderdeel van de aaneengesloten gevelwand van de Hertogstraat en als een van de weinige vooroorlogse gebouwen die in dit deel van de stad bewaard zijn gebleven. De vormgeving van het woonhuis en de winkelpui met art nouveaukenmerken weerspiegelt de ontwikkeling van het winkelapparaat in de vroege twintigste eeuw en geeft het pand daarmee cultuurhistorische waarde. Dat de historische parcellering grotendeels behouden is en het pand deel uitmaakt van een aaneengesloten rij panden van vóór de Tweede Wereldoorlog maken dat het pand bouwhistorisch een indicatieve waarde heeft.”

J.D.A. Okhuysen, architect

Johannes Damianus Antonius Okhuysen (of Okhuijsen, Nijmegen, 11-10-1905 – 15-9-1983) lijkt vooral als architect van de wederopbouw veel gebouwen in…

Hertogstraat 27 en 29 architect Claase
#Nijmegen, Centrum, Hertogstraat

Hertogstraat 27 en 29 architect Claase

1904 Hertogstraat 27 en 29

Hertogstraat 27 en 29 architect Claase
Voormalig bloemenwinkel Gerretsen & Valeton, Hertogstraat 27 (en daarnaast 29) (mei 2024)

In mei 1904 ontwerpt architect Claase een winkelhuis en woonhuis aan de Hertogstraat (27 en 29). De opdrachtgevers zijn de gebroeders Faazen, die wonen op nummer 27 en ook in de nieuwbouw op nummer 29 zullen gaan wonen. In november 1904 opent de bloemisterij Gerretsen en Valeton op nummer 27. Opvallend aan de het pand zijn de kleurrijke bloementegels. Jarenlang heeft bovendien de Wildcentrale in deze winkel gezeten.

De eerste luifel is nummer Hertogstraat nummer 27; Hertogstraat gezien in de richting van het Kelfkensbos, links het Wintersoord, 1910 (J.H. Schaefer via F14527 RAN)
De eerste luifel is Hertogstraat nummer 27; Hertogstraat gezien in de richting van het Kelfkensbos, links het Wintersoord, 1910 (J.H. Schaefer via F14527 RAN)

In het PGNC 27/5/1904 staat de aankondiging van de aanbesteding van “Het amoveeren van perceel No. 29 aan de Hertogstraat en daar ter plaatse weder bouwen van een Woon- en Winkelhuis, voor rekening van de Heeren A. en J. Faazen”.

Winkelhuis en Woonhuis voor de Heeren Faazen aan de Hertogstraat no 29, architect Claase, datum tekening mei 1904 (D12.378739)
Winkelhuis en Woonhuis voor de Heeren Faazen aan de Hertogstraat no 29, architect Claase, datum tekening mei 1904 (D12.378739)

Aan de indeling is te zien dat de begane grond links bestemd is voor een winkel met daarbij een werkkamer en rechts een woonfunctie heeft. Uit de bouwtekening D12.378739 blijkt verder dat de eerste en tweede verdiepingen ingedeeld zijn als woningen.

Winkelhuis en Woonhuis voor de Heeren Faazen aan de Hertogstraat no 29, architect Claase, datum tekening mei 1904 (D12.378738)
Winkelhuis en Woonhuis voor de Heeren Faazen aan de Hertogstraat no 29, architect Claase, datum tekening mei 1904 (D12.378738)

Kleurrijke tegels met bloemen

Tegeltableau bloemen Hertogstraat 27 (mei 2024)
Tegeltableau bloemen Hertogstraat 27 (mei 2024)

Een opvallend element van deze panden zijn de tegels met bloemen. Deze lijken in D12.378739 nog niet te zijn ingetekend. Het is mij nog onbekend wat de reden is van de bloementegels, een aantal mogelijkheden:

  • Vanwege bloemisterij Gerretsen & Valeton: mogelijk was vanaf het begin bekend -zij hadden daarvoor hun winkel op Hertogstraat 3- dat zij hun winkel op nummer 27 zouden vestigen of hebben zij op enig moment de tegels laten aanbrengen. Dit lijkt het meest waarschijnlijk, aangezien in ieder geval tot de Tweede Wereldoorlog hier de bloemenzaak was gevestigd;
  • Vanwege de vroegere landbouwfunctie van deze plek: de gebroeders Faazen staan in het adresboek van onder andere 1903 als “landbouwer” in het adresboek; nummer 27 is een “stal”;
  • Een andere reden, bijvoorbeeld puur decoratie
Tegeltableaus Hertogstraat  29 (mei 2024)
Tegeltableaus Hertogstraat 29 (mei 2024)

Opvallend is dat op de foto uit 1910 de bloementegels nog niet lijken te zijn aangebracht. Ook op de ansichtkaart van de kwekerij (zie hieronder) zijn er geen tegels te zien. Een andere mogelijk is dat de tegels op dat moment zijn overgeschilderd.

