1953 Panterstraat, Poemastraat en Tijgerstraat Hazenkamp
Tijgerstraat, oktober 2022 (Google Streetview)
In 1952/1953 worden de appartementen gebouwd aan de Panterstraat, Poemastraat en Tijgerstraat naar het ontwerp van architect Kuipers.
“Hoogbouw nabij “de Goffert”: 8 blokken flatwoningen groeien tussen Wolfstraat en Weezenlaan
Aan Hazenkampseweg worden middenstandshuizen gebouwd
Voorgevel Blok 2 & 2a: 200 Etage woningen a.d. Wolfstraat, architect Kuipers, deze tekening betreft de Tijgerstraat 97-143, datum tekening september 1951 (D12.414986)
Aan het eind van dit jaar zullen tussen de Wolfstraat en de Weezenlaan acht grote flatgebouwen, in totaal tweehonderd woningen bevattend, gereed en bewoond zijn en van deze flats zijn de eerste vier blokken momenteel in aanbouw, terwijl een gebouw reeds glasdicht is. Wanneer het weer niet al te veel winterse nukken blijft vertonen, dan kunnen de eerste flats over zes tot acht weken betrokken worden.
Van deze tweehonderd flatwoningen, die in vier woonlagen gebouwd worden, is de helft met twee en de andere helft met drie slaapkamers. Het zijn middenstandswoningen, waarbij telkens acht gezinnen een gemeenschappelijke entree krijgen. Per etage monden de entree’s van twee woningen uit op het trappenhuis, dat een keurig aanzien krijgt. Iedere woning wordt voorzien van een balkon aan de voor- en achterzijde, hetgeen het complex een vriendelijk ascpect geeft. Daartoe dragen ook de plantsoenen, die blokken aan de straatzijde zullen omringen, alsmede de gemeenschappelijke siertuinen (die door de verhuurder zullen worden onderhouden) ’n steentje bij.
Indeling
De woningen bestaan uit een grote huiskamer, een keuken, douchecel met lavet en twee of drie slaapkamers, terwijl ieder gezin de beschikking krijgt over flinke kelderruimte, welke men via een ingang aan de achterzijde kan bereiken. Dit laatste heeft het voordeel, dat men niet per fiets of kinderwagen door de voordeur behoeft te gaan, maar dat men per gezin over een vrije achteringang tot de kelder kan beschikken. Zoals tegenwoordig veelal te doen gebruikelijk bij nieuwbouw krijgen alle flats van dit complex een gemeenschappelijke antenne, terwijl verder ten gerieve van de huurders negen garages gebouwd worden.
De straten in deze Jagersbuurt krijgen de namen van wilde dieren Panterstraat, Poemastraat en Tijgerstraat.
200 Etage woningen a.d. Wolfstraat, architect Kuipers, datum tekening september 1951 (D12.414985)
Deze flats worden gebouwd door het Nijmeegse Aannemersbedrijf v.h. B van Berkel, onder architectuur van de heer L.D. Kuipers. Dezelfde firma is inmiddels tevens begonnen met de bouw van 58 hele middenstandswoningen aan de Hazenkampseweg en deze huizen zullen bevatten: een huiskamer, een kleine tweede kamer, drie slaapkamers, douchecel, zolder en schuur en het grootste deel ervan komt ter beschikking van Nijmeegse industrieën.
De makelaar N.S. Verbeek heeft namens enige beleggingsmaatschappijen opdracht gegeven tot uitvoering van bovenstaande bouwwerken en men verwacht dat ook de middenstandswoningen aan de Hazenkampseweg in de loop van dit jaar gereed zullen komen. (De Gelderlander 17/1/1953)
Achterkant van de Poemastraat (links) en Wolfstraat (rechts) en het grasveld ertussen, vanaf de Panterstraat, oktober 2022 (Google Streetview)
1883 In de Betouwstraat 17-19 CentrumIn de Betouwstraat is een van de eerste straten die aangelegd is na de sloop van de vestingwerken. In 1880 kreeg het haar naam.
Nummer 17 is inmiddels alweer jaren bekend als Habbekrats. Op nummer 19 is de nachtopvang van de Nunn, september 2023.
In de Betouwstraat is een van de eerste straten die aangelegd is na de sloop van de vestingwerken. In 1880 kreeg het haar naam. In 1883 ontwerpt architect A. van den Boogaard voor Leo Maussen een herenhuis en magazijn. Nummer 17 is inmiddels alweer jaren bekend als Habbekrats. Op nummer 19 is de nachtopvang van de Nunn.
Op 10 maart 1883 vindt aanbesteding plaats van “het bouwen van een heerenhuis en magazijn aan de In de Betouwstraat te Nijmegen” in opdracht van den heer Leo Maussen. De architect is A. van den Boogaard. Afgaande op het Gemeenteverslag 1883 was Maussen de aanvrager van de bouwvergunning.
Stijl
“Eclectische gevels uit 1883 hebben de brede dwarse huizen In de Betouwstraat 17-19, naar ontwerp van A. van den Boogaard, en In de Betouwstraat 21-25, naar ontwerp van W. van der Roest” (Monumenten in Nederland).
