Ehren en een aantal andere bedrijven in de Gerard Noodtstraat, 25 mei 1984 (Ber van Haren via KN13387-18 RAN Auteursrechthouder Gemeente Nijmegen)
In 1952 heropent het loodgietersbedrijf Ehren op de Gerard Noodtstraat:
“Firma Fr Ehren heeft herbouwd
Weer een oorlogsslachtoffer zit vandaag tussen de bloemen en de gelukstelegrammen: de heer Fr. Ehren, die in 1944 in de 3e Walstraat zijn loodgietersbedrijf in vlammen op zag gaan, heeft in de Gerard Noodtstraat een pracht van een nieuw bedrijf gekregen. Daarin kan het twintig jaar oude, bij architecten en aannemers uitstekend bekend staande bedrijf zich verder ontplooien. Architect Hendriks maakte de plannen en aannemer W. Meijer realiseerde die. Een gelukkige samenwerking, die tot uitstekende resultaten leidde. Aan de straatzijde is een zeer fraaie showroom ingericht, geheel in eigen bedrijf en daarachter is de, door een brede deur met de straat verbonden ruime werkplaats. De nieuwste machines staan daar opgesteld en royale werktafels maken de arbeid tot een lust. Overigens, dat is bij Ehren altijd zo geweest, hetgeen bewezen wordt door het feit, dat een groot deel van het personeel reeds jaren lang bij de firma in bedrijf is. Onder het gebouw zijn grote voorraadkelders gebouwd en boven is een frisse moderne woning opgetrokken, waarin ook het kantoor is ondergebracht. Ons dunkt: de firma Ehren kan weer vooruit. Het moge een ononderbroken bloeiperiode zijn, die met ingebruikneming van het nieuwe pand is ingeluid.” (De Gelderlander 19/12/1952)
In ieder geval komt F.T. Ehren nog in het Adresboek 1971 voor op Gerard Noodtstraat 12.
Gerard Noodtstraat 12, augustus 2023 (Google Streetview)
Plan Herbouw Woonhuis met Werkplaats aan de Gerard Noodtstraat, Opdrachtgever: De Weled. Heer Ehren, Getekend: J. Busser, datum tekening 16-7-1951 (D12.413847)
1954/1955 Tijgerstraat 30-32, 36-44 en Poemastraat 2 Hazenkamp
Hoek Tijgerstraat – Poemastraat, augustus 2023 (Google Streetview)
In 1954/1955 ontwerpt architect J.H. ten Have een flatgebouw met 2 winkels en daarnaast 2 eengezinswingen op de hoek van de Tijgerstraat en Poemastraat.
Hij maakt het ontwerp in opdracht van het Beambtenfonds van de Staatsmijnen in Limburg.
Door de makelaar N.S. Verbeek is “opgedragen aan de aannemer P.W. Willems, Hatertseweg nr. 18 alhier, de bouw van een flatgebouw, bestaande uit 2 winkels met 6 flats en enige hele huizen op een terrein aan de Tijgerstraat hoek Poemastraat te Nijmegen, in de directe omgeving van de “Goffert”. De plannen voor dit bouwwerk zijn ontworpen door de architect J.H. ten Have. Met de bouw wordt binnenkort begonnen, zodat ook dit object omstreeks Augustus a.s. ter bewoning gereed zal zijn.” (De Gelderlander 2/2/1955)
Een mooie foto uit 1980 is F34310 RAN. Daarbij is goed te zien dat de laagbouw aan de Poemastraat dan nog in gebruik is als winkelruimte. Tegenwoordig zijn deze bewoond.
Oostgevel Tijgerstraat: Bouwplan 2 Winkels, 5 Flatwoningen en 2 Een gezin woningen Tijgerstraat – Poemastraat, Opdrachtgever: Beambtenfonds v.d. Staatsmijnen in Limburg, architect J.H. ten Have, datum tekening 30-12-1954 (D12.423393)
Tot nu toe gevonden gebruikers winkels
Tijgerstraat 44 (Hoek Poemastraat/Tijgerstraat)
“Een dezer dagen nam de Sparkruidenier, de heer A.W. Bender, aan de Tijgerstraat te Nijmegen een geheel nieuwe zaak in gebruik.” (De katholieke kruidenier; orgaan van de Ned. Katholieke Kruideniersbond, jrg 12, 1956, no. 20, 17-5-1956)
“Anno 1956 was op de hoek de kruidenierswinkel SPAR van de familie van Leth gevestigd. Later heeft het pand diverse functies gekend.” (René Martens, met een leuk artikel over van Leth)
Rechts Kreymborg: Gezien vanuit de Molenstraat naar de Korte Molenstraat In het midden de toren van de St. Dominiscuskerk in de Broerstraat. Rechts de hoek met de Ziekerstraat. Links de hoek met de Zeigelbaan, 1930-1935 (F21618 RAN)
Jarenlang was Kreymborg een bekende winkelketen in Nederland. In 1930 opent Kreymborg haar winkel in Nijmegen, op de hoek van de Molenstraat en Ziekerstraat. Het is dan haar 29ste filiaal.
14 jaar later wordt het pand tijdens het bombardement van februari 1944 verwoest, maar zal op dezelfde plek weer worden herbouwd.
“Opening Kleedingmagazijn A. Kreymborg
Opening 29ste filiaal Kreymborg Nijemgen, paginagrote advertentie in PGNC 4/4/1930
De inrichting der magazijnen.
Zaterdag j.l. werd het nieuwe kleedingmagazijn der bekende firma A. Kreymborg, op den hoek van Molen- en Ziekerstraat geopend. Het kan moeilijk anders of dit pand trekt juist op dat punt sterk de aandacht, te meer door de zeer royale benedenpui. Door bijzondere omstandigheden stond de bouwleiding hier voor groote moeilijkheden. Immers die bijzonderheden maakten het niet mogelijk de drie ter plaatse bestaande panden geheel te amoveeren. De bovenverdiepingen moesten blijven, terwijl de drie benedenverdiepingen totaal uitgebroken moesten worden ten einde te kunnen komen tot den ruimen en gerieflijken winkel, welke thans verkregen werd. Dit resultaat werd bereikt door toepassing van groote architectonische bekwaamheid gelijk men het beste gewaar wordt, wanneer men den winkel beziet. Aanstonds bij het binnentreden treft de groote oppervlakte van het geheel, dat gelegenheid bood tot het vestigen van een confectie-afdeeling, een afdeeling voor heeren-artikelen en dassen, overhemden enz. en een speciale kinderafdeeling, welke een glazen overkapping heeft, zoodat ruimschoots licht in den ganschen winkel komt. Een keurige parketvloer, eikenbetimmering, De eiken kasten, vitrines, toonbanken enz. doen voornaam aan, terwijl de wijze, waarop de verschillende goederen geplaatst werden, benevens de wijze, waarop dit weder met ieder artikel afzonderlijk geschiedt, een vlotte behandeling bij den verkoop waarborgen.
We zagen, toen den winkel j.l. Vrijdag bezichtigden een voorraad van de verschillende artikelen, waarover we verbaasd stonden, terwijl deze op zeer gemakkelijke wijze uit de hoofdvoorraden te Amsterdam aangevuld kan worden. Zoowel het daglicht als de overvloedig aangebrachte electrische verlichting doet een en ander op zijn gunstigst uitkomen, gelijk ook de ruime etalagekasten met de groote spiegelruiten en sterke verlichting gelegenheid te over bieden om te doen zien wat deze reeds een kwart eeuw bestaande firma op het gebied der heerenkleeding kan presteren.
Niet alleen echter op het gebied der confectiekleeding, ook wat de maatkleeding betreft is de firma Kreymborg goed geoutilleerd. Voor dat deel der zaak is de bovenverdieping gereserveerd, waarheen een breede trap voert. Ook hier is door de bouwleiding een geheel tot stand gebracht uit drie verschillende deelen, dat gezien mag worden. Ruimte en licht zijn begrippen, welke hier hun toepassing niet minder gevonden hebben dan in de gelijkvloersche ruimten. Keurige paskamers onderbreken de wanden, terwijl ook hier de eikenhouten betimmering werd toegepast. Op deze verdieping treft men eveneens aan de werkkamers voor de coupeurs met hun staf, verschillende magazijnen om de voorraden te bergen enz.
Het geheel maakt naast een indruk van degelijkheid ook dien van voornaamheid, gelijk de firma Kreymborg ook bij de artikelen, welke ze het publiek aanbiedt, degelijkheid van stof een voornaamheid van coupe nastreeft. Voor de prijsbepaling bestaat een vast systeem, zoodat men overal voor dezelfde goederen van dezelfde kwaliteit denzelfden prijs betaalt. De reclame staat geheel buiten datgene, wat de firma meende te moeten doen om daardoor de aandacht op zich te vestigen of een band te vormen tussen haar cliëntѐle en haar 29 zaken. Een deel der bovenverdieping werd voor chefswoning gereserveerd.
De feestelijke opening.
