Rechts Kronenburgersingel 221, gebouwd als spiegelbeeld van 215, maart 2025 (Google Streetview)
T. van de Poel, R. Eekelder
Op 19 november 1895 verkoopt de gemeente Nijmegen (raadsbesluit 21-9-1895 ) aan J.H. Meulenberg een perceel bouwterrein aan de Kronenburgersingel te Nijmegen groot 3a 61ca, (ter breedte aan de Kronenburgersingel van 13 m.), deel uitmakend van perceel Sectie B nr 1927 (geheel groot 86a 64ca), gelegen ten N., van het reeds op 8 oktober 1895 door J.H. Meulenberg aangekochte gedeelte van dit perceel. Het gekochte te bebouwen met een dubbel woonhuis. (Bron: Notariële akte (koopakte) d.d. 19 november 1895 (waarin opgenomen een situatieschets).
Huisnummer 221 is gebouwd als spiegelbeeld van nummer 215.
Gemeentelijk Monument
Nummer 221 is een gemeentelijk monument met als waardering:
“Voorbeeld van laat-negentiende-eeuwse huizenbouw, vooral van betekenis in samenhang met de overige huizen in de straatwand”
Lees hier verder over het huizenbezit van de Meulenbergs, of ga verder met de bewoners:
Op 17 februari 1897 koopt J.E. Meulenberg van de gemeente Nijmegen het perceel Kronenburgersingel hoek Stieltjesstraat te bebouwen met 3…
Bijlage: Gevonden gebruikers
Op 20 en 21 april zal de veiling van de inboedel plaats vinden (PGNC 17/4/1920)
Naam
Omschr
Adresboek
D. v. ’t Lindenhout
Papierfabrikant
1901, 1902, 1903, 1905, 1907
H.J.P. v. Alfen
Leeraar H. en M.O.; in oktober 1909 vertrekt hij naar Maastricht (PGNC 21/10/1909)
1908, 1909
B. Nachenius
Benjamin Nachenius Benjaminszoon, weduwnaar van A.C. Pronck) overlijdt op 31-10-1915 (PGNC 2/11/1915); afgaande op O.G. Roelofs was A.C. Pronck zijn eerste vrouw
1910-1911, 1912-1913, 1913-1914, 1914-1915
Wed. B. Nachenius
Geb. O.G. Roelofs
1915-1916
H. Lezer
Koopman; in ieder geval woont H. Lezer in december 1918 op dit adres (overlijdensadvertentie Betsy van Zand PGNC 13/12/1918)
1916
E.A. Geidel
Dekenstikster
1922
R.I. v. Gelder
Arts; huidarts met praktijk aan huis; hij vestigt zich rond oktober 1920 (PGNC 9/10/1920)
Kronenburgersingel 217 en 219, september 2013 (Havang(nl), CC0, via Wikimedia Commons) Jacobus H. Meulenberg (24/8/1855), Kronenburgersingel 17, Bevolkingsregister 1890
Op 8 oktober 1895 verkoopt de Gemeente Nijmegen aan J.H. Meulenberg een perceel bouwterrein aan de Kronenburgersingel: groot circa 10a 65ca, (ter breedte aan de Kronenburgersingel van 28 m.) deel uitmakend van perceel Sectie B nr. 1927 (geheel groot 86a 64ca), en wel dat gedeelte van perceel 1927 grenzende aan en gelegen ten Noorden van het gedeelte van gemeld perceel 1927 reeds verkocht aan dokter Mertens bij akte van 20 september 1895. De huisnummers 215, 217 en 219 zijn later via de nalatenschap van J.H. Meulenberg in de nalatenschap van zijn (enige) dochter, Maria Hendrina Meulenberg, terecht gekomen.
Kronenburgersingel 217 is van 1896 tot 1903 bewoond geweest door J.H. Meulenberg.
Daarnaast heeft de jongste dochter van J.E. Meulenberg, Mathilda Maria Francisca (1896-1976) op Kronenburgersingel 27 gewoond heeft. Zie bovenstaande overlijdensadvertentie van haar man Jos Arntz d.d. 11-11-1918. Een droevige affaire: zij waren pas getrouwd op 6-8-1918. Zij hebben daar dus maar heel kort gewoond. Volgens het adresboek 1920 was zij toen alweer bij haar vader op Kronenburgersingel 6 ingetrokken.
Detail: ondertekening van een bericht in De Gelderlander 9/1/1901
In 1901 is Meulenberg onder-voorzitter van De Commissie tot Steun van Werkloozen. Buurman J.J. Hoogenboom is lid van de commissie. Maar daarnaast ook N. van Haaren van Kronenburgersingel 7.
In 1968 ontwerpt architectenbureau Benning de wijziging van de voorgevels, waarbij de panden dan nog de adressen Kronenburgersingel 15, 17 en 19 hebben (D12.470658).
Gemeentelijk Monument
Kronenburgersingel 215, 217 en 219 (en 221) zijn gemeentelijke monumenten met als waardering:
nummer 215:
“Voorbeeld van laat-negentiende-eeuwse huizenbouw, vooral van betekenis in samenhang met de overige huizen in de straatwand.”
Op 19 november 1895 verkoopt de gemeente Nijmegen aan J.H. Meulenberg een perceel bouwterrein aan de Kronenburgersingel. Hierop wordt Kronenburgersingel…
Bijlage: Bewoners
Gebruikers Kronenburgersingel 215
(Deel) van inventaris te koop (De Gelderlander 25/10/1922)
(Deel) van inventaris te koop (De Gelderlander 28/10/1922)
Rond 1931 staat mevrouw S. de Jong regelmatig in advertenties als verkooppunt van loten ten bate van de “Joodsche invalide” (De Gelderlander 16/10/1930, De Gelderlander 2/1/1931, De Gelderlander 18/7/1932)
Kronenburgersingel 15
Naam
Omschr
Adresboek
J.J. Hoogenboom
S.S.; hij kondigt in PGNC 16/9/1902 zijn vertrek aan
1898, 1899, 1901, 1902
B.J.G.W. Beumer
Techniker
1903
B.J. Beumer Jr.
Techniker; Internationaal Technisch Bureau; Hij kondigt zijn vertrek in december 1905 aan in PGNC 29/11/1905
1905
S.M. Beckeringh
1907
H.E. Antink
Gep. Rijksontvanger; Hij vertrekt naar Rheden (PGNC 18/10/1911)
1908, 1909, 1910
J.J. v. Beuningen
Gep. Inspecteur S.S.; dienstbode gevraagd in PGNC 25/9/1912
1912-1913
Y. v. Nooten
1915-1916
Mej. M.E. Jong
1926
Mej. P.C. Mom
1926, 1928
H.S. de Jong
Reiziger
1928
S.H. de Jong
Koopman; H.S. de Jong “koopman” vestigt zich in september 1932 vanuit Eindhoven; in november 1932 vertrek S.H. de Jong en zijn vrouw naar Den Haag (PGNC 12/11/1932)
1932; PGNC 10/9/1932
R. de Graaff en vrouw
z.b., afkomstig uit Groesbeek
PGNC 7/2/1931
H.J.E.M. Tervooren
Procuratiehouder
1934, 1936, 1938, 1940
B.J. Moonen
Afd. chef electr. bedrijf; in 1963 filiaalhouder; in 1968 bedrijfsleider
1948, 1963, 1968
Wed. G.L. Pilger
Geb. W.J.M. Berger
1951, 1955, 1959
H.A. Gudde
1963, 1966, 1968, 1971
Tolhuisen geb Cusiel W
1968
Gebruikers Kronenburgersingel 217
Een bekende bewoner in de jaren 50 en 60 is Dr. L.J. Rogier, Vaderlandse en algemene geschiedenis der nieuwere tijden; zie ook de foto bij het RAN.
Ambt. ter Secretarie van Ubbergen; in februari 1915 gevestigd, hij is dan afkomstig uit Ubbergen (PGNC 14/2/1915)
1915-1916, 1916
Mej. A.Th. de Bruin
Apothekeres
1922
Herder & Geertsma, N.V., aann. En Beton-Mij v.h. de
1934
A.A. v. Leeuwen
Correspondent
1934
Woningvereeniging Zuid Nederland
Advertentie De Gelderlander 21/12/1932; 1934
Th. Baalman
Zonder beroep; Hij komt in februari 1939 hier te wonen, hij is dan afkomstig uit Groningen (PGNC 25/2/1939); Hij overlijdt op 3-2-1941 op 75-jarige leeftijd (De Gelderlander 4/2/1941)
1940
Mej. E.Th.M. v. Romondt
Onderwijzeres, Th. Baalman was haar oom (De Gelderlander 4/2/1941)
N.V. Houthandel G. Key, Weurtseweg, 1920 ( F67775 RAN)
Deze pagina verzamelt de reeds verschenen artikelen over de Weurtsewijk in de wijk Biezen/Waterkwartier.