Ook op de foto uit 1910 lijken er nog geen bloementegels te zijn aangebracht

Bloemisterij Gerretsen & Valeton

In november 1904 verhuist bloemisterij Gerretsen & Valeton naar de Hertogstraat no. 27. De eigendomsverhouding is nog niet achterhaald: of Gerretsen & Valeton de eigenaar of huurder van het gebouw waren. Het PGNC over de opening:

Bloemenmagazijn Gerretsen & Valeton.

De firma Gerretsen & Valaton, de welbekende bloemisten, die hunne uitgestrekte kweekerij te Hees hebben, hebben heden hun magazijn in de Hertogstraat no. 3 verplaatst naar het perceel no. 27 diezelfde straat, een ruim en luchtig pand, dat volkomen aan de eischen voor dit veelomvattend vak voldoet. Het net ingerichte magazijn beantwoordt ten volle aan de eischen des tijds en van de branche en is in staat een welriekende bloemenschat en de uitgebreidste plantensorteering te bewaren. De naam der firma Gerretsen & Valeton is een zoo gevestigde, dat hierop zeker niet nader de aandacht behoeft te worden gevestigd; als voorheen weet men nu waar het adres is wanneer men iets zeer artistieks en goeds op dit gebied wil verkrijgen.” (PGNC 24/11/1904).

Vooraf: Hertogstraat 3

Advertentie opening Gerretsen & Valeton in Hertogstraat 3 (De Gelderlander)a 23/4/1901
Advertentie opening Gerretsen & Valeton in Hertogstraat 3 (De Gelderlander)a 23/4/1901

Op 23 april 1901 openen Gerretsen en Valeton hun bloemenmagazijn in Hertogstraat 3.

Burkens in de V.O.F.

Op 1-10-1903 wordt de vennootschap ontbonden; Gerretsen is dan bloemist te Nijmegen, Valeton te Hees https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=6-1&index=74&imgid=2325878281&id=2284724447 En vervangen door een v.o.f. waarbij tevens Pieter Coenraad Burkens vennoot is (Actenummer 2502,  Archiefnummer 449, Inventarisnummer 93).

De V.O.F. bestaande uit Gerretsen, Valeton en Burkens “bloemisten en boomkweekers te Hees” kopen op 5-10-1903 “een boomgaard onder Hees gelegen, op een perceelsgewijzen kadastralen legger van Neerbosch bekend, in Sectie B. nummer 1168, groot negen en tachtig aren vijftig centiaren,” voor 5.500 gulden. Vervolgens koopt, in hetzelfde contract, het onroerend goed van de V.O.F. (? Waarom dan niet rechtstreeks?) (Actenummer 4901, Archiefnummer 442, Inventarisnummer 175)

Op 1-10-1904 gaat de V.O.F. een hypotheek van 25.000 gulden aan bij de Zeeuwsche Hypotheekbank via Dirk Jan Haspels. Als onderpand brengen zij: “twee huizen, tuin, boomgaard en oranjerie gelegen te Hees, Kadastraal bekend gemeente Neerbosch in Sectie B Nummer 1168 groot negen en tachtig aren vijftig centiaren en 1793 groot zes en zestig aren negentig centiaren. (Actnummer 2730, Archiefnummer 449, Intentarisnummer 100)

Kwekerij in Hees

Gerretsen & Valeton, 1910 (F32438 RAN)
Gerretsen & Valeton (F32438 RAN)

Zij hebben hun kwekerij in Hees. De bijbehorende woningen bestaan nog steeds: de huidige adressen zijn Schependomlaan 36 en 46 (beiden gemeentelijke monument).

Momenteel ben ik nog bezig met het verzamelen van gegevens van Schependomlaan 36 en 46. Opvallend genoeg heb ik tot nu toe geen contract gevonden waarbij Gerretsen en Valeton eigenaar zijn van de winkel. Na het overlijden van Gerretsen in 1910, gaat Valeton voor zichzelf verder. Daarbij gaat hij een N.V. aan met P.F. Marttin. Marttin, en daarna zijn zoon, lijken in de jaren 20 eigenaar geworden te zijn van de winkel.

In ieder geval komt de heer Marttin in 1915 voor als directeur van de firma Gerretsen en Valton. Hij heeft dan “weêr een proeve gegeven van “het thema te kunnen variëren”. Ter ere van de verjaardag van Koningin Wilhelmina heeft hij de etalage in de vorm van een soort pergola (PGNC 1/9/1915).

