Goffertweg; het zwembad “De Goffert” in wording, 1951 (Foto Grijpink via RAN CCBYSA)
Het Goffertbad is geopend in 1952 en is daarmee het oudste zwembad van Nijmegen dat nog open is. Het Goffertbad heeft een wedstrijdbaan van 50 meter, een duiktoren, glijbaan, recreatiebad, kleuter- en peuterbad. Daarbij is er een ruime ligweide. Het zwembad richt zich vooral op recreatie voor alle doelgroepen in de zomer. Aangezien het alleen een buitenbad is, is het maar een aantal maanden per jaar open: van eind april tot half september. Het bad is eigendom van de gemeente Nijmegen, waarbij de N.V. Sportfondsen Nijmegen de exploitatie verzorgd.
Bij de Opening
Bij haar opening noemt staatssecretaris dr. P. Muntendam dat er van 1015 gemeenten nog 737 plaatsen geen zweminrichting heeft; daaruit “blijkt het dat aan de belangstelling van de bevolking én dat van de overheid voor deze volkshygiëne nog wel het een en ander aan ontbreekt.” Nijmegen is daarbij een van de ongeveer dertig van de in totaal 400 onoverdekte zwembaden dat een zogenaamd circulatiebad is met gefilterde desinfectie van het water heeft. Gemiddeld neemt een Nederlander twee jaar een bad. Nog steeds verdrinken jaarlijks 600 personen en 1/3 van de opgeroepen dienstplichtigen kan op dat moment niet zwemmen.
Het Goffertbad biedt ook gelegenheid voor “gemengd zwemmen”, oftewel mannen en vrouwen gezamenlijk, in het familiebad. Zonnebaden kan echter alleen op “gesepareerde weiden”, die worden afgeschermd met aanplanting.
Burgemeester Hustinx droeg bij de opening officieel de exploitatie over aan de waarnemend voorzitter van de Stichting Zwembaden Nijmegen. De 12-jarige Tineke mag met een “zwierige feestduik” “de gladde waterspiegel” doorbreken. Net toen Tineke uit het water was, plonsden twee afgevaardigden van de Nijmeegse Studentenvereniging als stunt ook in het water.
Met zijn lengte van 50 meter voldoet het bad voor internationale waterpolo- en zwemwedstrijden.
(De Volkskrant, 10-5-1952)
Wesselo en van Voorst
Het ontwerp was van het architectenbureau Wesselo en van Voorst uit Bussum. De bouwer was A.J. Remmers uit Tilburg.
Hendrik (Henk) Wesselo (Doornspijk, 26 juli 1904 – Bussum, 28 april 1972) en zijn vennoot Johannes Jacobus (Jo) van Voorst (1925-1981) hadden hun kantoor in Bussum, Parklaan 8. Zij hadden zich gespecialiseerd in de bouw van openbare zwembaden. Daarnaast was Wesselo als architect tevens adviseur van de Koninklijke Nederlandse Zwembond.
Wikipedia noemt de volgende werken:
1931 openluchtbad, Ringbaan-Oost Tilburg
1935 Groenendaal, Doetinchem
1938 it Rak, Sneek
1952 De Stok, Roosendaal/Nispen
1954 Bosbad, de Vuursche Baarn
Ongeveer 1955 zweminrichting bij Stadion Diekman, Enschede
Ongeveer 1959 Zwembad Leerdam
1960 Berkdijk, aan de toenmalige Berkdijksestraat op de hoek Zouavenlaan Tilburg
1962 Friezenlaan Tilburg
1965 Sportparklaan Heemstede
1969 Poelmeer, Abtspoelweg Oegstgeest
Huidige tijd
In het Coalitieakkoord 2023-2026 is bepaald dat de exploitatie van zwembad de Goffert (in ieder geval) in deze coalitieperiode bij Sportfondsen Nijmegen blijft. Aanvankelijk was het idee om de exploitatie via een onderhandse procedure aan te besteden. Om voor rust te zorgen en om ervan verzekerd te zijn dat Nijmegenaren met 1 abonnement eenvoudig meerdere zwembaden kunnen bezoeken, heeft de gemeente echter besloten daar geen verandering in te brengen.
Het is inmiddels traditie dat de laatste dag voor de sluiting medio september honden met hun baasjes (of andersom) mogen zwemmen.
ongeveer 1895 Oranjesingel 2C, 4, 6 en 6a (huidig adres) Centrum, Gemeentelijk Monument
Oranjesingel 2c, 4, 6 en 6a (oktober 2024)
Het linker hoekpand was voorheen in gebruik door De Kerk van de Nazarener, welke huisnummer 2a had. Op F65925 RAN is een foto uit 1987 te zien, waarbij het nog dienst deed als kerk. Omdat de kerk te klein was geworden, is de Kerk van de Nazarener in 2010 naar de Gildenkamp gegaan.
Tegenwoordig is in 2c restaurant & hotel Manna gevestigd.
Gemeentelijk Monument
Links een pand van het polderdistrict “Maas en Waal”; met op de achtergrond rechts de panden aan de Oranjesingel, met in het midden van de afbeelding de huidige nummers 2c, 4, 6 en 6a, 1895-1900 (Uitg. A.T. van Hooijdonk via F1904 RAN)
De panden zijn sinds 1988 een Gemeentelijk Monument. Tekst bij aanwijzing: “Woonhuis in gebruik als kantoor. Bakstenen gevel van drie bouwlagen, drie-assig, met pannengedekt schildvoor het platte dak. In de gevel geschilderde banden en blokken. De deur bevindt zich in de linker as; in de middenas op beide etages een smeedijzeren balkon op consoles. De kroonlijst bevat consoles en vakken en daarboven een centrale houten dakkapel met voluten. De ramen op de begane grond zijn recent vervangen. Op de eerste etage bevinden zich boogvensters; op de tweede etage zijn rechthoekige T-vensters met segmentbogen. Bouwjaar: circa 1895. Sober pand in karakteristiek laat-negentiende-eeuwse stijl, van belang voorde straatwand.”
Het huis aan Steenstraat 2 staat bekend als het “Brouwershuis”. Hoewel op de voorgevel het jaar 1621 staat, is het gebouw ouder. In ieder geval bestaat uit het pand al in de 16e eeuw en mogelijk is het zelfs ouder: mogelijk stammen resten van de kelder uit de 14e eeuw. Waarschijnlijk is het jaartal 1621 aangebracht naar aanleiding van een restauratie, die de brouwer Hendrik Alberts/ Aelberts heeft laten aanbrengen. In deze tijd kreeg het huis zijn vorm, met natuursteen en veel glas. De begane grond diende daarbij als woonhuis, het bovenste gedeelte als pakhuis.
Opschriften Brouwershuis, Steenstraat: Wie in den Heer neemt sinen lust, Die leeft in sinen staet gerust, Anno 1621 en merktekens (oktober 2024)
Bovendien staan er zijn huismerken op, links en rechts boven de voordeur. Bovendien is het opschrift “‘Wie in den Heer neemt sinen lust, Die leeft in sinen staet gerust” aangebracht.
Aan de buitenkant vallen daarnaast de trapgevel, de kruiskozijnen en de muurankers op.
Ingangspartij Brouwershuis met merktekens (oktober 2024)
Na de Tweede Wereldoorlog
Steenstraat gezien vanuit de Grotestraat in oostelijke richting. Het pand met de trapgevel rechts vooraan is het Brouwershuis, 1930-1935 (dr. Jan Brinkhoff via D635 RAN)
Het Brouwershuis, 1945 (F39778 RAN)
Het Brouwershuis tijdens de restauratie, 5/12/1961 (Fotopersbureau Gelderland via F20056 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
Er is nog niet uitgebreid onderzocht wat het vervolg is geweest. Het heeft de Tweede Wereldoorlog doorstaan en daarna was het een van de panden die de sloopactiviteiten van de Benedenstad heeft overleefd. De restauratie van het pand duurde 4 jaar.
Afgaande op het RAN vond de renovatie in 1961 plaats; Noviomagus noemt 1969 als jaar. “Het dak en de vensters werden vervangen en de witte pleisterlaag, die het pand bedekte, werd verwijderd.” Na de restauratie was het in gebruik als brouwerij (Noviomagus; in mijn eigen herinnering heeft bovendien(?) Brouwerij de Hemel enige tijd in het gebouw gezeten, voordat ze naar de Commanderie is verhuisd). Bij het schrijven van haar artikel noemt Noviomagus dat het “sinds kort” (waarschijnlijk rond 2005) een architectenbureau in het gebouw zit.
Tot 1 september 2024 zat Bureau Wijland in het pand, welke is verhuisd naar Prins Hendrikstraat 7.
Rijksmonument
Het gebouw is een Rijksmonument met als waardering:
“Brouwershuis”. Pand onder zadeldak en met trapgevel, voorzien van geprofileerde dekplaten op de trappen, ontlastingsbogen met blokken en sierankers, tweede helft 16e eeuw. Onderpui met geprofileerde, natuurstenen waterlijst, vensters met oude roedenverdeling en natuurstenen poortje met gebeeldhouwde latei met opschrift, wapen en jaartal 1621, gedragen door consoles. In restauratie 1966.
Deze pagina verzamelt artikelen die reeds over de Grote Markt zijn verschenen. Eerst echter een korte geschiedenis. Beide zullen van tijd tot worden aangevuld.