“Monumentaal pand in twee bouwlagen met souterrain. Plat dak met schilddak, waarin gewijzigde dakkapellen aan de straatzijde. De gevel bestaat uit rechts een vier-assig deel met souterrain, en links een bredere as in twee bouwlagen, die een brede koetshuisdeur bevat, eindigend in een tympaan op de gootlijst.
Bakstenen gevel met gepleisterde sokkel; de etages zijn gescheiden door zwaar geprofileerde lijst. De as links wordt omlijst door pilastervormige gestucte lijsten; een dergelijke lijst is ook rechts aangebracht. Vensters van de benedenetage met gestucte omlijsting, gebogen bovendorpel en ornamentale bekroning. Vensters op de etage rijk omlijst, met gestucte sokkel, rechte bovendorpels en een uitkragende kroonlijst met afzonderlijke bekroningen van stucwerk. Oorspronkelijke T-vensters zijn nog slechts gedeeltelijk bewaard. Terugliggende voordeur in de middelste as. Vlakke gootlijst met grote reeks getande consoles.
Karakteristiek laat-negentiende eeuws woonhuis van zeer royale, voor Nijmegen uitzonderlijke breedte. Van groot belang in de straatwand.”
Leo Maussen
Leonard Hubert Maussen (of Leo Maussen) is op 16 september 1850 geboren te Nieuwenhagen (in Zuid Limburg). Hij vestigt zich voor korte duur in Nijmegen: op 26 oktober 1882 gaat hij wonen in de Gapersgas Wijk C Nr 5. Hij is dan afkomtis van Nieuwenhagen. Op 25 juli 1883 vertrekt hij naar Veghel. (Bevolkingsregister 1880 -1890 )
Hij trouwt met Gesina Maria Carolina Völker (16-8-1863 Veghel) op… Ze krijgen 4 kinderen:
Ook na zijn vertrek komen wij Maussen nog tegen in Nijmegen:
Op 26/10/1889 maakt hij zijn testament bij notaris Hekking (in Nijmegen) op, waarbij hij alles nalaat aan zijn vrouw.
Hij doet mee aan het kegelconcours bij Sociëteit Burgerlust (7e prijs bij de Wedstrijd op de Vrije Banen, 5 worpen; PGNC 1/7/1891)
Maussen koopt op 1-5-1900 2 huizen aan de van Slichtenhorststraat Sectie B nummers 2892 en 2893 van de aannemer Smits
Maussen koopt op 30/4/1902 vier heerenhuizen en een huis met afzonderlijke bovenwoning, gelegen aan de van Spaenstraat en de Fransche Straat te Nijmegen en kadastraal aldaar bekend in Sectie B nummer 2792 van de aannemer Smits. Hij laat zich vertegenwoordigen door de heer Maria Adrianus Völker.
Op 29/6/1918 verkoopt hij van Spaenstraat 35 (Sectie B 3242) aan de fabrikant Dirk van Hulst.
Maussen overlijdt op 29 januari 1921.
Voor 1883 wordt hij bij belastingaanslag ingedeeld in klasse 5: een vermoedelijk inkomen van f 2000 – f2999 (PGNC 14/4/1883).
Opvallend is, dat wanneer Gesina van hun oudste dochter Maria Hubertina Godefrida op 4 juni 1891 in Veghel bevalt, er ook een aankondiging in de Gelderlander is. (De Gelderlander 10/6/1891).
Deze Maria komt overigens op 9-jarige leeftijd een jaar in Nijmegen te wonen: van 11-9-1900 – 6-9-1901 op de Lange Burchtstraat 24. Hier wonen meerdere kinderen voor kortere tijd (ik (RE) moet nog uitzoeken wat voor aard adres dit is). (Bevolkingsregister 1890).
Eigenaar J.B. Werner
Op 1-3-1902 verkoopt hij via de heer Marie Adrianus Völker het gebouw aan Josephus Bernardus Werner, koopman te Nijmegen: “ een huis en erf, kadastraal aldaar bekend in Sectie B nummer 789, als huis en erf, groot vijf aren, twintig centiaren, door den lastgever in eigendom verkregen bij een onderhandse acte van koop en verkoop, getekend te Nijmegen den vijf en twintigsten April achttien honderd drie en tachtig…”
J.B. Werner heeft zelf zijn adres op In de Betouwstraat nummer 9 (adresboek 1902, 1903, 1905, 1907, 1908, 1909, 1910-1911, 1912-1913, 1914-1915, 1915-1916, 1916, 1918).
In 1912-1913 is het ook: “Werner, Jos. B., firma Gebrs. Reijners, Manufacturen en gros.) op de In de Betouwstraat 9. (en 1913-1914, 1914-1915). Ongeveer de eerste 20 jaar lijkt Werner het pand zelf niet te gebruiken.
Gebruikers pand
Wie zijn dan wel de gebruikers van het pand? Helaas is de eerst gevonden gebruiker C. Brücher in het Adresboek van 1898.
C. Brücher
C. Brücher is fabrikant tot zuivering van bedveren (PGNC 2/12/1884) in de Hezelstraat.
In het Bevolkingsregister van 1880 komt hij nog voor op de Stikke Hezelstraat D no 42. Uit het Bevolkingsregister over 1890 – 1900 blijkt dat hij in deze periode verhuist is naar In de Betouwstraat 17. Dan is ook zijn beroep “Winkelier” doorgestreept.