Gerva

Advertentie Bloemensalon Gerva van P. Martinn (PGNC 29/8/1931)
Advertentie Bloemensalon Gerva van P. Martinn (PGNC 29/8/1931)

Vanaf in ieder geval PGNC 6/7/1929 wordt de Bloemensalon Gerva genoemd (een samentrekking van Gerrets en Valeton).

Bern. Marttin

Advertentie Gerva door B. Marttin (PGNC 1/10/1936)
Advertentie Gerva door B. Marttin (PGNC 1/10/1936)

Zoon B.F. Marttin komt in het Adresboek van 1932 voor het eerst voor (evenals een aantal andere Marttins). Ook geschreven als Bern. Marttin (PGNC 22/12/1936).

In 1936 laat hij de winkel moderniseren:

Het Bloemenmagazijn “Gerva” gemoderniseerd

Het pleit voor den heer B. Marttin, directeur van het bekende bloemenmagazijn “Gerva” aan de Hertogstraat, dat hij terdege heeft ingezien, dat het wel aangenaam is een zaak te hebben die kan bogen op een 35-jarige uitstekende reputatie, maar dat het wel eens zeer gewenscht kan zijn om die zaak, wat inrichting een aankleeding betreft, een verjongingskuur te doen ondergaan. De eischen, die er aan een zaak van standing gesteld worden, hebben zich immers de laatste jaren zeer sterk gewijzigd. De heer Marttin heeft de consequentie daarvan aanvaard en zoo zien wij thans dit oude Nijmeegsche bloemenhuis verjongd weer terug. Het is wel sterk in zijn voordeel veranderd door de plaats gehad hebbende moderniseering. Ongetwijfeld maakte het winkelinterieur vreoger een stemmigen, voornamen indruk, maar toch: het was er wel wat somber. Thans is echter juist het tegenovergestelde het geval. Wat is hier alles veel lichter geworden dank zij de in het wit gehouden wandbekleeding en het wegbreken van een verbindingstuk tusschen voor- en achtergedeelte, wat grooteren licht-inval mogelijk maakte. De zaak ziet er thans frisch en fleurig uit, niet het minst door een schat van bloemstukken, waaronder ware kunststukjes zijn. Het kan wel niet anders of nog meer dan voorheen zal bloemenmagazijn “Gerva” een gewild adres zijn voor wie prijs stelt op een prettige sfeer in den winkel en goede uitvoering van zijn opdrachten.

En tot slot nog allen lof voor de Studio Bos aan de Mariënbugschestraat, die deze modereniseering tot stand bracht.” (PGNC 2/10/1936)

De tot nu toe laatste gevonden advertentie van bloemenmagazijn is in PGNC 28/9/1942, waarin een loopjongen wordt gevraagd.

Gevonden adressen

Hieronder staan de tot nu toe gevonden adressen weergeven die betrekking hebben op de beide “Gerretsen & Valeton”‘s:

NaamOmschrijvingAdresAdresboek
Gerretsen & ValetonBloemenmagazijnHertogstraat 31902, 1903
H.A. GerretsenFirma Gerretsen en Valeton, handelskwekerijHees Kerkstraat 84a1902, 1903
H.C. ValetonFirma Gerretsen & Valeton, bloemistHees 841902, 1903
ValetonFirma Gerretsen & Valeton, bloemenmagazijnHertogstraat 31902, 1903, 1905, 1907
ValetonFirma Gerretsen & Valeton, bloemenmagazijnHertogstraat 271907, 1909, 1910
Stal Hertogstraat 271902, 1903
J. Faazen Hertogstraat 291902
J en A. FaazenLandbouwer in 1903; A. is landbouwer in 1907Hertogstraat 291903, 1907, 1908, 1920
    
Gerretsen & ValetonBloemenmagazijnHertogstraat 271905
H.A. GerretsenFirma Gerretsen en Valeton, handelskweekerijHees, Kerkstraat 84a1905
H.A. GerretsenFirma Gerretsen en Valeton, bloemist of bloemenwinkelHertogstraat 271907, 1909
H.A. Gerretsen Hertogstraat 271908
Wed. H.A. GerretsenWeduwe van de bloemist?Hoogstraatje 11905
H.C. ValetonFirma Gerretsen & Valeton, bloemistHees 841905, 1907, 1909
W. Faazen3 familieleden?Hertogstraat 291907
H.C. ValetonFirma Gerretsen & Valeton, bloemistDorpstraat 461910, 1912-1913, 1913-1914, 1914-1915,
    