Romeinen: Ulpia Noviomagus
De Weurtseweg is feitelijk een eeuwenoude weg, welke in ieder geval in de Koningstraat werd genoemd: “De Koningstraat is een aloude weg door Maas en Waal, lopend van Tiel naar Nijmegen, over de oeverwallen aan de zuidzijde van de Waal. Ze volgt min of meer het tracé van een op de Peutingerkaart aangegeven Romeinse weg. In de Karolingertijd werd ze waarschijnlijk opnieuw aangelegd. Het was eeuwenlang de enige ‘heerweg’ in Maas en Waal. (…)” (Brus 2003-2012 via Straatnamenregister, tevens voor meerdere namen).
Een deel van de Weurtseweg ligt in het gebied van Ulpia Noviomagus, de stad welke rond 70 gebouwd werd nadat Oppidum Batavorum was verwoest.
“Van 1910 tot 1912 kwamen 81 woningen [lees: 79 woningen /RE] gereed in een wijk tussen het industrieterrein en de Weurtseweg. Een vijftiental woningen uit dit complex bevindt zich ten zuiden van de Weurtseweg.” (Van de Ven 1994, p. 27 via Straatnamenregister)
Weurtseweg 171 t/m 199, oktober 2024 (Google Streetview)Weurtseweg: Viering van het vijf en twintig jarig koningsschap van Wilhelmina, gezien ter hoogte van de Pater van Hooffstraat, 1923 (F1790 RAN)
N.V. Houthandel G. Key
N.V. Houthandel G. Key, Weurtseweg, 1920 (F67775 RAN)
Herinneringen aan Key zijn te lezen op Noviomagus.
Patria Kinderwagenfabriek
Weurtseweg 44
Deel van de gevel van de Patria Kinderwagenfabriek, gebouwd in 1893, Weurtseweg 44, 1939 ( F87830 RAN)
De Patriastraat verwijst nog naar de fabriek (Collegevoorstel Straatnaamgeving Ulpia en Fabrica, Tim Wachelder Gemeente Nijmegen, 20-4-2021)
Winkel hoek Weurteseweg/Kanaalstraat, vooral bekend als Jan Linders
Een auto-ongeval op de Weurtseweg op de hoek met de Kanaalstraat, 1930 (F22534 RAN)
Jarenlang heeft de buurtsuper Jan Linders op de winkel op de hoek gezeten. Overbekend door het aanbieden van “Maar wij hebben Riefkuukskes” en aarbeien. En natuurlijk de NEC artikelen.
Een mooi interview uit 2012 met Hennie Linders staat in de Wester.
In 2023 werd de winkel na 56 jaar gesloten. Een mooi artikel is te vinden in de Gelderlander. Daarop kocht vastgoedbedrijf B K V, van vastgoedondernemer Aäron van Beek, het pand aan om te laten verbouwen tot studio’s en 2 of 3 kamerappartementen. “”Idee is dat het gebouw straks helemaal is verduurzaamd en qua uitstraling meer aansluit op de rest van de wijk, zegt Van Beek. Doel is dat er rondom het gebouw groen komt, maar daarover lopen nog gesprekken met de gemeente.”
Het ontwerp is van Ward Boeijen van het Nijmeegse Boeijenjong Architecten. Momenteel (augustus) is men druk bezig met de verbouwing. Lees hier over de plannen:
In juli 1933 werd begonnen met de aanleg van de nieuwe electriciteitscentrale van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM) die op 6 juli 1936 officieel in gebruik werd genomen. Feitelijk werd er al stroom opgewekt vanaf 29 mei1935, 2/4/1936 (F93746 RAN)Aan de Weurtseweg wordt ter hoogte van de elektriciteitscentrale een aantal woningen gesloopt ten behoeve van de nieuw te bouwen stadsbrug De Oversteek en de Generaal James Gavinsingel, 2008 (Jan Eichelsheim via DF130 RAN CCBYSA tevens Auteursrechthouder)
Zie ook de foto uit 1973 van het Distributiekantoor van het P.G.E.M.: F1819 RAN
Plan tot het verbouwen van een woonhuis tot winkelhuis van een perceel gelegen aan de Weurtscheweg Kad. Bekend Gem. Neerbosch Sectie A No 808, Eigenaar J.P. Jansen (?), datum bouwdossier 7-10-1924 (D12.389161)
J.P. Jansen Wanneer de Weurtseweg 83-85 is gebouwd, is nog niet bekend. Dan bestaat het gebouw uit een beneden- en bovenwoning (83 respectievelijk 85). In ieder geval vindt in 1913 de aanleg van de riolering plaats. Dan is de eigenaar J.P. Jansen (D12.384512) en de bouwkundige J.H. van Benthem. J.P. Jansen 1910, 1912, 1913-1914, 1914-1915,…
Het Krayenhoffpark was al vroeg ingetekend, in 1879, in de plannen voor na de ontmanteling. Het werd vernoemd naar Cornelis Krayenhoff, waarvan het graf aanvankelijk was overgebracht naar dit park; de originele grafsteen is er nog te vinden. Daarnaast staan er een aantal bijzondere bomen.
Het zogenoemde Doodgravershuisje bij Begraafplaats Daalseweg; gebouwd in 1880 (volgens De Gelderlander 12-7-1972; kerkhof werd ingezegend 24-6-1885), afgebroken juni/juli 1972 (Evert F. van der Grinten via F79170 RAN CC-BY-SA)
Aan de Daalseweg ligt een van de bekendste begraafplaatsen van Nijmegen, ontworpen door architect Weve. In 1885 vindt de inzegening plaats. Vanaf 1948 werd deze grotendeels buiten gebruik gesteld, inmiddels lag hij al midden in de stad. Op de begraafplaats zijn veel bekende Nijmegenaren en oorlogsslachtoffers begraven.
Begraafplaats Daalseweg
De kerkbesturen van de 4 Nijmeegse parochies verzochten B en W op 6-9-1884 om een nieuwe begraafplaats te mogen aanleggen. Daarvoor waren 2 percelen bouwland gekozen, welke buiten de bebouwde kom lagen. Dit was sinds de invoering van de Begraafwet van 10 april 1869 een voorschrift voor nieuwe begraafplaatsen geworden.
Gemeentearchitect Weve heeft de begraafplaats ontworpen. Het eerste ontwerp werd echter door bisschop Godschalk afgewezen, daar deze te ‘frivool’ was. Op 11 februari 1885 schrijft hij dat “Deze teekeningen met hare sierlijke gebouwen en veelvuldige beplantingen al te prachtig en te weelderig” zijn. “Eene kerkhof behoort geen lusthof, maar eene heilige godsdienst ademende plaats te wezen […] alsmede eene sterile of onvruchtbare plaats te zijn”. Ook geeft hij aan dat “de uitvoering […] daarenboven veel te kostbaar geacht wordt”.
Op 24 juni 1885 vindt de inzegening door Mgr. A. Godschalk, bisschop van ’s-Hertogenbosch, plaats. De dag daarop vindt de eerste begrafenis plaats.
Ontwerp Begraafplaats
Een groep doodgravers (suisses en kosters) bij de begraafplaats aan de Daalseweg; de bovenste rij, tweede van links: Jozef Schippersheijn; meest links op de hoek Rijn Schippersheijn; rechts op de hoek Jan van Wijk; links naast Van Wijk de suisse van de St. Petrus Canisiuskerk (Molenstraatkerk) Th. Janssen en P.van Oosterhout van de St. Dominicuskerk ; voor suisse Th. Janssen staat Stal, suisse van de St. Augustinuskerk en daarnaast links Geertsen van de St. Franciscuskerk aan de Doddendaal.
Het ontwerp bestaat uit een geometrisch patroon, waarbij twee grote paden een kruis vormen. Op het kruispunt van deze paden staat een sokkel met een kruis, welke uit 1868 dateert. Langs de twee paden staan rode beuken, die dateren uit de jaren van de aanleg. Deze bloedbeuken verwijzen naar het vergoten bloed van Christus. Parallel aan de dit kruis lopen de andere, rechte paden.
Rijksmonument 522945 begraafplaats, kruiswegstatie V (Simon van Cyrene helpt Jezus het kruis dragen), Daalseweg 198, 2010 (Henk van Gaal via DF833 RAN CC0)
Tegen de westmuur staan vijf neogotische staties van een onvoltooide kruisweg.
