De Kauwstraat bestaat pas sinds 1987 als naam (Straatnamenregister). Eind 2024 is de straat opnieuw ingericht.
Modderpaadje
Op Noviomagus (en dan vooral reactie 4 en 5) is te lezen dat de Kauwstraat aanvankelijke een modderpaadje was de Krayenhofflaan naar de Eerste Oude Heselaan (huidige naam). Een van de opvallende aan de Kauwstraat is de “Crisiskapper” op de hoek met de Krayenhofflaan. Op Noviomagus zijn tevens foto’s van 2005 van de straat te zien.
Voordat de Kauwstraat een straat werd, was het een speelveldje.
Gezicht vanaf de Krayenhofflaan in de richting van Vissers Meubelen aan de Eerste Oude Heselaan, 1985 (Ber van Haren via KN14444-6 RAN CC0)
“Gevonden Ruimte”
Het Architectuur Centrum Nijmegen benoemde de Kauwstraat 2021 (datum van de pagina) nog tot 1 van de 13 “Gevonden ruimtes”: “Braakliggende tussenruimtes of locaties die een herontwikkeling verdienen”.
Hiervan was de Kauwstraat 1 van de 3 “Buurtverbinders”: “Vlak achter het spoor, verscholen tussen een meubelzaak en visserswinkel, ligt de Kauwstraat. Hier ligt een strook van enkele meters diep, ingeklemd tussen graffiti wanden en trottoir. Grassen, bloemen, bijen en klimop gedijen hier goed. Buurtverbinder?”
Vernieuwingen
Een van de opvallende zaken is de hondenuitlaatplaats. Voor lag deze vlak in de buurt, aan de Tunnelweg. Vanwege vergroening, met onder andere als doel het tegengaan van hittestress, is hier een “echt” parkje aangelegd, waarbij wadi’s zijn aangelegd voor de opvang van water.
Daarnaast is de weg van de Kauwstraat versmald: net als in de Krayenhofflaan is hier een groenstrook aangelegd voor de vergroening van de wijk. (Wel zijn zijn nu voor de aanleg van de hondenuitlaatplaats de struiken gerooid; deze waren mogelijk vanwege sociale veiligheid in de loop der jaren al ver terug gesnoeid (eigen observatie).
Wel krijgt de Kauwstraat, doordat de Krayenhofflaan een fietsstraat is geworden en er langs Vissers Meubelen een verbindingsweg met de Tunnelweg is gekomen, een grotere verkeersfunctie.
Kijkend vanaf het dak van Vissers Meubelen aan de Eerste Oude Heselaan in de richting van het speeltuintje aan de Kauwstraat; Rechts het terrein en pand van Autospuiterij Wijnhoven B.V. aan de Eerste Oude Heselaan 274 t/m 270, 1978-1980 (Gemeente Nijmegen via KN11415-42 RAN CC0)
The Imker
The Imker Kauwstraat, maart 2025 (Google Streetview)
Let ook op “The Imker”, op muur bij de Greenwheels parkeerplaats.
Op het voormalige terrein van de Verbandwattenfabriek (Het Hartmann-terrein) aan de Sperwerstraat kwam het studentencomplex Orion en appartementen voor ouderen Terra. Daarbij bevindt zich in de “binnentuin” een wadi.
In 1915 opent de Nederlandsche Verbandwattenfabriek aan de Voorstadslaan. In 1932 vindt een fusie plaats met voorheen Brocades. De meeste…
Giesbers-Wijchen
In 2002 had Hartmann haar activiteiten in Nijmegen gestopt en verkocht ze de grond en de, inmiddels al voor een deel gesloopte, panden aan een projectontwikkelaar. Het lukte hem niet een passende herontwikkeling te bedenken, waarop hij de grond in 2008 aan Giesbers-Wijchen verkocht. Deze ging in nauwe samenwerking met haar “afnemers” SSHN, Portaal, Talis aan de slag voor de ontwikkeling van het project. (In oktober 2008 verschijnt een bericht in de Gelderlander dat SSHN op dat moment een haalbaarheidsonderzoek uitvoert; Bouwenenwonen schrijft in haar artikel van januari 2009 dat Portaal 36 toekomstige appartementen heeft gekocht.)
In totaal ging het bij de herontwikkeling van het Hartmann-terrein om 310 woningen. Naast de hierboven genoemde instellingen, bestond het uit 5 eengezinswoningen voor particuliere koop. Geesink Weusink Architecten was zowel de ontwerper het stedenbouwkundig plan als de architect van dit complex. In juni 2010 werd gestart met de bouw, waarbij deze in juli 2012 werd opgeleverd. De bouwsom bedroeg 32 miljoen euro. Op de site van Giesbers staat een mooie brochure over de totstandkoming van project:
In 2012 kwam het nieuwe complex van Stichting Studentenhuisvesting Nijmegen (SSHN) gereed. Het bestaat uit 231 zelfstandige eenheden voor studenten. 222 daarvan zijn ongeveer 28 m² groot en 9 zijn bestemd voor 2-persoons huishoudens. “Waar ligt het complex? De kamers van dit complex liggen aan de Sperwerstraat en Graspieperhof. Met de fiets ben je binnen vijf minuten in het centrum van Nijmegen. Lekker dichtbij dus! Naar de onderwijsinstellingen is het ongeveer tien minuten fietsen.” (SSHN) Orion maakt onderdeel uit van plan van SSHN om voor 2015 1.250 nieuwe studenteneenheden op te leveren. (Voxweb)
Meteen of vlak na de oplevering heeft Orion al zonnepanelen (Gelderlander)
In 2015 schrijft de ANS: “Op de plek waar vroeger een fabriek stond waar Tonny heeft gewerkt, is in 2012 SSHN-complex Orion verrezen. Anneloes (23) vindt het een fijn complex om in te wonen. Over de buurt is ze minder te spreken: ‘Inbraken en fietsdiefstallen komen vaak voor.’ Het is dus niet voor niets dat Gemeente Nijmegen deze wijk nog steeds als aandachtsgebied beschouwt.”
Terra
De ZZG Zorggroep een complex voor ouderen bouwen: Terra.Dit gebouw heeft drie verdiepingen met in totaal 27 appartementen. Op de bovenste verdieping zijn een aantal appartementen voor eventuele partners, die dan toch in de buurt kunnen wonen. “Het sociale karakter van het Waterkwartier is voelbaar in Terra. Iedereen kent elkaar, is recht door zee en heeft het hart op de tong. In Terra heerst een huiselijke sfeer met ouderwetse gezelligheid. In de buurt van Terra vindt u enkele winkels en andere voorzieningen, zoals een supermarkt, restaurants en cafés.”
Sonnehaerd
De eerste bewoners van Terra woonden daarvoor op Sonnehaerd. Op het moment van oplevering van Orion is SSHN al in gesprek met de eigenaar van Sonnehaerd, ZZG Zorggroep, om het pand in ieder geval tot 20220 te huren: voor ouderen was het gebouw niet meer geschikt, maar voor studenten juist een prima gebouw. (Voxweb). SSHN zal Sonnehaerd daarbij daadwerkelijk betrekken, goed voor 160 kamers.
Wadi Graspieperhof
In de binnentuin van het Graspieperhof bevindt zich een zogenaamde Wadi. Bij neerslag kan het water in deze straat hiernaar afstromen. Bij hevige neerslag kan deze wadi, omdat het een geïsoleerd watersysteem is, wel overlopen. Het water loopt dan via de straat naar het reguliere riool.
Maar wat is een Wadi nu eigenlijk?
Wat is een WADI (Water Afvoer Door Infiltratie)?
Het doel van een Wadi is dat hemelwater in de bodem of oppervlakte wordt opgenomen. En dus niet dat het schoon regenwater wordt afgevoerd door riolering. Op die manier draag het bij tot het op peil blijven van grondwater. En daarnaast hoeft schoon water niet door de rioolzuiveringsinstallatie.
De Wadi is een groene plek waar het water uit de omgeving naar toe wordt geleid. Meestal is het, zoals ook bij deze wadi, een laaggelegen grasveld. Daaronder ligt een speciaal ‘infiltratiepakket’. Dit infiltratiepakket kan bijvoorbeeld bestaan uit grind, een waterdoorlatende steen, of tank. Van hieruit kan het vervolgens opgenomen worden (‘infiltreren’) door de bodem of het oppervlaktewater.
Het hemelwater wordt naar deze wadi toe geleid, waarna het in de bodem kan worden opgenomen. Als de wadi goed werkt, staat deze na een regenbui binnen enkele uren alweer droog.
De afsluiter
Bij deze wadi bevindt zich het kunstwerk de Afsluiter van Carla Dijs:
Boven de nieuwbouw van de Zwaluwstraat Brocades en de ijzergieterij: Luchtfoto van het voormalig terrein van de Nijmeegse Veiling (afgebroken in 1976) ; Hier worden huizen gebouwd aan de Zwaluwstraat ; Linksonder op dit terrein , op de hoek met de Koekoekstraat, staat de (thans nog bestaande) voormalige directeurswoning van de Veiling ; onderin loopt v.l.n.r. de Marialaan ; onderin in het midden de Pluvierstraat ; bovenin loopt v.l.n.r. de Voorstadslaan, met daaronder v.l.n.r. de Sperwerstraat ; rechtsboven (tussen Voorstadslaan en Sperwerstraat) liggen de bedrijfscomplexen van de pleisterfabriek Brocades (later worden hier appartementencomplexen gebouwd aan de Graspieperhof) en de Nijmeegse IJzergieterij (na afbraak zouden hier later woningen gebouwd worden aan de Boomvalkstraat , de Scholeksterstraat en de Torenuilstraat), 1980 (J.F.M. Trum via F21046 RAN CCBYSA)
In 1915 opent de Nederlandsche Verbandwattenfabriek aan de Voorstadslaan. In 1932 vindt een fusie plaats met voorheen Brocades. De meeste mensen zullen het nog kennen als het Hartmann-terrein. Na sloop staan tegenwoordig Orion en Terra op dit terrein.