P.F. MartinbloemistHertogstraat 331910-1911, 1920  
P.F. Martin/Martijn/MarttinBloemistHersteeg 331912, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1916, 1918, 1922, 1924
Gerretsen & ValetonBloemensalonHersteeg 331912, 1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1924  
Gerretsen & ValetonBloemenmagazijnHertogstraat 331913-1914, 1915-1916, 1916, 1918, 1920, 1922, 1926  
Wed. H.A. GerretsenGeb. JanssenFransche plaats 31912
Gerretsen & ValetonFirma, handelskweekerijDorpstraat 36 Hees1912, 1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1916, 1922    
Gerretsen & ValetonTuinarchitectMesdagstraat 711922
Gerretsen & ValetonhandelskweekerijDorpstraat 46 Hees1924
N.V. Gerretsen & Valeton’s BloemenmagazijnP.F. MartinHertogstraat 331924, 1926
Gerretsen & Valeton’s Bloemenmag. Kweekerij Wolfkuilscheweg 1891926
Fa. Gerretsen & ValetonHandelskweekwerijDorpsstraat 46 Hees1926, 1928, 1932, 1934
Gerretsen & Valeton’s Bloemenmag. en Kweekerij Hertogstraat 331928
Gerretsen & Valeton’s Bloemenmag. en KweekerijIn 1932 staat op 1 plek erbij: N.V. Bloemisterij  P.F. Martin Hertogstraat271932, 1934
GervaBloemenmagazijn, kweekerij, tuinaanlegHertogstraat 271932, 1934, 1936, 1938, 1940
Kantoor “Gerva” Wolfskuilscheweg 1891932, 1934, 1936
    
B.F. MartinBloemistHertogstraat 271932
J.D. MartinBinder; in 1934 bloemistHertogstraat 271932, 1934, 1936
P.F. MartinBloemistHertogstraat 271932, 1934
Wed. P.F. MartinGeb. W. ToepoelHertogstraat 271936
B.F. MartinkweekerWolfskuilscheweg 1911934, 1936
B.F. MartinkweekerHertogstraat 271940

1944: Noodwinkel de Bijenkorf

Hertogstraat 27 en 29 in 1952: Bij de begrafenis van de heer A.P. Keijser werden alle zaken van de familie Keijser in Nijmegen door de begrafenisstoet gepasseerd. Op de foto neemt het personeel van de Bijenkorf (die later aan de Burchtstraat werd gevestigd) afscheid met het uitreiken van bloemstukken. Antonius Petrus Keijser (de poppendokter van de Lange Hezelstraat 10) was de oprichter van N.V. de Bijenkorf en N.V. Handelsmij. TEPA (Molenstraat 52). Eigenaar van de Bijenkorf G. Keijser was de tweede zoon van de overledene, 1/9/1952 (J.F.M. Trum via GN18746 RAN CCBYSA)
Hertogstraat 27 en 29 in 1952: Bij de begrafenis van de heer A.P. Keijser werden alle zaken van de familie Keijser in Nijmegen door de begrafenisstoet gepasseerd. Op de foto neemt het personeel van de Bijenkorf (die later aan de Burchtstraat werd gevestigd) afscheid met het uitreiken van bloemstukken. Antonius Petrus Keijser (de poppendokter van de Lange Hezelstraat 10) was de oprichter van N.V. de Bijenkorf en N.V. Handelsmij. TEPA (Molenstraat 52). Eigenaar van de Bijenkorf G. Keijser was de tweede zoon van de overledene, 1/9/1952 (J.F.M. Trum via GN18746 RAN CCBYSA)

In ieder geval heeft de Bijenkorf in november 1945 hier haar winkel (De Gelderlander 22/11/1945). Dit was een noodwinkel, nadat het bombardement van februari 1944 de winkel op de Stikke Hezelstraat had verwoest en vervolgens de nieuwe winkel op de Lange Burchtstraat in september 1944 in vlammen opging.

In 1951 breidt zij uit door de noodwinkel Hertogstraat 8, waar voorheen kokzaak Draper gevestigd was, over te nemen. In 1954 verhuist de Bijenkorf naar de nieuwbouw van de Burchtstraat. Zie onderstaand artikel, waarbij tevens een foto van de noodwinkel is opgenomen:

Poelier De Wildcentrale

Tegenwoordig is al jarenlang poelier De Wildcentrale in dit pand gevestigd.

Poelier Wildcentrale Hertogstraat 27 en 29, 1989 (Ber van Haren via ZN35960 CCO)
Poelier Wildcentrale Hertogstraat 27 en 29, 1989 (Ber van Haren via ZN35960 CCO)

Gemeentelijk monument

Het pand is een gemeentelijk monument: “Samen met het naastgelegen woonhuis fraai voorbeeld van Jugendstil bebouwing. Interessant als voorbeeld van de gemengde bebouwing van de randstraten van het centrumgebied met naast elkaar woon- en winkelbestemming.”