Carl Brücher is op 6 oktober 1824 geboren in Glandorf (Hannover), iets meer dan 25 kilometer onder Osnabrück. Hij is getrouwd met Carolina Francisca Holthaus (21-9-1823 in Cloppenburg (Pruisen), ongeveer 75 kilometer boven Osnabrück).
Kantoor Kantoor Gebr. Reiners Groothandel in Manufacturen Van Rooy en Co
3 regels onder elkaar bij aanteekeningen Woningkaart
Kantoor
1926, 1928
St.-Aloysisus bibliotheek van St.-Aloysisus Congregatie
1931
Oa De Gelderlander 11/4/1931
Parochiehuis
Lijkt 1937, 1938 en 1939 te zijn dat “agenda” in de krant staat
Oa De Gelderlander 13/11/1937 De Gelderlander 2/7/1938 De Gelderlander 21/1/1939
Brücher en familie lijkt het pand in ieder geval de jaren 1898 tot rond 1915 te hebben gebruikt. Daarna is de op dit moment eerst gevonden vermelding in de adresboeken uit de jaren 20 als kantoor. Op de woningkaart is de eerste vermelding “Gebr Reiners”, het bedrijf van Werner.
In ieder geval in de jaren 30 lijkt het pand in gebruik te zijn door katholieke verenigingen/als Parochiehuis. Opvallend daarbij is dat er daarvan geen vermelding op de Woningkaart voorkomt.
In de Betouwstraat 19
In de Betouwstraat 19: In 1986 zit Betimex in het pand, (KN14208-8 RAN)
Naam
Opmerking
Woningkaart + Adresboek
Aantekening
Dr. C.J. v. Duijl
geneesheer
1899, 1901, 1902, 1903, 1905, 1907, 1908
J.E. Cool
1902, 1903, 1905, 1907, 1908, 1909, 1910-1911
Kantoor Singer Maatschappij
Artikel voor cursus borduren
PGNC 23/10/1903
Leeg?
1912-1913, 1913-1914
J.W. Schoonman
1913-1914, 1914-1915, 1915-1916
H.J.H. Smit
Kellner
1913-1914
Mej. H.J. Holman
1915-1916, 1916, 1918, 1920
P.J.J.A. v.d. Dungen
1916, 1918
F.J.M. Werner
1924
Werner, J.B. , fa. Gebrs. Reijners
manufact. en gros.
1924
P.H.M. Werner
1924, 1926
Wed. J.B. Werner, geb. H.M.A. Broekman
1926, 1928
Op de Woningkaart 1920 staat zij op de eerste 2 regels, met 4 3 1923 3m;
Molhuijzen Wed. Johan G.A.C.geb. Hanewinkel Perpetua Johanna
Te Hees R.K. Jeugd Verb. Canisisus Parochie; boekhouder …
De weduwe staat op de 3e regel; de R.K. vereniging is mogelijk de volgende gebuiker en heeft dan niets met de weduwe te maken
St. Canisius-parochiehuis
De Gelderlander 9/5/1931
St. Aloysius-Bibliotheek
1932
Bernardus J.G. Thomassen
Slager
Woningkaart + 1936, 1938, 1940
Hij staat ook weer onder Basch op de woningkaart
Basch Kurt Israel?
Woningkaart
bij aantekening 7-10-97 (wat 1897 zal zijn) Ir:?
Propaganda-dienst R.K. Staatspartij
1938, 1940
Raes, Wed. C. geb. Th.M.A. Thomassen
1948
Op Woningkaart: Cyrillus, Bij aantekening: 10-1-18 bakker gezin
Gerardus K.I.H. Thomassen
gezin
Woningkaart
Völcker Wed. M.J.J.B. geb Schoon Adriana
gezin
woningkaart
Firma van Rooy & Co.
Iig 1956 zowel 17 als 19
De Gelderlander 26/7/1951, De Gelderlander 30/10/1956
Ook van nummer 19 zijn tot nu toe geen gegevens voor 1898 gevonden. De eerste gebruikers zijn dokter C.J. v. Duijl en J.E. Cool, tot ongeveer 1910. De jaren 20 lijken een wisselende bewoning hebben gehad. Het is niet bekend in hoeverre nummer 17 en nummer 19 met elkaar in verband stonden: het gebouw was immers gebouwd als woning en magazijn, maar het is goed mogelijk dat deze door afzonderlijke gebruikers betrokken waren.
In ieder lijkt in de (loop van?) jaren 20 Werner zowel nummer 17 als 19 betrokken te hebben.
Ook in de jaren 30 komen in de adresboeken een aantal vermelding van katholieke instellingen/verenigingen voor.
Leden van de familie Thomassen lijken voor langere tijd gebruiker van nummer 19 te zijn geweest.
De firma van Rooy komt in de jaren 50 weer voor als gebruiker van zowel 17 als 19.