De Grote Markt is het grote plein in het centrum van Nijmegen en een de belangrijke centrale punten. Op 9 juli 1924 krijgt het officieel de naam “Groote Markt” (wikipedia). Rond 1254 heet het plein “Hundisborch”, later “Honsborch”. In 1425 blijken er twee stenen gebouwen te staan, in een tijd dat het nog zelden voorkwam dat er huizen van steen werden gebouwd (PGNC 20/7/1935).
Kruismarkt
Volgens het Straatnamenregister is de eerstgevonden vermelding in 1410: “Honsborch (later alleen de Z.Z.); de geheele markt, dus ook de Honsborch, heette die Cruys”; daarvoor heette het dus Hondsborh/ Hundisborch (melding uit 1254). De naam Cruys en Cruys Marct en varianten daarop is waarschijnlijk ontstaan omdat er een kruis heeft gestaan, als teken van marktrecht en marktvrede.
De marktvrede rond het kruis was bedoeld om ervoor te zorgen dat iedereen de markt kon bezoeken. Daarbij was de veiligheid van personen en goederen gewaarborgd, ook van de niet-inwonende kooplieden en bezoekers van elders. Mensen werden alleen vervolgd voor misdaden die tijdens de markt zelf werden gepleegd. Deze kruisen konden permanent zijn opgesteld, of tijdelijk worden geplaatst voor de duur van de markt.
Op een kruismarkt kon ook lagere vormen van rechtspraak plaatsvinden.
Blauwe Steen
De Blauwe Steen ligt op de Grote Markt, in de buurt van de kruising met de Broerstraat. Het is een harde natuursteen, afkomstig uit de groeven bij Vinalmont, tussen Luik en Namen. Daarom wordt deze steensoort ook wel ‘Namense’ steen genoemd.
De eerste vermelding van een Blauwe Steen is in 1522, waarbij 2 arbeiders op een dag een ring hebben bevestigd aan de Blauwe Steen. Deze steen lag zeer centraal in de bestaande bebouwing van Nijmegen: op de plaats waar de 4 wijken van Nijmegen samenkwamen: het Sint-Jansvierdel, het Sint-Antonisvierdel, het Broervierdel en het Onze-Lieve-Vrouwenvierdel. De steen werd gebruikt voor rechtspraak over kleinere misdrijven. Daarbij werden mogelijk ook straffen op deze plek uitgevoerd. Bijzonder was de procedure waarbij een verdachte driemaal rond de Blauwe Steen werd geleid: Burgers konden verdachten op borgtocht vrijkopen, zodat ze zich op een later tijdstip voor hun rechtzaak konden melden. In ieder geval heeft deze procedure nog tot 1705 geduurd.
In 1447 is er echter sprake van rechtspraak op de Grote Markt, “aen den Cruys” op de Markt. (Bron: Huis van de Nijmeegse geschiedenis). Daarbij valt mij op, dat de melding van de Blauwe Steen later is dan dat van een kruis. Zowel een Blauwe Steen als een Kruismarkt was niet uniek voor Nijmegen; een kruismarkt kwam veelvuldig voor in noord west Europa.
In ieder geval is de steen ook vervangen in 1647. Bovendien is bekend dat de inmiddels versleten steen in 1939 is vervangen. De laatste vervanging was in 1976, toen de carnavalsvereniging de Blauwe Schuit de steen adopteerde.
Sinds 1984 reikt de Vereniging van Binnenstad Ondernemers elk jaar op deze plek het Blauwe Steentje uit voor iemand, die zich dat jaar voor Nijmegen bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt.
Grote Markt
Een aquarel van Jan (Johannes) van Call (1656-1706) van een marktdag; De St. Stevenskerk, de Kerkboog en naast het Waaggebouw staan de schandpaal en de draaikooi.), 1675-1680 (GN2429 RAN)
“Ook het gebied rond de Sint-Stevenskerk, waarvan de toren gereed kwam in 1326, raakte langzamerhand bebouwd. In de loop van de 14de eeuw verhuisden het stadhuis, het vleeshuis en de waag van de laaggelegen Waaloever naar de Burchtstraat en werd het plein tussen kerk en raadhuis ingericht als marktplaats, de latere Grote Markt. Zo concentreerde zich pal naast het religieuze centrum op de Hundisberg ook de bestuurlijke en economische macht van Nijmegen op de heuvel. Daarmee bereikte de ontwikkeling van de stad, reeds ingezet in de 12de eeuw, een voorlopig hoogtepunt. Het stadscentrum had zijn definitieve plek gekregen.” (Het Grote Geschiedenisboek van Nijmegen, onder redactie van Rob Camps en anderen, bladzijde 45-46).
Op 9 juli 1924 besluit de gemeenteraad officieel tot de naam “Groote Markt”.
Winkels
Op de Grote Markt en haar omgeving werden de eerste eeuwen vooral goederen verkocht op de markt. In de negentiende eeuw, vooral na de ontmanteling van de wallen, ontwikkelde de Grote Markt zich tot een belangrijk winkelgebied. Toch waren er ook daarvóór al winkels: “Ook hier werden in den ouden tijd vele taveernen en logementen van naam aangetroffen en bewijs, dat zich hier een winkelstand ontwikkelde, was wel, dat hier van 1420 tot 1603 de geheele Westzijde werd ingenomen door het Gewandhuis of de Lakenhal. Reeds vroeg in de 15e eeuw werd hier een Vleeschhuis gebouwd. Zooals reeds gezegd, werden hier sinds de vroegste tijden levensmidellenmarkten gehouden, maar reeds in 1659 stonden er winkels, zooals uit een procedure van dat jaar blijkt, toen iemand, naast het huis “in den Bril”, een winkel opende met hetzelfde huisteeken en hem, bij raadsbesluit, gelast werd “geenen bril, maar een ander teycken hebben yttehangen, ende het oude bort intetrekken ende te veranderen, omme daerdoor alle confusies ende disordres voortecomen.” (PGNC 20/7/1935)
Zoals gezegd kwamen er in de 19 eeuw volop winkels aan de Grote Markt. Een belangrijk moment is de vestiging van Bahlmann in 1838; De keten van Bahlmann was een de grondleggers van de winkelketens in Nederland.
De voorgevels van de beide panden van Bahlmann & Co., Manufactuur & Modeartikelen aan de Grote Markt, 1915-1920 (F13420 RAN)
Vestiging Bahlmann op de Grote Markt in 1838 In 1838/1839 opent Bahlmann & Co. haar filiaal in manufacturen in Nijmegen aan de Grote Markt (“in de Burgstraat, Lett. A, No.4). Voorheen zat hier Manufacturenhandel Auwerda. (PGNC 29/5/1838) Het pand gaat als “Roode Hert” in ieder geval terug in de tijd van Alva. In 1908 heeft…
En in 1895 opent “De Zon” van Vroom en Dreesmann haar deuren. Beide winkels zullen uitgroeien tot grote zaken door naastgelegen panden bij de winkel te betrekken.
De voorgevel van het pand van Vroom & Dreesmann na de verbouwing in 1916, Grote Markt, architect Welsing, 4/1916 (F13374 RAN)
In 1895 opent manufacturenzaak “De Zon” van Vroom & Dreesmann haar bescheiden zaak op de Grote Markt. Een 2e zaak volgt in 1900, welke door overnames van omliggende panden zal uitgroeien tot een gigantische, prachtige winkel.
Een van deze winkels was van de firma Heydt/Heijdt. Willem Heydt. Dit pand had Grote Markt 30 als adres (op de locatie waar tegenwoordig Kannenmarkt 2 is). Heydt. was naast winkelier ook amateurcomponist. Naar hem is in Nijmegen de Willem Heijdtstraat vernoemd.
Oscar Leeuw, die in 1926 de verbouwing van de winkel ontwierp, maakte ook het grafmonument op de R.K. begraafplaats aan de Daalseweg. Lees hier over de verbouwing:
Tijdens het bombardement van februari 1944 werd de zuidkant van de Grote Markt zwaar getroffen. Onder andere de grote winkels van Vroom en Dreesmann en de Hema werden daarbij verwoest.
Herbouw
Na de oorlog vond herbouw plaats. De Grote Markt was een van de locaties waar grote gebouwen moesten komen. Over de gehele breedte kwamen nu de Hema en de Vroom & Dreesmann.
Vroom & Dreesmann
Vanuit onder de Kerkboog in de richting van het pand van Vroom & Dreesmann.
Dit pand ligt aan de Grote Markt. Vroom en Dreesmann is er al een tijd niet meer. Op 31 december 2015 werd het bedrijf failliet verklaard, 1954-1955 (Foto Grijpink via F14236 RAN CCBYSA)
De vooroorlogse Vroom & Dreesmann (zie elders op deze pagina) was tijdens het bombardement van februari 1944 verwoest. Daarna kwam het in een noodwinkel op het Keizer Karelplein. In 1955 ging de nieuwe V en D open.
Let ook op de Grote Markt met de geparkeerde auto’s.
Het Hema gebouw aan de Grote Markt is een van de meest roemruchte gebouwen van Nijmegen. De een vindt het een teken van de moderniteit, de ander eenvoudigweg lelijk of stoort zich aan het grote contrast met de historische panden van de Grote Markt. De architect was Abraham Elzas, de huisarchitect van het Bijenkorf concern…
Wanneer “een dezer dagen” met de bouw van het flatgebouw op de hoek van de Augustijnenstraat en Stikke Hezelstraat zal worden begonnen, schrijft de Gelderlander hierover een artikel op 5-7-1954:
Het flatgebouw bestaat uit “vier winkels, waaronder een groot winkelhuis op de hoek met verkoopruimte op de etages en verder woonflats en kantoorruimtes.” Het gebouw is vrijwel net zo hoog als het flatgebouw op Plein 1944. De gevel is aan de kant van de Augustijnenstraat 40 meter breed en aan die van de Stikke Hezelstraat 20 meter. Op de hoek komt een schoorsteen voor de verwarming van het gehele gebouw, verpakt als reclamezuil met lichtvlakken. Op de hoek zullen “eilanden-etalages” komen.