B.J.C. Claase, architect van de Jozefkerk

Architect Bernardus Joannes Claase (Rotterdam, 14 september 1862 – Nijmegen, 29 januari 1919). Zijn bekendste werk is de St.Jozefkerk aan…

Groesbeekseweg 23 architect Claase

IN 1897/1898 ontwerpt architect Claase 2 woonhuizen op de hoek Groesbeekseweg en Guyotstraat voor de heer Burgers.

Albert Heijn; Gezien ter hoogte van de Stockumstraat. Links op de achtergrond de Platenmakersstraat, 1939 (ir. J.G. Deur via F15383 RAN CCBYSA)
#Nijmegen, Burchtstraat, Centrum

Albert Heijn Burchtstraat

1934 Burchtstraat 53 (huidig)

Albert Heijn; Gezien ter hoogte van de Stockumstraat. Links op de achtergrond de Platenmakersstraat, 1939 (ir. J.G. Deur via F15383 RAN CCBYSA)
Albert Heijn; Gezien ter hoogte van de Stockumstraat. Links op de achtergrond de Platenmakersstraat, 1939 (ir. J.G. Deur via F15383 RAN CCBYSA)

In 1934 verhuist Albert Heijn van de winkel op de “hoek Burchtstraat-Stokkumsestraat” naar het verbouwde pand op de Burchtstraat, met huidig nummer 53. De winkel werd tijdens het bombardement verwoest en zou een nieuwe, moderne voorgevel krijgen. Het gebouw is echter al veel ouder dan de 20e eeuw: het is in ieder geval bekend in de 14e eeuw en zal vanwege de aanwezigheid van middeleeuwse resten op de monumentenlijst worden geplaatst.

Vooraf, 1895: Muziekhandel Polak

"Bestaande toestand", bouwtekening in verband met de verbouwing 1934 (D12.400358)
“Bestaande toestand”, bouwtekening in verband met de verbouwing 1934 (D12.400358)

Voordat Albert Heijn zich in dit pand vestigde, was het de muziekhandel van Philip Polak. Hij  had vanaf 1895 hier zijn winkel gehad, nadat hij uit de Augustijnenstraat was verhuisd.

Nijmegen, 19. November.

Al weder is in de Burchtstraat een nieuw magazijn geopend en wel dat van den heer Philip Polak, die zijn uitgebreiden muziekhandel van de Augustijnenstraat naar de Burchtstraat No. 35 heeft overgebracht. Behalve een groot assortiment piano’s, orgels en strijkinstrumenten vindt men in dit magazijn een groote collectie muziek, verder speeldoozen in alle genres, snaren, enz. Ook voor de St.-Nicolaas zijn een aantal fantasie-artikelen met muziek voorhanden, die zeker vele koopers zullen vinden. De heer Polak had stellig geen beteren stand voor zijn handel kunnen vinden. Wij hopen, dat spoedig alle muziekbeoefenaars uit Nijmegen en de omstreken den weg naar zijn magazijn zullen weten te vinden.” (PGNC 20/11/1895)

1934: verbouwing en verhuizing van Albert Heijn

Filiaal: Nijmegen Verbouwing perceel Lange Burghstraat Winkelpui, Zaandam N.V. Alb. Heijn, datum tekening 8 juni 1934 (D12.400359)
Filiaal: Nijmegen Verbouwing perceel Lange Burghstraat Winkelpui, Zaandam N.V. Alb. Heijn, datum tekening 8 juni 1934 (D12.400359)
Verbouwing perceel Lange Burghstraat te Nijmegen Kad. Sectie C. No 5293 voor de N.V. Alb. Heijn Z/dam, datum tekening mei 1934 (D12.400358)
Verbouwing perceel Lange Burghstraat te Nijmegen Kad. Sectie C. No 5293 voor de N.V. Alb. Heijn Z/dam, datum tekening mei 1934 (D12.400358)
Verbouwing perceel Lange Burghstraat te Nijmegen Kad. Sectie C. No 5293 voor de N.V. Alb. Heijn Z/dam, datum tekening mei 1934 (D12.400358)
Verbouwing perceel Lange Burghstraat te Nijmegen Kad. Sectie C. No 5293 voor de N.V. Alb. Heijn Z/dam, datum tekening mei 1934 (D12.400358)

De verbouwing is ontworpen door de eigen architecten van Albert Heijn. De belangrijkste verbouwing lijkt de voorkant te betreffen, waar van 2 winkels 1 winkel is gemaakt.

Daarbij lijkt het pannendak vervangen te zijn door een plat dak.

De opening

De Gelderlander over de opening in oktober 1934:

Albert Heijn.

Hedenmiddag werd de nieuwe winkel Albert Heijn in de Lange Burchtstraat 21 geopend.