Van rechts naar links:
eerste statie: “I STATIE/ JESUS WORDT TER DOOD/ VEROORDEELD”;
tweede statie: “II STATIE/ JESUS NEEMT HET KRUIS/ OP ZIJNE SCHOUDERS” en in de plint: “IN MEMORIAM/ Fam. FELET”;
derde statie: “III STATIE/ JESUS VALT TEN EERSTEN/ MALE ONDER HET KRUIS”;
de vierde statie: “IV STATIE/ JESUS ONTMOET ZIJNE/ LIEVE MOEDER” en in de plint: “IN MEMORIAM/ Fam. HAMER”;
op de vijfde statie: “V STATIE/ SIMON v. CYRENE HELPT/ JESUS HET KRUIS DRAGEN” en in de plint: “IN MEMORIAM/ Fam. F.Th.J.H. Dobbelmann”.
Op het hekwerk staan twee korte teksten: ”Zalig zijn de dooden die in den heer sterven” en ”het is eene heilzame gedachte voor de overledenen te bidden”.
Begraven personen
Bijeenkomst bij het door Oscar Leeuw ontworpen graf van toonkunstenaar Petrus Wilhelmus Jacobus Heydt (13/10/1858 – 28/5/1928) op de Rooms Katholieke begraafplaats, foto gedateerd 1929 (Fotopersbureau Gelderdlander via
F52910 RAN, auteursrechthouder J.F.M. Trum CC-BY_SA)
In totaal zijn er op deze begraafplaats 25.000 personen begraven. Ook liggen 300 slachtoffers van het oorlogsbombardement hier begraven.
De begraafplaats is daarbij “hiërarchisch” van opzet: Langs de paden van het kruispunt liggen de personen uit de “hoogste” klassen begraven. Hier zijn familiegraven te vinden van ondermeer Van Nispen tot Sevenaer, Van Nispen tot Pannerden, Dobbelmann, Terwindt, Veerkamp, Smulders, Randag, Van Rosendael, Bahlmann, Vroom, Dreesmann en Jurgens. Daarnaast liggen er kunstenaars, architecten en andere bekende personen begraven: Weve zelf, Willem Bijlard, Gerard Bruning, Gerardus Buskens, Willem Heijdt, Bernardus Joannes Claase, Cornelis Adrianus Ivens, Henri Leeuw Sr., Oscar en Henri Leeuw, H.A. Euwens, H.M.E. Huijbers, Lidi van Mourik Broekman, Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden en J.R. van der Lans.
Nijmegenaren uit lagere “klassen” werden aan de randen begraven.
Ruiming van de begraafplaats?
In de loop der tijd vond uitbreiding plaats door aankoop van een naastgelegen terrein en door ruiling van een strook grond. Daarnaast werd een aula gebouwd. In 1937 had de begraafplaats een oppervlakte van 31.310 m2. Intussen was de begraafplaats al omringd door de bebouwing van de inmidddels gegroeide stad. De begraafplaats zou in 1940 al gesloten worden, maar bleef tijdens de bezetting in gebruik. Vanaf 1948 werd de begraafplaats grotendeels buiten gebruik gesteld: door de oorlog was de begraafplaats zwaar beschadigd en bovendien waren er geen uitbreidingsmogelijkheden. Veel graven werden geruimd. Alleen in de familiegraven met eeuwigdurend recht konden nog overledenen worden bijgezet. In dat jaar werd het kerkhof aan de Winkelsteegseweg in gebruik genomen.
De aula met beheerderswoning werd in 1972 afgebroken. In de jaren 70 was de begraafplaats sterk verwaarloosd en waren er plannen voor nieuwbouw. Hierop kwamen ‘Stichting ter Behartiging der Belangen van Nabestaanden van Overledenen’ en de nieuwe ‘Werkgroep ‘t (te) behouden kerkhof’ in actie en met succes. In 1994 werd bepaald dat de begraafplaats niet geruimd mocht worden en vanaf 1995 is de begraafplaats weer in gebruik. De stichting en werkgroep zijn verder gegaan als stichting In Paradisum.
Rijksmonument
Beeld van treurende vrouw in de grafkapel van Carolus B.E. Veerkamp (1850-1902), Juliana F.B. Veerkamp- Dees (1818-1891) en Elisabeth A.M. Veerkamp – Terwindt (1853-1904) op de begraafplaats Daalseweg, augustus 2000 (Nico van Hoorn via D855 RAN CC0 tevens Auteursrechthouder)
Het complex is een Rijksmonument. Het begraafplaats bestaat uit: de aanleg, het hekwerk en de muur, de kruiswegstaties en de grafmonumenten van Heukelum, Veerkamp, Smulders, Randag en van Rosendael. De genoemde onderdelen zijn bovendien afzonderlijk een Rijksmonument.
Vanwege de funerair-historische en genealogische waarde van de graftekens (op lokaal/regionaal niveau);
Vanwege het kenmerkende laat 19de-eeuwse karakter van de aanleg en de graftekens;
Vanwege de gevarieerde collectie bomen en heesters deels van hoge ouderdom en/of zeldzaamheid;
Als goede afspiegeling van de Nederlandse Rooms-Katholieke grafcultuur uit de laatste decennia van de 19de eeuw en de eerste helft van de 20ste eeuw;
Als herinnering aan de slachtoffers van het bombardement van Nijmegen op 22 februari 1944 en aan de andere oorlogsslachtoffers die hier liggen begraven.”
Deze pagina verzamelt reeds gemaakte artikelen over de wijk Altrade. Romeins amfitheater hoek Rembrandtstraat-Mesdagstraat In de buurt van Romeinse legerkampen…
Directie en personeel op de officiële openingsdag van de nieuwe Schoenfabriek van Swift, Muntweg 65 Nije Veld, 18/11/1940 (Foto Verweij via F58981 RAN CCBYSA tevens Auteursrechthouder)
Op 18 november 1940 opent Schoenfabriek Swift haar nieuwe fabriek aan de Muntweg.
De officiële opening van de Swift schoenfabriek, 18/11/1940 (Foto Verweij via F84924 RAN CCBYSA tevens Auteursrechthouder)
Bij de opening van de Swift schoenenfabriek aan de Muntweg in 1940 schrijft het PGNC:
“De Swift-schoenenfabriek in een nieuw gebouw
Veel belangstelling bij de officieele opening
Bedrijf, dat aan 500 man werk geeft
Gisteren heeft aan den Muntweg, in het gebouwencomplex van de Drija, de oficiele opening plaats gehad van het nieuwe gebouw van de N.V. Wotana-schoenfabriek, welke zooals men weet de bekende Swift-schoenen vervaardigt. Tal van autoriteiten waren tegenwoordig bij deze plechtigheid, welke een belangrijke mijlpaal beteekende in het bestaan van dit bedrijf, dat thans aan 500 Nijmeegsche ingezeetenen werk verscaft en onder energieke en bekwame leiding van de heeren F. Biessels en H. Otten tot een der grootste schoenfabrieken van Nederland geworden is.
De fabriek werd in het klein opgericht onder directie van den heer H. Otten met tien werklieden en is nu binnen een kleine menschenleeftijd na de associatie met den heer F.H. Biessels gegroeid tot de groote fabriek van de voormalige Drija.
Onder hen, die de officieele opening bijwoonden merkten wij op den burgemeester, den heer H.A. Steinweg, den wethouder van sociale zaken, den heer G.A. Kalwij, den voorzitter van de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor “Het Land van Maas en Waal”, de heer ir. Th. Rosskopf en leiders uit groote bedrijven van den lederhandel en schoenhandel enz. De heer J. Hillenaar, een van de hoofdvertegenwoordigers der fabriek, had de leiding van het openingsfeest.
De bedrijfsleider aan het woord
Allereerst werd het woord gevoerd door den bedrijfsleider den heer H. Otten, die zich gedrongen gevoelde om nu men op het punt stond deze mooie fabriek officieel in gebruik te nemen met eenige woorden uiting te geven aan zijn oprechte gevoelens van bewondering en waardeering.