Huidige gebruikers
In 1940 vindt een verbouwing en uitbreiding plaats , tekening december 1940. Opdrachtgever is W. Bult, architect is M.E. Veugelers
In 1975 vindt een verbouwing plaats in opdracht van Sengers Textielhandel, Lange Hezelstraat 75. Het ontwerp is van architectenbureau ing. M.E. Veugelers. (D12.499361)
Momenteel (september 2023) is Habbekrats alweer jaranlang de gebruiker van nummer 17. Op nummer 19 bevindt zich de nachtopvang van de Nunn.
Architecten Van den Boogaard 3 Generaties met 4 architecten Van den Boogaard. De eerste is beeldhouwer/architect Antonius van den Boogaard. Vervolgens Michael van den Boogaard, die zich veelal “A. van den Boogaard” blijft noemen, hetzij naar de bureaunaam hetzij naar zijn 2e voornaam. Vervolgens zijn daar zijn zonen Jacques en Harry. Van den Boogaard: 3…
1950 Archipelstraat 274 en Molukkenstraat 6 t/m 22 Galgenveld
In 1950 ontwerpt Kuipers de appartementen aan de Molukkenstraat 6 t/m 22. De achterliggende garages staan daarbij aan de Borneostraat. Opvallend daarbij is, dat het complex tevens bestaat uit 1 woning aan de Archipelstraat. Rodenburg zal hetzelfde tekenen: eveneens appartementen aan de Molukkenstraat en een vrijstaande woning aan de Archipelstraat.
Archipelstraat 274 met daarnaast de appartementen van de Molukkenstraat, september 2022 (Google streetview)
Plan voor een te bouwen flatwoning Molukkenstraat en Archipelstraat: Archipelstraat 274 en zij aanzicht appartementen Molukkenstraat, Augustus 1950 (D12.409917)
Appartementen Molukkenstraat architect Kuipers, september 2022 (Google streetview)Plan voor een te bouwen flatwoning Molukkenstraat en Archipelstraat: appartementen Molukkenstraaat, Augustus 1950 (D12.409917)
Kreymborg in november 1955 hoek Molenstraat Ziekerstraat met auto’s. Verkeersdrukte op het kruispunt Ziekerstraat – Molenstraat – Plein 1944 en de Korte Molenstraat, kort voordat het klapbord van de verkeersregelaar wordt vervangen door een draagbaar verkeerslicht, november 1955 (J.H.W. Schellinx via ZN36365 RAN CC-BY-SA)
In september 1953 opent Kreymborg haar nieuwe nieuwe winkel op de hoek van de Ziekerstraat en Molenstraat. Deze is herbouwd op de plek waar haar gebouw stond dat tijdens het bombardement van februari 1944 is verwoest. Dit is de laatst gevulde hoek van de 4 hoeken van de belangrijke kruising Molenstraat/Broerstaat en Ziekerstraat/Plein1944. Opvallend daarbij is, dat alle 4 ontwerpen een plat dak hebben.
Historie pand Kreymborg
Links op de foto met rond uithangbord de oude Kreymborg winkel (afb. RAN – GN5358)
Kreymborg zit sinds 1930 in Nijmegen.
Op de bovenstaande foto staat links op de hoek met rond uithangbord de oude Kreymborg winkel. Vergelijkend met de bovenste foto staat de nieuwe Kreymborg tevens op de plek van een kapper en ’t Jagershuis. Het portaaltje heeft het bombardement wel overleefd en is een restant van de verwoeste Petrus Canisiuskerk. Deze is gesloopt bij de bouw van de nieuwe Petrus Canisiuskerk oftewel Molenstraatkerk.
Nadat haar pand was verwoest, zat ze op tijdelijke plekken.
Naoorlogs gebouw door architect Kramer
Het nieuwe gebouw is ontworpen door F. Kramer van het Architectenbureau Kramer en Balabrega uit Haarlem. De aannemer was (de heer Konings van) Aann. Mij Nederland te Nijmegen.
Kreymborg is nog net juist op de voorgrond te zien. Het is mooi om te zien hoe de panden op elke hoek van de kruising verschillen, maar toch een soort uniformiteit hebben: De kruising Molenstraat , Plein 1944 , Broerstraat en Ziekerstraat (met rechts de Gebrs. Voss , in het midden Drogisterij Nickel en links de zelfbedieningswinkel van Jansen-Hendriks), 1954 (Foto Grijpink via F46491 RAN CC-BY-SA)
Bij de opening schrijft De Gelderlander 25/9/1953:
“Nadat de aanwezigen in de gelegenheid waren gesteld om de directie geluk te wensen sprak de wethouder M. Duives een woord van felicitatie namens de gemeente Nijmegen. Spr. uitte zijn grote voldoening over het resultaat hetwelk op dit punt van de Stad is bereikt. Vier jaar geleden toen de fa. Voss haar gebouw tot stand had gebracht vroegen we ons af: hoe lang zal het nog duren voordat de vier hoeken compleet zijn, aldus spr. Veel besprekingen zijn aan de bouw vooraf gegaan. Spr. was zeer verheugd dat dit mooie pand thans behoorlijk aansluit aan het entree van de nieuwe stad.
De architect, de heer Kramer sprak hierna een woord van gelukwens en bood de directie een raampje aan in een van de paskamers. Het stelt de Phoenix als symbool van eeuwige verjonging.”