Het is een opvallende overgang van een eenvoudigen winkel op den hoek Lange Burchtstraat-Stokkumstraatje, nu naar het kapitale pand, waarin eerst de muziekhandel der firma Polak was gevestigd.

De architect der firma Albert Heijn heeft de pui grondig veranderd en er zoo’n frisch uitzicht aan gegeven, dat de Lange Burchtstraat er op vooruitgegaan is.

Advertentie Heropenin0g; Albert Heijn noemt zowel de adressen Lange Burchtstraat 21 als 27 (PGNC 30/10/1934)
Advertentie Heropenin0g; Albert Heijn noemt zowel de adressen Lange Burchtstraat 21 als 27 (PGNC 30/10/1934)

De nieuwe winkel van Albert Heijn is geheel naar de eischen des tijds ingericht- zoo hygiënisch als bouwkundig.

Er kwamen (twee groote winkelramen, waarvoor de kwaliteitsartikelen tot volle recht kunnen komen.

Binnen is de winkel geheel betegeld in lichte tinten. Marmeren toonbanken met ingebouwde vitrines, welke een weelde aan waren toonen, sluiten de winkel af van de wanden met de tallooze vakken en bakken. Alle winkelbakken zijn afgedekt.

Bij de nieuwen winkel is nu ook een vleeschafdeeling gevoegd.

In deze afdeeling is een speciale koelinrichting aangebracht, waarin de fijnste vleeschwaren frisch gehouden worden.

Het is een lust in den nieuwen winkel rond te kijken- eerst nu komen de A.H.-artikelen tot volle recht.

Het doel der firma Albert Heijn is de beste kwaliteiten te leveren tegen langst mogelijken prijs.

Zij wordt daartoe in staat gesteld doordat de meeste artikelen in eigen fabrieken klaar gemaakt en verpakt worden te Zaandam, waar ook de contrôle is op alle artikelen, welke naar de A. Heijn-winkels- ongeveer tweehonderd in het land- gaan.

In Zaandam is gevestigd een koek- en banketfabriek, een cacao-chocoladefabriek, een biscuitfabriek en een voor suikerwerken.

Verder zijn in Zaandam ingericht eigen koffiebranderijen, een theemeleerinrichting en eigen afdeelingen voor het reinigen en sorteeren van peulvruchten en zaden.

In totaal werken er in Zaandam ongeveer 600 arbeiders in de A. Heijn-fabrieken.

De eerste A. Heijn-winkel werd te Oostzaan geopend: nu bijna een halve eeuw geleden- thans bezit Albert Heijn over het geheele land 200 winkels. De eerste fabriek der uitgebreide A. Heijn-industrie werd 40 jaar geleden gebouwd.

Wij zijn hier voor een industriëele onderneming van groot formaa.

De verbouwing te Nijmegen werd uitgevoerd naar eigen A. Heijn-architectonisch ontwerp door de firma Brand alhier.

De firma Ruikes verzorgde de electriciteitsvoorziening en de firma Bökkerink het frissche schilderwerk.

Door bemiddeling van de heer N.S. Verbeek, makelaar, werd indertijd het pand van de firma Polak aangekocht voor de firma Albert Heijn.” (De Gelderlander 31/10/1934)

Bombardement februari 1944

De verwoeste Albert Heijn; Opruimingswerkzaamheden na de verwoestingen van het bombardement 22 februari 1944. Rechts Albert Heijn met links daarvan de Urquelle Stube, na de oorlog Old Dutch geheten, met links daarvan Ockhuizen Lunchroom. Op de achtergrond zichtbaar de splitsing van de Platenmakersstraat (rechts) en de Korte Burchtstraat (links), 22-2-1944 (Gn114 RAN)
De verwoeste Albert Heijn; Opruimingswerkzaamheden na de verwoestingen van het bombardement 22 februari 1944. Rechts Albert Heijn met links daarvan de Urquelle Stube, na de oorlog Old Dutch geheten, met links daarvan Ockhuizen Lunchroom. Op de achtergrond zichtbaar de splitsing van de Platenmakersstraat (rechts) en de Korte Burchtstraat (links), 22-2-1944 (Gn114 RAN)

Tijdens het bombardement van 22 februari 1944 raakte Albert Heijn en de panden daaromheen beschadigd. Maar niet totaal verwoest, zoals zoveel panden. In 1944 vindt de heropening van de winkel plaats.

Heropening Albert Heijn Lange Burchtstraat 1944  (PGNC 4-3-1944)
Heropening Albert Heijn Lange Burchtstraat 1944 (PGNC 4-3-1944)

Een foto uit 1953 is te zien op GN1786.