Ik sta hier, aldus spr., te midden van, wat ik het levenswerk der directie zou willen noemen; te midden van een prachtig bedrijf, dat met ontembare energie en ondernemingsgeest, in een luttel aantal jaren is opgebouwd. Het is gegroeid van niets tot een fabriek, die een sieraad in de Nederlandsche schoenindustrie mag worden genoemd. De fabriek is gegroeid in ene tijd, dat het bedrijfsleven en niet het minst de schoenindustrie in Nederland, gebukt ging onder depressie en algeemene achteruitgang. Maar men overwon moeilijkheden die schier onoverwinnelijk schenen. Dikwijls hebben wij haar onverzettelijke wil en ontembare werklust mogen bewonderen, naast gezond doorzicht en organisatievermogen. Veel en hard hebben de eerste in de afgeloopen jaren gewerkt, dikwijls tot diep in den nacht. In het zweet des aanschijns is dat werk voltooid. Spr. sprak ook waardeering uit tot Mevr. Biessels en Mevr. Otten, die ter wille van de fabriek vele huiselijke genoegens hebben opgeofferd.
Na deze toespraak boden twee meisjes uit de fabriek aan de dames bloemen aan.
Herinneringsgeschenk van het personeel
Vervolgens sprak de heer Frans Remers als oudste fabrieksarbeider in het Wotana-Swift bedrijf. Op grond van heel de ontwikkelingsgeschiedenis van het bedrijf kon spr. zonder voorbehoud de verzekering geven, dat het voltallig personeel als één man achter deze directie staat. En wel met een gevoel van groote bewondering voor de energieke leiding en met een geest van oprechte dankbaarheid voor de steeds zoo aangename verhouding tusschen directie en personeel. Door sociale omstandigheden en goede arbeidsvoorwaarden werd een steeds hechtere band gelegd tusschen directie en personeel. Als herinneringsgeschenk van het personeel bood spr. vervolgens aan de inrichting van het privé-kantoor der directie, met uitzondering van de bureaux.
Namens de Swift-Harmonie voerde de voorzitter, de heer Jansen het woord, onder aanbieding van een bloemenmand.
Namens het adminstratief personeel sprak de bedrijfsleider, de heer Meulser, namens de kantoordames mej. Jacobs. De heer Sitters uitte namens de vertegenwoordigers woorden van groote waardering jegens de directie.
Dankwoord van den heer H. Otten
De oudste directeur, de heer H. Otten, voerde hierna het woord. Spreker dankte de autoriteiten, van wie hij bij name noemde: de burgemeester, de heer J.A.H. Steinweg, wethouder E.G. Kalwij en ir. Th. Rosskopf, voorzitter van de Kamer van Koophandel voor hun aanwezigheid. Spreker zeide, dat hem een gevoel van dankbaarheid, vooral jegens God, doorstroomt, nu hij de fabriek in werking kan stellen. Erkentelijkheid betuigde spreker jegens de commissarissen, de heeren Jansen en van Heijningen en jegens zijn mede-directeur, den heer Biessels voor de krachtige medewerking. Zich tot het personeel richtend, zeide spreker er van overtuigd te zijn, dat hij steeds op de menschen kan rekenen. Het verheugt spreker bovenal, dat zijn 80-jarige vader dezen dag mag meemaken.
Van plicht en plichtsbetrachting sprekende, komen als vanzelf de dagen rond den 9en Mei voor sprekers geest. Velen van u, aldus spreker, hebben toen in de loopgraven en kazematten een anderen grooten plicht vervuld, met niet minder dan het eigen leven als inzet. Gelukkig hebben wij uit onze rijen geen dooden te betreuren, ofschoon er onder u toch ernstig gewond zijn geweest. Het is mij een behoefte, om al diegenen onder u, die in die bange dagen hun grooten plicht voor het vaderland vervulden, hier apart hulde te brengen.
Spreker dankte alle sprekers van den middag. Het vorstelijk cadeau, dat het personeel geschonken heet, aanvaardt de directie met grooten dank. Uit deze geste spreekt een groote saamhorigheid.
Al moesten onder de huidige omstandigheden feestelijkheden achterwege blijven, toch wil de directie het personeel een stoffelijk bewijs van waardeering niet onthouden. Daarom wordt, bij wijze van gratificatie, een extra weekloon van 48 uitbetaald. Om de Swift-harmonie straks wellicht in mooie uniformen over de straat te zien marcheeren, als de punten zijn afgeschaft, stelt de directie f200,- beschikbaar voor het uniformfonds.
Spreker dankte tenslotte de afnemers ook namens de technische staf, voor de vele nuttige wenken, welke zij in het verleden gaven en verklaarde daarna het bedrijf geopend.
De receptie
De hierna volgende receptie was zeer druk bezocht. Als eerste voerde de burgemeester de heer J.A.H. Steinweg het woord. Spr. zeide, dat dit bedrijf van groote beteekenis is voor de stad, omdat vele menschen er een broodwinning vinden. Spr. uitte de beste wenschen voor de toekomst.
Ir. Th. Rosskopf, voorzitter van de Kamer van Koophandel en Fabrieken, Land van Maas en Waal, herinnerde er aan hoe langzamerhand zich in Nijmegen, in navolging van de Langstraat, een belangrijke schoenindustrie heeft gevormd. Dit is ook van groote beteekenis voor de K.v.K. en F. welke daarom ook niet achteraf wil en kan blijven om hier waardeerende belangstelling te toonen.
Het bedrijf werd heel eenvoudig opgezet en met bijzondere toewijding en moed uitgebreid.
Spr. uitte de bese wenschen voor de toekomst. De heer F.H. Biessels dankte den burgemeester, den wethouder en den heer Ir. Th. Rosskopf voor hun bijzondere belangstelling. Voor spr.’s vader is dit een buitengewone dag. Vijftien jaar geleden heeft zijn vader nog in het zweet des aanschijns denzelfden zanderigen stuggen bodem geploegd en deze bezaaid waarop nu spr. als zoon deze fabriek heeft kunnen vestigen. Spr. dank: veel aan de zakenenergie, den spaarzin en de paedagogische talenten van izjn vader. Spr. schetste hierna de geschiedenis van Wotana en Swift. In 1930 richtte zijn collega, de heer H. Otten, vroeger verbonden aan de Splendorfabrieken, zijn eigen schoenenbedrijf in allen eenvoud op. Hij begon in een kelder met tien arbeiders, zette het fabriekje verder door in een fabriekje aan de Groenestraat, dat voortdurend aan omvang won. In 1934 gaf hij reeds werk aan 120 arbeiders.
In tijden van crisis en depressie toen andere bedrijven ondergingen, ontwikkelde zich dit bedrijf. Veel was hier ook te danken aan de commissarissen D.Th. Jansen en W.A. v. Heijningen, die met raad en daad bijstonden. Einde 1934 trad de heer F. Biessels uit een nevenbedrijf tot de Wotana toe. De fabriek welke de naam kreeg van Swift, kreeg nieuwe afdeelingen voor fijner dames- en heerenschoeisel. Veel moeilijkheden in prijzen, leveranties, reclame moesten overwonnen worden. Ook dat lukte. Weldra wist 98½% der Nederlandsche bevolking wat het Swiftmerk op een schoen beteekende. Het was een nationaal merk geworden, dat het volle vertrouwen verwierf bij cliëntèle en winkeliers. Het getuigt wel van een bijzondere goede verstandhouding, dat de cliëntèle aan de directie fraaie geschenken aanbiedt. Moge die samenwerking zoo blijven in aller belang, vooral met het oog op de toekomst wanneer de vrede geteekend is en wij nieuwe opbloei van onze bedrijven mogen verwachten.
Tal van sprekers uit kringen van de winkeliers en zakenrelaties voerden daarna nog het woord, waarbij de heer J. van Veggel uit Nijmegen namens de Nijmeegsche schoenwinkeliers een door den Nijmeegschen kunstenaar In den Bosch geschilderd portret aan, voorstellende den Swifthond met op den achtergrond de nieuwe fabrieksgebouwen.
De heer Biessels sprak hierna een dankwoord.” (PGNC 19/11/1940)
Directiekamer van de Schoenfabriek van Swift. Links Ferdinand Biessels, rechts Herman Otten, op de kast het logo van Swift, een Barsoi oftewel Russische windhond, Muntweg, 1946-1950 (F58956 RAN)
Een mooie luchtfoto uit de jaren 50 van het Goffertbad met daarboven de A.S.W. en de Swift fabriek is te zien op F58380 RAN.