De opdrachtgever is “een van de grootste Levensverzekeringmaatschappijen in ons land.” De archticten zijn H. Brouwer uit Arnhem en F.W. de Vlaming en Amsterdam. De aannemer is N.V. Aannemersbedrijf v.h. B. van Berkel. Op de begane grond komt de damesmodewinkel de Viersprong. Een foto van eind 50 is te vinden op F16552.
Nanking en China
In 1955 verplaatst Nanking haar Chinese restaurant op de Grote Markt 37. In 1952 was ze het eerste Chinese restaurant geweest, dat zich in Nijmegen had gevestigd. In 1953 was Tai Tong op Plein 1944 gevolgd. “De behoefte aan restaurants van dit soort is blijkbaar zo groot dat “Nanking” de grote stap kon doen om zich vanuit de Lange Hezelstraat te verplaatsen naar de Grote Markt 37, naar het pand waarin eerst het café en hotel de Roemer was geplaatst”. “Vooral in verband met het vreemdelingenverkeer is het van belang dat Nijmegen ook op dit gebied iets aparts kan bieden,evenals de andere grote steden in van ons land dit doen.” (Gelderlander 2-5-1955).
Op nummer 36 zal bovendien het restaurant China zich gaan vestigen. (Noviomagus)
In 1924 laat de Nederlandse Hervormde Gemeente het pand naast de kerkboog verbouwen als kantoor. Daarbij laat ze het uiterlijk herstellen naar een 16e/17e eeuws uiterlijk.
Toen de lakenhandel in de 16e eeuw aan betekenis verloren, werd de lakenhal opgedeeld in verschillende panden. Daarbij werd besloten om de doorgang naar de kerk te vergroten, waarvoor in 1542-1543 twee delen werden gesloopt. Daarvoor in de plaats kwam een poort, gebouwd in een in overgangsstijl tussen gotiek en renaissance in, een ontwerp van…
In 1612 werd het huidige gebouw van de Waag gebouwd, ook Boterwaag genoemd, in de Hollandse Renaissancestijl. Naast Waag was het gebouw in gebruik als Vleeshuis en als Hoofdwacht. In 1882 vond een belangrijke verbouwing plaats door stadsarchitect Weve.
Het beeld van Mariken is een van de meest iconische gezichten van Nijmegen. Het werd gemaakt door Vera Tummers-van Hasselt en onthuld in 1957. Zij had in 1953 een uitvoering van het wagenspel gezien en zich afgevraagd waarom er geen beeld van Mariken was. Dit beeld kwam er, een geschenk van Vroom en Dreesmann.
Westzijde van de Groote Markt rond de eeuwwisseling. In het midden de Kerkboog met de naastgelegen Vleeschhouwerij van H.M. van Benthem, geheel links de winkel in huishoudelijke artikelen van J.L.A. Goette. Op de achtergrond de Stevenskerk en -toren op het St. Stevenskerkhof, 1898-1902 (F25452 RAN)
In 1883 opent J.LA. Goette zijn nieuwe winkel aan de Grote Markt 17, naar ontwerp van architecten Giesing en Semmelink. Hij zal hier tot 1918 zijn winkel hebben.
Gebrs. Lampe: Rechts het pand van de Gebroeders Lampe, herkenbaar aan het ronde bord bovenop het gebouw de groentemarkt gezien in de richting van de Stikke Hezelstraat, links de gevels van Bahlmann en de HEMA, 1920-1925 (RAN ZN24878)
In 1919 ontwierp de architect Willem Hoffmann op de plaats waar voorheen een koperslagerij had gezeten de winkel voor de Gebroeders Lampe. Deze zaten slechts enkele jaren in dit pand. Vervolgens kwam hier Bata, die het ontwerp van het pand grotendeels intact heeft gelaten. Het pand is in 1967 gesloopt.
In 1967 vond de sloop plaats van Grote Markt 17, om plaats te maken voor de Raiffeisenbank. De architecten van dit gebouwe waren J.A. de Bel en Ir. H.S. Meulenbelt uit Nijverdal. De aannemer was Aannemersbedrijf v/h G. Tiemstra en Zn. De bank heeft het pand een aantal keren intern als extern laten verbouwen, waarbij…
De gerestaureerde gevels van “d’Oude Laeckenhal”, Grote Markt 23-24 (Fotopersbureau de Gelderlander Auteursrechthouder J.F.M. Trum via F14244 RAN CCBYSA)
De Grote Markt 23 en 24 (huidige adres) maakten in de middeleeuwen onderdeel uit van de lakenhal. In de 16e eeuw werd deze hal opgedeeld in verschillende panden. In 1933 liet Pauw Witjes zijn twee horecapanden samenvoegen en deze -met veel bijval- restaureren naar 16e-17e eeuwse sfeer. Tegenwoordig zit alweer jarenlang Café Daen in het…
Vestiging Bahlmann op de Grote Markt in 1838 In 1838/1839 opent Bahlmann & Co. haar filiaal in manufacturen in Nijmegen aan de Grote Markt (“in de Burgstraat, Lett. A, No.4). Voorheen zat hier Manufacturenhandel Auwerda. (PGNC 29/5/1838) Het pand gaat als “Roode Hert” in ieder geval terug in de tijd van Alva. In 1908 heeft…
In 1895 opent manufacturenzaak “De Zon” van Vroom & Dreesmann haar bescheiden zaak op de Grote Markt. Een 2e zaak volgt in 1900, welke door overnames van omliggende panden zal uitgroeien tot een gigantische, prachtige winkel.
De passage van Vroom en Dreesmann in 1939: merk tevens het bij de Passage getrokken pand links van de bogen op: dit was de winkel van Bielen. (Een gedeelte van de zuidzijde van de Grote Markt, met v.l.n.r. de sigarenzaak van J. van Steensel; de Passage van Vroom en Dreesmann (met de 3 bogen); de apotheek / drogisterij van E.G. Moeijs, en de schoenenzaak van de Gebroeders Raemakers. Rechts de hoek met de Scheidemakersgas. Links de hoek met de Broerstraat), 1939 (ir. J.G. Deur via F14009 RAN CCBYSA)
In 1925 laat Vroom en Dreesmann een passage bouwen tussen de Broerstraat en de Grote Markt. Hiervan is Oscar Leeuw de architect. De passage staat aanvankelijk naast het pand van Bielen, waar in 1902 haar uitbreiding met een 2e winkel had plaatsgevonden. In 1930 zal ook het pand van Bielen (weer) worden gekocht en bij…
De Grote Markt met daarbij de St. Stevenstoren en het Waaggebouw, gezien vanaf ongeveer de “Blauwe Steen”; op de voorgrond een koetsier met rijtuig en in het midden de lantaarnpaal, 1890 (GN642 RAN)
In 1885 had de gemeente op de Grote Markt een gietijzeren lantaarnpaal geplaatst. Vanwege zijn vorm van drie armen met lichten en 1 lamp bovenop werd die lamp ook wel “Burgemeester en Wethouders” genoemd. In de jaren 20 werd deze paal echter verwijderd. https://www.noviomagus.nl/vrijkun21.htm
In 1978 gaf de Verenigde Bedrijven Tiemstra vanwege haar 75-jarige jubileum een lantaarnpaal cadeau aan de gemeente Nijmegen.
De vier-armige lantaarnpaal, gegoten door de Nijmeegse IJzergieterij, aangeboden aan de Gemeente Nijmegen door de firma Tiemstra te Nijmegen, Grote Markt, 5/1978 (Theo Hendriks via F14252 RAN CC0)
Kiosk de Blauwe Steen
De kiosk “De Blauwe Steen”, januari 1991 (Ber van Haren via KN14937-17 RAN CC0)
Grote Markt 32
Gevonden gebruikers
Hieronder staan de tot nu toe gevonden gebruikers weergegeven.
J. Arends
In De Gelderlander 5/5/1905 komt Groote Markt 32 & 35 voor als J. Arends Café-Restaurant, die de “Alleinverkauf unseres Mittelrheinischen Exportbieres” heeft.
“Het Goedkoopste Meubelhuis” van M. Frank
M. Frank heeft in ieder geval in november 1914 zijn “Goedkoopste Meubelhuis” op Groote Markt 32, 35 en 36 (PGNC 19/11/1914)
In zijn advertenties speelt hij regelmatig in op het kopen van meubelen vanwege het huwelijk, met als gevonden koppen: “Huwelijk!!!” (De Gelderlander 20/12/1914), “Groote Opruiming!!! Extra aanbieding voor Jongelui die trouwen gaan!!!” (De Gelderlander 23/2/1918)
In ieder geval is hij in 1918 ’s zondags ook geopend (De Gelderlander 23/2/1918).
In de Gelderlander 16/8/1919 is nog een advertentie van hem gevonden.