Kreymborg is op een later tijdstip naar de Burchtstraat verhuisd. Momenteel zit ING in het pand.
Architect F. Kramer
voormalig Kreymborg Ziekerstraat 2 Molenstraat 5-7 Huidig ING (augustus 2023)
Zoals gezegd was F. Kramer de architect. Hij ontwierp voor Kreymborg meerdere panden: Over de architect Kramer is nog weinig te vinden, daarom wordt op deze plaats hier wat uitgebreider bij stil gestaan.
Leven
Frederik Marinus Kramer is geboren 18-5-1902 te Amsterdam en overleden na 1977. Kramer verhuisde na zijn huwelijk in 1928 naar Haarlem, Koninginneweg 46. Kramer was in de jaren 50 aanvankelijk geassocieerd met achtereenvolgens de architecten C. den Heyer en later met J.M. Balabrega. De bureau’s waren gevestigd op Kenaupark 1 en Nieuwe Gracht 76 in Haarlem.
Verbouwing met uitbreiding, Venlo, 1959 (Dagblad voor Noord-Limburg,19-03-1959)
Grote Markt 10 Den Haag, samen met C. den Heijer, 1965- 1966; Monumentenzorg Den Haag: “Op geraffineerde wijze markeert dit gebouw de hoek van twee winkelstraten in het centrum van Den Haag: de Grote Markt en de Boekhorststraat. In de behandeling van de gevels komt de hiërarchie tussen beide straten duidelijk tot uiting: open en transparant naar de belangrijkste straat, de Grote Markt en meer gesloten naar de zijstraat. Opvallend is het fraaie spel van de volumes waaruit het pand is opgebouwd: de insnijdingen en de verspringingen maken het zeer levendig waardoor het zich uitstekend voegt in de bonte rij van historische gebouwen. Het vormt een voorbode van de diversiteit van de jaren zeventig architectuur”. Tevens een afbeelding van het pand.
Schapenmarkt 9-15 Den Bosch, samen met C. den Heijer, 1968: “In de jaren na de Tweede Wereldoorlog werd steeds minder teruggegrepen op de historisch gegroeide waarden en kwam een vernieuwingsdrang in de architectuur tot uitdrukking. Op het eerste oog is bij dit pand sprake van grootschaligheid. Door de invulling van de gevel en de toegepaste kleuren en materialen is hier echter een storende massaliteit voorkomen. De zichtbare gevelhoogte sluit goed aan bij de naastgelegen gebouwen. Ook de wijze waarop het dak door haar verdraaiing ten opzichte van de gevel is gerealiseerd, maakt dat dit gebouw ondanks de forse omvang toch past in de omgeving.” Architectuurgids ‘s-Hertogenbosch
Amsterdam
winkelpui van banketbakkerij Holtkamp, Vijzelgracht 15, 1928
schoenenzaak van de firma Huf aan de Burgemeester De Vlugtlaan 143 (ontwerp: 1957)
schoenenzaak van de firma Hoogenbosch, Osdorpplein 41 (ontwerp ca. 1964)
Overig
Kleiweg 22 Gouda: bouw trap naar verkoopruimte op 2e verdieping. Opdrachtgever: J.C. Raming N.V. Kramer & Balabréga 1949/1950
In Archief van Architectenbureau G. Husslage zitten “Ontwerptekeningen in lichtdruk voor de filialen van de firma s Hoogenbosch, Kreymborg, Meyjes & Höweler, Modemagazijn Witteveen en Mundheim aan het Osdorpplein, in samenwerking met de architecten F.M. Kramer, C. den Heijer en C.J.G. van Gestel”, waarbij het op dit moment onduidelijk is (en niet verder uitgezocht) of het ontwerp van Kramer (en dan waarschijnlijk in samenwerking met den Heijer) alleen de firma Hoogenbosch betreft of ook de overige panden (waaronder een Kreymborg).
Bronnen
Cuypersbulletin: Nieuwsbrief van het Cuypersgenootschap, Vereniging en Stichting tot behoud van negentiende‐ en twintigste‐eeuws cultuurgoed in Nederland. jaargang 20 ‐ 2015 ‐ nummer 1 (Pdf)
oude Spaarbank Nijmegen Marienburg 67 (oktober 2022)
Het witte pand aan de Mariënburg vooral bekend als spaarbank. Oorspronkelijk is het gebouwd als bijbank van de Nederlandsche bank. Architect Salm ontwierp het gebouw in de Um-1800 stijl.IN 1953 vond een verbouwing plaats door A. van der Kloot.
De bank
Het witte pand aan de Mariënburg is gebouwd als gebouw van de Nederlandsche bank.
Bankwet 1863, maar nog niet in Nijmegen
Bij de Bankwet van 1863 had de Nederlandsche Bank opdracht gekregen om in het hele land agentschappen te openen. In Rotterdam moest een bijbank komen en in elke provincie moest minimaal 1 agentschap geopend worden. Op 18 mei 1864 werden de bijbank en de 12 agentschappen geopend. Echter: Nijmegen hoorde hier nog niet bij.