Nijmeegse Radio Centrale Van Gentstraat 56-58 (maart 2024)
Architecten Meerman en van der Pijll ontwierpen de verbouwing en uitbreiding van een werkplaats van Gentstraat no 56 voor de Radio Centrale Nijmegen (N.R.C.). En tevens om de bestaande woningen Sweersstraat No 27 en 31 in te richten voor 3 woningen met de hoofdingang der benedenwoning aan de van Gentstraat
Oorspronkelijk gebouw van Gentstraat 56
Plan voor een Houtbewerkingsfabriek a/d Van Gentstraat te Nijmegen (D12.386315)
Het pand is in 1920 gebouwd als Houtbewerkingsfabriek a/d Van Gentstraat te Nijmegen. De adressanten zijn Hofman en Arts (D12.386315). Het dossier is van 7-12-1920. In 1921 wordt er een transformatorhuisje op het terrein gebouwd (D12.386805)
De verbouwing door Meerman en van der Pijll
Plan tot verbouwing van een werkplaats van Gentstraat no 56 in te richten voor Radio Centrale (D12.40037)
In de bovenstaande tekening tot het “Plan tot verbouwing van een werkplaats van Gentstraat no 56 in te richten voor Radio Centrale tevens de bestaande woningen Sweersstraat No 27 & 31 in te richten voor 3 woningen met de hoofdingang der benedenwoning aan de van Gentstraat” (D12.40037). Deze behoort bij bouwaanvraag 30 aug 1933. Waarschijnlijk is deze aanvraag een wijziging op aanvragen voor mei (en januari?) 1933.
De Gelderlander in juli 1931:
“De N.R.C. Uitbreiding. Het Derde Station. Een Model-inrichting.
Naar wij vernemen, vordert de technische uitbreiding van de Nijmeegsche Radiocentrale best. De directie gaat met de vergrooting van haar kantoren en technischen dienst veel verder dan aaanvankelijk in haar bedoeling gelegen heeft. Aan het Architectenbureau Meerman & Co. werd zelfs opgedragen het ontwerp voor een nieuwbouw naast het bestaande gebouw der fa. Hofman, dat indertijd door de directie der Nijmeegsche Radiocentrale werd aangekocht aan de Van Gendtstraat.
De nieuwe technische installatie van de Nijm. Radiocentrale werd een model-inrichting voor Nijmegen. Op initiatief der N.R.C.-directie, welke hier een uitmuntende medewerking kreeg van de N.V. Philips te Eindhoven, wordt hier de meest volmaakte radio-centrale van Nederland opgebouwd.
De N.R.C., welke reeds aan de spits ging der uitzendcentrales in Nederland, troeft zoo de andere met haar nieuw installatie een wonder van technisch kunnen, dat geen centrale de Nijmeegsch vooreerst zal overvleugelen.
Advertentie N.R.C. ( Nijmeegse Radio Centrale) (PGNC 23-10-1937)
Men deelde ons nog mede, dat van haar duizenden abonné’s er nu bijna duizend zijn aangesloten aan het nieuwe net, waarlangs de muziek van drie stations kan worden doorgezonden. De reeds genomen proeven slaagden perfect. Het zal nog eenigen tijd duren voor de N.R.C. kant en klaar is met haar nieuwe installatie.” (De Gelderlander 4/7/1933)
Het is opvallend dat de huidige toestand september 2022 en de “bestaande toestand” bij de verbouwing in 1957 meer lijkt op tekening D12.40036 (zie hieronder). In de tekening voor de bouwaanvraag van 9 mei 1933 was de Sweersstraat nog niet betrokken?
D12.40036 hoort bij bouwaanvraag 9 mei 1933
Sweerssstraat No 27 & 31 (Nu 25-27-29)
N.V. Nymeegsche Radio Central Verbouwing Dienstwoningen in een Beneden en 2 Bovenwoningen thans Gemerkt Sweerssstraat No 27 & 31… Plan van Wijziging”, Datum tekening 30-8-1933 (D12.400038)
Huidige situatie Sweersstraat 25-27-29, september 2022 (Google Streetview)
Verbouwing 1957 (tekening noemt 1-2-1957)
Op basis van “bestaande toestand” lijkt D12.40036 toch de juiste wijziging te zijn.
Verbouwing Nijmeegsche Radio Centrale (N.R.C.) Van Gentstraat 58, September 2022 (Google Streetview) door architecten Meerman en van der Pijll
Aandachtspand
Van Gentstraat 56 en 58 is een “Aandachtspand” op de Gemeentelijke monumentenlijst.
(Overige) Bronnen en Verder lezen
Zie ook het artikel op Noviomagus, met een paar mooie oude foto’s
De Protestants Christelijke Agnes Reiniera-school (voormalige Fröbelschool uit 1920), Groenestraat 210, 1987 (Anton van Roekel via F17767 RAN CCBYSA)
Uit dankbaarheid voor de geboorte van zijn tweeling schenkt Rutgers van Rozenbrug 1.000 gulden aan de vereniging voor het bouwen van de Agnes Reiniera Fröbelschool. Het ontwerp was afkomstig van de kunststeenfabriek “Nederland” van J. Vingerhoets & co.
Vingerhoets
Architect F.J.G. Vingerhoets (1890-1947), die de Agnes en Reiniera Fröbelschool voor kleuteronderwijs in 1920 bouwde, 1942-1947 (F92626 RAN)
Vingerhoets is een Belg en komt het eerst voor als Jos Frans Gustav Vingerhoets in het Vluchtelingenregister 1914-1918. Hij is geboren in Deurne-Zuid (bij Antwerpen; Borsbeek ligt daar vlak in de buurt) op 3 augustus 1890. Als beroep staat dan handelsvertegenwoordiger. Zijn vrouw Maria Fida Dora Ehlers is geboren op 31 juli 1887 te Barsinghausen (in de buurt van Hannover, Duitsland). Hun kinderen Lidia Maria Vingerhoets (12-9-1914) en Karel Ludovicus Franciscus Vingerhoets (22/9/1901) zijn geboren in Borsbeek. Ze vestigen zich op 3-10-1914 in Nijmegen op St. Annastraat 301(?) Ze zijn dan afkomstig uit Fromwaijstraat 136, waar ze sinds 1912 hebben gewoond. Hun dochter Lidia is dus net een paar weken oud; Karel komt op 10-10 zeer kort naar Nijmegen en vertrekt op 2-11-1914 weer naar Deurne-Zuid. Opvallend daarbij is dat hij afkomstig is van de Herenthalschebaan 478(?), waar hij sinds 1908 woont.
Uit het Gemeenteverslag over 1917: “De directie der kunststeenfabriek “Nederland” J. Vingerhoets en Co. alhier meldt:
Het bedrijf bestaat in het vervaardigen van alle soorten kunstmatige natuursteen, zooals hardsteen, graniet, marmer, zandsteen en in het uitvoeren van gewapend betonwerken, welke aan bijzonder eischen moeten voldoen.
In het afgeloopen jaar werd door onze firma voor vele aanzienlijke bouwwerken hier te lande de kunstmatige natuursteen geleverd, onder meer voor den kazernebouw te Maastricht onder Directie van de Genie, voor de M.U.L.O. school en de Electrische Centrale alhier.
De productie was 100% grooter dan in 1916. De laatste drie maanden van het jaar verminderden de opdrachten, daar er bijna geen bouwwerken konden worden aangevangen wegens schaarschte aan bouwmaterialen en duurte der prijzen.
Het aantal onzer werklieden bedroeg in de maanden Juli-Augustus 30, om de laatste maanden te verminderen tot 17.
De benoodigde grondstoffen voor ons bedrijf hebben wij steeds kunnen betrekken. “
Het Gemeenteverslag over 1918 meldt dat de fabriek werkt met 30 man en dat haar productie steeg met 80%. “Slapte in het bouwbedrijf en moeilijkheden bij het verkrijgen van grondstoffen verhinderen de ontwikkeling van het bedrijf”.
Advertentie PGNC 4/5/1918
Op 2-9-1919 richten 4 personen de vennootschap Kunststeenfabriek “Nederland” op:
Franciscus Josephus Gustave Vingerhoets, fabrikant te Nijmegen
Ewout Hoogendijk v. Cappelen, koopman te Gouda
Gerard Theodore Etienne Marie van Veen, architect ‘s-Gravenhage
Cornelis Adriaan Hoogterp, ingenieur te ’s-Gravenhage
Het doel is de door Vingerhoets gedreven Kunststeenfabriek voort te zetten. (De Gelderlander 4/9/1919)
Cornelis Adriaan Hoogterp
Ingenieur Cornelis Adrianus Hoogterp (Leeuwarden 17 oktober 1893 – Amsterdam 1 juni 1962) woonde rond 1921 op Dorpstraat 3 in Hees (villa Klambir Lima) (Noviomagus).