Advertentie Kreymborg: “Chic, vindt u niet?” (De Gelderlander 11/4/1930)
Zaterdag j.l. vond de feestelijke opening plaats. De ruime winkel was geheel gevuld met genoodigden, chefs van de andere filialen, vertegenwoordigers van zakenrelaties, terwijl degenen, die aan dit werk medegearbeid hebben, niet op het appèl ontbraken.
De stichter en leider der groote onderneming, de heer A. Kreymborg Sr., die morgen met dankbaarheid mag terugzien op het feit, dat hij een kwarteeuw geleden in Amsterdam de eerste zaak vestigde (de firma telt thans 29 filialen) opende deze nieuwe zaak met een toespraak, waarin hij o.a. zeide, dat langzamerhand alle provincies van ons land voor de Kreymborg’s zaken ontsloten worden. In de provincie Gelderland is dit de 3e zaak. Na Arnhem in 1925, volgde Apeldoorn in 1926 en nu Nijmegen in 1930. De firma begint dus in deze streek vasten voet te krijgen.
Reeds driemaal is de firma te Nijmegen met eigenaars van panden in onderhandeling geweest, welke echter niet tot resultaat mochten leiden. Eindelijk kon zij door de aanbieding van den heer Wennekes de hand leggen op dit gunstig hoekcomplex. Het resultaat van de ingrijpende verbouwing die aangebracht werd, staat nu voor oogen. Daarvoor komt op de eerste plaats hulde en dank toe aan het Ingenieurs- en Architectbureau Schaap te Arnhem en wel speciaal aan het lid der firma, den architect Carl Brück, die niet voor de eerste maal met bekwaamheden en fijn ontwikkelden smaak een prachtig kleedingmagazijn voor deze firma bouwde of verbouwde. Wanneer men den korten tijd in aanmerking neemt, waarin dit alles tot stand is gekomen en moest komen, dan mag men zeker getuigen, dat hier een kranig stuk werk verricht is, zoowel door den leider als door den hoofdaannemer, de firma Mulder en van Wessem te Arnhem, als door de anderen, die hun arbeid aan deze nieuwe onderneming hebben geleverd of leveranties deden. Dit zijn de volgende: N.V. Jacobine-Hollandia v/h. Merx en Boerboom, electrische installatie; J.W. Kaak en B. Fooy, schilderwerk; Thijs Plet, spiegelglas; N.V. Nederland, winkelbetimmering; firma Bahlmannn, linoleum en gordijnen, allen te Nijmegen, terwijl ook enkele firma’s uit andere plaatsen medewerkten.
Vervolgens bracht de heer Kreymborg een woord van warmen dank aan B.en W., Bouw- en Woningtoezicht, Brandweer, Schoonheidscommissie en verdere gemeentelijke autoriteiten, die over het nakomen van de voorschriften bij bouw of verbouw hebben te waken.
Tenslotte dankte hij degenen, die een bloemenhulde gezonden hadden en wekte het personeel van dit nieuwe filiaal op tot plichtsbetrachting tegenover het publiek en de directie.
Daarna werd de eerewijn rondgediend en verzamelden de genoodigden zich op de eerste verdieping, terwijl in den eigenlijken winkel de verkoop een aanvang nam.
De belangstelling van het publiek voor deze nieuwe zaak bleek den ganschen dag overweldigend, maar bereikte wel het hoogtepunt toen tegen 5 uur de muzikanten van der Harmonie Nijmeegsch Vrijwilligerskorps zich voor het gebouw opstelden en menigen vroolijken marsch lieten hooren. De politie, die toch al den ganschen middag de grootste moeite had gehad het verkeer gaande te houden, moest zich nu toch bijna gewonnen geven en gedurende eenigen tijd stond het verkeer van de Molenstraat naar Broerstraat en Ziekerstraat en omgekeerd bijna geheel stil; het was één groote menschenzee, die op dit uur van deze muzikale hulde getuige was. Van de firma Kreymborg was het een aardige attentie de muzikanten binnen te noodigen en hun daar een verversching te offreeren.
Het muziekkorps heeft voorts in den loop van den middag een muzikalen rondgang door de stad gemaakt, zoodat ook in dit opzicht aan de opening alle luister werd bijgezet.
De publieke belangstelling moge nog blijken uit het feit dat een respectabel aantal agenten noodig was om voor het gebouw de orde te bewaren, terwijl de koopers slechts in groepen van tien tegelijk konden worden binnengelaten.
Kreymborg heeft Zaterdag wel in het middelpunt der publieke belangstelling gestaan.”
(PGNC 7/4/1930)
Kreymborg
Over de firma Kreymborg schrijft het PGNC in 1936:
“De Firma Kreymborg
In het Dagblad “Ons Noorden” lezen we het volgend artikeltje over de firma A. Kreymborg & Co.
De bekende firma A. Kreymborg & Co. is ook hier in Groningen geen onbekende. De oprichter van deze zaak was hier uit het noorden afkomstig en had hier in het noordelijke kleedingbedrijf, dat altijd een goeden naam had, zijn kennis en ervaring opgedaan, toen hij in 1904 te Amsterdam, op den hoek van de Leidschestraat en Heerengracht, zijn eerste eigen zaak stichtte, welke toen reeds behoorende tot de grootste en meest moderne zaken op dit gebied in Amsterdam. Dat vrij spoedig daarna ook hier in Groningen in de Heerestraat een zaak kwam, dat tegelijk met het feit, dat men in Amsterdam besloten heeft tot een verbouwing en verdere moderniseering over te gaan, ook besloten is, de zaak in Groningen binnenkort te verbouwen en te moderniseeren. Dit feit geeft ons een welkome aanleiding, een enkel woord nog over deze firma te vertellen. Kreymborg’s kleedingzaak is een z.g. gemengd bedrijf, d.w.z. het is zoowel een zaak voor confectie als maatwerk. Men heeft zich speciaal geconcentreerd op heeren- en jongenskleeding en juist door deze concentratie op een enkel artikel, heeft men op dit gebied een geweldige ervaring gekregen, en wat nog meer zegt, een goeden naam.
In een betrekkelijk korten tijd van nauwelijks 30 jaar, is daardoor de naam Kreymborg er een geworden van een nationale reputatie.
De firma heeft thans 26 eigen zaken en nog 3 zaken speciaal voor heeren-modeartikelen. In bijna alle plaatsen van eenige beteekenis vindt men den naam Kreymborg, en het slagwoord “Kreymborg betekent waarborg” is er goed ingegaan. De stichter van de eerste zaak, de heer Kreymborg, leeft nog altijd en is thans president-directeur, terwijl de drie zonen, de heeren F., J. en L. Kreymborg, directeuren zijn. Terwijl aan het hoofd van elk filiaal een kundig chef staat, berust de geheele centrale leiding in handen van dit directorium. Het hoofdmagazijn is het Amsterdamsche moederhuis aan de Leidschestraat gebleven, alleen de afdeeling comptabilteit is sinds 1919 in Baarn gevestigd.” (PGNC 3/12/1936)
Wederopbouw
In 1944 werd ook het pand van Kreymborg verwoest.
Lees hier het artikel over het nieuw gebouwde pand:
voormalig Kreymborg Ziekerstraat 2 Molenstraat 5-7 Huidig ING (augustus 2023)
In september 1953 opent Kreymborg haar nieuwe nieuwe winkel op de hoek van de Ziekerstraat en Molenstraat. Deze is herbouwd op de plek waar haar gebouw stond dat tijdens het bombardement van februari 1944 is verwoest. Architect F. Kramer uit Haarlem was de architect.
Het winkelpand van de inleggerij en azijnfabriek van de familie Roghmans, sinds 1859 op dit adres gevestigd. Daarnaast de rund-, kalfs- en varkensslagerijslagerij van de firma Rosendaal-Wouters die zich in 1938 in de straat vestigde, dan de ingang van Uijen, hoefsmid en op 67 de firma “De Kroon” in rijwielen en electrische apparaten. Bij het bombardement van 22 februari 19944 werd de straat weggevaagd, Zeigelbaan 55 t/m 69, 1938-1944 (GN11020 RAN)
Deze pagina verzamelt artikelen over de winkel en winkelketen De Kroon.
1925 Rijwielbazar “De Kroon”
Zeigelbaan 67
Advertentie opening Rijwielbazar De Kroon (De Gelderlander 21-11-1925)
“Rijwielbazar “de Kroon”.
In het geheel gerestaureerde pand aan de Zeigelbaan 67 werd heden een nieuw magazijn geopend. Voor het kooplustige publiek is dit een attractie te meer. Sportliefhebbers en dergelijke vinden daar een exquise gelegenheid zich te voorzien van rijwielonderdeelen, sterk- en zwakstroomartikelen benevens complete rijwielen enz. De ruime winkel bergt een geweldige voorraad van al deze artikelen welke tegen de laagst mogelijke prijzen worden verkocht. Ook het artikel lampekappen is waardig vertegenwoordigd, terwijl in het pand mede een reparatie-inrichting werd ondergebracht.
De boven-étage is geheel gereserveerd als magazijn waar de verschillende artikelen op practische wijze worden gerangschikt.
Bij wijze van reclame wordt aan elke kooper van minstens f1.50 een zaklantaarn cadeau gegeven.