Bömers
In juli 1916 is Grote Markt 32 de rijwielhandel van A. Bömers, wanneer er 2 bekwame rijwielreperateurs en 1 bekwame boekhouder of boekhoudster wordt gevraagd. (De Gelderlander 4/7/1916)
In oktober 1916 heeft H. “Beumers”, rijwielhandelaar, zich gevestigd op Grote Markt 32. Hij is dan afkomstig van Den Haag (De Gelderlander 8/10/1916)
In Gelderlander 16/11/1916 en PG]NC 3/12/1916 staat een winkelhuis, Augustijnenstraat 16, te koop met 3 spiegelruiten en circa 15 meter voorfront, “terstond te aanvaarden”. Inlichtingen zijn dan te bekomen bij A Bömers, Grote Markt 32. Ook in februari 1917 is nog een een dergelijke advertentie gevonden.
Dan blijkt hij Augustijnenstraat 16 zelf te kopen: in April 1917 kondigt Bömers de uitverkoop aan, waar tot en met mei 500 rijwielen worden uitverkocht, tot 10 mei “voor de helft vanden prijs”. Hij heeft dan “groote aankoopen van eenige waggons goederen” gedaan en heeft zelf een grote voorraad. Bovendien zal hij zijn zaak van de Groote Markt 32 verplaatsen naar Augustijnenstraat 16 “mijn eigen pand wat ik gekocht heb”. (De Gelderlander 18/4/1917)
Daarna lijkt het pand in gebruik te zijn door bedrijven die er slechts tijdelijk zitten:
Nougatwinkel van J. Groenteman. Dit kan echter ook slechts de aanduiding van een kraam zijn, aangezien het een kermisadvertentie betreft (PGNC 30/9/1917)
Advertentie sigarenverkoop (PGNC 22/2/1919)
A.A. Hijl, agent van “De Telegraaf” en ”De Courant” (PGNC 31/12/1919), mogelijk is de sigarenadvertentie ook van hem
Dames Hoeden-Magazijn L. Luyten (PGNC 7/7/1921). Tot eind december zal P. Luyten in het pand blijven, om daarna de zaak over te brengen naar het aangekocht pand Bisschop Hamerstraat No. 8 (PGNC 16/9/1922)
In mei 1922 staat het pand te koop:
“Het pand gelegen aan de Groote Markt op den hoek van de Vijfringengas, bevattende twee Winkelhuizen aan de Groote Markt 32 en 35 en Bovenhuizen aan de Groote Markt 33 en Vijfringengas 2 met erven samen groot 1.96 Are, te veilen in twee perceelen en massa.” (PGNC 27/5/1922)
Koning van Pruisen
Een foto van dit pand is te zien op F39905 RAN, gedateerd op 1930.
In februari 1923 vraagt H.A.M. Teunissen een verlofvergunning aan voor het schenken van alcoholhoudende dranken op het adres Grote Markt 32 (PGNC 26/2/1923).
In de nieuwjaarsadvertentie is het G.H. Teunissen (dus met andere initialen), Café “Koning van Pruisen” (PGNC 31/12/1923)
In de advertentie “wegens sterfgeval gesloten”, blijkt op de Groote Markt 32 Café G.H. Teunissen te zitten en op Gr. Markt 35 Kruideniers- en Comestibleszaak H.N.F. Teunissen (De Gelderlander 20/2/1925)
Na de oorlog?
Vlak na de oorlog lijkt een bovenetage of in ieder geval een ruimte daarvan (met een ingang aan de Vijfringengas) voor een aantal noodactiviteiten te worden gebruikt:
Van Dijk en Witte kondigen de opening aan voor hun keer- en reparatiewerk vanaf 7 november op Groote Markt 32 (1ste Etage) (Ingang Vijfringengas) (De Gelderlander 4/11/1944)
In ieder geval in 1945 is het café “De Koning van Pruisen”, in een aankondiging voor de missen en katechismus die daar gegeven zullen worden (De Gelderlander 8/2/1945), ingang Vijfringengas (De Gelderlander 25/1/1945)
Kapper Ditshuizen
In 1948 komt J.H. Ditshuizen, kapper voor op Grote Markt 32 en daarnaast J.Th. van Ditshuizen.
Hotel Café Marktzicht
Café Marktzicht van de familie de Haard, gezien vanaf het dak van Vroom & Dreesmann ; P.S. Dit pand heette vroeger Die Vijf Gulden Ringen ; hier zat ooit Hotel Cafe Restaurant De Koning van Pruisen, 9/1977 (Theo Hendriks via F14266 RAN CC0)
In 1955 staat Hotel Café Marktzicht op nummer 32.
Op 4-7-1989 is er een grote brand in het pand. Een foto hiervan is te zien op F50770 RAN. Het gerestaureerde pand is te zien op een foto uit 1991: F30243 RAN
Gemeentelijk Monument
Het pand is geen Gemeentelijk Monument met als tekst van het besluit tot aanwijzing
“Cafébedrijf met bovenwoning.
Door verschillende verbouwingen van het in wezen nog 17e of 18e-eeuwse pand in huidige vorm gebracht huis van drie bouwlagen met pannengedekt schilddak. Bakstenen gevel van drie assen, met op de hoeken pilasters van gestucte blokken en kroonlijst met polychrome rozetten. De pui op de begane grond heeft een gewijzigde indeling binnen resten (vooral de kroonlijs ) van de orspronkelijke houten winkelpui. Op de eerste etage in het midden een klein balkon met smeedijzeren hekwerk en een omlijsting van de balkondeuren met smalle zuiltjes. Ter weerszijden daarvan ramen met stucomlijsting en afgeschuinde bovenhoeken. Op de tweede etage drie openslaande T-vensters met stucomlijsting en eveneens afgeschuinde bovenhoekjes. In het midden boven de goot halfronde dakkapel.De zijgevel van het pand aan de Vijfringengas is geheel gepleisterd met imitatie-natuursteen voegen. Op de etages bevinden zich steeds twee ramen en een blind venster. Op de begane grond een deur, een blind en een ziend venster en een gewijzigde portiekopening.
Bouwjaar: gevel ca. 1875-1880.
Karakteristiek pand aan het hoofdplein van de stad met beeldbepalende werking”
Hoek Grote Markt – Grote Straat
Grote Markt 42 (huidig)
Boekhandel Drukkerij Thieme op de hoek met de Grotestraat ; vroeger heette dit pand De Munt), 1910 (D170 RAN)
Drukkerij Thieme had 80 jaar in dit gezeten. Zie voor een geschiedenis van dit pand de artikelen over de verbouwingen door architect Zoetmulder:
Lange Hezelstraat 99 en 101: de bekende vogels blijven mooi, maar ook de deuren zijn prachtig (april 2025)
De Lange Hezelstraat en Stikke Hezelstraat bestaan in ieder geval al sinds de Romeinse tijd. In de loop der eeuwen waren het belangrijke straten vanwege de verbinding tussen de Hezelpoort met de Markt. Er waren dan ook veel logementen en stalhouderijen in deze omgeving. De Lange Hezelstraat is met haar historische panden, maar ook met haar eigenzinnige winkels en horeca is het een van de leukste straten van Nijmegen.
Deze pagina verzamelt reeds gepubliceerde artikelen, met eerst een korte geschiedenis van de Lange en Stikke Hezelstraat. Beide zullen van tijd tot tijd worden aangevuld.
Hezelstraat
De naam Hezelstraat wordt zo genoemd omdat het de weg naar het dorp Hees was.
Volgens het Straatnamenregister van Rob Essers is de eerstgevonden keer dat de naam voorkomt begin 14 eeuw: Heselstrate (1310) en Hesestraet (1334).
De Hezelstraten bestaan uit 2 straten:
De Stikke Hezelstraat, het bovenste gedeelte. “Stik” betekent steil, wat dit stukje Nijmegen dan ook is: er is een hoogteverschil van zeven meter over 100 meter. Voor 1910 heette de straat Boven- of Korte Hezelstraat.
De Lange Hezelstraat
Romeinse tijd
De Hezelstraat bestaat al ongeveer 2000 jaar: het was tussen de legerplaats in het oosten van Nijmegen en de stad Ulpia Noviomagus.
In de kelder van Lange Hezelstraat 39 werd in 2015 een crematiegraf uit de Romeinse tijd gevonden.” Voor de Nijmeegse stadsarcheoloog Harry van Enckevoort vormt de ontdekking de bevestiging dat de Romeinse begraafplaats die de afgelopen jaren op de Hessenberg is gevonden, onder de Lange Hezelstraat doorliep.” (De Gelderlander)
Hezelpoort en steen
Lange Hezelstraat 105-107
De buitenzijde van de Hezelpoort (uit 1533-1542 en gesloopt in 1877) met de Kronenburgertoren (of Kruittoren) , die net boven de muur uitsteekt; links naast het wachthuisje wordt de was gedroogd, 1871 (Gerard Korfmacher via F68676 RAN)
Bij de Lange Hezelstraat 105-107 lag tot 1876 de Hezelpoort. Ze stamde uit de 14e eeuw. Hierbij hoorde tevens de St. Jacobsgracht, die vanwege haar vorm ook wel “Halve Maan” werd genoemd. Een deel van deze gracht is verwerkt als de vijver in het Kronenburgerpark.
In de muur van Lange Hezelstraat 105-107 is een gevelsteen te zien, die herinnert aan deze poort.
Middeleeuwse resten
Lange Hezelstraat 50-52, “de Zwarte Ruiter”, juli 2017 (Google Streetview)
Een aantal panden dateren vanaf de middeleeuwen, hoewel deze na talloze verbouwingen in de loop der eeuwen. niet meer als zodanig te herkennen zijn Een aantal kelders en stukken muur herinnert echter nog aan deze tijd.