Bouw Bank
Vanaf 1865 had de Nederlandsche Bank echter wel een correspondent: A. Noorduyn & Zonen, gevestigd op Korte Brouwerstraat 9. In 1872 verhuisde de firma naar de Oude Haven 88. De Nederlandsche Bank kocht zelf een pand op de Stikke Hezelstraat-Augustijnenstraat in 1872. Eind 19e eeuw was het pand te klein geworden en daarom besloot de Nederlandsche Bank een nieuw gebouw te bouwen. Zij liet deze bouwen op de Mariënburg, welk gebied zich ontwikkelde tot financieel centrum van Nijmegen. De bouw vond plaats op een voormalig kazerneterrein.
Architect Salm
Het gebouw was een ontwerp van de beroemde architect Abraham Salm ((1857-1915). uit Amsterdam. De meeste van zijn ontwerpen zijn voor utiliteitsbouw. Hij was huisarchitect van de Nederlandsche Bank. Dit gebouw is het laatste gerealiseerde werk van Salm. Het beeldhouwwerk is gemaakt door G. van Eembergen.
De historiserende Um-1800 stijl
Behalve de witte muren, vallen allereerst de klokgevels op.
De Gemeentelijke Monumentenlijst: “voorgevel een typisch voorbeeld van historiserende architectuur uit de vroege 20ste eeuw, die teruggrijpt op klassieke motieven en tegelijk ook op late Duitse barok, en daarom wel um 1800-stijl genoemd. De luchtig overkomende gevel is in zijn geheel bijzonder en heeft nog vele markante elementen in opbouw en stucco decoraties. Het interieur kent nog slechts enkele originele, of anderszins bijzondere, elementen, zoals de kluizen in de kelder en de betimmerde achterkamer in de tweede bouwlaag. Met de typische gevel vormt het pand een zeldzaam voorbeeld in Nijmegen van een bedrijfsgebouw in deze historiserende stijl uit de vroege 20ste eeuw en heeft daarmee aanzienlijke architectuurhistorische waarde.”
Op de begane grond zijn de koppen van Mercurius, de Romeinse god van de handel, te zien. Boven de ingang zijn aan beide kanten de wapens van Nijmegen en Gelderland aangebracht.
Modern voor die tijd, was dat de bank gebouwd was in een constructie van gewapend beton. Hierbij waren ook de muren, vloeren en dakconstructie van beton. Dit, om de brandveiligheid te vergroten. Het gebruik van beton op het dak maakte tevens de constructie van het gekromde zadeldak mogelijk.
Vervolg
Het gebouw heeft de Tweede Wereldoorlog overleefd, ondanks een ontploffing die voor het pand plaatsvond. Dit kwam door de toen moderne betonconstructie, die juist vanwege de brandveiligheid was gebruikt. Wel was het gebouw van binnen geheel uitgebrand. In 1945 vond er een provisorische verbouwing plaats.
Gelderse Spaarbank Nijmegen
De Spaarbank anno 1850 na verbouwing door van der Kloot, 1954-1960 (GN6750 RAN)
Een andere bank wilde het gebouw graag kopen: zij had niet zo veel ruimte nodig als de Nederlandsche Bank en bovendien kon zij gebruik maken van de kluizen, die intact waren gebleven. Daarop besloot de Directie van de Nederlandsche Bank tot verkoop en in Njimegen een nieuw, ruimer gebouw te laten bouwen. (De Gelderlander 6/5/1954) Vanaf 1954 vestigde de Gelderse Spaarbank Nijmegen zich in het pand.
Verbouwing 1953 A. van der Kloot
De verbouwing werd uitgevoerd door A. van der Kloot, waaronder een nieuw dak en torentje. Hierbij werd het Rijkswapen in de top vervangen door een bij- en honingraatmotief (symbool van de spaarbank). Bovendien kwamen er stalen vensters. De gekromde vensters op de begane grond zijn een reconstructie van 1910.
Naamsveranderingen
Daarna veranderde de bank van naam door een aantal fusies: allereerst die met de Nutsspaarbank Nijmegen tot de Bondspaarbank. Deze ging weer op in de Gelders-Utrechtse Bank in 1973 (of 1970)?. In 1987 fuseerden verschillende spaarbanken in de Samenwerkende Nederlandse Spaarbanken (SNS), tegenwoordig De Volksbank.
De bank werd gesloten in 1999. Vanaf dat moment was het jarenlang in gebruik als kantoor.
Madoerastraat gezien vanaf hoek Celebesstraat, huis op de voorgrond is nummer 2, september 2022 (Google Streetview)
Op 12 februari 1934 besluit de Gemeenteraad om grond aan de aannemer J.G. Dekkers te verkopen: ongeveer 2620 c.A. van het aan de Celebesstraat gelegen perceel, kadastraal bekend gemeente Hatert, Sectie G, no. 674. De prijs is f 9 c.A.. Daarbij heeft het de voorwaarde dat de 12 herenhuizen en 2 garages vóór 1 januari 1935 gebouwd zijn. (PGNC 13/2/1934). In mei 1934 krijgt de Madoerastraat (“de straat, welke de Celebesstraat met de Borneostraat zal verbinden”) haar naam (PGNC 8/5/1934)
Het is mij onbekend of dit aanvankelijk koop- of huurhuizen waren. In ieder geval zijn 2 advertenties om een woning te huren gevonden:
Heerenhuis, Madoerastraat 18, zeer modern, f550,- p.j. (PGNC 29/5/1937)
Modern Heerenhuis met garage, Madoerastraat 24, f550,- p.j. (PGNC 2/6/1939)
In beide gevallen is de advertentie afkomstig van Woning-bureau H. Janssen in de Van Welderenstraat 66.