Een afbeelding van de fabriek is te vinden op F86526.
Oprichting
Op 2-4-1915 richten Jacob van Schouwenburg, particulier en Herman Menalda van Schouwenburg, fabrikant de Naamloze Vennootschap “Nederlandsche Verbandwattenfabriek” op. Deze heeft als doel “het bewerken vezelstoffen in het algemeen en in het bijzonder het vervaardigen van verband en andere watten, zoomede het drijven van handel in die artikelen, met alles daartoe in der ruimsten zin behoort”. Hiervoor heeft ze op 10-3-1915 koninklijke goedkeuring op haar statuten gekregen. (Actenummer 2337, Archiefnummer 569, Inventarisnummer 94).
In 1915 kwam de bouw van de fabriek gereed (PGNC 27/7/1916). De eerst gevonden melding is het verzoek van de Directie der Nederlandsche Verbandwattenfabriek voor een hinderwetvergunning tot uitbreiding van “hare door elektriciteit gedreven inrichting tot het zuiveren en kaarden van katoen, in het perceel aan de Voorstadslaan No. 75d, kadastraal bekend Neerbosch, Sectie B, No. 1807.” Deze wordt op 9-3-1915 verkregen. (De Gelderlander 11/3/1915). Merk daarbij op dat de naam Sperwerstraat uberhaupt nog niet bestond en pas vanaf 1948 voor dit gedeelte van de straat. (Straatnamenregister)
In 1932 fuseerde het bedrijf met de N.V. Koninklijke Pharmaceutische fabrieken v.h. Brocades, Shteeman.
1934 Pleisterfabriek
Het bedrijf blijkt hinder te ondervinden van de “Tariefwet”, waarbij buitenlandse bedrijven wel makkelijk verbandwatten naar Nederland kunnen importeren, maar het voor Nederlandse bedrijven moeilijk is hun producten te exporteren. Daarop besluit het fabriek een nieuw product te gaan produceren: pleisters. (PGNC 27/4/1934). “Men” had zich reeds in Amsterdam wel op kleine schaal op de pleister-fabricage toegelegd. Maar om te kunnen concurreren met het buitenland, was een grotere, goed geoutilleerde fabriek nodig. Het is onduidelijk of het PGNC met “Men” Brocades zelf bedoeld of een van haar concurrenten: Brocades (dat gevestigd was in Amsterdam) had in 1916 een fabriek opgericht waar “tabletten en hechtpleisters” werden vervaardigd. Echter: de moderne pleisters zijn uitgevonden door Beiersdorf in 1922 (de Hansaplast) ; althans in Europa, in Amerika is het Johnson & Johnson (Band Aid).
Zoals het PGNC uitlegt: “Het is nog niet zoo heel lang geleden, dat men als pleister in het huisgezien slechts een dunne zijde-achtige rose stof aan één zijde met gom bedekt en in kleine vakjes door perforatie ingedeeld. Een afgescheurd stukje werd met moeders tong bevochtigd en op de gewonde vinger van haar kind geplakt.” De nieuwe witte caoutchouc (rubber) hechtpleister, die zonder bevochtiging op de huid kleeft en die alleen bedoeld is om verbandstof op de huid vast te houden. Daarnaast is de elastische hechtpleister, die rekbaar is en dus bij het buigen van gewrichten meegeeft. De namen van de pleisters zijn Brocaplast en Brocaplast Elastiek. (PGNC 27/4/1934).
In 1934 gaat de pleisterfabriek open. Daarbij schrijven zowel het PGNC als de Gelderlander een uitgebreid artikel.
Bij de opening
De Gelderlander schrijft bij de opening:
“Uitbreiding Nederlandsche Verbandwattenfabriek
Belangrijke nationale industrie.
De keuze viel op Nijmegen.
Ruim twee jaren geleden, in 1932, had een fusie plaats gevonden tusschen de toen reeds meer dan twee eeuwenoude firma Brocades en Shteman, een der belangrijkste subjecten der Nederl. Pharmaceutische industrie en de Nederl. Verbandwattenfabriek, eenige tientallen jaren geleden door den heer Menalda van Schouwenburg te Nijmegen opgericht.
Van deze fusie, af juister aandelenovername, kwam bij wijze van uitzondering geen ruzie. Integendeel: de samensmelting geschiedde tot beider partijen bevrediging en de vereenigde krachten hadden tengevolge dat de moeilijkheden, die reeds spoedig kwamen opdagen, in den vorm van malaise en zware buitenlandsche concurrentie, die door een lacune in de tariefwet niet konden worden geweerd, beter konden worden bestreden.
Doch de malaise duurt voort en de tariefwet wordt niet gewijzigd. Tegen ruïneus-lage prijzen spuiten buitenlandsche producenten hun goederen op de Nederl. markt en de de Nederl. producent staat machteloos. Het behoeft geen betoog dat vele fabrikanten, dank zij deze eenzijdige vrijhandelswoede onzer bestuurderen, òf reeds het loodje erbij hebben moeten neerleggen, òf op den rand van een afgrond staan.
De gecombineerde Brocafarm echter wil den strijd met nieuwe wapenen doorzetten. Zij heeft besloten een nieuwe bedrijfsafdeeling op te richten n.l. een caoutchouc-hechtpleisters en cellonawindsels, waarop wij hieronder uitvoeriger zullen terugkomen.
Een dergelijk besluit getuigt niet slechts van moed, doch ook van nationaal verantwoordelijkheidsbesef.
Voor Nijmegen, alwaar na eenige beraadslaging besloten werd het nieuwe bedrijf te vestigen, heeft het besluit daarenboven nog bijzondere beteekenis. Iedere vooruitgang, iedere uitbreiding van industrie beteekent voor Nijmegen dat nu reeds en nog meer wanneer eenmaal de nieuwe Waalbrug gereed zal zijn, een belangrijk verkeerscentrum is, zoowel te water als te land, een schrede vooruit naar den weg van nieuwe welvaart.
…
Wat de inrichting van, en de werkzaamheid in de nieuwe afdeeling betreft, zij het volgende opgemerkt:
Het fabriceeren der Brocaplast.
Advertentie Brocaplast (PGNC 4/7/1936)
In de fabriek treft men na het laboratorium gepasseerd te zijn, waarin zooveel grondstoffen als fabricaat aan strenge keuring worden onderworpen, het eerst een localiteit aan, waarin het pleisterdoek wordt verwerkt. Het wordt op een machine in zwaar gespannen toestand gelijkmatig opgerold tot zeer harde rollen van 75M. lengte en 80 cM. Breedte. Deze harde rollen worden dan op een snijmachine tot schijven gesneden van diverse breedten, de pleisterbreedte, welke schijven bij afwikkelen dus band opleveren.
In de beide volgende lokaliteiten wordt de pleistermassa vervaardigd d.i. de kleefstof, welke bestemd is om op het band te worden aangebracht. Door smelten onder verwarming van stoom wordt uit verschillende ingrediënten de harsmassa bereid in het eerste lokaal, terwijl in het tweede lokaal kneedmachines staan opgesteld, waarin rubber wordt opgelost in benzine een vrij langdurig proces; ten slotte wordt de harsmassa ook in de kneedmachines toegevoegd en zoo vormt zich volgens bijzondere recepten pleistermassa voor verschillende soorten pleister.
Het aanbrengen van deze klevende massa op het band en op rekbaar pleisterdoek geschiedt in een volgend lokaal, waar op 4 plaatsen luchtafzuigingen plaats vinden. Immers de rubber was opgelost in benzine, welke na het uitstrijken op het doek weer moet verdampen en daarna door een zwaren ventilator wordt weggezogen.
Aangezien deze benzinedamp explosiegevaar medebrengt, is in de geheele fabriek de installatie van electrische kracht en licht geheel explosievrij uitgevoerd, een kostbare aanleg.
Tevens treft men aan elastische pleister in den vorm van zwachtels en ook pleister op zeildoek van rekverband, al of niet geperforeerd. Bijzondere aandacht verdient aldaar de streepsgewijze bestreken pleister tusschen stroken kleefmassa zijn strepen pleisterdoek onbestreken gelaten, waardoor uitwaseming van de huid ondanks de pleisterbedekking kan blijven plaats vinden.
Zooals in het begin opgemerkt heeft men bij pleister ter afdekking van de wond verbandstof noodig, men legt geen pleister op een open wond. Nu wordt in een der zalen ook het artikel vervaardigd, dat een zeer groote toekomst heeft, n.l. het Brocaplast Wondverband, waarbij de pleister is voorzien van een wondkussentje uit anti-septisch verbandgaas bestaande, wat het door de wond afgescheiden vocht opneemt. Dit wondverband uitgevoerd in Brocaplast elastisch vormt een ideale wondbedekking.
Cellona windsels
Een aparte afdeeling van het nieuwe gebouw vormt de vervaardiging van de Cellona windsels.
Deze worden gebruikt ter vervanging van de gispswindsels, dus om beenfracturen in gipsverband vast te leggen.
Het groote voordeel van het gebruik van Cellona is dat men met een veel dunnere gipslaag hetzelfde bereikt; de patiënt krijgt dus een veel lichter dus minder hinderlijk verband en omdat Röntgenstralen nu veel beter kunnen doordringen, is de goede zetting en genezing van de fractuur veel beter te controleeren.
In de eerste afdeeling wordt de massa bereid, welke in de tweede zaal wordt aangebracht op gaas, waarmede na droging één geheel wordt gevormd, in tegenstelling met gipswindsels, welke sterk strooien. De windsels worden om geperforeerde kernen gewikkeld en vervolgens verpakt.
De verbandwattenfabriek.
Na een kijkje in het grondstoffenmagazijn, waar een honderdduizend Kg. Katoen in zwaar geperste balen op verwerking ligt te wachten, volgt eerst het gebouw der bleekerij.