Een van deze panden is “de Zwarte Ruiter” op Lange Hezelstraat 50-52. Hoewel de voorgevel is veranderd, zijn de zijmuren nog uit de tijd dat deze gebouwd is, rond 1300. (Bron: Huis van de Nijmeegse Geschiedenis).
Een ander gebouw ligt aan Lange Hezelstraat 92, op de hoek van de Lange Hezelstraat en Bottelstraat
Stalhouders, herbergen en logementen
De Lange Hezelstraat en haar omgeving kende als belangrijke verbinding tussen de Hezelpoort en de Markt veel plaatsen waar bezoekers hun paard al dan niet met wagen konden stallen en andere faciliteiten, zoals een herberg of logement of een combinatie daarvan. Het opschrift op Lange Hezelstraat 94 herinnert nog aan deze tijd.
Ook is er bijvoorbeeld de naam “Gulden Wagengas”, waarbij niet duidelijk is waar het “gulden” op slaat.
Vrede van Nijmegen
Voormalig Hoofdpostkantoor en geboortehuis van Prof. Willem Leonard Pieter Arnold Molengraaff (10 mei 1858-1931). In dit huis verblleef tijdens de vredesonderhandelingen van 1676-1678 de ambassadeur van Zweden, Lange Hezelstraat 14, 1920 (dr. Jan Brinkhoff via D240 RAN CC0)
Voor de onderhandelingen van de Vrede van Nijmegen (van 1676 tot 1679) verbleven veel buitenlandse diplomaten en afgezanten in de Lange Hezelstraat, hetzij in een huis of herberg. De Zweedse afvaardiging betrok 2 jaar het pand Lange Hezelstraat 14-16.
Oudste winkelstraat?
Vanwege het Romeinse verleden wordt de Lange Hezelstraat ook wel eens de “oudste winkelstraat van Nederland” genoemd. “Winkelstraten” kwamen echter in de tijd niet voor; eeuwenlang werd er handel gedreven op een markt.
Pas vanaf de sloop van de vestingwerken begonnen de Hezelstraten zich tot ware winkelstraten te ontwikkelen. Vooral de Lange Hezelstraat heeft nog veel voorgevels met een uiterlijk van eind 19e eeuw of begin 20ste eeuw. Daarbij zijn enkele gevels overigens wel “oud” gemaakt door ze te veranderen –herstellen zo u wilt- naar haar “oorspronkelijke” uiterlijk van die tijd.
Tweede Wereldoorlog en wederopbouw
De kaalslag van de Tweede Wereldoorlog hier goed zichtbaar op de hoek Stikke Hezelstraat Houtstraat. Een eenzame tram doorkruist het gebied, 1946-1955 (F93355 RAN)
Een groot deel van de Stikke Hezelstraat werd tijdens het bombardement van 22 februari 1944 verwoest. Na de oorlog werd dit gebied opnieuw opgebouwd. Een deel hiervan stamt uit de wederopbouw uit de jaren 50, maar ook is er bebouwing van latere datum.
Stolpersteine
Vanaf ongeveer 2021 liggen er in de Hezelstraten en overig Nijmegen zogenaamde Stolpersteine in het wegdek. Zij worden geplaatst voor het laatste woon- of werkadres van in de Tweede Wereldoorlog vermoorde en vervolgde Joden en andere Nijmegenaren die slachtoffer geworden zijn van het naziregime. Op haar website staan 3 adressen weergegeven, met het verhaal over de slachtoffers:
Hoewel geen slagerij, zijn op de Lange Hezelstraat 86 een sluitsteen van een hakmes en zaag en een paardenkop te zien. In ieder geval is het een blijvende herinnering dat hier ooit een slagerij heeft gezeten.
Nog juist op de zijkant van het pand Lange Hezelstraat 95 is nog vaag “sigaren” te lezen. Deze schildering had Maximilian Julius Joseph Berthold Völcker (Meppen, 27/3/1866) laten aanbrengen toen hij hier zijn sigarenzaak openende.
In 1900 verbouwt architect Kraaijvanger de parapluwinkel Meulenberg in Jugendstil stijl. Edmond Meulenberg had in 1892 zijn winkel hiernaar toe verplaatst. De broer van de architect, Hendrikus Kraaijvanger, was getrouwd met een dochter van Meulenberg. Opvallend aan de gevel zijn onder andere de wapenschilden, die de wapens zijn van de plaatsen waar Meulenberg een filiaal…
Bij de begrafenis van de heer A.P. Keijser wordt een tocht gemaakt langs zijn winkels: Antonius Petrus Keijser (de poppendokter van de Lange Hezelstraat 10) was de oprichter van de N.V. De Bijenkorf (Hertogstraat 27) en de N.V. Handelsmij. TEPA (Molenstraat 52), 1/9/1952 (Fotopersbureau Gelderland via GN18748 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
Het gebouw is sinds 1973 een Rijksmonument met als omschrijving: “Pand met twee verdiepingen en hoog zadeldak, evenwijdig aan de straat. Waarschijnlijk 17e eeuw. Gepleisterde voorgevel van karakter derde kwart 19e eeuw. Links fragment van een zijtrapgevel.”
Verbouwing Nieuwe winkel, architect Oscar Leeuw
In 1902 verbouwde architect Oscar Leeuw het gebouw voor De Nieuwe Winkel. Lees hier het artikel:
Lange Hezelstraat 12, met op dat moment Lunchroom Smaakrijk, mei 2016 (Google Streetview)
Lange Hezelstraat 12 is sinds 1973 een Rijksmonument met als omschrijving:
“Pand met insteekverdieping, twee verdieping en dwars zadeldak. Voorgevel met puntgevel, voorzien van vlechtingen, ontlastingsbogen en muurankers, omstreeks 1600.”
Gebrs. Lampe: Rechts het pand van de Gebroeders Lampe, herkenbaar aan het ronde bord bovenop het gebouw de groentemarkt gezien in de richting van de Stikke Hezelstraat, links de gevels van Bahlmann en de HEMA, 1920-1925 (RAN ZN24878)
In 1919 ontwierp de architect Willem Hoffmann op de plaats waar voorheen een koperslagerij had gezeten de winkel voor de Gebroeders Lampe. Deze zaten slechts enkele jaren in dit pand. Vervolgens kwam hier Bata, die het ontwerp van het pand grotendeels intact heeft gelaten. Het pand is in 1967 gesloopt.
Boven de ingang naar het Glashuis, tussen Lange Hezelstraat 58 en 60 is een houten bord te zijn. Deze is inmiddels weer wat vergaan en vaag zijn er nog letters op te vinden. Wat is er over dit bord te vinden?
Jarenlang zat op de hoek van de Lange Hezelstraat en de Bottelstraat de meubelwinkel Framy. Daarvóór was Coöperatieve Centrale Handelsvereeniging een belangrijke gebruiker, die bovendien een grote silo liet bouwen. Na het vertrek van Framy raakte het pand langzaam in verval. Na herstel, mede door het creëren van een hofje, werden oude elementen als de…
Verbouwing Saalmans door architect Van den Boogaard
Lange Hezelstraat 49-49a
Winkel met bovenwoning. De oudste delen dateren uit de 16e eeuw. De voorgevel is in 1892 verbouwd naar een ontwerp van A. Boogaard. In 1924 volgde een verdere verbouwing, 2013 (Henk van Gaal via DF3838 RAN CC0)
Gemeentelijk monument.
Lees hier over de verbouwing door architect Van den Boogaard:
Op 18-4-2014 is Dille & Kamille weer terug in Nijmegen, op de Lange Hezelstraat. (retailtrends). Dan is de winkel na meer dan 35 jaar terug in de stad. Wat betekent dat de winkel in de Priemstraat rond 1979 is gesloten. ““Het pand dateert uit de Middeleeuwen”, vertelt historica Willy Niessen. “We weten dat ca. 1500 hier al mensen woonden, toen stond het er dus al. Later is er steeds meer aan- en bijgebouwd, o.a. een zoutkeet en wijnkelders. Door de eeuwen heen woonden er in dit zgn. ‘stadskasteel’ aanzienlijke burgers, o.a. schepenen en burgemeesters.” In de winkel getuigen veel historische details van deze rijke geschiedenis. Bijzonder bijvoorbeeld is de haardstede – straks een opvallende plek achter de toonbank – met de steentjes met de rode leeuwtjes, daterend van rond 1620. Verderop in de winkel is bij de verbouwing een prachtige Middeleeuwse muur blootgelegd.” https://nijmegenleeft.nl/dille-kamille-weer-terug-in-nijmegen/
“Op de 1e en 2e verdieping komt een hotel met in totaal 15 kamers.
Een Franse kloosterorde in de Hezelstraat: Filles de la Sagesse
Lange Hezelstraat 83
De achterzijde van Huize ” Filles de la Sagesse” (Dochters der Wijsheid), Lange Hezelstraat 83, 1890 (Gerard Korfmacher via F19211 RAN)
Vanaf 1880 worden in een aantal golven veel kloosterlingen uit Frankrijk verdreven bij de zogenaamde “secularisatie”: Franse regeringen wil de invloed van katholieke kerk inperken. Dat gebeurt door of kloosterordes te verbieden of door ze alleen toe te laten als ze zich aan meerdere regels houden, zich feitelijk onder controle van de Franse regering te laten stellen. Aanvankelijk wordt alleen bij het hogere onderwijs seculier onderwijs verplicht; later ook bij het lager onderwijs, om zo de invloed van de kerk in het onderwijs uit te bannen. Een van deze kloosterordes die wordt verdreven is de Filles de la Sagesse (De Dochters der Wijsheid). Op haar site schrijft de orde dat ze in de 2e golf, in 1901, zijn gevlucht.