Ontwerp 12 middenstandswoningen aan de Celebesstraat en geprojecteerde straat te Nijmegen, voor den heer J.G. Dekkers te Nijmegen, bouwaanvraag januari 1934 (D12.400737 Detail)
Kweekschool de Klokkenberg, 1890 (Wilhelm Ivens, F21816 RAN)
Bij de opening 6 Mei schrijft het PGNC: “… De Christelijke normaalschool werd in 1846 in het vorige gebouw op den Klokkenberg geopend, terwijl met den bouw van de nieuwe school, naar de plannen van den heer J.W. Michielsen alhier, in 1886 werd begonnen door den aannemer, den heer Buskens. Voor den fraaien gevel en de geheele inrichting van het gebouw is het te betreuren dat het niet op een beteren stand staat, doch voor de leerlingen kon zeker geen plaats gevonden worden waar zij zich rustiger aan de studie kunnen wijden. Eene ruime vestibule, waarin zich de breede eikenhouten trap bevindt die naar de bovenlokalen leidt, maakt al dadelijk een gunstigen indruk. Licht en lucht in overvloed even als in het geheele gebouw, waar ook voldoende voor ventilatie gezorgd is. De benedenverdieping bevat 5 ruime lokalen, waarin 170 leerlingen der dagschool kunnen geplaatst worden. Deze lokalen, met banken van Amerikaans systeem, zijn van alles voorzien wat voor het onderwijs noodig is. De tweede verdieping, bestemd voor de kweekschool, bevat, behalve een kamer voor den directeur en eene kamer voor de directie, mede 5 niet minder ruime lokalen, waaronder een voor muziek en teekenen en een voor het onderwijs in de natuurkunde. Ook hier wordt alles gevonden wat in den ruimsten zin van het woord voor het onderwijs dienstig kan zijn. De privaten enz. steken, zoowel boven als beneden, geheel buiten het gebouw uit en zijn van waterleiding voorzien. In het sousterrain vindt men een groote gymnastiekzaal, terwijl de portierswoning geheel vrij buiten het gebouw staat. In één woord de geheele inrichting getuigt van zooveel zorg en overleg en is met zooveel zaakkennis daargesteld, dat deze school gerust een modelschool mag genoemd worden. Het hoofdcomité voor den herbouw verdient dan ook allen lof voor het grootsche werk, dat het wist tot stand te brengen en Nijmegen bezit hierdoor een inrichting te meer waarop men trotsch mag zijn.” (PGNC 6/5/1887)
In de Klokkenberg waren tot 1951 een lagere school, ulo en kweekschool gevestigd. In `1951 verhuisde de ulo naar de Ubbergseveldweg. In 1971 verhuisde ook Basisschool de Klokkenberg naar nieuwbouw aan de Ubbergseveldweg. Het pand werd in 1973 gesloopt.
De voormalige school de Klokkenberg, 1969 (Evert F. van der Grinten via F78890 RAN)
Vanuit de Broerstraat in de richting van de Molenstraat, links op de voorgrond de Pauwelstraat; 1955 (GN3909 RAN)
In 1955 vond de herbouw plaats van juwelier en horloger van Baal, op de hoek van de Molenstraat en Pauwelstraat. Het gebouw is ontworpen door architect ten Have.
Bij de opening in 1955:
“Juwelierszaak van Eug. van Baal in Korte Molenstraat fraai herbouwd
In de Korte Molenstraat, op de hoek van de Pauwelstraat, is vanmorgen onder grote belangstelling de nieuwe zaak geopend van de juwelier en horloger Eugène van Baal, een bekend Nijmeegs bedrijf, dat in de Septemberdagen van ’44 in de Korte Molenstraat in vlammen opging en daarna jarenlang in een noodpand was gevestid, laatstelijk in de Bisschop Hamerstraat. Wethouder M. Duives verrichtte de opening en bood namens het gemeentebestuur aan de eigenaar, de heer Th. Van Baal en aan mevrouw van Baal zijn gelukwensen aan met dit fraaie pand, dat een juweel betekent voor de binnenstad.
Het welkomstwoord sprak de architect de heer J. ten Have uit Nijmegen, die de wethouder begroette en dank bracht aan allen, in het bijzonder aan Moolenaar’s Aann. bedrijf, aan de fa. B. Lommerse, die voor de betimmering zorgde en aan allen, technici en onderaannemers, die de bouw hebben tot stand gebracht. Op prettige wijze hadden zij aan deze bouw gewerkt en het resultaat stemde tot grote tevredenheid. Spreker wenste de heer en mevrouw van Baal geluk bij de opening van de nieuwe zaak.