De schilder v.d. Heuvel zorgde voor het in- en uitwendige schilderwerk, terwijl de geheele winkelbetimmering door den heer v. Daal werd vervaardigd.” (De Gelderlander 21/11/1925)
1932 Goedkoope Winkel
Zeigelbaan 56
“Goedkoope Winkel op den Zeigelbaan
Tegenover De Kroon
In perceel Zeigelbaan no. 56 – tegenover het bekende magazijn “De Kroon” en ook onder leiding van “De Kroon”- wordt Zaterdag a.s. geopend een zaak in rijwielen en rijwielonderdeelen, in sterk- en zwakstroom, radio- en electriciteitsartikelen en lampekappen en lichtkronen.
De exploitant van dezen zeer goedkoopen winkel noemt zijn zaak “Het Wonder van Nijmegen”, omdat hij heel koopend Nijmegen verwonderd wil laten staan over de wonderprijzen, welke hij voor bepaalde artikelen vraagt.
Het ligt in de bedoeling van den exploitant scherpen concurrentiestrijd aan te gaan met de z.g.n. marktkooplieden en aan de Nijmegenaars te toonen, goedkooper bepaalde artikelen te kunnen leveren dan op de Maandagmarkt geschiedt.
De nieuwe zaak blijft geheel gescheiden van het bekende magazijn “De Kroon” op de Zeigelbaan en kreeg den naam “Het Wonder van Nijmegen”. (De Gelderlander 6/7/1932)
1934 Eerste Nijmeegsche Philips-Radiotoestellen-Centrale
Advertentie Eerste Nijmeegsche Philips Radiotoestellen Centrale de Kroon (PGNC 26-8-1936)
In de magazijnen van de firma de Kroon aan de Zeigelbaan is heden de eerste Nijmeegsche Philips Radiotoestellen-Centrale geopend. Na al hetgeen wij reeds over deze centrale schreven weet men, dat zij zich ten doel stelt de verstrekking van radio-toestellen in huurkoop, tegen een gering bedrag per week en wel zóó, dat het toestel na 2 jaar eigendom is. Vanmorgen hebben wij in deze pas geopende Nijmeegsche Philips Radio-toestellen-centrale even een kijkje genomen; het was nog vroeg in den morgen, maar toch ontmoetten wij er al eenige adspirant-koopers. Wel een bewijs, dat de firma deze nieuwe onderneming reeds is vooruit gegaan. Wat direct opvalt, is de enorme keuze welke deze Centrale biedt, want wel worden hier alleen Philips toestellen verkocht, maar dan ook in de rijkste verscheidenheid; aan ieders wenschen kan daardoor worden voldaan. Niet alleen dat voor deze Philips radio-toestellen-centrale een geheele, aparte étalage werd ingericht, waarin tal van toestellen staan geëxposeerd, de show-room op de eerste étage bevat eveneens een keur-collectie toestellen en loudspekers, die hier voor belangstellenden gaarne gedemonstreerd worden. Zoodoende kan men dan op zijn gemak in rustige sfeer zijn keus doen.
Zoals gezegd, de eerste Nijmeegsche Radio toestellen-centrale had vanmorgen al veel belangstelling. Wij twijfelen er dan ook niet aan, of de nieuwe onderneming zal in de komende dagen terdege van zich doen spreken.
Aparte vermelding verdient nog het feit, dat de Eerste Nijmeegsche Philips Radiotoestellen-centrale de door haar geleverde toestellen gratis onderhoudt.” (PGNC 15/9/1934)
Advertentie De Kroon “Huurt uw stofzuiger” (PGNC 23-10-1937)
En ook stofzuigers zijn bij de “Eerste Nijmeegsche Stuifzuiger-Centrale De Kroon” te verkrijgen via huurkoop.
1938 2e zaak in de Molenstraat
“Molenstraat 140, hoek Walstraat”
“De Kroon
Radio De Kroon opent morgen een nieuwe zaak in de Molenstraat 140, hoek Walstraat.
Dat is het tweede magazijn van De Kroon, want ook de Kroonwinkel op de Zeigelbaan 67 blijft,
Binnen betrekkelijk korten tijd heeft de heer Bern. In den Bosch van het Nijm. sierkunst en reclamebureau het interieur van het vroegere pand Spier, omgevormd tot een moderne showroom, hoog, licht, breed, zoodat de bezoeker al terstond na binnenkomst een algeheel overzicht krijgt van wat de firma Radio De Kroon het publiek te bieden heeft.
Vier étalagekasten geven naar buiten reeds een aantrekkelijk beeld. Ook de gevel met zijn oranje “muziekrollen” boven de winkelramen is een attractie op zich, vooral wanneer de muziek daaruit de straat zal vullen. De Kroon werd hier eigenlijk een driedubbele centrale- waarmede de eigenaar een beproefde organisatie in nieuwe omgeving overbracht.
Bezoekenden, die vrij entree hebben en vrij worden rondgeleid, zonder eenige verplichting tot koopen, komen hier in de Eerste Ned. Stofzuigercentrale, de Philips Radio Centrale en de Eerste Ned. Haardencentrale. En in deze centrale vinden we de beste producten, ook die welke het Nederlandsch Fabricaat te leveren heeft.
Bovendien heeft De Kroon hier een aantrekkelijke uitbreiding gegeven aan de afdeeling electrische verlichtingsartikelen, welke aan de lichtgrijze wanden een voornamen indruk maken. De wandarmen doen het hier mooi naast de schemer-, bureaux- en pianolampen, lichtkronen enz.- alles van voornamen vorm en in fijne varieerende tinten.
In de centrale voor radiotoestellen vallen vooral op de Philips toestellen en de nieuwste Siera, het nieuwste Ned. Fabrikaat op radiogebied. In een speciale, rustig ingerichte gehoorzaal kan men de nieuwe toestellen beluisteren. De Kroon blijkt nog altijd de grootste verkoopcentrale van Philipsradio te zijn.
In de centrale der haarden wordt vooral de aandacht gevraagd voor de N.F. haarden van de Etna en de Inventa. In een afzonderlijke hoek van het groote pand komen deze haarden nu ook beter tot haar recht.
In de afdeeling stofzuigers vindt men hier een groote keuze, waarbij vooral opvallen de Rubli-stofzuigers en Electro-Bezem.
Dit magazijn liet nu ook meer ruimte voor de afdeeling electrische waschmachines en strijkmachines- de Amerikaansche Hercules en de bekende Beevac-machines vallen hierbij op.
De Savage-waschmachines is wel de meest merkwaardige. Deze machine wasch en droogt tegelijk.
En tot slot wordt in dit nieuwe magazijn De Kroon is nu voorloopig doelmatig ingericht tot showroom- de mogelijkheid van uitbreiding is niet uitgesloten.” (De Gelderlander 9/9/1938)
1939 verbouwing radiomagazijn De Kroon
Hoek Molenstraat- Eerste Walstraat
Advertentie voor stofzuigers De Kroon (PGNC 10-7-1939)
“Gebouw De Kroon.
Gelijk wij reeds meldden zal het radiomagazijn De Kroon op den hoek Molenstraat-Eerste Walstraat nog dit voorjaar in moderne stijl verbouwd worden. Het kapitale pand zal doorgetrokken worden tot aan de Karregas en wordt ook om de perceelen Eerste Walstraat 16 tot en met 22 heengebouwd. Het pakhuis No. 14, eigendom van den heer L. Veen, zal ook afgebroken worden. De perceelen Eerste Walstraat van 16 tot en met 22 zijn niet verkocht door den eigenaar.” (De Gelderlander 14/3/1939)
En toeval of niet: op dezelfde pagina van deze De Gelderlander staat een uitgebreid artikel over de Rubli-stofzuiger. “In Nijmegen is nu de verkoop van de Rubli-stofzuiger krachtig ter hand genomen door Radio De Kroon. Met deze machine kan men zonder eenigerlei verplichting aan huis laten demonstreeren.” (De Gelderlander 14/3/1939)
De verwoeste stad gezien vanuit de toren van de St. Dominicuskerk; rechts beneden Vroom & Dreesmann en de Scheidemakersgas, links beneden de achterzijde van de Broerstraat, rechts boven o.a. de verwoeste St. Franciscuskerk, het Carmelklooster en een deel van de St. Augustinuskerk, 3/1944 (GN408 RAN)
“Een halve eeuw Vroom & Dreesmann
Vele stadgenooten zullen het zich nog goed kunnen herinneren, hoe “de Zon” met twee étalages en in het midden een deur, op 6 April 1895 op de Groote Markt opende. Een zaak als iedere andere, maar waar door goed koopmanschap vaart in zat. Na vijf jaar reeds, in 1900, werd, ook op de Markt, een tweede winkel geopend, speciaal in stoffen en confectie. En van dien tijd af is de hooge vlucht begonnen. In 1905 wordt het woonhuis van Vieweg op de Groote Markt geannexeerd; de verbouwing is in 1907 voltooid. De heer N. Dreesmann, de groote bouwmeester en zakenman van creatieve begaafdheid, stichtte drie jaar hierna, in 1910, een filiaal in Venlo, dat in 1912 werd geopend en eveneens zich snel uitbreidde tot aan de laatste verbouwing in 1930.