Wanneer Vingerhoets in 1920 naar Duitsland vertrekt, zal Hoogterp het bedrijf nog tot 1924 voortzetten. Daarbij is de Stenen Bank uit 1922 een van de belangrijke ontwerpen. Daarna werden de loodsen gebruikt voor opslag- en garageactiviteiten om in 2008 te worden afgebroken. Hiervoor kwamen woningen in de plaats.
De Stenen Bank noemt Dorpsstraat 88, de voormalige stallen van Oscar Carré, als plaats van de fabriek, waarbij ze kantoor hield aan de Mariënburg. Hoe deze adressen zich verhouden tot de door mij (RE) gevonden advertenties is nog niet bekend. Een van de ontwerpen is verder de monumentale trap in Concertgebouw ‘De Vereeniging’.
Agnes Reiniera Bewaarschool
Bouwtekening Fröbelschool (Kleuterschool) D12.386090; de berekening voor de betonconstructie vindt plaats op papier van de Kunststeenfabriek “Nederland” Vingerhoets & co (D12.386089)
Jonkheer Rutgers van Rozenburg gaat in 1915 wonen op huis Dukenburg, waarbij hij dan uit Zeist afkomstig is. In 1916 trouwt hij met Agatha Schlingemann. Zij krijgen op 13 januari 1918 een tweeling: Agnes en Reiniera. Uit dankbaarheid geeft Rutgers van Rozenbrug 1.000 gulden aan de vereniging voor het bouwen van een “goede Christelijk school” (Rijksmonumenten). De school zal vernoemd worden naar deze tweeling.
De voorzitter van deze vereniging was de dominee Creutzberg, wonend op de Oude Wehme aan het Kerkpad, vlakbij de steenfabriek. Een uitgebreid artikel over de dominee staat in de Stenen Bank van december 2013, tevens bron van onderstaande paragraaf.
Dominee Creutzberg
Jelis Jan Creutzerg (Arnhem 9 juli 1879 – Den Haag 5 februari 1951)
In 1918 werd hij geroepen naar Hees-Neerbosch. Daarbij bediende hij aanvankelijk een protestantse gemeenschap van enkele honderden leden. Zijn belangrijkste werkterrein zouden echter de wijken Willemskwartier en Hazenkamp vormen. Deze wijken kwamen vanaf 1900 volop tot groei, doordat er duizenden huizen werden gebouwd voor de (fabrieks)arbeiders van nieuwe bedrijven.
Creutzberg moest daarbij toezien hoe de Rooms-katholieke kerk zich hier manifesteerde, er was al een grote nieuwe kerk op de groei gebouwd (de Groenestraatkerk), scholen werden opgericht en geestelijken brachten huisbezoeken.
Vooral het oprichten van scholen vindt hij belangrijk: ““God wil het – dat ook in de school het zuurdeeg van het Evangelie doorwerken zal.” Het oprichten van de Agnes-Reiniera Bewaarschool zou zijn eerste “wapenfeit” worden.
Op 17-7-1920 meldt het PGNC: “Het bestuur der Agnes-Reiniera-bewaarschool te Hees heeft aan het Architecten- en Ingenieursbureau Vingerhoets en Hoogterp te Hees opgedragen den bouw van een bewaarschool, gelegen aan de Groenestraat.
De school zal vier lokalen bevatten en zeer velen uit de omgeving aldaar zullen van dezen bouw met blijdschap kennis nemen, daar het een zaak is, waarnaar reeds lang met groot verlangen werd uitgezien.” (PGNC 17/7/1920)
Zowel de bouwtekening (zie hierboven) als het verzoek voor het plaatsen van 2 tijdelijke loodsen voor de bouw van de school gebeurd op briefpapier van de Kunststeenfabriek “Nederland”.
Bij de opening van de Bewaarschool
Groepsfoto kleuters van de Agnes en Reiniera Fröbelschool. Midden achter (met bril) het hoofd A. van Bohemen, Groenestraat 210, 1929 (F92624 RAN)
Het PGNC publiceert een uitvoerig artikel naar aanleiding van de opening. Zij noemt Reiniera dan echter Reiniers; in het onderstaande stuk heb ik (RE) de naam veranderd tot Reiniera:
“De nieuwe Bewaarschool aan de Groenestraat.
Aan de Groenestraat is verrezen en eenige weken geleden in gebruik genomen een bewaarschool, die daar een sieraad is voor de omgeving en bovendien in een sinds lang gevoelde behoefte voorziet. Het is de Protestantsche Agnes Reiniera-Bewaarschool en had het bestuur niet zelf in den naam der school de ouderwetsche aanduiding gekozen, wij zouden in den titel dezen liever van Fröbelschool of School voor Voorbereidend Onderwijs gesproken hebben. Immers, de taak die deze inrichtingen tegenwoordig hebben gaat veel verder dan het uitsluitend ‘bewaren’ van de kinderen, en ook de eischen, welke aan hen worden gesteld die zich onderwerpen aan het examen ter verkrijging van de bevoegdheid tot het geven van fröbel-onderricht bewijzen dit. Over de vraag of het al dan niet gewenscht is dat elk kind vóór het zijn intrede doet in de lagere school minstens een jaar leert stil zitten en knutselen zijn de deskundigen het niet eens en waar het individu van het kind in kwestie in dezen een woord meespreekt zal de vraag in haar algemeenheid wel nimmer met ja of neen kunnen worden beantwoord. Maar in elk geval zijn de omstandigheden in menig gezin van dien aard dat de moeder de aanwezigheid in den omtrek van hare woning van een goede bewaarschool als een uitkomst beschouwt en zich niet het hoofd breken met de vraag of haar kleine straks met of zonder fröbelonderricht zijn eersten stap in het leven moet doen, gaarne de praktische zijde een groot gedeelte van den dag aan anderen zorg te kunnen toevertrouwen.
Voor het Willemswegkwartier was een protestantsche bewaarschool, gelijk hierboven reeds gezegd, een sinds lang gevoelde behoefte. Er zijn daar reeds nu 400 protestantsche gezinnen, een aantal, dat zich over eenigen tijd, wanneer de nieuwe woninggroep daar gereed is, nog aanmerkelijk gaat uitbreiden. De nieuwe school nu staat in het volle leven van genoemd kwartier, zoodat daarmede de moeilijkheid van het halen en brengen der kleinen meteen is opgelost. Bovendien is de school nieuw gebouwd en voortreffelijk ingericht, zonder dat nochtans van luxe of iets wat naar overdaad zweemt kan worden gesproken. In hygiënisch opzicht is wel aan hooge eischen voldaan en de eerste eigenschap van een inrichting als deze is dus een goede.
De school is gebouwd door den heer C.H. Hoogterp, ingenieur te Hees. Bij het ontwerpen van de school heeft als grondgedachte gegolden, dat de architectuur zich aan moet passen aan de aard van het gebouw en getracht moete worden aan het gebouw een eenigzins landelijk, voor kinderen aantrekkelijk karakter te geven. De kap is daarom en ook om economische redenen laag gehouden, waaruit, in verband met de wettelijk gestelde eischen voor hoogte van schoollokalen, de lokalen een gewelfd plafond kregen, hetgeen aan deze meer huiselijkheid verleenen. Om het interieur voor kinderen meer aantrekkelijk te maken is eenig decoratief schilder- en beeldhouwwerk aangebracht.
Van buiten zoowel als van binnen gezien maakt de school een keurigen indruk en et komt ons voor, dat de architect volkomen geslaagd is in de vervulling van zijn opdracht. Het gebouw met zijn ruim terras vóór, waarop een betonvloer voor spelen, en zijn groot grasveld achter, alles afgesloten door een frisch, wit hek, doet eer denken aan een vriendelijk landhuis dan aan een school. Er zijn, behalve eenige kleinere vertrekken, vier schoollokalen, tezamen plaats biedend aan 160 kinderen. Thans bedraagt het aantal leerlingen reeds ruim 100.
De Protestantsche Agnes Reiniera Bewaarschool bedoelt te zijn een neutrale school, toegankelijk voor kinderen van alle gezindten. Het dagelijksch bestuur van de vereeniging, waartoe de school behoort, wordt gevormd door mevr. Hoyer, mevr. Krudop en mevr. Rutgers van Rozenburg. Als directrice treedt op mej. E. van Bohemen. Tot den bouw van de school heeft ds. Creutzberg te Hees den stoot gegeven en het bereikte resultaat zal hem ongetwijfeld tot een groote voldoening zijn.