Hier wordt de katoen in ijzeren autoclaven afgekookt en ontvet, vervolgens gebleekt in een zeer groote kuip, daarna gewasschen en gedroogd.
In het tweede gebouw, de wattenfabriek wordt de gebleekte katoen geopend en vervolgens gekaard op de kaardmachines, welke in een lange rij in drie kaardzalen staan opgesteld.
De verkregen watten in allerlei soorten en kleuren voor pharmaceutische en technische doeleinden worden in de volgende zalen verder afgewerkt en verpakt.
Bijzonder interessant is de zig-zag-verpakking, waarvan het gebruik nog steeds toeneemt. De bekende Brocapharm Zigzagverpakking is de eerste geweest, welke in Nederland de ouderwetsche cartonverpakkingen heeft vervangen en haar klein formaat praktische pakjes zijn nog niet overtroffen.
Door een leemte in de Tariefwet en het door de Duitsche Regeering in toepassing brengen van den zusätzliche Export wordt op het oogenblik de afzet van verbandwatten van Nederlandsch Fabricaat vrijwel onmogelijk gemaaktt in eigen land, terwijl het Nederlandsch product in Duitschland door invoerrecht en weigering van deviezen voor de betaling wordt geweerd. Deze wantoestand is onze Regeering bekend, een technische herziening van de Tariefwet is sedert lang in bewerking maar kost wegens het groote aantal herzieningen die aangebracht moeten worden veel tijd. Intusschen profiteeren de buitenlandsche wattenfabrikanten van de mooie gelegenheid welke Holland biedt om zonder invoerrecht te importeeren, een unicum in Europa zoover ons bekend.
De pleisterfabriek is ten deele bedoeld als een middel om het lange wachten op de herziening van het tarief van invoerrechten beter te kunnen uithouden.
Wij wenschen de Brocafarm geluk niet slechts met het dappere initiatief tot deze voor de Nederlandsche industrie ongetwijfeld belangrijke uitbreiding, doch tevens met de voortreffelijke technische verwezenlijking van dit initiatief dat in alle opzichten aan de modernste eischen van een dergelijk bedrijf voldoet.” (De Gelderlander 27/4/1934)
Brand
Op de verbandwattenfabriek bevinden zich grote veelheden makkelijk brandbare materialen. In ieder geval is er twee keer brand bij de fabriek geweest:
Een loods in 1915, doordat een werkjongen een brandende lucifer weggooide bij het “huiswaarts keeren voor de middagschaft”. Daardoor snel al gauw de loods en het dak van de fabriek in brand. De brandweer kon de brand blussen: de loods brandde af, de fabriek bleef behouden (PGNC 5/5/1915)
Blikseminslag: Een van de arbeiders, Mackaay geheten, ziet rookwolken uit de stofkoker van de kaarderij opkomen. Hij waarschuwt een college die in de buurt woont, Wijnen en beiden spoeden zich naar de fabriek. Zij slagen met een ladder naar binnen te komen en zien de brand in de blekerij. Zij proberen de brand te blussen. Intussen hadden buurtbewoners de brandweer gewaarschuwd. Vanwege de grote hoeveelheid brandbaar materiaal als watten dat vlakbij de plaats waar de brand was uitgebroken, was het een wonder dat de brand uiteindelijk meeviel. “De brand in dit dichtbevolkte stadsdeel trok de belangstelling van duizenden.”(PGNC 22/7/1935)
Gevonden verzoeken tot uitbreiding zijn:
21-11-1919 vraagt de N.V. een hinderwetvergunning aan tot uitbreiding van haar fabriek in het perceel Voorstadslaan 75d., kad. bekend gemeente Neerbosch, sectie B, nos. 2(?)782 en 2795 (PGNC 22/11/1919).
Aanvraag hinderwetvergunning voor het uitbreiden van haar fabrieken, Gemeente Neerbosch, percelen Sectie B, nos. 2782 en 2795 (PGNC 8/6/1920)
Vergunning tot uitbreiding van hare door stoom en elektriciteit gedreven inrichting, Voorstadslaan no. 171, Gemeente Neerbosch, Sectie B, no. 2795 (PGNC 14/2/1921)
Uitbreiding van hare fabriek, Voorstadslaan 75d, gemeente Neerbosch, sectie B, Nos. 2795 en 3294 (PGNC 12/11/1924)
Aanvraag hinderwetvergunning voor het uitbreiden van haar fabrieken, Voorstadslaan 75D, Gemeente Neerbosch, percelen Sectie B, nos. 3422 (PGNC 28/12/1927)
Aanvraag hinderwetvergunning tot het uitbreiden van haar door elektriciteit gedreven verbandwattenfabriek, Voorstadslaan 75d, Gemeente Neerbosch Sectie B No. 3357; op 2-8 verleend (PGNC 1/6/1933, De Gelderlander 2/8/1933)
Aanvraag hinderwetvergunning voor het oprichten van een ondergrondse bewaarplaats met aftappomp, Gemeente Neerbosch, Sectie B, No. 3357 (PGNC 6/10/1933)
Het uitbreiden van hare door electriciteit gedreven verbandwattenfabriek, Voorstadslaan 75D, gemeente Neerbosch Sectie B nos 3997,3239 en gedeeltelijk nos. 3234/3238 (PGNC 22/6/1935 en PGNC 13/8/1935)
Op 30-8-1938 krijgt de N.V. Koninklijke Pharmaceutische Fabrieken v/h. Brocades-Shteeman en Pharmacia, gevestigd te Meppel, vergunning tot het uitbreiden van hare door elektriciteit gedreven inrichting voor het fabriceeren en tras… verbandwaten, verbandstoffen, … in de perceelen aan de Voorstadslaan Nos. 75d, 77 en 173, kadastraal bekend gemeente Neerbosch, Sectie B, Nos. 3997, 3999, 3239 en gedeeltelijk 3234/3238 (PGNC 5/9/1938)
Rond januari 1949 krijgt de fabriek vergunning aan tot het uitbreiden van haar fabriek en ondergrondse benzinebewaarplaats aan de Voorstadslaan No 75d-77 en 173, kadastraal bekend gemeente Neerbosch, Sectie B, No. 4468-4474 (De Gelderlander 22/11/1948 en De Gelderlander 29/1/1949)
Overige gevonden meldingen
Op 26-1-1928 koopt de N.V. 13 woning met Uitweg aan de Voorstadslaan, pl. gem. 79, 81, 83, 85, 87, 89, 91, 93, 95, 99, 101, 103 en 107, groot 25, 71A voor f20.700 (PGNC 28/1/1928)
Rond 1937 heeft de gemeente een nieuwe weg gepland “tusschen de Voorstadslaan en Krayenhofflaan”.
In September 1937 komt de directie en de Gemeente Nijmegen overeen dat de fabriek een strook grond mag aankopen van ongeveer 48 centiare voor f2 per centiare, een gedeelte van Gemeente Neerbosch, Sectie B, no. 3505. Bovendien zal de fabriek de helft van de kosten van de aanleg en verharding van de nieuwe straat betalen en een kwart van de kosten voor riolering. Bovendien zal de N.V. een stuk grond afstaan van ongeveer 62 c.A. van perceel Gemeente Neerbosch, Sectie, no 3386, wanneer de gemeente wil overgaan tot de aanleg van de nieuwe weg (PGNC 6/9/1937).
In 1939 wil de gemeente daadwerkelijk overgegaan tot de aanleg van de weg “Teneinde het in exploitatie brengen der in de nabijheid van de Krayenhofflaan en de Marialaan gelegen gemeenteterreinen. Het stuk welke de N.V. wil afstaan lijkt echter groter dan aanvankelijk genoemd: 1872 cA. Daarbij draagt ze f3432 bij in de kosten. (PGNC 4/5/1939, PGNC 10/5/1939, De Gelderlander 27/7/1939).
Het is mij nog onbekend welke weg dit betreft, waarschijnlijk de Sperwerstraat, ook al heeft deze straat in 1929 haar naam gekregen. En of op dat moment de gemeente daadwerkelijk is overgegaan tot werkzaamheden.