In Nijmegen stond de uitbreiding van de zaak op de Markt niet stil. De Tijdingzaal van de Nijmeegsche Courant, de zilverwinkel van de fa. Bielen, de poppenwinkel van de fa. Engel, de huizen in de Scheidemakersgas werden bij de volgende verbouwing van 1913 en 1917 aan V. en D. toegevoegd, waar het Nijmeegsch publiek contant uit een steeds grootere sorteering zijn inkoopen kon doen.
In 1922 werd de zaak in Tiel door V. en D. Nijmegen overgenomen en ook dit bedrijf ging onder de bekwame leiding van wijlen den Heer N. Dreesmanne een groote toekomst tegemoet.
Er zijn nog enkele hoogtepunten, waardoor de vlucht van het bedrijf op de groote Markt tot aan zijn noodlottigen ondergang bij het bombardement op 22 Febr. 1944 wordt gekenmerkt. De opening van de passage in de Broerstraat in 1925; het mededirecteurschap van wijlen den Heer A. Dreesmann, vanaf 1 Febr. 1926; de overgang van de fa. Bahlmann naar Vroom en Dreesmann en tenslotte de groote verbouwing, begonnen in 1937.
Na de ramp van 22 Febr. Stond V. en D. op het punt zijn zaken in de verbouwde passage weer op te zetten. De branden in September maakten dit voornemen onmogelijk.
Voor een feestelijkheid, die een besloten karakter had en waarbij receptie en verdere uitnoodigingen waren achterwege gelaten, had de directie Zaterdag l.l. in de “Vereeniging” het voltallige personeel van de bedrijven te Nijmegen, Venlo en Tiel uitgenoodigd. Des morgens werd de dag met een H. Mis in de St. Joseph-kerk begonnen. Daarna had de huldiging van de jubilarissen, den Heer C.J. Willenborg uit Venlo (40 jaar); van Mej. K. de Reijd en de Heeren G. v.d. Maas, B. Benda en J. Rikken uit Nijmegen (25e jaar) plaats. Des middags herdacht de Heer H.J. Heerdink het 50-jarig bestaan in een toespraak, die door den Directeur van de Nijm. Manufacturenhandel van Vroom en Dreesmann, den Heer R.J.P. Vroom, werd beantwoord. Meerdere leden van het personeel voerden hier het woord; de dag verliep daarna in prettigen geest, waartoe leden van het personeel, die een variété-programma uitvoerden, het hunne bijdroegen.” (De Gelderlander 4/3/1946)
De Gelderlander noemt de “groote verbouwing” van 1937. Tot nu toe zijn er echter -behalve van de voorkant van het pand- geen foto’s gevonden.
Nieuwbouwpanden aan de westzijde van de Broerstraat, vanaf “het Witte Huis” (nr.: 32) in de richting van de Grote Markt. Tweede van links de Damesmodezaak Maison Schuyers (geopend op 24 november 1954); het pand van Vroom & Dreesmann is in aanbouw, Broerstraat, daarvoor het pand van Witteveen, 1954 (GN3866 RAN)
In 1954 opent firma N.V. Witteveen haar 6e winkel in Nijmegen, in de Broerstraat. Dan heeft ze huisnummer 16. De architect van het pand is G. van Veen.
Uit de advertentie voor haar opening blijken de andere zaken in Amsterdam, Utrecht, Eindhoven, Amersfoort en Maastricht (WéBé) te zitten (De Gelderlander 15/9/1954).
Zie ook de foto F15086 RAN uit 1955 en een foto van de etalage uit 1956 F55602 RAN.
M.J. Witteveen’s Modemagazijnen N.V.
De nieuwbouw van Witteveen is een onderdeel van de M.J. Witteveen’s Modemagazijnen N.V. (o.a. advertentie De Gelderlander 28/11/1955). Meindert Witteveen was in 1883 in Joure begonnen met zijn manufacturenzaak M.J. Witteveens Mode-magazijnen. Uiteindelijk waren de broers twee broers Gregorius Vincent en Theodorus Josephus Witteveen de firmanten van Firma M.J. Witteveens Modemagazijnen, totdat het bedrijf gesplitst werd. N.V. Kledingmagazijnen M.J. Witteveen had de zaken in Eindhoven en Amsterdam (en het ander bedrijf, N.V. Kledingmagazijnen Th.J. Witteveen, in Breda, Tilburg en Rotterdam).
N.V. Kledingmagazijnen M.J. Witteveen zou in de jaren 50 en 70 veel nieuwe zaken openen. In 1986 kocht E.H. de Waal Holdingmaatschappij b.v. het bedrijf, op dat moment M.J. Witteveen’s Modemagazijn B.V. geheten. Deze holding was al eigenaar van Hij, de winkels van Witteveen gingen daarom verder als Zij, met een “aanbod voor modebewuste vrouwen van 25 – 40 jaar”. (citaat en bron van deze paragraaf: wikipedia)
Bij de opening
“De N.V. Witteveen opende gisteren dames-confectiezaak in Broerstraat
In de Broerstraat, naast het in aanbouw zijnde pand van V. en D. heeft de N.V. Witteveen gistermiddag een nieuwe damesconfectiezaak- de zesde in het land- geopend. Deze gebeurtenis achtte ons gemeentebestuur van zulk een belang dat de wethouder van wederopbouw de heer M. Duives namens B. en W. officieel de opening verrichtte. Hij deed dit nadat hij door de president-directeur van de N.V. Witteveen, de heer G. V. Witteveen met vriendelijke woorden over de activiteit van ons stadsbestuur was ingeleid. De heer Witteveen wees op de formidabele vooruitgang welke de stad na de oorlogsverwoesting heeft gemaakt en op de grote ondernemingszin van de bewoners, die hierto hebben bijgedragen. Spr. zeide verheugd te zijn van zijn kant ook te mogen bijdragen door dit entree in Nijmegen, met een pand in de Broerstraat dat uitmunt door architectuur.
Het Modemagazijn van Witteveen, bij de opening van het nieuwe pand, Broerstraat 16, 1954 (GN3861 RAN)
Wethouder Duives bood hierna namens B. en W. gelukwensen aan en zeide verheugd te zijn dat de N.V. Witteveen met dit pand de Broerstraat, die zowel aesthetisch als commercieel de voornaamste winkelstraat van Nijmegen gaat worden, heeft verrijkt. Was van der Borg de eerste die in de Broerstraat herbouwde, -daarna is er zo voorspoedig gebouwd dat de Broerstraat ook het eerst, van de straten in de binnenstad verwoest, compleet zal zijn.
Binnen twintig à dertig jaar zal Nijmegen dertig- of veertigduizend inwoners zal de binnenstad uiteraard profijt hebben. De wethouder voorspelde Witteveen dan ook een goede toekomst in de Broerstraat. Hierna knipte hij het geel-zwarte lint door, dat voor de trap naar de eerste étage was gespannen. De aanwezigen, onder wie vele vertegenwoordigers van het stedelijk leven in al zijn verscheidenheid, konden daarop de inrichting van het pand, met zijn overzichtelijke verdeling in drie verkoopruimten: een op de begane grond, een beneden en een boven, bewonderen.
De heer G.V. Witteveen dankte nog eens extra architect G. van Veen, de aannemers v.d. Velden en Sleenhoff, en alle onderaannemers, waaronder Kuyt en Lagrilliere voor het interieur. De bouw van het pand is vorig jaar September begonnen en in een uiterst snel tempo voltooid. De fraaie gevel van het solide gebouwde winkelpand is een aanwinst voor onze stad.
De heer G.V. Witteveen heeft de leiding van de nieuwe zaak aan zijn zoon de heer Joop Witteveen overgedragen.” (De Gelderlander 16/9/1954)
Vervolg
Vanuit de Broerstraat in de richting van de Molenstraat; 25 mei 1981.
Winkelstraat met o.a. de V & D; snackbar de ‘Wimpy’; en modezaak Witteveen, 1981 (Ber van Haren via KN13356-18 RAN CC0 Auteursrechthouder: gemeente Nijmegen)
Er is nog niet volledig onderzocht wat het vervolg is geweest. In ieder geval kom Witteveen’s Modemagazijnen N.V. nog voor op Broerstraat 16 in het Adresboek 1971. Ook op de bovenstaande foto uit 1981 is Witteveen, naast de V & D, te zien.
Momenteel (maart 2025) zit H & M Man in de winkel; in ieder geval al in mei 2016 (Google Streetview).
(Toekomstige) verbouwing
In november 2024 vindt een melding plaats van “Melding voor het gedeeltelijk slopen van een bouwwerk op de locatie Broerstraat 16 te Nijmegen zaaknummer” (Gemeenteblad van Nijmegen). Waarschijnlijk heeft de melding te maken met het initiatief van Dornick B.V.: “Met dit initiatief dat voorziet in de toevoeging van woningen aan de locatie Broerstraat 16, wordt een eerste stap gezet in het omvormen van de Scheidemakershof naar een straatje met een mix aan functies. Nu is deze straat vooral een versteende expeditiestraat met een enkele woningopgang. Met de toevoeging van woningen en groen aan deze straat kan een mooi luw binnenstedelijk milieu gerealiseerd worden.