Intusschen is voor het totstand komen van deze school een groot kapitaal noodig geweest. De vereeniging is er in geslaagd het benoodigde bedrag met een leening en hypotheek op het gebouw bijeen te krijgen. Intusschen zal zij zonder hulp van Rijk en Gemeente op den duur niet kunnen voorzien in de hooge exploitatiekosten der school. Er zijn hier ter stede geene openbare bewaarscholen; de gemeente subsidieert de bijzondere bewaarscholen met f7,50 per leerling. Het zal zelfs een leek op dit gebied duidelijk zijn, dat dit te eenenmale onvoldoende isom daaruit de kosten aan onderwijzend personeel, leermiddelen, onderhoud van het gebouw enz. zelfs slechts ten deele te bestrijden. Aan Rotterdam b.v. kosten de openbare bewaarscholen f86 per leerling, terwijl het den bijzondereren bewaarscholen f84 (8 of 3: moeilijk leesbaar, gezien de context is het waarschijnlijk 8) subsidie per leerling verstrekt. Vandaar dat alle hoop gevestigd is op de aanneming door de Staten-Generaal van het wetsontwerp inzake het Voorbereidend Onderwijs, dat een financieele regeling in het vooruitzicht stelt, welke vereenigingen als de hierbedoelde in staat stelt haar werk voort te zetten. Voor de bewoners van het Willemswegkwartier, die buitengewoon ingenomen zijn met hun bewaarschool en deze feitelijk niet meer zouden kunnen missen, hopen wij van harte dat spoedig het voortbestaan gedurende een lange reeks van jaren voor de Agnes Reiniera Bewaarschool verzekerd zij.
Het bestuur der school is voornemens op een ander te bepalen dag in de maand Mei eene receptie te houden voor de plaatselijke autoriteiten en allen die aan de totstandkoming van de school hebben mede gewerkt. Het zal verder in genoemde maand gaarne iederen belangstellende gelegenheid geven de school te bezichtigen, mits tevoren even het verlangen daartoe is kenbaar gemaakt aan de directrice, mej. van Bohemen, of bij mevr. Krudop, Dennenstraat 8 te Hees.” (PGNC 19/4/1921)
In 1925 is er een tweedaags bazar in de Wijkzaal aan den Hazenkampschenweg ten bate van de school. “Deze bewaarschool is bijkans overbevolkt, maar door het ontbreken van voldoenden steun van overheidswege houdt de stand der geldmiddelen geen gelijken tred met den bloei der school ten opzichte van het leerlingengetal. Vandaar, dat versterking der inkomsten uit de opbrengst van deze bazar zeer wenselijk is. Nu, de oproep om steun daarvoor is niet onverhoord gebleven.” (PGNC 25/3/1925)
Vervolg
Personeelsadvertentie: Gevraagd een ontwikkelde meisje (PGNC,16-2-1924)
De Hazenkamp
Van 1934 tot 1944 huurt de sportvereniging de Hazenkamp ruimte in de Bewaarschool. Deze vereniging was overigens in 1928 mede door Creutzberg opgericht. (Een huuroverenkomst is te vinden op site van de Hazenkamp, daarin staat overigens het jaartal 1936). In 1944 was de school dusdanig overbezet geweest, dat de Hazenkamp op zoek moest naar een nieuw gebouw (De Hazenkamp, 1965).
Verbouwing Oswald
In 1960 is het pand in onder meer de gevels gewijzigd naar ontwerp van F.M. Oswald.
Einde school, leegstand en kinderopvang
De school blijft tot in 1988 in gebruik, daarna verhuizen de kinderen naar de school in de Tollensstraat. Het gebouw komt dan leeg te staan.
In juli 1998 vestigt Kinderopvang de Tweeling zich in het gebouw.
Rijksmonument
Het gebouw is een Rijksmonument met als waardering:
“Voormalige fröbelschool uit 1920 in een stijl beïnvloed door het expressionisme.
– Van architectuurhistorische waarde als zeldzaam voorbeeld van een school, gebouwd in de vorm van een winkelhaak. Tevens van waarde vanwege de toegepaste bouwstijl en materialen.
– Van stedebouwkundige waarde vanwege de teruggelegen ligging op een zeer ruim perceel aan de overigens dichtbebouwde Groenestraat.
– Van cultuurhistorische waarde als voorbeeld van een school gesticht met privé-kapitaal naar aanleiding van – in dit geval – de geboorte van een tweeling.”
In 1890 ontwerpt architect Maurits dit complex van 4 woningen.
Gemeentelijk Monument
Ingang Oranjesingel 9 (oktober 2024)
Het complex is sinds 1988 een Gemeentelijk Monument, met als tekst bij aanwijzing: “Complex van vier woningen. Als 1 blok ontworpen gebouw met drie bouwlagen van baksteen en geschilderde banden en blokken. Gedekt met zadeldaken met verschillende bedekking. In de gevel zijn vier risalieten aangebracht, die eindigen in een getrapte topgevel, met zadeldaken loodrecht op de gevel.Op de eerste etage hebben de eerste en de derde risaliet een houten erker op natuurstenen consoles: die bij nr. 7 is gewijzigd, die van nr. 3 heeft nog de oorspronkelijke bedaking, ver uitstekend op houten sporen. Ramen op de begane grond zijn laag, met boogvormige bovendorpel. Op de eerste etage zijn rechte kozijnen met daarboven boogvormige velden waarin afwisselend decoratieve tegelpanelen en cementen ornament. Ramen op de tweede verdieping hebben segmentbogen boven rechte kozijnen. Op de hoek links bevindt zich een overhoeks geplaatst torenachtig element, overkragend vanaf de eerste verdieping, eindigend in een houten dakkapel tegen een torenspits. De dakkapellen hebben een uitstekend leien dak naast de topgevels; bij nr.3 en 7 bevinden zich later toegevoegde brede dakkapellen. Voordeuren met gepleisterde omlijsting; bovenlichten met balusters; frontons. Bouwjaar 1890. Architect: W.J. Maurits. Interessant voorbeeld van als 1 geheel ontworpen straatwand die meerdere woningen bevat. Van groot belang voor het straatbeeld van de singel.”
Oranjesingel 3
Het Bureau voor Werkende Studenten, 5 maart 1951, Oranjesingel 3 (GN5541 RAN)
Hieronder staan de tot nu gevonden gebruikers weergegeven. Er is echter wel een slag om de arm nodig, aangezien er veranderingen in huisnummer kunnen zijn geweest:
Advertentie Rotterdamsche Hypotheek Bank, met als adres F.J.A. van Vollenhoven, Oranjesingel 3 (PGNC 26/2/1901)
Oranjesingel 3 (Bron: Google Streetview, September 2022)
Tegen een grote rij huizen staat nog kleine gebouwtje: Oranjesingel 1. Wat is dat kleine gebouwtje nu eigenlijk? (Spoiler alert: een berging)
Ook op de bouwtekening van 1926 was het pand al aangeduid als “schuur”: Zie de tekening hieronder. https://app4.nijmegen.nl/DGD2/BouwArchief/Documenten/0268200000033636?zaakDossierId=B12.005512 Dit is het bouwarchief van Oranjesingel 3, het grote huis ernaast van welke het de berging was. Ook komt dit gebouwtje voor op een bouwtekening van 1909 ten aanzien van de aanleg van riolering, er wordt dan niet bij vermeld wat het is.
Bouwtekening 1926
Ook bij de verbouwing van 1977 was het gebouwtje een berging.
Dit pand kwam een aantal malen voorbij op Twitter en op Facebook:
Twitter: Hans van Meteren had al uitgevonden dat het een berging is geweest bij de verbouwing van 1977. Daarbij noemde een persoon in een reactie dat dit de personeelsingang was. De combinatie van “berging” en “personeelsingang” is natuurlijk mogelijk, aangezien dit deel met de spreekkamer in verbinding stond
Facebook (Nijmegen Toen en Nu), Thea Kersten: “In dat enorme huis heb ik een aantal jaren gewerkt bij een notaris….in de 70 jaren…de benedenverdieping en op de 3de verdieping…enorme trappenhuis…prachtig!…maar niet in dat kleine opberghuis. Ik denk dat daar de kachel instond voor cv”, Het betreft hier notaris Hoge.
Op Facebook “Nijmegen toen en nu” wordt het door iemand genoemd als : “het was een slaapkamer grenzend aan de andere kamer en deels opslaghok voor de klusjesmannen”
Het voormalig Evangelisatiegebouw van de Gereformeerde Kerk (voorheen het Sliedrechter Kerkje) voor de Hervormde werknemers van Smit Transformatoren, architect van der Pijll, datering foto 1987 (Anton van Roekel via F17775 RAN CC-BY-SA)
Het voormalig Evangelisatiegebouw van de Gereformeerde Kerk (voorheen het Sliedrechter Kerkje) is ontworpen door architect van der Pijll. Het was als dusdanig in gebruik van 1929-1964.