"Bestaande toestand" Albert Heijn Burchtstraat, datum tekening 22-3-1956 (D12.427103)
“Bestaande toestand” Albert Heijn Burchtstraat, datum tekening 22-3-1956 (D12.427103)

1957: Verbouwing Albert Heijn naar 1 open ruimte

In het Bouwdossier zijn 2 dossiers te vinden uit 1957: een met “Veranderen winkelpand” met datum 3-4-1957 en 1 met “Wijzigen bouwen winkelpand” met datum 11-12-1957. Afgaande op dit dossier lijkt dat het pand na 1934 niet meer is gewijzigd (een andere mogelijkheid is echter dat Albert Heijn in 1944 een noodverbouwing heeft laten uitvoeren). Ook de weergegeven indeling is die van 1934. Wanneer de bestaande toestand wordt vergeleken met de foto uit 1953, GN1786, zijn er toch afwijkingen te zien. De meest opvallende is dat de bogen boven de ramen op de eerste verdieping zijn verdwenen.

De wijziging in het bouwdossier van 1957 lijkt vooral technische uitwerkingen te betreffen. Ook hier is het Bouwbureau van Albert Heijn N.V. Zaandam de architect.

Voorgevel  verbouwing Albert Hein Burchtstraat, Datum tekening 21-2-1957 (D12.427104)
Voorgevel verbouwing Albert Hein Burchtstraat, Datum tekening 21-2-1957

Bij de voorgevel is de gevel van de begane grond gewijzigd. Op basis van de “bestaande toestand” bij de verbouwing in 1983 is voor D12.427109 gekozen als tekening om de indeling weer te geven (zie hieronder. Het verschil met D12.427104 lijkt vooral te bestaan in de plaatsen van de zuilen).

Opvallend is dat het nu gaat om een grote, open winkel. Een deel van het magazijn is naar de 2e verdieping verplaatst,

Voorgevel verbouwing Albert Hein Burchtstraat, Datum tekening 22-3-1956  (D12.427109)
Voorgevel verbouwing Albert Hein Burchtstraat, Datum tekening 22-3-1956 (D12.427109)

In ieder geval is het pand in 1960 nog een Albert Heijn, zie de foto: F15447.

Vervolg

Burchtstraat 53, juli 2019 (Google Streetview)
Burchtstraat 53, juli 2019 (Google Streetview)

Er is verder niet uitputtend onderzocht wat de geschiedenis van het pand daarna is geweest.

In 1983 vindt de verbouwing van het pand plaats voor Gebr. Voss naar ontwerp van Keijsers interieurs en timmerwerken b.v. Daarbij is het opvallend dat ook bij de “bestaande toestand” de verdiepingen lijken op de huidige situatie met strakke, rechthoekige ramen; terwijl op de bouwtekening uit 1957 nog ramen met bogen waren ingetekend.

Daarnaast heeft in ieder geval in 1994 en 2009 een verbouwing aan de voorgevel plaats gevonden (die -ook al betreft het openbare documenten- hier vanwege privacy niet verder zullen worden behandeld).

Middeleeuws pand, gemeentelijke monumentenlijst

Tegenwoordig (april 2024) zit het Kruidvat in pand. De geschiedenis van dit gebouw gaat echter veel verder terug dan de 20e eeuw. Het huis is al bekend in de 14e eeuw.

Middeleeuws huis

Omroep Gelderland: “een groot 14e eeuws huis, mogelijk in de vorm van een stadskasteel, dat later onder meer de roemruchte 16e-eeuwse taveerne Rodeburcht huisvestte. Later bood het pand onderdak aan de verzameling Romeinse oudheden van Mr. Johan In de Betouw. In het tot in den treure verbouwde pand bevinden zich nog bouwkundige resten uit vele eeuwen, aldus de gemeente Nijmegen.”

Op gemeentelijke monumentenlijst

In 2015 is het een van de 10 gebouwen die op de gemeentelijke monumentenlijst zullen worden geplaatst. De procedure om het gebouw op de monumentenlijst te krijgen is het gevolg van de in 2010 vastgestelde bouwhistorische waardenkaart van Nijmegen. Hierop is alle belangrike hsitorische bebouwing ingetekend. Het gaat dan niet alleen om de voorgevel, maar ook om bouwkundige resten in de rest van het pand.