De ontwikkeling betreft het opdelen van bestaande verdiepingen in meerdere appartementen en het meerlaags optoppen van het bestaande gebouw. In totaal worden hier 13 nieuwe appartementen gerealiseerd.” (Mijn Wijkplan)
Rond oktober 2024 vindt de vergunningaanvraag plaats voor “Aanvraag vergunning voor het verlagen van een deel van de begane grondvloer en het verzwaren van de draagconstructie t.b.v. de toekomstige uitbreiding van de winkel op de locatie Broerstraat 16 te Nijmegen” (Planviewer)
Broerstraat 16, gebouwd voor Witteveen, dan H & M Man, juli 2019 (Google Streetview)
F. Brinke opent in 1939 zijn slagerij op de Broerstraat. Het zal er nog geen jaar staan: het wordt verwoest tijdens het bombardement van 1944. In 1954 vindt de heropening plaats in de nieuwbouw.
1939 Opening Brinke’s moderne vleeschwarenbedrijf
(De Gelderlander 17/5/1939)
“Brinke’s Moderne Vleeschbedrijf: Morgen vrij te bezichtigen
Morgenavond opent Brinke’s moderne vleeschwarenbedrijf haar deuren, om het publiek in de gelegenheid te stellen alle buitengewoon hygiënisch ingerichte afdeelingen te bezichtigen.
De directeur, de heer F. Brinke, heeft ons vooraf een kijkje vergund en leidde ons persoonlijk door zijn nieuwe zaak rond. Wat wij gezien hebben overtrof onze verwachtingen. Het is een tiptop hygiënische inrichting. Ook de architect, de heer H.J.M. van Embden uit Arnhem, verdient een woord van lof voor de wijze, waarop hij in dit bouwwerk doelmatigheid en stijl heeft vereenigd.
Het allereerst trekt in een kloeken gevel met de ingenieuze uitschuifbare luifel, de prachtig verlichte electrisch gekoelde etalage, de aandacht. Achter driedubbel glas, dat warmte, stof en bacteriën volkomen buitensluit, is een keur van het allerfijnste Hollandsche vlees geëtaleerd. De spiegelwanden geven het uitgestalde vleesch een weergaloozen aanblik. Direct bij het binnenkomen wordt het oog nòg meer verlustigd, daar langs beide vitrines van tien meter lengte zijn aangebracht. In één daarvan lokt een enorme keuze van verpakte aritkeln terwijl de andere vitrine geheel electrisch gekoeld wordt.
Een prachtige lange toonbank, waarop eenige cassa’s, geven den indruk, dat verscheidene klanten tegelijkertijd kunnen worden bediend.
Het plafond van glas en de heldere neonverlichting dragen er alle toe bij om het geheel een volmaakt hygiënisch aanzien te geven.
Achter in de winkelruimte is een modern kantoortje gebouwd, waarin we o.a. een postlift opmerkten.
Ook een welgevulde voorraadcel, natuurlijk electrisch gekoeld, troffen wij aan en een vleeschwarenlift naar de boven gelegen keukens.
Goede zorg voor het personeel blijkt uit een fraaie waschgelegenheid, garderobe, schaftlokaal enz.
Nu voerde onze tocht naar boven, naar Brinke’s fijnste vleeschwarenkeukens, waar de bekwame chef-kok met zijn staf van helpers de verrukkelijkste lekkernijen klaar toovert.
De allermodernste machines zijn opgesteld en ook hier valt weer de bijzondere hygiëne op. Overal tegels en glas. Er is een groot raam tusschen keuken en winkel, zoodat het publiek vrij in de keuken kan zien.
Een bijzonderheid vormt de installatie voor het rooken van vleeschwaren. De ruime rookcel wordt, volgens het allernieuwste systeem, automatisch op de juiste temperatuur en vochtigheidsgraad gehouden.
Wij vernamen, dat met 25 man personeel aangevangen wordt en dat in elke afdeeling goedgeschoolde krachten zijn geplaatst.
Zie de advertentie.” (De Gelderlander 17/5/1939)
Het pand zal er nog geen jaar staan: het wordt verwoest tijdens het bombardement van februari 1944.
1954 Heropening
Gezicht op de oostzijde van de Broerstraat met de winkelpanden van o.a. (v.r.n.l.) Slagerij Brinke (op de hoek met het Kerkegasje), Parfumerie Au Printemps, Schoenenzaak Gebrs. Raemakers, Herenmodezaak Oostvogel en de bouw van de panden van Jamin en Schoenenzaak BATA ; bovenaan het nieuwbouwpand van de Herenmodezaak Van Dijk & Witte (Burchtstraat 2, geopend op 21 september 1955), 1955 (GN3877 RAN)
Verlichte carnaval-etalage van de fa. Wisbrun & Liffmann bij avond (Installatie W.J. Stokvis). Reproductie uit: Gebruikt Electriciteit!, Foto 1910 (P. Oosterhuis, via RAN F47587)
De tot nu toe eerste vermelding van Wisbrun & Liffmann in Nijmegen is een advertentie voor een loopjongen (De Gelderlander 17/3/1899); ook is 1899 het tot nu toe eerstgevonden jaar in het Adresboek.`Het adres is dan Korte Burchtstraat 16.
In 1905 verbouwt Oscar Leeuw Broerstraat 35. Het is op dit moment onbekend of dit al dan niet hetzelfde pand als Korte Burchtstraat 16 is.
In ieder geval is de winkel verbouwd in 1926-1927 door architect van Teeffelen.
In 1944 is de winkel verwoest.
Geschiedenis Wisbrun en Liffmann
Wisbrun en Liffmann was eigendom van Adolf Wisbrun (12-1-1860 Brackwede – 14-7-1934 Rotterdam) en Jordan Liffmann of Lifmann (27-7-1859 Camen – 13-6-1915). Liffmann was getrouwd met Bertha Wisbrun, de zus van Adolf.
Afgaande op hun 50-jarig jubileum in 1937, zijn Wisbrun en Liffmann in 1887 begonnen (PGNC, 18-9-1937). Ter gelegenheid van haar 50-jarig bestaan plaatst de Gelderlander in 1937 het artikel:
“Gouden jubileum Firma Wisbrun en Liffmann: Een van de oudste een toonaangevende modehuizen.
…
De firma is op bescheiden voet te Rotterdam begonnen en thans heeft zij zaken in 9 steden van Nederland. De eerste winkel was te Rotterdam gevestigd aan de Weste Wagenstraat, maar de firma was tevoren reeds werkzaam op het gebied van den groothandel.
De heeren Wisbrun en Liffmann waren van origine Duitschers, afkomstig uit Westfalen, dat zoovele confectie-fabrieken heeft voortgebracht. Zij reisden voor een Duitsche firma en begonnen later in ons land voor zichzelf, waarop spoedig naturalisatie volgde. Hoewel intieme jeugdvrienden, bleef de verhouding in zaken streng reëel en deze solide grondslag heeft niet weinig tot den groei van de firma bijgedragen. Werd in de Weste Wagenstraat te Rotterdam met één juffrouw begonnen, thans bestaat het personeel, alleen in Rotterdam uit 139 personen, terwijl er filialen zijn van Deventer, Nijmegen, Maastricht, Tilburg en Gouda en zuster-firma’s in Haarlem en Den Haag. De zaak in de Weste Wagenstraat werd spoedig te klein en na 2 à 3 jaar werd een ruimer pand betrokken, Hoogstraat 316, dat doorliep tot aan de Groote Markt. In de loop der jaren werden de naastliggende panden er nog bij getrokken en in 1923 worden in toaal 16 tot één vereenigd. De groote bloei juist in dien tijd meenen de heeren Wisbrun en Liffmann te moeten toeschrijven aan de invloed van de oorlog, in dien zin, dat de Hollandsche vrouwen, op het voorbeeld van de Belgische, die hier een toevlucht hebben gezocht, meer zorg aan haar uiterlijk gingen besteden.
De huidige contingenteeringsmaatregelen hebben natuurlijk ook voor dit bedrijf hun moeilijkheden gebracht. Het Crisisbureau in Den Haag heeft zich echter altijd buitengewoon soepel betoond. Het buitenland kan, bij den inkoop van stoffen vooral, nu eenmaal niet worden gemist. Tilburg en Enschede kunnen stapelartikelen maken voor Engeland, Amerika en Indië, in ons kleine land zou een mode-artikel, dat in groote hoeveelheden werd gebracht, gauw bazaarartikel worden. Dat van de tegenwoordige patroons heel wat meer vak- en zakenkennis wordt vereischt dan van de vroegere, is te begrijpen. Daarbij komt dan de zorg voor de shows, welke maandenlange voorbereiding eischen. Op dit gebied heeft de firma wel een heel groote reputatie verworven.
…” (De Gelderlander 13/2/1937)
Uit een advertentie uit 1900 blijkt dat ze hun op dat moment 11e zaak hebben geopend in Den Haag. Nijmegen vormt dan samen met 3 zaken in Rotterdam, Haarlem, Arnhem, Nijmegen, Dordrecht, Gouda, Tilburg en Deventer de andere 10 winkels (Haagsche courant, 5-3-1900).