Willemsmithistorie.nl: “In 1913 kwamen er een aantal gereformeerde medewerkers van Smit Slikkerveer naar Nijmegen om daar mee te helpen de transformatorenfabriek op te starten. Een aantal medewerkers bleef Smit Transformatoren trouw en ging niet meer terug naar Slikkerveer.”
Dit gebouw was vanaf 1929 in gebruik (Relikwi). Het gebouw is buiten gebruik gesteld in 1964: de Gereformeerde Maranathakerk aan de Steenbokstraat werd toen in gebruik genomen. Het heeft ook gediend als bioscoop.
Nadat het buiten gebruik was gesteld, zaten bedrijven in het gebouw. Het gebouw is rond juli 2008 gesloopt (Noviomagus).
Straatbeeld, beginjaren zestig, gezien in de richting van de St. Annastraat, met rechts, op nummer 263, het Evangelisatiegebouw van de Gereformeerde Kerk uit 1929 van architect J. van der Pijll, gesloopt rond 2008, 1960-1961 (Gemeentepolitie Nijmegen via F88406 RAN CC0)
1957-1958 Parkdwarsstraat 9-53, 32-118, Doddendaal 5-35, Achter de Valburg 2-4
Bejaardenhuis Doddendaal, 24 november 1986 (Ber van Haren via KN14220-27 RAN CC0 Auteursrechthouder: Gemeente Nijmegen)
Het RAN heeft nog een aantal foto’s uit 1963, waaronder deze.
Het bejaardencentrum Doddendaal is in 1957-1958 ontworpen door A. Evers en G.J.M. Sarlemijn. Het complex ging in oktober 1959 open. Daarbij ging het om een verzorgingstehuis en 38 ouderenwoningen. Tijdens het bombardement van 1944 was de Parkdwarsstraat zwaar getroffen. Op deze kale plek wilde Woningbouwvereniging Nijmegen een bejaardentehuis bouwen, die aansloot bij de behoeften van ouderen van de binnenstad.
Brandgrens Bombardement Tweede Wereldoorlog Doddendaal (juli 2023)
Nieuwbouw
Op dat moment waren er 2 nieuwbouwprojecten voor bejaardencentra. Doddendaal richtte zich op bewoners van de binnenstad. Het bouwproject van Kolping in Brakkenstein richtte zich op de rest van de stad.
Bejaardenhuis Huize Doddendaal, datering foto december 1959
(Fotopersbureau de Gelderlander, Auteursrecht J.F.M. Trum via F55634 RAN CC-BY-SA)
Het complex bestaat uit een verzorgingstehuis en appartementen. Het verzorgingstehuis (“pensiontehuis”) bestaat uit 55 éénpersoonskamers en 4 kamers voor echtparen.
De opzet was, dat de bewoners van de 38 flatjes zoveel mogelijk met eigen middelen moeten rondkomen. Waarbij ze zo min mogelijk gebruik maken van instellingen als Maatschappelijk Hulpbetoon. Een van de factoren die een rol bij de plaatsbepaling heeft gespeeld, was om het contact met de getrouwde kinderen, die regelmatig in het centrum komen voor bijvoorbeeld boodschappen, te bewaren. Het was het eerste bejaardencentrum in Nijmegen dat gefinancierd werd op basis van Woningfinanciering. De exploitatie komt in handen van een aparte stichting. ( Nijmeegsch dagblad 16-7-1954)
Evers en Sarlemijn
Evers en Sarlemijn was een architectenbureau in Amsterdam van de A. Evers (1914-1997, Amsterdam) en G.J.M. Sarlemijn (1909-1993, Amsterdam). Het bureau bouwde tussen 1941 en 1981 vele kerken, scholen en woningen in een tiental steden. “Vooral in de jaren vijftig en zestig werden vele bouwwerken gerealiseerd in de in katholieke kring gangbare behoudende stijl van de Bossche School”.
De architecten zijn in Nijmegen vooral bekend om de Afrika- en Bouwmeesterbuurt. Deze bouwden zij tussen 1952 en 1957. Zie voor een beschrijving en een lijst van werken:
Bejaardenwoningen aan de Parkdwarsstraat 21 t/m 47, 1986 (Ber van Haren via KN14220-28 RAN CC0 Auteursrechthouder: Gemeente Nijmegen)
De gebouwen zijn ontworpen in de stijl van de zogenaamde Bossche School. Deze is gebaseerd op Dom Hans Van der Laan, een Benedictijner monnik. Na de Tweede Wereldoorlog gaven Dom Hans Van der Laan, Nico van der Laan en ir C. Pouderoyen hierover een architectuurcursus in Den Bosch.
Kort gezegd komt deze neer op de juiste verhoudingen der delen. Hierbij speelt de verhouding 3:4 een belangrijke rol, die verder is uitgewerkt tot een zogenaamd plastisch getal 1:0,755.
De stijl is een zogenaamde de traditionalistische stijl.
Jaren 80 en verder
Voormalige appartementen van bejaardencentrum Doddendaal met binnentuin, juli 2023
In de jaren tachtig lagen er plannen om het complex te slopen: deze was sterk verouderd. Om sloop te voorkomen vond een grote verbouwing plaats. In 1986 kreeg het dan ook de benaming Huize Nieuw Doddendaal.
In 2013 bleek dat het complex niet meer voldeed om in de toekomst ouderen de zorg te kunnen bieden die zij nodig hebben. Portaal liet het complex renoveren. Sinds 2017 zit hier “Wonen met Perspectief”. Zij biedt tijdelijk woonruimte aan cliënten van Pluryn en de RIBW.
Gemeentelijk Monument
Monument Van der Wagt Doddendaal (juli 2023)
Het gebouw is een Gemeentelijk monument. Bij de argumentatie: “Architectuurhistorisch van hoge waarde vanwege de kwaliteit van het ontwerp, de redelijk gave staat, als voorbeeld van traditionalistische, vroege Bossche Schoolarchitectuur van het belangrijke bureau A. Evers & G.J.M. Sarlemijn. Het complex heeft een robuuste, eenvoudige en evenwichtige uitstraling en kent een precieze detaillering. Er is sprake van grote herkenbaarheid door steeds terugkerende maatverhoudingen en architectonische elementen. De aandacht voor overgangselementen tussen binnen en buiten in het ontwerp is van architectuurhistorische waarde. Onder de bescherming behoren dan ook de entreetrappen met hekwerk, de privetuintjes met scheidingsheggen, de openbare, gemeenschappelijke binnentuin van de seniorenwoningen met een grasveld met beplanting, het voetpad om het grasveld, het prieel, diverse keermuurtjes. Wat betreft de buitenruimte van het verzorgingstehuis is de keermuur parallel aan de eetkamer van waarde. Inwendig waarde vanwege de organisatie van besloten, individuele ruimten, verkeersruimten en de aandacht voor gemeenschappelijke ruimten.
Het complex heeft stedenbouwkundige waarde met het tegenoverliggende voormalige Carmelietenklooster: omvang, overeenkomsten in bouwstijl en -vorm met openbare hoven zijn beeldbepalend voor de wederopgebouwde Doddendaal. Het complex heeft vanwege zijn katholieke achtergrond en functie van pensiontehuis een historische relatie met het karmelietenklooster en de RK instellingen rond Doddendaal. Cultuurhistorische waarde als uiting van de naoorlogse verzorgingsstaat en de zorg voor bejaarden.”
Bronnen
Het oude bejaardencentrum Doddendaal (foto juli 2023)
In 1951 kregen Evers en Sarlemijn van Woningvereniging “Nijmegen” opdracht om een bebouwingsplan voor een gedeelte van Heseveld te ontwerpen. De Bothastraat en de Wetstraat maken onderdeel uit van het eerste complex. Het eerste wat in de straten opvalt zijn de witgeschilderde woningen.
In 1949 ontwerpen de architecten Deur en Pouderoyen het klooster en een kerk voor de Karmelieten. Deze komen mei 1951 gereed, hoewel de toren wat later wordt geplaatst.
Een aantal jaren voordat het gebouw gesloopt werd, had het de titel “lelijkste gebouw van Nijmegen” gekregen. In de loop der jaren was het pand steeds meer vervallen en was het een “rotte kies” geworden. En dat, terwijl er de Luxor bioscoop in 1955 als een fris uitziend pand begon.
Wonen in Nijmegen 