Rond 1952 lijkt de ingang van de fabriek verplaatst te zijn naar de Sperwerstraat 90. Dan kunnen “nette meisjes” zich bij de portier aldaar aanmelden om te komen werken op de afdeling Verbandstoffen (De Gelderlander 22/11/1952)
Hartmann sloot de fabriek en verkocht deze in 2002 aan een projectontwikkelaar. Nadat het niet was gelukt om een goede invulling te bedenken, verkocht deze het terrein aan Giesbers-Wijchen. De ontwikkelde vervolgens in samenwerking met haar “afnemers” een project met Orion en Terra rond de Graspieperhof. Zie hiervoor:
Op het voormalige terrein van de Verbandwattenfabriek (Het Hartmann-terrein) aan de Sperwerstraat kwam het studentencomplex Orion en appartementen voor ouderen…
Zie ook:
Een overzicht van Brocades producten op Noviomagus
Deze pagina verzamelt artikelen over de Sperwerstraat
Sperwerstraat oa nr 1
Het hoekpand op de Eerste Oude Heselaan 186 – Sperwerstraat 1, 1978-1980 (Gemeente Nijmegen via KN11413-20 RAN CC0)N.V. Bredero’s Bouwbedrijf Werk No 3 Nijmegen 18 woningen en 2 bovenwoningen a/d Sperwerstraat – Oude Heesche Laan, H Ryksen, 29-5-1931 getekend (D12.396865)N.V. Bredero’s Bouwbedrijf Werk No 3 Nijmegen 18 woningen en 2 bovenwoningen a/d Sperwerstraat – Oude Heesche Laan, H Ryksen, 29-5-1931 getekend (D12.396865)N.V. Bredero’s Bouwbedrijf Utrecht, Werk No. 3 Nijmegen Wijziging v/h Perceel No 18 v/h ingediend plan a/d Sperwerstraat, H. Ryksen J.E.(?), getekend 2-7-1931; veranderd 18-7 (D12.396869)Advertentie Bredero’s Bouwbedrijf voor woningen Sperwerstraat en Dobbelmannweg (De Gelderlander 12/8/1931)
Gevonden bewoners Sperwerstraat 1
Naam
Beroep
Bron
Opmerking
Th. B. Kroes
Kantoorbediende, afkomstig van Arnhem, Zaslaan 85
1932 en PGNC 9/1/1932
P.B. van der Zalm
Smid
1934, 1936, PGNC 23/5/1936
Vertrekt rond 23-5-1936 naar Utrecht, Dollardstraat 18bis
H.J. Bouman
Papierbewerker
1938
P. v. Wezel
Los werkm, van Warmond, v. Beveninghstraat 4
PGNC 29/11/1941
F.J. van Haren
Melkbezorger
1940
G. van der Giessen
Schipper
1951, 1955
J. van der Giessen
Schipper
1951, 1955
W. van der Giessen
Schipper binnenvaart
1951, 1955
W. van der Giessen
Kapitein binnenvaart
1951, 1955
J.A. Polak
Kopervormer
1963, 1966, 1968
G.A.H. Bekkers
1971
F.J. Martens
1971
Sperwerstraat 2
Plan voor het Bouwen van een winkelhuis met woning en 9? Woningen a/d Sperwerstraat en Oude Heesschelaan te Nijmegen, Kad. Bekend Gem. Neerbosch Sectie B. No 3320 (D12.396215)Wijziging Bouwplan bij het bouwen van een winkelhuis en woningen a/d Sperwerstraat en Oude Heeschelaan (D12.396218)
Sperwerstraat 2 De Gelderlander 15/2/1936
Sperwerstraat 35
Kijkend vanuit de Sperwerstraat naar de achtergevel van het hoekpand op de Krayenhofflaan 265; Links is de Kaaswinkel – Fromagerie aan de Sperwerstraat 35 te zien, 1978-1980 (Gemeente Nijmegen via KN11413-18 RAN CC0)
Sporthal
Een mooie foto van de bouw van de nieuwe sporthal, gedateerd1980-1985, is te vinden op F86623 RAN, een foto uit De Wijkbode, Wijkblad van de Krayenhofflaan en de Koninginnelaan Nijmegen, 1966-1989)
Speelplein
Pleintje en nieuwbouwwoningen, Sperwerstraat, 1985 (Ber van Haren via KN14416-4 RAN CC0 Auteursrechthouder: Gemeente Nijmegen)
Orion, Terra en Graspieperhof
Huishoudschool
Huishoudschool, Sperwerstraat, 1987 (Ber van Haren via KN14040-8 RAN CC0 Auteursrechthouder: Gemeente Nijmegen)
De katholieke meisjesschool, huishoudschool “Rosa de Lima” voor L.H.N.O en I.H.N.O aan de Sperwerstraat werd in 1995 afgebroken om plaats te maken voor woningbouw (bijschrift F95197 RAN, een foto uit 1993)
Nieuwjaarsgroet Westenend en Albers Sperwerstraat (De Gelderlander 31/12/1952)
In de Adresboeken 1955, 1959, 1963 is er een “smederij” op nummer 77, nummer 143 bestaat dan nog niet.
Bij een nieuwjaarsgroet uit december 1952 blijkt het dan om de Firma P. Westenend en Albers te gaan, smederij en constructiewerkplaats. In december 1954 is daarbij het privé adres Krayenhofflaan No. 158. (De Gelderlander 31/12/1954).
Automatiek TIGO op de hoek met de Maasstraat, later kwam hier Snackbar Groenen in, Biezenstraat 112, 6/1969 (F86328 RAN CC0)
Deze verzamelt reeds verschenen artikelen over de Biezenstraat
Een mooie foto van de Biezenstraat op het kruispunt Voorstadslaan uit 1970-1975 is te zien op F63194 RAN. Op dat moment zit Dynamo Rijwielen op het hoekpand.
Biezenstraat 57 is in 1917 gebouwd als voor de Firma F.H. Benda & Zonen, een “borstel- en zeeftenfabriek”. In ieder geval was het tot 1955 nog in gebruik bij Benda.
Op de hoek van de Voorstadslaan met de Biezenstraat ligt de voormalige Verenigde borstelfabriek. Deze was in 1919 begonnen, met electrisch aangedreven machines. De fabriek was daarvoor in de Broerstraat gevestigd geweest en maakt borstels en kwasten.
De R.K. H. Theresiakerk, Waterstraat 148-150,(ontworpen in 1928/1929 door de Benedictijner Monnik-Architect Dom Paul Louis Denis Bellot (7-6-1876 – 5-7-1944) en Hendrik Christiaan v.d. Leur (12-8-1898 – 8-1-1994), 1930 (bewerking van F1557 RAN)
De H. Theresiakerk is in 1928 ontworpen door Dom Bellot (Dom Paul Louis Denis Bellot, 7-6-1876 Parijs – 5-7-1944 Montreal) in samenwerking met Hendrik Christiaan v.d. Leur (12-8-1898 Velsen – 8-1-1994 Nijmegen). Dom Bellot was een Benedictijner monnik en architect.
Ontwerp voor het bouwen van eene woning met kantoor op een terrein aan de Biezenstraat voor rekening der N.V. Bouwmateriaalhandel voorheen van de Venne en van der Sluis Tekening 6-6-1921 (D12.386427 detail)
Vooraf De N.V. was al eigenaar van het perceel. Hierop is rond 1918 de loods voor bouwmaterialen gebouwd, die nog steeds bestaat (de witte loods op nummer 75 (D12.385363). De architect van deze loods is J.C. Hermans. In november 1918 vond aanbesteding plaats, waarbij Van Kessel met f26.447 de laagste inschrijving had. (PGNC 25/11/1918) Woning…
In januari 1949 verkrijgt firma G.J. Onstenk in januari 1949 een hinderwetvergunning “tot het oprichten van een door elektriciteit gedreven inrichting tot het vervaardigen van gedistilleerde dranken, likeuren en limonades in perceel Biezenstraat 44-46, kadastraal bekend gemeente Neerbosch, sectie A no. 1910”. (De Gelderlander 17/1/1949).
Op een later tijdstip, in ieder geval in 1963 hoort ook nummer 48 bij de “Distilleerderij & Handel Maatschappij NV Firma Onstenk”.
Een aantal foto’s:
1950-1952: Destilleerderij-likeurstokerij (en limonades) Fa. G.J. Onstenk: F26752 RAN
De Cafetaria van Jan en Kitty Siroen. De man rechts is Hans Mensink, hij heeft later een Café aangebouwd. Later zat hier Cafetaria ‘T Bieske, daarna Cafetaria Grillroom Pizzeria ‘Fama Costa’ en weer later Cafetaria Grillroom Pizzeria ‘Waterkwartier, Biezenstraat 162, 1965 -1970 (F86329 RAN CC0),
In 1966 zit Café – Biljard Ockers op Biezenstraat 162-164 (Het Nuha-Adresboek voor Nijmegen 1966)
Automatiek Tigo
Biezenstraat 112
Automatiek TIGO op de hoek met de Maasstraat, later kwam hier Snackbar Groenen in, Biezenstraat 112, 6/1969 (F86328 RAN CC0)
Magazijn de Hoek, A. Kluck
De tot nu toe eerstgevonden vermelding van Bedden-, Meubel- en Tapijten-Magazijn de Hoek van A. Kluck is gevonden in PGNC 2/5/1931.
Advertentie Magazijn de Hoek, Biezenstraat 112 (De Gelderlander 30/8/1933)
In het Adresboek 1934 komt A. Kluck, winkelier, voor.Ook in 1936, 1938 komt hij voor, als bedden-, meubel- en tapijtmagazijn.
A. Kluck blijkt getrouwd te zijn met H.A. Kluck-Speijers: in De Gelderlander 23/12/1933 plaatsen zij een een geboorteadvertentie voor Gerardus Frederik (23-12-1933)
Ook staat hij in 1932 in het Adresboek als secretaris van de Nijmeegsche Korfbal- en Athletiekvereeniging Noviomagus en tevens in De Gelderlander 9/9/1931 en PGNC 10/11/1934. In 1936 komt daar een wandelafdeling bij (PGNC 5/8/1936).
Ook Mej. C.H. Kluck komt dan voor op dit adres. Zij vertrekt rond 1 december naar Arnhem (PGNC 3/12/1938).
In 1938 en 1940 komt Weduwe F.A. Speijers, geboren A.M. v.d. Berg voor.
Advertentie Wagenaar’s Cleaning Service (PGNC 25/10/1940)
Tigo
Tigo komt in ieder geval voor in de Adresboeken 1966 en 1968.
Verder Lezen
Een mooie pagina over de Biezenstraat is: Biezenstraat in de Wester, maart 2021
Op de hoek van de Voorstadslaan met de Biezenstraat ligt de voormalige Verenigde borstelfabriek. Deze was in 1919 begonnen, met electrisch aangedreven machines. De fabriek was daarvoor in de Broerstraat gevestigd geweest en maakt borstels en kwasten.
De Gelderlander van 1919:
“Ver. Borstelfabriek Voorstadslaan 10
Achter het viaduct, aan de westzijde onzer stad, ontwikkelt zich een nijverheidswijk! Daar zal over ettelijke jaren de polsslag slaan van het nijvere Nijmegen, dat langen tijd alleen luxestad heeft willen zijn, maar welke vroede vaderen gelukkig bijtijds hebben ingezien dat luxe alleen geen gemeenschap staande houdt.
Daar aan de zijde van Hees, daar waar binnenkort “vloeibare” Maas en Waalkanaal zijn wateren zal loozen in onze statige Waal, daar in de onmiddelijke omgeving van water-, spoor- en tramwegen, komt de eene nijverheidsvorm naast den anderen naar voren, om nu al een klein complex van fabrieken te doen ontstaan.