Winkel Wisbrun en Liffmann
1905, Broerstraat 35
In 1905 verbouwt Oscar Leeuw Broerstraat 35. Het is op dit moment onbekend of dit al dan niet hetzelfde pand als Korte Burchtstraat 16 is.
“Een nieuw Magazijn.
Het aantal der fraaie winkels in onze gemeente zal over eenige dagen weer met een vermeerderd worden. Dinsdag 25 April, ’s namiddags 1 uur, wordt in de Broerstraat no. 35 geopend het bekende magazijn van de firma Wisbrun en Liffmann, specialiteit zijden stoffen, passementerieËn enz., totnutoe gevestigd in de Burchtstraat. Dit perceel werd, volgens het bestek van den heer Oscar Leeuw, architect, verbouwd door den heer van Benthem, aannemer, terwijl het fraaie schilderwrek werd verricht door de heeren Burgers en Luurmans. Wij hadden heden het genoegen het inwendige van den winkel te bezichtigen en kunnen niet anders dan onze bewondering uitspreken over de keurige inrichting van het magazijn en de inderdaad uitstekende uitvoering van het denkbeeld, door den architect in het bestek neergelegd. Ten slotte, doch niet het minst, verdient de ongelooflijk korte tijd, waarbinnen de verbouwing van het perceel is tot stand gebracht, wel de moeite om er de aandacht op te vestigen.
Voor de installatie van den winkel zelf ook een bijzonder woord van lof; zij geeft het magazijn reeds bij het eerste binnentreden een niet minder aangenamen aanblik dan de fraaie gevel van buiten oplevert. En ook de ruime sorteering, de groote voorraad goederen, de prettige bediening, die hier bekend zijn, zullen er ongetwijfeld toe medewerken, om de zaak in zijne nieuwe woning met eere zijn oude plaats te doen innemen in de rij der magazijnen hier ter stede, hetgeen een ieder, die morgenavond de expresselijke ingerichte reclame-expositie gaat bezichtigen, met ons zal getuigen.” (PGNC 26/11/1905)
Voordat Wisbrun en Liffmann naar de Broerstraat verhuizen, vinden zij een tijdelijk onderdak in de voormalige Lampe winkel op de hoek van de Grote Markt en Stikke Hezelstraat. (PGNC 6/7/1926)
Verbouwing Broerstraat 1927 door architect van Teeffelen.
Broerstraat 35-37, verloren gegaan in 1944
Architect Jan van Teeffelen ontwierp de verbouwing van Wisbrun en Liffmann. Een bekend ontwerp van hem is het Villapark Wagner aan de Vijverlaan in de Rotterdamse wijk Kralingen.
In ieder geval ontwierp van Teeffelen tevens de bouw van het grote pand van Wisbrun en Liffmann aan de Hoogstraat in Rotterdam: “Het kapitale pand, dat aan Hoogstraat, Wijde Marktsteeg en Groote Markt de oude magazijnen van de firma Wisbrun en Liffmann zal vervangen… De firma Wisbrun en Liffman krijgt aan de drie zijden een etalage-front van 70 meter.” (Rotterdamsch Nieuwsblad, 25-1-1923)
Aanbesteding door architect Jan van Teeffelen van de verbouwing Wisbrun en Liffmann (PGNC 5/8/1926)
P. v.d. Wagt verkreeg de aanbesteding op zijn van de laagste inschrijving, f25.934. (PGNC 17/8/1926)
“Magazijn Wisbrun en Liffmann.
Het nieuwe magazijn der firma Wisbrun en Liffmann, dat verrezen is aan de Broerstraat 35-37 en van welke opening wij gisteren reeds met een enkel woord hebben melding gemaakt, is een sieraad geworden van onze Nijmeegsche Kalverstraat. Het wordt om strijd bewonderd en terecht, want de bouwmeester is er volkomen in geslaagd op de plek van het vroegere, verouderde pand een magazijn te stichten, dat beantwoordt aan den eisch van fraaiheid en degelijkheid, fraaiheid bovenal in den gevel, omdat, wat er de laatste jaren ook veranderd moge zijn, nog steeds waarheid ligt in het spreekwoord, dat een goede gevel het huis siert.
Het gevel-vraagstuk is wel het moeilijkst op te lossen bij den bouw van een pand in een smalle straat. Hij mag de omgeving niet drukken noch de straat schijnbaar nauwer maken dan zij reeds is. Het resultaat van den arbeid van den heer Jan van Teeffelen, architect B.N.A. te Hillegersberg, geeft een buitengewoon gelukkige oplossing van genoemd vraagstuk aan. Mooi en kloek staat daar het nieuwe magazijn. Een breede mahoniehouten lijst met de naam der firma bekroont de pui, waarin prachtige, ruime vitrines de aandacht der dames vragen voor een keur-collectie artikelen, en draagt als ’t ware den bovenbouw, welke is uitgevoerd in paarskleurige, teruggevoegde baksteen, die vroolijk en frisch aandoet.
Wij spraken van de vitrines. Daarin heeft de architect op verzoek der firma zijn kracht gezocht. En terecht. Want iedere winkelier weet bij ervaring, dat vooral de goederen, die op smaakvolle wijze worden geëtaleerd, het gemakkelijkst worden verkocht. “Ze verkoopen zichzelf”, heet het in koopmanstaal. En daarom is ’t àl spiegelglas wat men van de straat af gelijksvloers ziet. Op den voorgrond van deze diepe portiek, aan wier achterkant de ruime ingang van het magazijn gelegen is, staat een groote vitrine, welke de firma in staat stelt een permanente expositie te houden van het beste uit ’t beste wat haar magazijn bevat. Dat aan weerszijden van de entrée groote winkel-etalages aangebracht zijn, behoeft nauwelijks gezegd.
Bij den inwendigen bouw heeft het streven voorop gestaan om in de eerste plaats de aanwezige artikelen te doen spreken. Er is dan ook een zekere eenvoud betracht, wat evenwel niet uitsluit, dat de inrichting van den winkel stijlvol is en ’n goede harmonie van lijnen en kleuren laat zien. Een koket hoekje achter in het magazijn is op handige wijze omgetooverd in een verkoopplaats van kleine artikelen.
Een breede trap, met zware looper belegd, brengt de bezoeksters naar de afdeeling confectie, waar wij een buitengewoon groote sorteering voorjaars- en zomertoiletten, mantels en costumes aanwezig zagen. Als nieuw artikel “voert” de firma in haar herbouwde magazijn dames-hoeden. De andere artikelen, waarvan zijde en wollen stoffen wel hoofdzaak zijn, behoeven wij niet afzonderlijk te noemen, ze zijn aan onze lezeresse voldoende bekend. De ateliers tenslotte bevinden zich op de tweede verdieping.
Allen die hebben medegewerkt aan dezen belangrijken bouw verdienen allen lof voor hun arbeid. Het ontwerp van Jan van Teeffelen werd uitgevoerd, prompt op tijd, door den heer P.J. van der Wagt, aannemer alhier. Het schilderwerk is van den heer W.A. van der Wagt, de aanleg van electrisch licht van de firma Ruikes, glas-in-lood firma van Bilderbeek, stucadoorswerk Chr. Clemens, sanitair Jan Smit. Als opzichter van het bouwwerk heeft de heer P. Hamaekers verdienstelijk werk geleverd.” (PGNC 29/3/1927)
Modeshow
Advertentie modeshow Wisbrun en Liffmann (PGNC 31-3-1927)
In 1927 houdt Wisbrun en Liffmann op 7 en 8 april een modeshow in haar nieuwe zaak. De jaren daarop zullen nog vele volgen: voor een modehuis was de modeshow een beproefd middel om reclame te maken: natuurlijk de advertenties en de show zelf. En het leverde publiciteit op: De Gelderlander en het PGNC gaven van een show een uitvoerige beschrijving.
Gevonden modeshows tot nu toe: in ieder geval vindt in september 1928 de modeshow in de Vereeniging plaats (PGNC 28/9/1928). Ook op 26 september 1929 (De Gelderlander 27/9/1929) en 1931 (PGNC 30/9/1931) vindt hier een modeshow plaats. In 1933 wordt deze in de Broerstraat (PGNC 28/9/1933) gehouden.
In 1936 is de show in het Oranje-Hotel (PGNC 25/3/1936). En natuurlijk is er een modeshow bij het 50-jarig jubileum in 1937 in de Vereeniging. Ook de voorjaarsshow van 1938 is in de Vereeniging (PGNC 22/3/1938)
Tweede Wereldoorlog
Wat op de site van de Rotterdamse winkel staat, zal ook voor Nijmegen gegolden hebben: de 2 zonen van Wisbrun waren getrouwd met katholieke vrouwen en hadden laten aantekenen dat ze geen religie aanhingen. Aangezien zij 4 Joodse grootouders hadden, moesten zij de jodenster dragen. Toch zijn de mannen door de oorlog gekomen. De zoon van Liffmann, Ernst, was rond de oorlog firmant van de onderneming. Of en hoeverre hij firmant is gebleven, is mij (RE) niet bekend.