Daarbij komen een aantal zusters in Nijmegen terecht. Daarvóór had de orde al het Boldershof in Druten aangekocht (PGNC 1/1/1903), waar ze een grote verbouwing zal laten uitvoeren.
In het onderstaand artikel vertelt de Gelderlander hoe de zusters in 1903 het pand aan de Lange Hezelstraat betrekken. Wel maakt de krant mijns inziens een foutje door te stellen dat het een Franciscaanse orde is.
“Nijmegen, 5 Juni.
Verjaagde Fransche Zusters.
Meldden wij dezer dagen, dat ook de uit Frankrijk verjaagde Zusters “Filles de la Sagesse” zich in onze stad zouden vestigen, thans kunnen wij meedeelen dat genoemde Zusters het pand hebben gehuurd in de Lange Hezelstraat, vroeger bewoond door mevr. de wed. Van Roggen. Gisteravond is tusschen haar en de eigenaars, de heeren Maurits Drukker & A.S. Cohen het huurcontract getekend.
Deze Zusters, afkomstig van Saint Laurent sur Sѐvre, in de Vendée, zijn Franciscanessen. Voor haar is dus de ligging van het huis, in de onmiddellijke nabijheid der St.-Franciscuskerk bijzonder gunstig.
Voor onze stad is deze vestiging weer een nieuwe aanwinst, daar het voor de hand ligt dat dergelijke stichtingen ook van zelf haar stoffelijke voordeelen voor de omgeving meebrengen. Dit ondervindt Frankrijk thans tot zijn schade, wijl met de verdreven religieuzen groote kapitalen het land verlaten.
Niet minder dan 2700 Zusters der straks genoemde orde moeten nog elders een goed heenkomen zoeken. In ’t geheel zijn, naar wij vernemen, nu al 130.000 religieuzen het land uitgedreven.” (De Gelderlander 6/6/1903)
Franse les
Deze zusters zullen voor Nijmegen belangrijk worden in het onderwijs. Maar ook in de Lange Hezelstraat gaan ze met veel succes aan de slag in het geven van Franse les:
”Zooals men weet, houden zij geen school, maar belasten zich met de taak, de opvoeding van meisjes te voltooien, ze op te leiden voor de huishouding en ze, door conversatie, lectuur enz. te bekwamen in de Fransche taal en letterkunde. Bovendien geven zij ook privaatlessen in het Fransch.
Welnu, zij mogen zich reeds in een aanmerkelijk getal leerlingen verheugen, en dat wel uit de meest uiteenloopende standen. Niet alleen geven zij bijvoorbeeld Fransche les aan verschillende eerw. zusters uit de stad en den omtrek, maar ook aan onderwijzeressen, winkeljuffrouwen en andere dames zoowel andersdenkende als katholieke zelfs tellen zij onder haar leerlingen een handelsreiziger.
Van alle zijden komen zich bovendien meisjes en jonge dames onder haar leiding stellen om door een verblijf van eenigen tijd in deze aangename Fransche omgeving zich met de Fransche taal en letteren vertrouwd te maken.” (De Gelderlander 25/12/1903)
Soeur Anne
In de totstandkoming van het onderwijs heeft Soeur Anne een zeer belangrijke rol gespeeld.
Zij is geboren als M.T. Neujean. In 1903 treedt zij in bij de Zusters; waarbij ze in september 1953 haar 50-jarig professiefeest viert. Naast een van de oprichters was zij jarenlang directrice van de kweekschool. (De Gelderlander 8/9/1953, met foto). In ieder geval is ze bij haar zilveren kloosterfeest overste van de congregatie (De Gelderlander 1/10/1928).
Onder de kop “De Geschiedenis”: “Enkele maanden na de professie van soeur Anne in het jaar 1903 werden de “grijze” zusters, dochters der wijsheid, door de wetten van Combres in Frankrijk uit het moederhuis St. Laurent sur Sèvre verjaagd. Moeder Ignase en soeur Anne kwamen dat zelfde jaar in Nijmegen en vonden een huis in de Hezelstraat. In 1906 namen ze een normaalschool over.
Nog hetzelfde jaar werd soeur Anne directrice van de school, maar ws tevens de enige zuster, die les gaf. De school marcheerde goed en spoedig moesten er klassen bijgemaakt worden. Maar er kwamen moeilijkheden. Op de hogere etages mochten de zusters geen les meer geven, omdat de plafonds te laag waren. Het bouwen van een nieuw huis was een kostbare geschiedenis en er werd daarom besloten voorlopig aan de Parkweg lokalen te huren. Door een tuin konden de zusters van uit de Hezelstraat in de school komen. In 1920 was er naast normaalschool ook al een kweekschool voor meisjes. In 1923 werd een begin gemaakt met de bouw van de nieuwe school aan de Groesbeekseweg. Met een bus gingen de zusters iedere dag van de Hezelstraat naar de school, want het klooster zou pas later gebouwd worden. Soeur Anne ging volgens een vast schema te werk, en jaar na jaar werd het onderwijs uitgebreid. De laatste school, die onder het bestuur van soeur Anne gebouwd werd, was de fröbelschool, in Augustus van dit jaar geopend.
Sinds 1 September is Soeur Anne geen directrice meer. Gedurende 50 jaren heeft ze haar beste krachten gegeven aan het onderwijs.”
Zelf studeert Soeur Anne aan de Universiteit af in de Nederlandsche taal- en letterkunde: in 1931 behaalt ze haar candidaatsexamen (De Gelderlander 8/10/1931) en in december 1933 haar doctoraal (De Gelderlander 16/12/1933). Bij haar 25-jarig professiefeest in 1938 wordt zij geridderd als Officier in de Orde van Oranje Nassau (De Gelderlander 27/9/1938).
1923 Groesbeekseweg
In 1923 laat zij een klooster, normaal- en lagere school bouwen aan de Groesbeekseweg:
Welke buurman -links of rechts van Tijssen-, is nog niet bekend:
“Koffie- en theemagazijn.
Beneden aan de Lange Hezelstraat, in het onlangs verbouwde perceel naast de manufacturenzaak van den heer Tijssen wordt hedenavond een nieuw koffie- en theemagazijn geopend, zijnde een filiaal van de gunstig bekende theehandel en stoomkoffiebranderij “De Ster” van P.J. de Boer, te Bolsward. De smaakvolle etalage en de keurige inrichting van den nieuwen winkel, die naar Chineeschen trant met kleurige waaiers, kaomonom’s enz is versierd, zal hedenavond wel de aandacht trekken, en aan koopers zal het ook niet ontbreken, daar van avond en Maandag aan elken kooper een cadeau wordt uitgereikt.
Overigens mag dergelijke reclame wel overbodig heeten voor een firma, die zoo gunstige reputatie geniet. De verschillende koffies worden in de branderij “de Ster” te Bolsward volgens het nieuwste systeem gebrand en gezuiverd, zoodat alle aromatische bestanddeelen behouden blijven.
Behalve koffie en thee zijn in het nieuwe magazijn ook cacao, tabak en sigaren verkrijgbaar.” (De Gelderlander 4/5/1902)
Lange Hezelstraat 91: oorspronkelijk Fotozaak Steenmeyer, architect Coumans
Lange Hezelstraat 91 met op dat moment Luccello Living (februari 2023)
In 1931 bouwt architect Coumans het pand voor Fotozaak Steenmeyer:
“Foto-zaak firma Steenmeyer.