En onder die vele veelbelovende eerstelingen neemt de vereen. Borstelfabriek der Industrieele Handelsonderneming G.F.A. Driessen een waardige plaats in.
Zoo op het eerste oog lijkt een borstelfabriek, waaraan touwslagerij verbonden is, niet veel te beteekenen.
Maar weldra komt de buitenstaander tot heel andere gedachten, wanneer hij een borstelfabriek betreedt, welke in handen is van jonge, energieke vaklieden als de heeren A.A.J. Driessen en R. Hermsen, die de nieuwste machines op hun werkplaatsen in gebruik nemen en er het electrisch bedrijf invoeren.
De fabriek, gelegen op den lommerrijken hoek: Voorstadslaan-Biezen leent zich uitstekend voor dit bedrijf, waar de werklieden- voorloopig een kleine dertig man- weinig merken van den onaangenamen, soms stoffigen kant van hun werkkring, door de luchtige, ruime lokalen, waar zij hun dagelijkschen arbeid verrichten.
Beneden heeft de fabriek haar wachtruimte, expeditiezalen en bergruimte.
De eerste verdieping zal de electrische snij-, stans-, meng- en afsnijmachines bevatten.
Hier zijn ook de werkplaatsen voor de jeugdige “trekkers”, die de eenvoudigste borstels, voor ruw huiswerk bestemd, vervaardigen: in de andere afdeeling zitten de bankwerkers en kwastenmakers, de mannen van het vak, die met groote vingervaardigheid het betere borstelwerk in elkaar zetten.
Komt men in de afdeeling pikkers, dan aanschouwt men de vlugge vaklieden, die de stoffers, handvegers enz met een zekerheid klaar maken, welke alleen de routine kan geven.
Maar dit alles is nog slechts ’t handwerk. Zijn eenmaal de machines in werking, welke tengevolge van den Europeeschen “overgangstoestand” niet zoo vlug ter beschikking van de bedrijfsleiders kwamen als deze gaarne wilden, dan zal de productie vertien-, vertwintigdubbeld worden.
Naast de flink ingerichte werkplaatsen is er ook voldoende ruimte overgehouden voor kantoor en ontvangkamer, welke een gezelligen induk maken.
Een lift verbindt de verschillende verdiepingen.
De zolderverdieping is “voorraadschuur”. Daar liggen de grondstoffen, welke gelukkig weer geïmporteerd worden, opgeslagen. Het houtwerk voor de borstels, vegers enz. is allemaal Nederlandsch fabricaat. Een deel van het benoodigde varkenshaar is van Nederlandsche knorren, maar komt men in de bijzondere grondstoffen als fiber, cokos, chiendert (rijstewortel), bassine dan is de fabrikant op het buitenland aangewezen en zijn daarvoor Mexico, de Indiën enz. de uitvoerlanden; zelfs de ietwat langere varkenshaar, dat bovendien zwart gekleurd is, moet nog van buitenlandsche “spekdragers” geraspt worden.
Alle deze grondstoffen ondergaan in de fabriek alle bewerkingen, welke ze geschikt moeten maken voor het borstelgerei en zulks geschiedt natuurlijk ook machinaal.
Zoo ligt er dus onder de schaduw der hooge eiken een levendig bedrijf verscholen aan de Voorstadslaan, een jong bedrijf, dat zich steeds verder ontwikkelend, een steen bijdraagt aan den bouw der Nijmeegsche Nijverheid in ons fabriekskwartier.
De vroegere kantoren der heeren A. Driessen en E. Hermsen zijn nu tevens verplaatst van Broerstraat 19-21 en Grootestraat 38 naar Voorstadslaan 10.” (De Gelderlander 28/5/1919)
Advertentie Borstelfabriek (De Gelderlander 24/5/1919)
De R.K. H. Theresiakerk, Waterstraat 148-150,(ontworpen in 1928/1929 door de Benedictijner Monnik-Architect Dom Paul Louis Denis Bellot (7-6-1876 – 5-7-1944) en Hendrik Christiaan v.d. Leur (12-8-1898 – 8-1-1994), 1930 (bewerking van F1557 RAN)
De H. Theresiakerk is in 1928 ontworpen door Dom Bellot (Dom Paul Louis Denis Bellot, 7-6-1876 Parijs – 5-7-1944 Montreal) in samenwerking met Hendrik Christiaan v.d. Leur (12-8-1898 Velsen – 8-1-1994 Nijmegen). Dom Bellot was een Benedictijner monnik en architect. (Bijschriften F1557 en F87266).
Interieur St. Theresiakerk, 1928-1929 (F26549 RAN Publiek Domein Auteursrechthouder G. Dibbets)
Het is de enige kerk in Nederland van Bellot met een betonskelet als draagconstructie. De inwijding van de kerk vond plaats op 14 juli 1929. In de herfst van 1993 werd de kerk echter afgebroken. Op deze plaats staat nu Fortuna complex.
Een groeiende arbeiderswijk
Met de groeiende arbeiderswijk was er in de jaren 20 behoefte gekomen aan een nieuwe kerk: ““in het zich snel ontwikkelende West-Nijmegen, aan de Waal en nabij het Maas en Waalkanaal waarlangs de groot industrie zich reeds uitbreide en de arbeiders bevolking met den dag toeneemnt en een heele voorstad gegroeid is, ontbrak een nieuwe parochie.
De parchies van Krayenhofflaan van Hees-Neerbosch en Weurt voorzagen wel in de toenemende zielszorg, maar op den duur kon in het centrum van industrieel West-Nijmegen geen nieuwe Kerk gemist worden.” (De Gelderlander 15/7/1929)
Bij de eerste steenlegging
Op 7 juni 1928, Sacramentsdag, vindt de “eerste steen” legging plaats. Een grootse plechtigheid met veel hoogwaardigheidsbekleders en een lange stoet van bruidjes.
De bouw gaat gepaard met geldzorgen: “De parochianen werken zelf naar vermogen mee, doch niemand zal het hun kwalijk nemen, dat zij de oogen gericht houden op geheel Katholiek Nijmegen; meer in het bijzonder op de vereerders (-sters) van de H. Theresia.”, zo schrijft het comité in De Gelderlander bij de aankondiging van deze eerste steenlegging (De Gelderlander 4/6/1928).
De bouwpastoor is J.M.P. Litjens, “herder der nieuw volksrijke parochie”. Naast de kerk zal het complex bestaan uit een R.-K. Bijzondere School voor jongens en meisjes, een klooster en een R.K. Verenigingsgebouw.
De kerk zal gebouwd worden door “Albouw” uit Breda. De vrijstaande toren in het ontwerp wordt “voorloopig” niet opgetrokken (De Gelderlander 8/6/1928); deze toren zal er uiteindelijk ook nooit meer komen.
Ook gedurende de bouw blijkt dat er geldzorgen zijn: “De bouw der St. Theresiakerk met scholen, klooster, enz. vordert. – langzaam maar zeker nadert de voltooiing. En daamede nemen de zorgen toe van den man op wiens schouders de last voor de financiering gelegd werd voor deze noodzakelijke bouwwerken in deze volksrijken woonwijk.” Bij de aanbesteding van de electrische lichtvoorziening blijkt dan de laagste inschrijving 1.000 gulden hoger dan het budget te zijn, voorlopig kan het werk niet gegund worden. (De Gelderlander 13/11/1928)
Dom Bellot
Bellot werd geboren in een architectenfamilie. Zelf behaalde hij in 1900 zijn diploma architectuur aan de École des Beaux Arts in Parijs. Hij bouwde zijn eerste kerk samen met Paul Hulot in Flers in 1901. Hij besloot in 1902 echter om monnik te worden en hij trad in bij de benedictijnen van Solesmes. Deze orde verbleef in ballingschap op het eiland Wight. Omdat er in Oosterhout een nieuwe abdij voor de benedictijnen, de Paulusabdij, moest worden gebouwd en er geen geld was om een Nederlandse architect in te huren, werd Bellot voor deze opdracht gevraagd. Daarop zal hij vanaf 1906 tot 1909 in Oosterhout verblijven. In deze periode leerde Bellot met baksteen te werken; hij was van mening dat hij zich als architect moest aansluiten bij de nationale stijl van een land.
Vanaf 1914 vestigt hij zich in Oosterhout, waarbij hij in de Paulusabdij zijn architectenbureau heeft. Tot 1922 werkt hij samen met Pierre Cuypers en Maurice Storez. Vanaf dat moment gaat hij zelfstandig verder.
Hij neemt Hendrik van de Leur aanvankelijk als een jonge architect in dienst. Bellot zal tot 1928 in Nederland blijven: hij ondervindt als buitenlander te veel concurrentie en gaat naar Wisques, waar een deel van de Benedictijner orde inmiddels is teruggekeerd. Daarna zal Van der Leur, die partner van Bellot wordt, de lopende projecten voltooien en zelf nieuwe projecten oppakken in de stijl van Bellot.
De R.K. H. Theresiakerk (uit 1928/1929 en gesloopt in de herfst van 1993), Waterstraat 148-150, 9/6/1977 (Jan Cloosterman via F1554 RAN CCBYSA)
De religieuze werken van Bellot in Nederland zijn:
Hendrik Christiaan van de Leur (12-8-1898 Velsen – 8-1-1994 Nijmegen)
Na zijn studie waterbouwkunde komt hij in contact met Bellot, bij wie hij in dienst gaat. Bellot maakt de schetsontwerpen, van de Leur werkt ze uit in bestektekeningen. Daarnaast regelt van de Leur de administratieve taken, waaronder de bouwvergunningen. Wanneer Bellot naar Frankrijk vertrekt, zet van de Leur het architectenbureau voort. Tot 1940 ontwerpt Van de Leur vooral in de stijl van Bellot. Na de Tweede Wereldoorlog is er in de wederopbouw geen geld en middelen voor kunstig ontworpen en arbeidsintensief metselwerk, zoals in de stijl van Bellot. Daarop zoekt Van de Leur zijn eigen stijl. Hij overlijdt in 1995 in Nijmegen.