In 1942 wordt de Firma Wisbrun en Liffmann onder “Verwaltung” geplaatst, op grond van de “verwijdering Joden uit bedrijfsl.” (PGNC 23/6/1942)
In het artikel over de heropening (van Langstadt) in 1954 staat het volgende: “In ’43 werd de heer Langstadt die bij deze firma bedrijfschef was en na de liquidatie de zaak in Nijmegen voortzette, naar Duitsland gevoerd waar hij en zijn vrouw de ergste verschrikkingen van de concentratiekampen doorstonden.”
In 1944 werd Wisbrun en Liffmann tweemaal door de brand getroffen.
“Het atelier van de Fa. Wisbrun en Liffmann is voorloopig gevestigd van Slichtenhorststraat 54 then huize van Mevr. Th. Huisman-v.d. Staay” (De Gelderlander 5/12/1944). In een personeelsadvertentie voor de heropening van haar zaak moeten kandidaten zich aanmelden op Tooropstraat No. 94 (De Gelderlander 20/9/1945).
In 1946 werd de Stoffenzaak Wisbrun N.V. omgezet in de N.V. Damesconfectie “Modela”.
In oktober 1945 vestigt Wisbrun & Liffmann zich op Lange Burchtstraat 51 (De Gelderlander 24/10/1945). Het wordt dan (nog) als noodpand gezien, welke zij samen met Au Printemps heeft betrokken. Vóór de opening vindt de viering van het 25-jarig jubileum van Mejuffrouw A. Christiaans en de Heer P. Kersten plaats, daar in de oorlogsjaren “het toen niet mogelijk was een en ander te herdenken”.
Aankondiging opening winkelcentrum Bisschop Hamerstraat (De Gelderlander 2/10/1946)
20-9-1946 is de opening “van onze Showroom” van Wisbrun en Liffmann op de Bisschop Hamerstraat 30 (De Gelderlander 19/9/1946)
Op 4-10-1946 vindt de officiciële opening van het complex van noodwinkel (“het nieuwe winkelcentrum) op de Bisschop Hamerstraat plaats, waar Wisbrun en Liffmann op nummer 30 haar winkel heeft.
Ook in het Adresboek van 1948 komt zij op dit adres voor.
In ieder geval geeft N.V. Modela v.h. Wisbrun en Liffmann in haar advertenties in De Gelderlander 17/5/1947, De Gelderlander 1/9/1949 en 11/8/1950 2 adressen weer: naast Bisschop Hamerstraat 30 staat ook Lange Burchtstraat 51 weergegeven.
In de De Gelderlander 6/12/1950 kondigt zij haar uitverkoop op Bisschop Hamerstraat 30 aan vanwege “centralisatie”; in De Gelderlander 27/1/1951 is zij alleen nog gevestigd op de Lange Burchtstraat. Bisschop Hamerstraat 30 wordt betrokken door Maison de Nouveauté’s (die tevens nummer 25 als adres heeft, De Gelderlander 1/2/1951)
Bij het inrichtingsplan voor het centrum, zoals weergegeven in De Gelderlander 23/10/1951, is Wisbrun en Liffmann op de hoek van Augustijnenstraat-Houtstraat; in De Gelderlander 5/10/1949 was ze ingetekend in de “Broerstraat-Pauwelstraat”.
In De Gelderlander 2/11/1951 kondigt Modela de grote opruiming aan vanwege de opheffing van haar confectie-afdeling.
Modeshows
Advertentie modeshow Modela (De Gelderlander 15-9-1950)
Na de oorlog vinden ook de modeshows weer plaats, in ieder geval vanaf 1948. Vanaf dat moment zijn er elk jaar 2 modeshows in de Vereeniging: 1 in het voorjaar en 1 in het najaar. Elke show wordt in de Gelderlander besproken (De Gelderlander 25/9/1948, De Gelderlander 30/3/1949, De Gelderlander 24/9/1949, De Gelderlander 14/3/1950, De Gelderlander 20/9/1950)
Langstadt
Opheffing Modela vh Wibrun en Liffmann (De Gelderlander 5-1-1952)
Voortzetting Wisbrun en Liffmann door Langstadt (De Gelderlander 5-1-1952)
In juli 1952 blijkt de Firma af te zien van herbouw. B. en W. stellen daarop de Gemeenteraad voor om de reservering van het terrein aan de Broerstraat wat voor haar was gereserveerd in te trekken, zodat het aan een andere gegadigde kan worden vergeven. (De Gelderlander 9/7/1952)
Langstadt zal onder zijn eigen naam doorgaan. Zie het artikel bij Architect van Vreeswijk:
Hoek St. Annastraat met Fransestraat, op St. Annastraat 53a Antiekzaak L’Antique Interieure en op de hoek St. Annastraat 55 café St. Anneke, 1989 ( Anton van Roekel via RAN CCBYSA)
In 2024 sloot het bekende Chinees-Indische afhaalrestaurant Iwan op de St. Annastraat. Vanaf 1970 had hier jarenlang een Chinees afhaalrestaurant gezeten. Daarvoor was hier tientallen jaren banketbakkerij Burki gevestigd: in 1914 verbouwde de aannemer/architect Tiemstra het herenhuis aan de St. Annastraat tot een bakkerij.
Bakkerij Burki architect Tiemstra
Plan voor het bouwen van een perceel tot winkelhuis aan de St Annastraat 53, architect Tiemstra, datum bouwdossier 28-11-1913 (D12.384411)
St. Annastraat 53 is oorspronkelijk gebouwd als een herenhuis. Wanneer het pand exact is gebouwd, is onbekend. Het bijschrift bij foto DF4245 RAN noemt de periode 1885-1895. De eerstgevonden bouwtekening is de aanleg van riolering in 1911 (D12.382507).
Aannemer-architect G. Tiemstra zal de woning in 1913/1914 verbouwen tot een “winkel”. Helaas is daarbij de handtekening van de eigenaresse onleesbaar. Tiemstra was overigens ook de tekenaar voor de aanleg van de riolering.
In ieder geval opent in mei 1914 opent C. Burki zijn banketbakkerij op St. Annastraat 53, “tot dusver pensionhouder aan de St.-Annastraat en vooral bekend om zijn geurige Hollandsche wafels, opent van avond eenige huizen verder in de genoemde straat… een banketbakkers- en kokszaak, die in deze nette buurt ongetwijfeld succes zal hebben.
Genoemd huis is daartoe op hoogst doelmatige en sierlijke wijze vertimmerd door den bouwkundige G. Tiemstra, di naar eigen ontwerp de verbouwing en de winkelbetimmering uitvoerde. De sierlijke puit in blauwen verblendsteen trekt van zelf de aandacht en zal dat stellig van avond doen als de schitterende etalage prijkt in den gloed van electrisch licht” (De Gelderlander 3/5/1914)
Het PGNC schrijft:
“Een nieuwe zaak.
In het perceel St. Annastraat 53 bij de Franschestraat opent morgenavond de heer Burki, confiseur en cuisinier, een nieuwe zaak. Het pand, vóór dezen een gesloten huis, heeft daartoe een belangrijke verbouwing ondergaan. Een mooie gevel siert den winkel, welke een keurigen indruk maakt. Het kristal en spiegelglas blinkt den bezoeker tegen, de toonbank en kasten, de electrische lichtkronen, kortom het geheele interieur geeft er blijk van, dat de heer Burki zijn zaak op eerste klasse wijze heeft laten inrichten en waar hij een uitstekend vakman is – in de banketbakkerij voelt hij zich in zijn element- twijfelen wij er niet aan dat de waren, die den nieuwen winkel verlaten, door prima kwaliteit zullen uitmunten. Een bijzonder woord van lof dient nog gebracht voor ’t schilderwerk. Dit is in mat-witten toon gehouden, hetgeen heel aardig aandoet.
Naast den winkel geeft een breede deur toegang tot het bovenhuis.
De bakkerij is in het sous-terrain gelegen. Ook deze is op moderne leest geschoeid en het voornaamste “meubel” hier, de kolossale heetelucht-oven, is volgens het nieuwste systeem gebouwd, zoodat deze wel een afzonderlijke bespreking verdient. Deze oven toch is van een geheel nieuw kanalen-systeem voorzien, waardoor het mogelijk is de lucht vóór te ver verwarmen, wat een besparing aan brandstof tengevolge heeft. Ieder bakruimte heeft een isoolering, die het uitdringen der warmte naar buiten voorkomt en de geheele warmteontwikkeling tot de bakruimte concentreert. Door het bijzonder kanalenstelstel is het mogelijk iedere bakruimte afzonderlijk van temperatuur te doen verwisselen, zoodat naar verkiezing de onderste of bovenste ovenruimte op elke temperatuur kan worden gebracht en desgewenscht een constante warmte kan behouden. Elke bakruimte kan electrisch worden verlicht, terwijl elk afzonderlijk van een pyrometer is voorzien, om de warmte van de ovens hiervan af te lezen. Verder treft men aan den oven, speciaal ten dienste van het banketbakkerijbedrijf, een afkoelingsapparaat aan en een z.g. schuimoven aan. De oven is geleverd door de maatschappij “Utrecht” tot ovenbouw en installatie van bakkerijen, te Utrecht.