Ieder zal het met ons eens zijn, dat de nieuwe zaak van de firma Steenmeyer aan de Hezelstraat No. 91 van de firma Steenmeyer zich wel heel gunstig onderscheidt van haar vroegere huisvesting in het daarnaast gelegen pand. Maar voor en aleer de zaak haar tegenwoordige aanzien had, is er dan ook heel wat werk verzet moeten worden. Men weet, dat op No. 91 eertijds een groentenwinkel gevestigd was. Dit pand nu werd grondig afgebroken en op nieuwe fundamenten is thans deze moderne winkelzaak verrezen. Want niet allen, dat de inrichting geheel naar de nieuwste eischen is, ook alle toestellen, machines e.d. zijn van het modernste fabricaat. De eigenlijke winkel heeft een zeer smaakvol interieur, waarin de donker eiken betimmering stemmig aandoet. Achter den winkel is het kantoor gelegen, terwijl aan de achterzijde van het pand de werkplaatsen zijn ondergebracht, waarin o.a. een electrische droogkast, een vergrootingsinrichting en een enorme spoelbak worden aangetroffen. Boven zijn de ateliers gevestigd. Er is hier een kapkamer met groote spiegels, waar eventueel de finishing touch aan toilet of kapsel kan worden aangebracht, en een aardig ingerichte ontvangkamer. Het eigenlijke atelier is met de nieuwste vindingen toegerust en negen electrische lampen, elk van 1000 kaars, zetten het inwendige in een zee van licht. Wij vestigen er nog de aandacht op, dat door de firma Steenmeyer ook een foto-handel gedreven wordt, waarin alle mogelijke fotografische artikelen ten verkoop worden aangeboden. De nieuwe zaak maakt een keurigen indruk en zal door de cliëntèle wel op prijs worden gesteld. Tenslotte mogen hier nog volgen de namen der firma’s, die aan de totstandkoming haar medewerking verleenden: Aannemer was de firma Van Gemer & Zn.; het glas in lood is afkomstig van de firma Kronenbitter uit Berg-en-Dal, het behang werd geleverd door de “Papiermolen”, het schilderwerk werd verzorgd door de firma Zijlvaart, de electrische installatie werd aangelegd door de firma van Nek, terwijl de firma Smarius voor de stoffeering zorg droeg. De architect, onder wiens leiding de verbouwing geschiedde, de heer J. Coumans, Wilhelminasingel, heeft alle eer van zijn werk.” (PGNC 9/7/1931)
Lange Hezelstraat 99 en 101: de bekende vogels blijven mooi, maar ook de deuren zijn prachtig (april 2025)
Gemeentelijk monument
1884
“De architect J.W. Michielsen (geb. 1843) bouwde in 1884 het voorname huis aan de Lange Hezelstraat. Het is een voor die tijd typerend voorbeeld van een pand met neoclassicistische lijstgevel in een aaneengesloten gevelwand. …
In 1886 vond er een verbouwing plaats toen een deel van de gevel werd vernieuwd met een winkelpui. Deze werd geplaatst naar ontwerp van de timmerman H.W. van der Waarden. In 1901 kreeg het inmiddels dubbele woonhuis een dubbele winkelpui die was ontworpen door de zoon Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden,”
Ontwerp van een Winkelpui a/d Hezelstraat te Nijmegen (D12.378074)
De panden zijn een Gemeentelijk monument, met als officiële tekst bij aanwijzing:
“Het pand is van architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een woon-winkelpand gebouwd in 1884 in een sobere neoclassicistische stijl door J.W. Michielsen met een art nouveau winkelpui uit 1901 door W.J.H. van der Waarden. Het valt op door de esthetische kwaliteiten van het exterieur en met name de winkelpui waar sgraffito sierpleister is toegepast. Het pand heeft stedenbouwkundige waarde als kenmerkend onderdeel van de aaneengesloten gevelwand in de Lange Hezelstraat. Cultuurhistorische waarde als uiting van de groeiende welvaart die plaatsvond na de industriële revolutie en het opbloeien van een consumentenmaatschappij die de bouw van een groot aantal woon-winkelpanden, in de binnenstad, tot gevolg had.”
Bij de aanvraag van de huisriolering (datum bouwdossier 9-7-1909) blijkt de eigenaresse van Lange Hezelstraat 97-103 (Nijmegen Sectie C of E 4647/48) Wed. H.(?) H. Smits te zijn. Op hetzelfde blad staat dan ook het ontwerp van de riolering voor Dominicanenstraat 62/64. De uitvoerder is Joh. Smits. (D12.380251)
Bekijk ook de prachtige tegels die zich in de portieken bevinden. Geproduceerd door Fabriek: Van Hulst, Harlingen (Bron: Vrienden van het tegelmuseum, met veel foto’s van bijzondere tegels in onder andere de Lange Hezelstraat)
OVER Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden (Nijmegen, 15 november 1860 – Nijmegen, 25 september 1930) Wijnandus Johannes Hermanus van…
Verbouwing Zoetmulder: Masion Ziere
1936, Lange Hezelstraat no. 78
De verbouwing van Zoetmulder van nummer 78: afgaande op de bouwtekening is het een soort “voor” (links, nummer 80, Funkenstein) en “na” (rechts, nummer 78, Fingerz), juli 2017 (Google Streetview)
In 1936 verbouwt architect Zoetmulder Hezelstraat 78 voor Maison Ziere. Het artikel hierover is te lezen op:
Hoek Augustijnenstraat Stikke Hezelstraat architecten Brouwer en Vlaming
Wanneer “een dezer dagen” met de bouw van het flatgebouw op de hoek van de Augustijnenstraat en Stikke Hezelstraat zal worden begonnen, schrijft de Gelderlander hierover een artikel op 5-7-1954:
Het flatgebouw bestaat uit “vier winkels, waaronder een groot winkelhuis op de hoek met verkoopruimte op de etages en verder woonflats en kantoorruimtes.” Het gebouw is vrijwel net zo hoog als het flatgebouw op Plein 1944. De gevel is aan de kant van de Augustijnenstraat 40 meter breed en aan die van de Stikke Hezelstraat 20 meter. Op de hoek komt een schoorsteen voor de verwarming van het gehele gebouw, verpakt als reclamezuil met lichtvlakken. Op de hoek zullen “eilanden-etalages” komen.
De opdrachtgever is “een van de grootste Levensverzekeringmaatschappijen in ons land.” De archtitecten zijn H. Brouwer uit Arnhem en F.W. de Vlaming en Amsterdam. De aannemer is N.V. Aannemersbedrijf v.h. B. van Berkel. (De Gelderlander 5/7/1954)
Lange Hezelstraat 14
Rijksmonument
Voormalig Hoofdpostkantoor en geboortehuis van Prof. Willem Leonard Pieter Arnold Molengraaff (10 mei 1858-1931). In dit huis verblleef tijdens de vredesonderhandelingen van 1676-1678 de ambassadeur van Zweden, Lange Hezelstraat 14, 1920 (dr. Jan Brinkhoff via D240 RAN CC0)
Het gebouw is sinds 1973 een Rijksmonument, met als omschrijving: “Pand ter breedte van vijf vensterassen, bestaande uit parterre en twee verdiepingen. Zadeldak, evenwijdig aan de straat met links gedeelte van een zijtrapgevel. Voorgevel midden 18e eeuw met getoogde vensters, waarin schuiframen uit het tweede kwart der 19e eeuw.”
Gedenksteen Prof. Willem Leonard Pieter Arnold Molengraaff
Lange Hezelstraat 14
Gedenksteen Prof. Willem Leonard Pieter Arnold Molengraaff, Lange Hezelstraat 14, Juli 2019 (Google Streetview)
Willem Leonard Pieter Arnold Molengraaff (10-05-1858 Nijmegen – ‘s-Gravenhage 07-07-1931), hoogleraar in Utrecht en één van de invloedrijkste juristen op het gebied van het privaatrecht in Nederland. Hij was de zoon van dominee Gerard Johan Molengraaff en Willemina Jacoba Theodora Abeleven. Hij werd geboren in het pand Lange Hezelstraat 14, waar op 15 juli 1932 een gedenksteen ter nagedachtenis werd onthuld (Bijschrift F51144 RAN)
Lange Hezelstraat 18
Lange Hezelstraat 18 (maart 2026)
Zoals de bouwtekening hieronder aangeeft, is de pui in 1897 ontworpen door architect D. Semmelink. De opdrachtgever is J.H. Arts.
Op 11-1-1898 trouwt Johannes Hendrikus Boeracker (16-7-1865) met Johanna Maria Arts (12-9-1872). Boeracker staat in het Bevolkingsregister 1890 als winkelier, Lange Hezelstraat 18. Op een later tijdstip is “in galanterieën” toegevoegd en is de 18 doorgehaald en vervangen door 16.
Johanna is de dochter van Johannes Hubertus Arts (18-10-1829). Johannes Hubertus Arts is in het Bevolkingsregister 1880 Blikslager (waarbij het “blauwe potlood” “Koper &” heeft toegevoegd, met als adres Hezelstraat Wijk B. no 32?. Dit adres is door het “blauwe potlood” gewijzigd door er “Lange” toe te voegen en in de opmerkingen “No 25” (oftewel Lange Hezelstraat 25) te plaatsen.
Ontwerp tot het maken eener Winkelpui aan de Lange Hezelstraat 18 te Nijmegen, architect D. Semmelink, opdrachtgever: J. H. Arts, datum Bouwdossier en in verso op de tekening: 13-7-1897
Opening 1897
Advertentie opening Boeracker Lange Hezelstraat 18 (De Gelderlander 1/10/1897)
Boeracker opent zijn winkel op 3-10-1897:
“Van de Komedie tot de Heessche viaduct loopt weldra één voorname winkelstraat; de Lange Hezelstraat, waar op ’t oogenblik een monumentale winkelgevel in aanbouw is, waar verscheidene huizen van neringdoende in den laatsten tijd geheel zijn vernieuwd of ten deele gemoderniseerd, krijgt een ander, een elegant aanzien dat zich paart aan Markt en Burchtstraat.
Een heel nieuw, met zijn koperen etalagerekken, een fijn en keurig aspect hebbende winkel is die van den kristal- en porcelein-handelaar J.H. Boeracker, die in keur van huishoudelijke artikelen voor boer, burger een grootheid gesorteerd is.“ (De Gelderlander 3/10/1897)
Op de bouwtekening uit 1912 voor het rioolplan, blijkt J.H. Boeracker in ieder geval op dat moment eigenaar te zijn van Begijnenstraat 2-4 en Lange Hezelstraat 16-20 (D12.382745). Daarbij zijn er 3 bovenwoningen: boven de 2 winkels en 1 boven het pakhuis.
Bouwtekening Rioolplan Begijnenstraat 2-4 en Lange Hezelstraat 16-20 , 1912 (D12.382745)
Gemeentelijk Monument
Lange Hezelstraat 18, mei 2025 (Google Streetview)
Het pand is een Gemeentelijk Monument met als waardering:
“Het pand is van architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een woon-winkelpand met neorenaissance winkelpui ontworpen door Derk Semmelink in 1897. Het valt op door de esthetische kwaliteiten van de winkelpui waarin fraai houtsnijwerk is verwerkt in de pilasters en consoles de zware kroonlijst ondersteunen. De torenachtige opzetstukken geven de pui een statig aanzien.