Tot nu toe gevonden bouwwerken in Nijmegen in omgeving:
Verbouwing kapel van Mariëndaal/Groesbeek (1939)
Sacramentskerk Nijmegen/Brakkestein (1962)
Via Oriëntalis in de Heilig Land Stichting/Oriëntalis
N.V. Houthandel G. Key, Weurtseweg, 1920 ( F67775 RAN)
Deze pagina verzamelt de reeds verschenen artikelen over de Weurtsewijk in de wijk Biezen/Waterkwartier.
Romeinen: Ulpia Noviomagus
De Weurtseweg is feitelijk een eeuwenoude weg, welke in ieder geval in de Koningstraat werd genoemd: “De Koningstraat is een aloude weg door Maas en Waal, lopend van Tiel naar Nijmegen, over de oeverwallen aan de zuidzijde van de Waal. Ze volgt min of meer het tracé van een op de Peutingerkaart aangegeven Romeinse weg. In de Karolingertijd werd ze waarschijnlijk opnieuw aangelegd. Het was eeuwenlang de enige ‘heerweg’ in Maas en Waal. (…)” (Brus 2003-2012 via Straatnamenregister, tevens voor meerdere namen).
Een deel van de Weurtseweg ligt in het gebied van Ulpia Noviomagus, de stad welke rond 70 gebouwd werd nadat Oppidum Batavorum was verwoest.
“Van 1910 tot 1912 kwamen 81 woningen [lees: 79 woningen /RE] gereed in een wijk tussen het industrieterrein en de Weurtseweg. Een vijftiental woningen uit dit complex bevindt zich ten zuiden van de Weurtseweg.” (Van de Ven 1994, p. 27 via Straatnamenregister)
In 1912 bezoekt het PGNC de woningen, hoewel het artikel vooral gaat over het hoe en waarom van het bouwen van deze woningen:
“Volkhuisvesting.
(Een en ander over de Woningver. “Nijmegen”.)
Een uitnoodiging van het bestuur der Nijmeegschen Woningvereenigin om de door haar gebouwde arbeiderswoningen aan den Weurtschen weg te bezichtigen, geeft ons een welkome ongezochte gelegenheid om eenige woorden aan deze nuttige vereeniging te wijden en haar doel en haar werk wat meer bekend te maken. Immers, het is een doorgaand verschijnsel, dat vele opmerkelijke zaken in een stad onbekend en onopgemerkt blijven, voor de bewoners zelf, vooral als ze uitgaan van mannen, die niet door hevig geschreeuw, trompetgeschal en tromgeroffel de aandacht
Op hun werkzaamheid vestigen. En een ander, maar veel treuriger verschijnsel is het, dat hun goede bedoelingen miskend, hun werk zelfs verdacht gemaakt wordt; een schampere opmerking vindt zoo licht een beter gehoor dan het woord van waardeering; de materieele belangen zoo vaak lijnrecht tegenover de ethische.
Ieder weet, hoeveel meer zorg er gedragen wordt voor de eischen der hygiëne. En wie de moeite doet om onbevooroordeeld rond te zien en na te snuffelen en te vergelijken, moet erkennen, dat de offers, die gebracht zijn en worden ook in onze stad, een kapitaal zijn, dat goede rente opbrengt in den vorm van een lager stertecijfer en een hoogeren gezondheidsstandaard.
Nijmegen is vernieuwd, verjongd na het vallen der vestingwallen; maar daar binnen in de oude stad daar bleven de oude smalle gasjes, met hun benauwde, donkere, duffe, woningcomplexen, met hun schamele bevolking en -laat ons maar zeggen- hun leven en werken der duisternis, al geldt dat niet voor allen, die daar, noodgedrongen, een dak boven hun hoofd zochten en vonden. Niet gaarne zouden wij verdacht maken, wat daar leeft en samenhuist en woelt in de binnenste schuilhoeken van onze stad; maar dit staat toch wel vast, dat de omgeving gewoonlijk een stempel drukt op den mensch en dat waar licht en lucht en ruimte en alles wat Gods schoone natuur heet, ontbreken, de zindelijkheid, de moraliteit en de gezondheid in de verdrukking komen. Een frissche nette woning is een voorwaarde voor een gezond lichamelijk en geestelijk leven, een voorbehoedmiddel tegen afzakking, een stuwkracht tot verheffing. Een vriendelijke kamer bevordert de huiselijkheid; zij is een medestrijder tegen drankmisbruik en allerlei verkeerds; zij maakt den dokter en den apotheker tot vreemdelingen.
Met de volkshuisvesting was het in vele plaatsen van ons land treurig gesteld. Aan de openbare macht ontbraken de middelen om in te grijpen. Toen is de Woningwet gekomen in 1901. Wij zouden niet gaarne een doorgaande lofrede op die proeve van wetgeving houden. Zij heeft haar gebreken, haar groote gebreken zelfs; maar al past geen onvoorwaardelijke lofspraak, nog minder past het vernietigend oordeel, dat enkelen zoo gaarne daarover uitspreken. Een lid van onze Senaat heeft zelfs een zekere beroemdheid verworven in het overdrijven van de gebreken die haar aankleven.
Alle begin is moeilijk. Dat heeft de ontwerper van de woningwet ondervonden en na hem de uitvoerders en ook degenen, die het goede, dat er in steekt, in praktijk willen brengen.
De Woningwet heeft althans de gelegenheid geopend om het benepen initiatief in woningbouw en straataanleg aan banden te leggen; zij heeft den weg gewezen om tot onbewoonbaarverklaring van ongeschikte woningen te komen, die soms voor het onderbrengen van huisdieren nog te slecht waren en zij heeft ook het initiatief gesteund van hen die groote opvoedende kracht van vriendelijk tehuis inzagen door steun uit gemeente- en rijkskas te verleenen aan vereenigingen die uitsluitend werkzaam wilden zijn in het belang der volkshuisvesting.
In het voorjaar van 1907 is ook hier te Nijmegen zulk een vereeniging opgericht onder den naam van Woningvereeniging Nijmegen en naar aanleiding daarvan en haar werk willen wij, voorzover onze inlichtingen gaan, het een en ander meedeelen. Namen van personen zullen wij daarbij niet noemen. O.I. verdienen de mannen, die het iniatief tot de oprichting namen en die ook later hun krachten, hun tijd en hun financieelen steun er aan gaven, een woord van groote waardering; maar elks verdiensten op een goudschaaltje te wegen en aan elk van hen het rechtmatig deel der waardeering toe te kennen, daaraan zullen wij ons niet wagen.
Zoodra de vereeniging geconstitueerd was zijn de statuten opgesteld, waarop den 8en Juni 1907 de Koninklijke goedkeuring is verleend. Na deze goedkeuring moest de vereeniging nog erkend worden, d.i. toegelaten als vereeniging zooals straks is omschreven, opdat zij op Rijks- en Gemeentesteun aanspraak zou kunnen maken. Die erkenning volgde op 25 Sept. 1907 en zoo spoedig mogelijk daarna wendde de Vereeniging zich tot den Raad om een voorschot van f110800 om daarvoor 75 woningen te bouwen. Dat voorschot werd toegestaan bij Raadsbesluit van 9 Januari 1909.
Nu was de zaak in orde, zal men zeggen en heeft men gezegd. “Men” heeft nog meer gedaan. “Men” is ongeduldig geworden een heeft gevraagd: “wanneer komt er nu eens wat van? “ “Men” begreep n.l. niet, dat nu ook de eerste moeilijkheden begonnen.
Van aankoopen en afbreken van minder gewenschte woningen kon niet komen, zoolang geen nieuwe woningen bestonden om de verdreven bewoners der oude woningen te herbergen. En evenmin kon de Raad overgaan tot het onbewoonbaar verklaren van die woningen, die zelfs aan de matigst gestelde eischen niet voldeden. Het een en het ander moet samengaan. En al zijn de zoogenaamde woningen in Nonnenstraat, Zwanengas en Keumengas geen perceelen, die hoog genoteerd stonden, de aankoop verminderde het beschikbare kapitaal, want de grond, die door het afbreken vrijkwam was niet meer geschikt om er nieuwe woningen op te bouwen; die vrijgevallen grond werd dus een stuk niet-rentegevend kapitaal. Het eenige, dat er mee bereikt werd, was verbreeding van de straat ter plaatse. De gemeente was wel bereid dien grond kosteloos over te nemen, maar niet om er voor te betalen.
Een tweede moeilijkheid was de vraag: “waar zal gebouwd worden? “ Een groot gedeelte der slecht-behuisden, voor wie betere woningen hoogst noodzakelijk waren, woonden tot nog toe in die gedeelten der oude stad, die min of meer aan de Waal grenzen, in de onmiddellijke nabijheid van de plaats, waar zij hun werk verrichten. In die buurten en gassen en sloppen komt de gemiddelde Nijmegenaar niet. Dat is goed, want hij zou er schrikken van hetgeen hij te zien zou krijgen, al hebben die steegjees en straatjes juist door de vervallen toestand, al het eigenaardig schilderachtige, dat er den kunstenaar zou kunnen heenlokken. Maar ’t is ook jammer, dat die gemiddelde Nijmegenaar er nooit komt, omdat hij, deed hij dit wel, beter doordrongen zou zijn van het nut en de noodzakelijkheid van nieuwe, meer hygiënisch ingerichte woningen voor het deel der bevolking dat daar… huist.” (PGNC 15/2/1912)
Weurtseweg 171 t/m 199, oktober 2024 (Google Streetview)Weurtseweg: Viering van het vijf en twintig jarig koningsschap van Wilhelmina, gezien ter hoogte van de Pater van Hooffstraat, 1923 (F1790 RAN)
Villa Kirberg, beter bekend als Villa Key
Ontwerp voor het Bouwen van een Villa a/d Weurtsche weg te Nijmegen voor den Wel.Ed. Heer J. Kirberg alhier, architect J.C. Hermans, datum tekening september 1917 (D12.385252)
In 1917 liet Jac. Kirberg de villa bouwen die meestal Villa Key wordt genoemd, naar de houthandel die hier jaren heeft gezeten (zie hieronder).