Manufacturenmagazijn Duives met op de de achtergrond het nieuwe complex; Straatbeeld zonder stadsschouwburg. Na veel gesteggel in de gemeenteraad werd op 14 april 1935 begonnen met de afbraak van de schouwburg. Een klein deel van het vrijkomende terrein werd benut om de Burchtstaat te verbreden. Het lukte pas geruime tijd later het terrein te verkopen aan de NV Handel en Exploitatie Mij. Zeekant uit Den Haag, die er naar een ontwerp van de architect L.D. Kuipers een complex met 7 winkels en 9 afzonderlijke bovenwoningen realiseerde. Links de Incasso Bank en rechts op de hoek met de Oude Stadsgracht de herenmode zaak van Duives. Het nieuwe complex was overigens geen lang leven beschoren, het werd verwoest tijdens gevechten in september 1944 door terugtrekkende en brandstichtende Duitsers. 1938-1939 (GN11015 RAN)
#Nijmegen, Burchtstraat, Gebouw van de dag

Manufacturenmagazijn Duives architect Veugelers

1935 Lange Burchtstraat 40 (oud)

Manufacturenmagazijn Duives met op de de achtergrond het nieuwe complex; Straatbeeld zonder stadsschouwburg. Na veel gesteggel in de gemeenteraad werd op 14 april 1935 begonnen met de afbraak van de schouwburg. Een klein deel van het vrijkomende terrein werd benut om de Burchtstaat te verbreden. Het lukte pas geruime tijd later het terrein te verkopen aan de NV Handel en Exploitatie Mij. Zeekant uit Den Haag, die er naar een ontwerp van de architect L.D. Kuipers een complex met 7 winkels en 9 afzonderlijke bovenwoningen realiseerde. Links de Incasso Bank en rechts op de hoek met de Oude Stadsgracht de herenmode zaak van Duives. Het nieuwe complex was overigens geen lang leven beschoren, het werd verwoest tijdens gevechten in september 1944 door terugtrekkende en brandstichtende Duitsers. 1938-1939 (GN11015 RAN)
Manufacturenmagazijn Duives met op de de achtergrond het nieuwe complex op de plaats van de oude schouwburg, 1938 -1939 (GN11015 RAN)

In 1935 ontwerpt architect Veugelers de verbouwing voor Manufacturenmagazijn J.H. Duives.

Op bovenstaande foto is dit pand te zien op de hoek met de Oude Stadsgracht.

Onderaan het artikel is een foto te zien van de het pand vóór de verbouwing. Voor Duives zat modezaak Dames en Beermann in het pand:

Overigens zal Veugelers ook de verbouwing voor het pand daarnaast, de bloemenzaak Bloemenmagazijn van Groningen (Lange Burchtstraat 38) ontwerpen.

In september 1944 worden de panden verwoest doordat deze door de Duitsers in brand worden gestoken.

Manufacturenmagazijn J.H. Duives.

Advertentie Duives Lange Burchtstraat 40 (PGNC 3-9-1935)
Advertentie Duives Lange Burchtstraat 40 (PGNC 3-9-1935)

Aan de Lange Burchtstraat No. 40 is vanmiddag geopend het manufacturen-magazijn van de firma J.H. Duives. Vroeger was dit pand annex met het aangrenzende winkelhuis, doch alleen de étalage-ruimte ervan benut. Thans echter is hiervoor, dank zij een grondige verbouwing, waarbij de geheele beganegrondverdieping werd weggebroken en opnieuw gebouwd, een keurig, modern winkelhuis in de plaats gekomen. Met zijn teakhouten gevel en de ruime vitrines met de bronzen spijlen, maakt het pand een uitstekenden indruk; knus en gezellig is het interieur. Alle waardeering dan ook voor het werk van den architect, den heer Veugelers.

Vestigen wij er nog de aandacht op, dat firma Duives ook een afdeeling heeren-mode in haar zaak heeft opgenomen.”  (PGNC 28/6/1935)

De Schouwburg aan de Oude Stadsgracht 1, kort voor de afbraak; gezien vanuit de Lange Burchtstraat in de richting van het Kelfkensbos. Rechts, op de hoek, uitverkoop van de Damesmodewinkel van Banens en Beermann (waar in 1935 de Manufacturenzaak van J.H. Duives zou worden gevestigd), 1935 (GN8078 RAN)
Rechts, op de hoek, uitverkoop van de Damesmodewinkel van Banens en Beermann (waar in 1935 de Manufacturenzaak van J.H. Duives zou worden gevestigd); De Schouwburg aan de Oude Stadsgracht 1, kort voor de afbraak; gezien vanuit de Lange Burchtstraat in de richting van het Kelfkensbos, 1935 (GN8078 RAN)

Martinus Eduardus Veugelers, architect

Architect Martinus Eduardus Veugelers (Nijmegen,19-8-1878 – 16-12-1956) Het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis heeft reeds een uitgebreid artikel geschreven over…

Vishandel Overmeer architect Veugelers

Vishal Overmeer opent in februari 1955 zijn nieuwe vishal op Augustijnenstraat 29, nadat zijn oude zaak bij bombardement van februari…