Allen, die aan de verbouwing hebben medegewerkt, leggen daar alle eer mee in. Wij noemen in de eerste plaats den heer G. Tiemstra alhier, die het werk heeft ontworpen en uitgevoerd; verder den heer J. Arts, die voor ’t schilderwerk en den heer G.W.J. Leentvaar, die voor de electrische installatie heeft zorg gedragen.“ (PGNC 2/5/1914)
Burki’s Automatiek
Plan voor Automatiek bij Fa. C. Burki st. Annastraat 53, datum dossier 21-2-1935 (D12.401921)
In 1935 laat Burki een Automatiek plaatsen. De opgang naar de bovenverdieping komt naar te liggen en in de ontstane ruimte komt een automatiek, dat met een inschuifbaar hek kan worden afgesloten.
Advertentie Burki’s Automatiek, St. Annastraat 53 (PGNC 3-5-1935)
“Automatiekhal C. Burki
De firma C. Burki, de bekende banketzaak aan de St. Annastraat 53, bij de Franschestraat, had reeds geruimen tijd geleden bij wijze van proef, eenige automaten voor warme en koude gerechten in gebruik gesteld. De automaten bleken een succes; velen werden trouwe klanten en meermalen was het hier een gedrang van je welste, zoodat men soms geduld moest oefenen eer men aan de beurt kwam.
De firma Burki zag terdege in, dat het zóó niet langer ging, dat er uitbreding moest komen. Een verbouwing vond plaats, waardoor de firma gelegenheid kreeg een automatiek-hal in te richten, die een sieraad en aanwinst geworden is voor deze geheele omgeving. De hal is geheel met blauwe tegels afgezet, wat met de vergulde omlijsting van de automaten en de gezellige verlichting een bijzonder mooi effect maakt. Doch de hoofdzaak zijn natuurlijk de verschillende schoteltjes en gerechten, die uit deze hygiënisch uitgevoerde automaten verkrijgbaar zijn. Koude en warme hapjes, steeds smaakvol klaar gemaakt van versche ingrediënten zooals een ieder dan van de firma Burki gewend is, zijn hier te kust en te keur. In het geheel zijn een 20-tal loketten ingebouwd, waarvan zelfs één voor vegetariërs, en verder ook nog voor gebak, chocolade, pralines, enz., dus voor elck wat wils. En wat betreft de prijzen, reeds vanaf één dubbeltje kan men een smakelijk hapje krijgen. De firma Burki heeft geen kosten ontzien om haar automatiekhal zoo volledig mogelijk te doen wezen. Een miniatuur toonbankje is aangebracht om de lekkere beetjes in te pakken en, indien men niet is voorzien van wisselgeld: een druk op het electrische knopje en een gedienstige geest verschijnt om u ook hieraan te helpen.
Het zal deze gezellige hal, met haar keur aan gerechten, wel niet aan belangstelling ontbreken.” (PGNC 16/3/1935)
Einde Automatiek
Waarschijnlijk stopt Burki rond 1948/1949 met zijn automatiek: Bouwtekening D12.409539 betreft de verbouwing van de eerste verdieping tot zelfstandig appartement: dan wordt 1 slaapkamer ingericht als keuken. En op de plaats van de Automatiek komt weer een entree met een opgang naar boven en een trap naar de kelder.
Rond 1970 is het pand verkocht: architect P. Hermens uit Nijmegen maakt op 26-1-1970 een bestektekening voor de verbouwing van de bakkerij tot restaurant: “Plan voor het wijzigen van het winkel-woonhuis aan de St. Annastraat No: 53 te Nijmegen v.r.v. de welded. Heren: Lam Shing Fat, Bilderijkstraat 18, Doetinchem en Li Fok Han, Brinklaan 7 te Apeldoorn” (D12.480411). Daarbij wordt de winkel van de bakkerij het Chinees Restaurant. De bakkerij in de kelder wordt de keuken van het restaurant.
Rond 1971 vindt uitbreiding van de keuken plaats (D12.483748)
Restaurant Iwan
Restaurant Iwan St Annastraat 53, 2013 (Henk van Gaal via DF4245 RAN CC0)
Er is nog niet onderzocht wanneer restaurant Tung Kong overgegaan is op Iwan en wat de relatie tussen deze 2 namen is. In ieder geval heeft Iwan decennialang bestaan, tot juni 2024. In de tussenliggende tijd waren er verschillende eigenaren, waarbij het restaurant vaak op een familielid overging. De laatste 13 jaar was Shudan Hu en haar partner Hong Fang Hu eigenaar. (Bron: Einde van een tijdperk: Chinees restaurant Iwan sluit deuren, Huub Tholen in de Gelderlander 3-6-2024). Een van de redenen van haar populariteit was, dat naast Chinese en Indische ook Surinaamse gerechten kon worden besteld.
1937/1938 Tweede Oude Heselaan 245 (oud) Molenweg 2 (huidig)
Voormalig adres Tweede Oude Heselaan 245, huidig Molenweg 2, architect van der Kloot (collectie Hermsen)
“Dit gebouw (voorheen Tweede Oude Heselaan 245, nu Molenweg 2 i.v.m. veranderen positie voordeur) is in 1937/’38 gebouwd nav een ontwerp van Van Der Kloot. Mijn opa Th. G. Gerrits heeft hier opdracht voor gegeven, mijn moeder Ria Gerrits is hier eind 1938 geboren.
Vanaf de oplevering tot medio tweede helft jaren 60 is hier gevestigd geweest melk- en kruidenierszaak Gerrits.
Na het overlijden van de heer Th.G. Gerrits in 1948 heeft zijn weduwe G.E. Gerrits-Dinnessen de zaak voortgezet. Vanaf begin jaren ’50 hebben twee van haar kinderen, Theo en Ria, voltijds in de winkel gewerkt en melk en levensmiddelen bezorgd bij klanten aan huis tot medio half jaren ’60. Eerst met de ponywagen, later met een bestelbus. Zijn weduwe G.E. Gerrits-Dinnessen heeft er tot 1990 gewoond.
De voordeur is van locatie veranderd omdat de winkel werd gesloten tweede helft jaren 60 en de winkel huiskamer is geworden. Mijn vader Antoon Hermsen, die timmerman was, heeft de oude voordeur aan de Tweede Oude Heselaan dicht gemaakt met schrootjes aan de buitenkant.” (Edwin Hermsen)
Mandaat Van Der Kloot voor winkelpand Th. G. Gerrits
De aannemers van de winkel zijn de heren Janssen en van de Water. De aannemingssom bedraagt f4840.
Hieronder staat de bouwtekening van de “bestaande situatie”, ingediend bij de verbouwing van 1955/1956 weergegeven. Deze is identiek aan de bouwtekening D12.402729 uit het bouwdossier van 1936. Vanwege de onscherpte van deze tekening is echter de “bestaande situatie” bij de verbouwing afgebeeld.
Bestaand winkelpand a/d Oude Heessche Laan hoek Wolfkuilsche Weg te Nijmegen voor rekening v/d hr. Gerrits Voorstadslaan 161 te Nijmegen, A. v.d. Kloot, 6-6-1937 (D12.423059)
Het grootste gedeelte van de begane bestaat uit de winkel: de gehele voorgevel aan de “Oude Heessche laan” en de “plein-gevel”. Het linker gedeelte van de plein-gevel, dat een stuk naar achteren ligt, is de keuken. Waarbij er tussen deze keuken en de gevel aan de “Oude Heessche laan” nog een gang met een trap bevindt. De lage aanbouw is een schuurtje.
Onder de winkel bevindt zich een grote kelder. Deze is door een betonnen muur gescheiden in twee delen. Het deel aan de “plein-gevel” was de kolenkelder, het deel aan de “Oude Heessche laan” was de levensmiddelenkelder voor de winkel. In de oorlog schuilden hier nog mensen uit de directe omgeving.
Van der Kloot maakt ook de bouwtekening voor de aanleg van de riolering in 1937 (D12.403510)
Verbouwing 1955
De kruising Prinsenlaan – Molenweg, 12 september 1985 (Wim Michels via KN14412-2 RAN CC0)
Rond 1955 (datum bouwdossier: 20-4-1955) vindt een verbouwing plaats. De opdrachtgeefster is de weduwe (“Mevr. de wed.”) G.E. Gerrits-Dinnessen. Ook van deze verbouwing is van der Kloot de architect.
Daarbij komt aan de kant van de Molenweg (de linker kant) een uitbouw van een keuken en een spoelkeuken. De oude keuken wordt een kamer. Ook wordt dan de garage gebouwd.
Verbouwing 1990
In 1990 (bouwtekening 16-7-1990) vindt een verbouwing van de “keuken” plaats. De kamer aan de Molenweg wordt de entree met een ingang (in de “bestaande situatie” bevond de toegang zich in de keuken). Ook was inmiddels een deel van de hal bij de woonkamer getrokken.
De keuken en spoelkeuken worden bij elkaar gevoegd, waarbij de ingang van de spoelkeuken wordt dichtgemetseld.
Wonen in Nijmegen 