In januari 1926 zal de fabriek, inclusief de villa worden geveild.
Aankondiging veiling fabriek Kirberg inclusief villa (De Gelderlander 3/1/1925)
N.V. Houthandel v.h. G. Key
N.V. Houthandel voorheen G. Key, Weurtseweg, 1920 (F67775 RAN)
Rond 1925 heeft de N.V. Houthandel voorheen G. Key “eenigen tijd” geleden (PGNC 30/12/1925) het pand Valkhof aangekocht (percelen kad. Sectie C, Nos 3687 en 2688, respectievelijk 19 en 20 c.A. groot. Het bedrijf heeft dan het voornemen om in de tuin van dit pand een kistenfabriek en opslagplaats van hout in te richten. De gemeente vindt dit niet wenselijk: dit bedrijf zal daarmee “de alom beroemde wandelplaats zeer zou ontsieren”. En daarnaast is het bedrijf brandgevaarlijk, wat niet wenselijk is zo dicht bij de monumenten van het Valkhof. Omdat wet- en regelgeving niet voldoende mogelijkheden zal bieden om dit te tegen te houden, gaat de gemeente met de vennootschap in overleg. Daarbij bereiken ze een akkoord: de gemeente krijgt Valkhof 12. Daarvoor krijgt het bedrijf:
Een jaarlijkse rente van 5 procent van de koopprijs
De vennootschap krijgt tot 1 mei 1926 het recht op de koop van een terrein aan de Weurtsche weg, groot 10.000 M2, tegen een prijs van f3.50 voor 4000 M2 en van f3 voor de resterende 6000.
De gemeente zal daarna de tuin van het pand, waar jarenlang de familie van Rijckevorsel heeft gewoond, bij het park trekken, welke daarmee met 700 vierkanter meter wordt vergroot. En daarbij wordt een muur afgebroken, waardoor de kapel minder in een verloren hoek komt te leggen en daarnaast een uitzichtspunt wordt gecreëerd. (PGNC 21/5/1926)
De firma Key ziet af van de aankoop van de grond: zij heeft een ander perceel aan de Weurtschen weg gekocht, “vroeger eigendom van de firma Kirberg”. (PGNC 30/4/1926)
Op 21 augustus zal de aanbesteding plaats vinden van het “Verbouwen eener bestaande Fabriek tot Zagerij en Schaverij, staande en gelegen op een terrein aan den Weurtschenweg te Nijmegen en het ter plaatse Bouwen van Houtloodsen, het maken van grondwerken en bijkomende werken”. Gerard Hof is de architect. (De Gelderlander 3/8/1926)
In maart 1928 krijgt de N.V. Houthandel v./h. G. Key een hinderwetvergunning “tot het uitbreiden van hare door stoom en elektriciteit gedreven fabriek voor machinale houtbewerking in het perceel aan den Weurtschen weg No. 111, kad. bekend gemeente Neerbosch, Sectie A, Nos. 1379, 1399 en 1359”. (PGNC 29/3/1928) Bij het overlijden van Jacobus Key, de oudste directeur van de N.V. en mede-oprichter, blijkt het bedrijf vestigingen te hebben in Amsterdam, ’s-Gravenhage, Nijmegen en Tilburg. (PGNC 18/7/1928)
Herinneringen aan Key zijn te lezen op Noviomagus.
Een foto uit 1976 van de loodsen aan de Biezenstraat is te zien op F30974 RAN.
Vervolg: Flavus
Begin jaren negentig werd de bebouwing op het terrein van de Key gesloopt. Tussen deWeurtseweg, Bronsgeest-, Biezen- en Waalstraat kwam woningbouw met de straten Flavus, Verax en Victor. Wel bleef de directeurswoning staan. In 1999 werd Flavus opgeleverd. Het ontwerp was afkomstig van UN Studio, welke ook Museum Valkhof heeft ontworpen.
De Patriastraat verwijst nog naar de fabriek (Collegevoorstel Straatnaamgeving Ulpia en Fabrica, Tim Wachelder Gemeente Nijmegen, 20-4-2021)
Winkel hoek Weurteseweg/Kanaalstraat, vooral bekend als Jan Linders
Een auto-ongeval op de Weurtseweg op de hoek met de Kanaalstraat, 1930 (F22534 RAN)
Jarenlang heeft de buurtsuper Jan Linders op de winkel op de hoek gezeten. Overbekend door het aanbieden van “Maar wij hebben Riefkuukskes” en aarbeien. En natuurlijk de NEC artikelen.
Een mooi interview uit 2012 met Hennie Linders staat in de Wester.
In 2023 werd de winkel na 56 jaar gesloten. Een mooi artikel is te vinden in de Gelderlander. Daarop kocht vastgoedbedrijf B K V, van vastgoedondernemer Aäron van Beek, het pand aan om te laten verbouwen tot studio’s en 2 of 3 kamerappartementen. “”Idee is dat het gebouw straks helemaal is verduurzaamd en qua uitstraling meer aansluit op de rest van de wijk, zegt Van Beek. Doel is dat er rondom het gebouw groen komt, maar daarover lopen nog gesprekken met de gemeente.”
Het ontwerp is van Ward Boeijen van het Nijmeegse Boeijenjong Architecten. Momenteel (augustus) is men druk bezig met de verbouwing. Lees hier over de plannen:
In juli 1933 werd begonnen met de aanleg van de nieuwe electriciteitscentrale van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM) die op 6 juli 1936 officieel in gebruik werd genomen. Feitelijk werd er al stroom opgewekt vanaf 29 mei1935, 2/4/1936 (F93746 RAN)Aan de Weurtseweg wordt ter hoogte van de elektriciteitscentrale een aantal woningen gesloopt ten behoeve van de nieuw te bouwen stadsbrug De Oversteek en de Generaal James Gavinsingel, 2008 (Jan Eichelsheim via DF130 RAN CCBYSA tevens Auteursrechthouder)
Zie ook de foto uit 1973 van het Distributiekantoor van het P.G.E.M.: F1819 RAN
Plan tot het verbouwen van een woonhuis tot winkelhuis van een perceel gelegen aan de Weurtscheweg Kad. Bekend Gem. Neerbosch Sectie A No 808, Eigenaar J.P. Jansen (?), datum bouwdossier 7-10-1924 (D12.389161)
Weurtseweg 83-85 is aanvankelijk gebouwd als beneden- en bovenwoning. In 1924 vindt echter de verbouwing van de benedenverdieping tot winkelhuis plaats. Tegenwoordig is dit echter weer verbouwd tot woongedeelte.
Het Krayenhoffpark was al vroeg ingetekend, in 1879, in de plannen voor na de ontmanteling. Het werd vernoemd naar Cornelis Krayenhoff, waarvan het graf aanvankelijk was overgebracht naar dit park; de originele grafsteen is er nog te vinden. Daarnaast staan er een aantal bijzondere bomen.
Het Krayenhoffpark staat vanaf 1879 op kaarten getekend. In 1896 kreeg het haar naam, vernoemd naar baron Cornelis Rudolphus Theodorus Krayenhoff. Daarbij werd Krayenhoff nog als Kraijenhoff geschreven. Het park heeft een driekhoekige vorm, welke verwijst naar de driehoeksmeting (of triangulatie): een van de activiteiten van Krayenhoff was dat van cartograaf.
Grafsteen Krayenhoff
Grafsteen Krayenhoff in Krayenhoffpark (april 2025)
Toen in 1914 het Fort Krayenhoff werd gesloopt, is het graf van Krayenhoff overgebracht naar Rustoord. In 1916 is de originele grafsteen verplaatst naar het Krayenhoffpark. Tijdens een reconstructie van het park is de grafsteen in 2008 180 graden gedraaid. Op de foto zijn de spijlen rondom de grafsteen te zien.
Eenige versiering
Het park is ontworpen door Bert Brouwer, die ook de 19e eeuwse stadsuitleg heeft ontworpen.
In de bespreking van de Gemeente begroting voor 1904 komt ook het Krayenhoffpark aan de orde. “…in de afdeelingen werd het behoud van het Krayenhoffpark onnoodig geacht en in overweging gegeven het plantsoen op te ruimen en het te bestemmen tot speelplaats.” B. en W. zien echter “in het tegenwoordige plantsoen van het Krayenhoffpark eenige versiering van dit bijna geheel uit fabrieken en werkplaatsen bestaande stadsgedeelte, en willen het daarom behouden.” De heer Quack merkt op, dat dit plantsoen oorspronkelijk als villa-terrein werd uitgezet en met die wetenschap is daaromheen de grond verkocht. (PGNC 25/10/1903)
Tegels
Tegel Krayenhoff Krayenhoffpark (foto april 2023)
Vóór de grafsteen ligt een stoeptegel met zijn portret. In het park en op meerdere plekken in het Waterkwartier zijn dergelijke stoeptegels te vinden, die verwijzen naar straatnamen van de wijk. Dit was een project van Carla Dijs: ‘Zo ontstond het ‘tegelproject’. In een middag tijd konden bewoners uit alle 64 straten van het Waterkwartier een eigen reliëftegel maken. Dijs: “Die heb ik daarna in beton gegoten en de gemeente Nijmegen heeft deze stoeptegels in de paden van het Krayenhoffpark gelegd.”‘ (SP.nl, juli 2009)
Sequoia (mammoetboom) en andere bomen
Krayenhoffpark met sequoia en op voorgrond graf Krayenhoff
De meest opvallende boom in het park is de mammoetboom, de sequoia. Monumental trees schat de lengte van deze boom in 2020 in op ongeveer 25 meter. Deze site geeft aan dat deze boom gezien haar grootte mogelijk in de jaren 20 is aangeplant.