Wethouder Duives herinnerde dan de lijdensweg, die ook de heer Th. van Baal, evenals alle getroffenen in de binnenstad, heeft moeten bewandelen, voordat hij zijn mooie nieuwe zaak kon openen. Het bombardement van Febr. En daarna nog eens een bombardement hadden hem getroffen, jarenlang noodwinkelen volgde en gedurende deze tijd werden de voorbereidingen getroffen voor de herbouw van de zaak in de oude vertrouwde omgeving. Spr. sprak er zijn voldoening over uit dat drie juweliers in de binnenstad elkaar weer hadden opgezocht, zodat de stadgenoot en de vreemdeling gelegenheid krijgen in kort bestek hun keuze te maken. Hij noemde het frappant hoe deze juweliers op zulk een voortreffelijke wijze, zowel extern als inwendig hun zaken hebben herbouwd. Ze toonden daarbij een breed inzicht te bezitten: ze lieten panden zetten die er zijn mogen. Nijmegen verheugt zich over het voorrecht middenstanders te bezitten, die kosten noch moeite sparen om hun zaken een eerste-rangs cachet te geven, zodat niet alleen de stadgenoot, maar ook de vreemdeling, die zijn eisen stelt, wordt aangetrokken. De stad moet iets te bieden hebben; door een zaak als die van de heer van Baal wordt de aantrekkelijkheid van de city verhoogd.
D12.421120 Plan voor de bouw van een winkelpand met bovenwoning aan de Korte Molenstraat hoek Pauwelstraat, datum tekening 27-3-1953, architecten Ch. V. Heelsbergen en J.H. ten Have
De wethouder had lof voor de heer van Baal, wiens naam een vertrouwde klank heeft in de juwelierswereld en bij de kopers.
Spr. had ook grote waardering voor de architect de heer J. ten Have, die dit pand op een interessante wijze heeft ontworpen en voor de aannemer die het op solide wijze heeft uitgevoerd. Hierna opende de wethouder de deur van het nieuwe pand, waarbij het alarm- en vreugdesein tegelijk, in werking trad. De heer Th. van Baal sprak een woord van herinnering aan de dag waarop de oude zaak werd verwoest, – een dag waarop de familie door de dood van zijn moeder in rouw werd gedompeld. Spr. herdacht ook zijn vader, die de grondslag had gelegd van het bedrijf. Hij wijdde waarderende woorden aan wethouder Duives en de gemeente-instanties, aan de architect en zijn assistent, aan de aannemer en zijn medewerkers en aan allen, die tot het welslagen van bouw en inrichting hun bijdrage hebben geleverd.” (De Gelderlander 30/6/1955)
Juwelier Eugene van Baal, hoek Molenstraat Pauwelstraat. Let op het prachtige metselwerk van de muur aan de Pauwelstraat architect ten Have
Naast de appartementen in de Molukkenstraat tekende architect Rodenburg ook de vrijstaande woning Archipelstraat 251. Huidig, September 2022 (Google Streetview)
Naast de appartementen in de Molukkenstraat tekende architect Rodenburg ook de vrijstaande woning Archipelstraat 251.
De eerste bouwtekening lijkt van 13-6-1952 te zijn geweest, met een wijziging “opdr”? Gew. 9-7-1955. Rodenburg is tevens ontwerper van de 122 appartementen aan de Molukkenstraat. De half getekende zijgevel op onderstaande tekening is Molukkenstraat 34.
Daarbij is opvallend dat de achterkant van de woning veel opener is dan de voorkant.
Voorgevel Bouwplan eengezinswoning a/d Archipelstraat Beh. Bij Bouwplan 122 woningen Molukkenstraat Voor N.V. Aann. Bedr. v/h Tiemstra (D12.421556)Achtergevel Bouwplan eengezinswoning a/d Archipelstraat Beh. Bij Bouwplan 122 woningen Molukkenstraat Voor N.V. Aann. Bedr. v/h Tiemstra (D12.421556)
In 1996 is er aan de voorkant een erker aangebouwd en in 2000 2 dakkapellen. Bron: Digitaal bouwarchief)
1979-1982 Waalkade/ Rode Toren, Nieuwe Markt Oude Haven/ Kromme Elleboog
1979-1982 Groen binnenplein Kromme Elleboog aan de Waalkadearchitect van Hontem
Blok 26 is een samenwerking tussen architect Paul van Hontem en Ir. W.H. Verschoor. Het heeft 2 groene binnenterreinen. Een belangrijk onderdeel van het ontwerp was het contact met de Waal.
De Katholieke Woningvereniging Kolping (tegenwoordig Talis) krijgt eind jaren ’70 opdracht om in het meest westelijke deel van de Benedenstad goedkope woningen te bouwen. Kolping neemt samen met het Buurtcomité Benedenstad het initiatief voor de samenwerking tussen van Hontem en het Architectenbureau Hornstra Verschoor Key. Het gaat daarbij vooral om de woningontwerpen.
Bij de bouw gaat om sociale woningbouw, waarbij veel verschillende woningtypes. Het gaat dan zowel om grondgebonden woningen als appartementen. Daarbij zijn de woningen zo veel mogelijk op de Waal gericht. Voor het contact met de Waal zijn er onderdoorgangen gebouwd. Daarnaast zijn er 2 groene binnenterreinen, het binnenplein op de foto ligt pal aan de Waalkade.
Wonen in Nijmegen 