Andere bijzondere bomen zijn de ginkgo (Japanse notenboom), met een lengte van 16 meter die rond 1890 is aangeplant. En de haagbeuk, die ongeveer 20 meter hoog is en waarschijnlijk rond 1900 is aangeplant.
Herdenkingsboom kroning Willem-Alexander
Kroningsboom Willem Alexander Krayenhoffpark (gemaakt op zijn verjaardag, 27 april 2025)
Herdenkingsboom aangeplant ter herinnering aan de kroning van Willem-Alexander in 2013. Dit is de enige boom van het park met een hekje.
Hek herdenkingsboom kroning Willem-Alexander (gemaakt op zijn verjaardag, 27-4-2025)Herdenkingsboom Willem Alexander koning 2013 (september 2023)
Jeu de Boules baan
In 2023 is een jeu de boules baan aangelegd in het park. Deze baan is aangelegd naar aanleiding van een idee op MijnWijkplan, welke was ingestuurd in mei 2022. Na gesprekken en mede vanwege het aantal likes heeft de gemeente dit idee gehonoreerd.
Reconstructiewerkzaamheden, gezien in de richting van het Krayenhoffpark (links). Links van het midden het begin van de Weurtseweg. Rechts panden aan de Waalbandijk. Op de achtergrond de witte graansilo van de Handel in bakkerijgrondstoffen Van Lith en Zonen (Weurtseweg 32), 5/12/1959 (Fotopersbureau Gelderland via F20030 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
Badhuis Maasplein in 1975 (foto: Jan Cloosterman via RAN F29505)
Het Badhuis is gebouwd in opdracht van Woningvereeniging Nijmegen, naar een ontwerp van de architect J.C. Hermans (1921-22). Daarbij was Willem Hoffman “den aesthetischen adviseur”.
Op 5 augustus 1922 opende het badhuis aan het Maasplein 9. De Gelderlander:
“Badhuis Maasplein in de Rivierenwijk.
De woningvereeniging Nijmegen, welke de moeilijke- en gehoord de critiek- ook geenzins benijdenswaardige taak heeft- in de Nijmeegsche woningnood te vooerzien, gaat rustig voort haar plicht te doen.
Het bestuur- met de heeren Haspels en Mr. Dr. v.d. Grinten, respectievelijk voorzitter en secretaris- zet zijn werk onverdroten voort en laat bouwen tuindorp na tuindorp.
Zoo zou men de nieuwe huizen-complexen noemen in plaatsen, minder rijk aan natuurschoon en tuinoverdaad dan Nijmegen.
Toch valt het nieuwe huizencomplex van de Woningvereeniging op, zooals dit thans neergezet is en nog deels in aanbouw is aan den Weurtschenweg, waar de rivierenwijk in opkomst is.
Dit deel van Nijmegen, het z.g.n. nijverheidskwartier treft en trekt nu juist niet den wandelaar door aangename natuuromgeving, eentonig is er de kleur der omringende weilanden, waardoor niet de grillige, afwisselende lijn loopt van boomen of bosschages.
Het is er effen en vlak- al geeft de nabijheid der rivier zoo noodig gezochte afwisseling.
De bestuurderen van de Woningvereeniging Nijmegen, terzijde gestaan door den aesthetischen adviseur, den bekenden architect Willem Hoffman, gingen blijkbaar van de meening uit in deze Weurtsche weg-woonwijk afwisseling te moeten brengen in uiterlijk aspect der huisjes, welke er allengs verrezen, met tierige tuintjes voor de deurtjes.
Afswisseling in gevels is er dan ook in voldoende liever nog gezegd- weldoende mate aangebracht.
Men tuurt er niet voortdurend op die uniforme-gevelrijen, welke er op den duur den indruk van verveling en dagelijks hetzelfde vast vestigt.
Nu komt men bij het dwalen door de Waal- Maas- Rijn – Ijssel- en andere straten voor schilderachtige hoekjes te staan, welke het nog beter zullen doen, wanneer het groen voor de huizen breeder en hooger uitgegroeid is.
Dan is tegelijkertijd ook deels het bezwaar weggenomen, dat de bewoners te veel bij elkaar in huis kunnen kijken- al zijn de straten dan nog zoo breed uitgezet.
Vooral is de achterzijde der woningen nu nog niet vrij genoeg- wat nochtans een onvrijheid is, welke men in de beste woonwijken treft, wanneer ook daar geen opgeschoten geboomten de uitzichten op tegenovergelegen woningen wat markeert.
In ieder geval heeft zich hier de schoonheidsadviseur in de bouwkunde laten gelden op een wijze, welke voordeelig was voor het wisselend aspect.
Al is de wijk nog deels in aanbouw, al zijn de wegen nog deels ongebaand, wat er klaar is, geeft een goeden indruk, welke men meeneemt naar het nieuwe badhuis, dat gebouwd is op het mooie Maaspleintje, ruim gelegen te midden van de nieuwe woonwijk.
Ligt het Volksbadhuis in de Tulpstraat eenigermate achteraf hier valt het oog dadelijk op het nuttige badhuis, voor de bewoners van de rivierenwijk.
De N.V. Betonmaatschappij bouwde dit volksbadhuis in eenvoudige, toch sierlijke stijl, dat aan het geheel iets landelijks lokkends gaf.
De practijk leerde ook hier alweer bij de inrichting van dit volksbadhuis.
De entrée is hier alweer veel gerieflijker en ruimer gemaakt; de wachtkamer, rechts van den ingang is tevens gezelliger en ruimer ingericht- terwijl de bergplaats voor rijwielen, links van de entree zelfs meer gemak aanbiedt.
Dadelijk na de vestibule komt men in de zaal met douches en badkuipen, welk interieur het uiterlijk toont en het comfort biedt van het indertijd reeds beschreven badlokaal van den Tulpstraat.
Aan gezondheidseischen is ook hier allereerst alle aandacht geschonken. Licht, lucht en zon kunnen van alle zijden binnendringen, de vestibule is uitstekend en de badkamertjes, wars van iedere weelde, bieden nochtans alle comfort, dat men van eene moderne badinrichting mag verwachten.
Bloemenhangers fleuren de zaal zelfs nog op, terwijl de licht grijze tinten, door den schilder op deuren en kozijnen aangebracht, den eenvoud van interieur verhoogen en veraangenamen.
Of zoo’n volksbad niet waarlijk gewaardeerd wordt!
Nu de exploitatie nog meer aangepast is aan de practijk en ook de prijsregeling tactisch is verminderd op meer stille dagen, neemt het gebruik der baden aanmerkelijk toe.
Eenige cijfers mogen dit illustreeren.
In juli vorig jaar bedroeg het gebruik der baden 576 in de maand- dit jaar steeg het in Juli dank zij gunstiger prijsbepaling tot 893 en in Mei zelfs tot 962, wat bijna een verdubbeling beteekent.
Nu moge het ’t volksbadhuis nog geldelijke offers vragen, de gemeente offert hier haar gelden toch voor een goed doel: de bevordering der volkshyiëne.
En dat kan en mag de gemeenschap ook wat waard zijn!
Voor nadere bijzonderheden omtrent opening, gebruik van het badhuis, prijzen en baden enz. verwijzen wij naar de prospecten, welke aan het badhuis verkrijgbaar zijn.
Het bestuur der Woningvereeniging Nijmegen deed hier weer nuttig werk, en vond in dit opzicht steeds een goeden steun van den heer Pitlo, en administrateur der woningvereeniging”. (De Gelderlander 7/8/1922)
Abonneren
Voer je e-mailadres hieronder in om updates te ontvangen.
Aanvankelijk minder bezoekers dan gehoopt, tariefverlaging
Tarieven Badhuizen (De Gelderlander 24/9/1928)
Aanvankelijk heeft het Badhuis niet het gehoopte succes: “Gedurende het geheele jaar 1923 bleef het bezoek van het badhuis van ’t Maasplein onbevredigend, ondanks de toepassing van het lage tarief op de laatste drie dagen van de week. Daarom werd aan het einde van het verslagjaar besloten het tarief met ingang van 1 Januari 1924 voor alle dagen van de week nog aanmerkelijk te verlagen, teneinde het badhuis aan zijn doel te doen beantwoorden, zij het ook met de kans van vergrooting van het verlies. Het tarief werd nu gedurende de geheele week gesteld op 12 cent voor een kuipbad en 5 cent voor een stortbad.…
De resultaten van dit verlaagde tarief gedurende de eerste maanen van dit jaar 1924 zijn inderdaad gunstig. Het gebruik der baden is zeer gestegen, zoodat zelfs niet alleen uit een oogpunt van volksgezondheid door den getroffen maatregel iets goeds is bereikt, doch ook de inkomsent eene stijgende lijn vertoonen.
Over het afgeloopen jaar bedroeg het exploitatieverlies van het badhuis aan het Maasplein f4729,15.” (PGNC 26/7/1924)
Voor aantal jaren zijn het aantal bezoekers gevonden, zie de onderstaande tabel:
Maasplein
Aantal baden
Stortbaden
Kuipbaden
Winst/verlies
1924
10.397
8.750
1.647
-4.985,90
1925
13.150
11.457
1.693
-4.477,76
1926
1927
13.170
1.260
1928
13.634
1.480
1929
9.665
1.116
-4.616,45
1930
-4.295.03
1931
-4.540,18
1932
Stijging ruim 9%
+ 1.852 tov 1931
– 403 tov 1931
-3.841,16
1933
1934
1935
13.864
829
1936
1937
13.830
639
1938
1939
1.966 meer
Vervolg
Na de Tweede Wereldoorlog kregen badhuizen het steeds moeilijker: huizen werden niet meer zonder douche gebouwd. Daarnaast was er de concurrentie van de zwembaden. Het badhuis aan het Maasplein sloot in 1975. Daarna zat er nog een tijd een verhuurwinkel en fysiotherapeut.
Wonen in Nijmegen 