Bouwhistorische waarden zijn naar verwachting terug te vinden in de bouwmuren van het pand en de achtergevel die is opgemetseld met handvormsteen. Het pand heeft stedenbouwkundige waarde als kenmerkend onderdeel van de aaneengesloten gevelwand in de Lange Hezelstraat.
Cultuurhistorische waarde als uiting van de groeiende welvaart die plaatsvond na de industriële revolutie en het opbloeien van een consumentenmaatschappij die de bouw van een groot aantal woon-winkelpanden, in de binnenstad, tot gevolg had. Verder heeft het pand structuurwaarde vanwege de historische parcellering en de bouwmuren.”
Lange Hezelstraat 22 Begijnenstraat 1
Lange Hezelstraat 22 hoek Begijnenstraat (1 maart 2026)
Op de hoek van de Lange Hezelstraat en Begijnenstraat staat een gebouw in de stijl van de Amsterdamse School. Th.J.C. Krootjes liet het voormalige pand afbreken en tevens de “catacomben”. Wendingen: “Het Monumentenregister van die stad vermeldt bij dit pand: ‘Voor Nijmegen zeldzaam voorbeeld van bouwkunst in de smaak van de “Amsterdamse School”.’ Dat klink als een uitdaging om het tegendeel te bewijzen!”
En: waarschijnlijk zouden wij tegenwoordig de sloop van de kelders heel anders bekijken.
1923: krantenartikel bij herbouw
“Magazijn Th.J.C. Krootjes.
In het perceel Lange Hezelstraat 22, hoek Bagijnenstraat, heeft gistermiddag de heropening plaats gehad van het magazijn in petten en manufacturen van den heer Th.J.C. Krootjes. Deze zaak werd daar in 1882 opgericht door den vader van den tegenwoordigen eigenaar, die zijn vlijt met succes bekroond zag. De winkel gevestigd in een oud pand, beantwoordde echter sinds lang niet meer aan de eischen van den tegenwoordigen tijd en de heer Krootjes heeft tenslotte een kloek besluit genomen, dat inhield de verdwijning van dit stukje oud-Nijmegen, de kelders incluis, en de stichting daarop van een geheel nieuw gebouw. Het ontwerp werd gemaakt door den heer P.J. van der Wagt, bouwkundige en aannemer alhier, die zich voortreffelijk van zijn taak heeft gekweten, daarbij flink terzijde gestaan door hen die aan den bouw hebben medegewerkt.
Het magazijn ziet er uit- en inwendig flink uit, het is een moderne winkel, waarvan de etalages met hare groote sorteering petten, Eng. Hemden, dassen, kinderconfectie enz. als ’t ware opwekken tot koopen. Daarbij is de inrichting van den winkel zeer praktisch, hetgeen wel bevorderlijk zal zijn aan een vlugge bediening. De vroegere “catacomben” zijn thans vervangen door een mooier kelder, welke als voorraad-magazijn is ingericht. Boven den winkel bevindt zich de woning van den heer Krootjes.
De heer en mevr. Krootjes hebben bij de heropening van hun zaak gisteren buitengewoon veel belangstelling ondervonden; de winkel geleek wel een bloemenmagazijn, zooveel prachtige bloemstukken waren gezonden.
Rest ons nog te vermelden, dat het schilderwerk is verricht doo de firma W.A. v.d. Wagt, het constructiewerk door de fa. Hilbers, de sanitaire-inrichting door fa. Smits (Broerstraat), electrisch licht fa. Peters, natuursteen fa. Erkens.” (PGNC 29/9/1923)
Afgaande op het bijschrift van foto F94464 RAN zit Krootjes in ieder geval in 1974-1975 nog in dit pand.
Gemeentelijk Monument
Petten- en hoedenzaak en winkel voor werkkleding van Th. Krootjes, Lange Hezelstraat 22 Begijnenstraat 1, 1970-1975 (F86344 RAN CC0)
Het gebouw op de hoek van Begijnenstraat en Lange Hezelstraat is een Gemeentelijke Monument.
Hoekpand van baksteen, drie bouwlagen, plat dak. WInkelingang in de afgeschuinde hoek, geflankeerd door etalages met geschilderde natuurstenen pilasters.
Boven de deur een overhoeks geplaatste polygone erker met een balkon op de tweede etage. Gevel aan de Hezelstraat is één assig; aan de Begijnenstraat heeft de gevel drie assen. Gemetseld in geometrische patronen, met uistekende schoorsteen aan de Begijnenstraat.
Bouwjaar: ca. 1925-1930
Voor Nijmegen zeldzaam voorbeeld van bouwkunst in de smaak van de “Amsterdamse School”. Goed bewaard.”
Lange Hezelstraat 28-30 en Lange Hezelstraat 32
Lange Hezelstraat 28-30 en Lange Hezelstraat 32 (november 2024)
De 2 panden met klokgevels zijn sinds 1973 een Rijksmonument.
Lange Hezelstraat 28-30 wordt omschreven als: “Pand, waarin de 17e eeuwse gevel in- en uitzwenkende contouren heeft. Gele vensterstrekken in het rode metselwerk.”
En Lange Hezelstraat 32: “Pand, waarvan de gepleisterde gevel in- en uitzwenkende contouren heeft. 17e eeuw.”
Lange Hezelstraat 24-30, 1935-1940 (Evert F. van der Grinten, uit: Brinkhof i.o.A2, blz. 56 via F78404 RAN CCBYSA Auteursrechthouder RAN)
Lange Hezelstraat 34- 38
Lange Hezelstraat 34-38 (maart 2026)
Op de foto F78404 hierboven is het pand tussen 1935-1940 te zien.
Gemeentelijk Monument
Lange Hezelstraat 34-36 is sinds 1988 een Gemeentelijk Monument. De tekst van het besluit tot aanwijzing: “Winkel met bovenwoning. Geheel gepleisterd bakstenen pand in drie bouwlagen met pannengedekt schilddak. Hoge benedenetage met recent gewijzigde winkelpui voor benedenverdieping met insteek. De bovenetages gepleisterd met blokkenindeling; drie-assig met vensters en licht getoogde bovendorpel; op de tweede etage zijn deze vensters lager dan op de eerste. Op de eerste etage oorspronkelijk in het midden een balkon; vervangen door een hek. T-vensters. Kroonlijst met consoles en vakkenindeling. Midden boven de gevel is een dakkapel met gebogen bovenzijde aangebracht. Bouwjaar: voor oudere kern gevel van ca. 1870. Kloek winkelpand,wat betreft het bovengedeelte van belang in de straatwand.”
Detail Lange Hezelstraat 34-38 (maart 2026)
Lange Hezelstraat 42-44
Lange Hezelstraat 42-44: in 1975 café De Does ; op de hoek met de Papengas, 1975 (Frans Kup via F19062 RAN CCBYSA)
Het gebouw is sinds 1973 een Rijksmonument met als omschrijving: “Laat-middeleeuws PAND op de hoek van de Papengas. Voorgevel in het derde kwart 19e eeuw gepleisterd en gewijzigd, doch met geprofileerde, natuurstenen waterlijst boven de pui. Gepleisterde zijgevel met muurankers.”
Lange Hezelstraat 13
Links: Lange Hezelstraat 11, midden: Jodenberg 2, rechts: Lange Hezelstraat 13, mei 2025 (Google Streetview)
Lange Hezelstraat 13 is een Gemeentelijk Monument, met als tekst van het besluit tot aanwijzing:
“Winkel met bovenwoning. Oorspronkelijk als woonhuis gebouwd pand in drie bouwlagen, drie-assig. Schilddak met pannen. Kort na de bouwtijd aangebrachte winkelpui van hout op de begane grond. Deze bestaat uit pilasters die bovenlichtbogen en een brede kroonlijst dragen. Deur in het midden; ter weerszijden etalages. de etages daarboven van baksteen. Op elke etage drie ramen met geprofileerde stuclijst en gebogen bovendorpels; die op de eerste etage zijn bij de aanbrenging van de pui aan de onderzijde iets ingekort. Kroonlijst met grote gootconsoles en vakken. Dakkapel van dezelfde vorm als de raamomlijstingen. Het pand is wat de bovenetages betreft gelijk aan en aansluitend bij het pand Jodenberg 2. Bouwjaar: ca. 1870; winkelpui ca. 1885. Kloek pand van zeer goede verhoudingen, gaaf bewaard, en als zodanig van groot belang voor de plein-achtige straatwand ter plaatse”
Tabaks- annex koffie- en theezaak van P.M. Diebels & Zoon. Het betreft hier een gemeentelijk monument met een gevel uit 1870 en een winkelpui uit 1885, Lange Hezelstraat 13, 1910-1930 (F19165 RAN)
Lange Hezelstraat 15
Het bovenste gedeelte van de zuidwand van de Lange Hezelstraat , met o.a. Slijterij T.G. van de Hof , G. van Leeuwen een slagerij en De Gelderlander, Lange Hezelstraat 15, 17, 19 en 21, 1920 (GN4871 RAN)
Het gebouw is sinds 1976 Rijksmonument met als omschrijving: “PAND met gepleisterde halsgevel, midden 17e eeuw, waarvan het middenstuk geflankeerd wordt door pilasters op consoles en versierd is met voluten. Geprofileerde waterlijst, gebeeldhouwde cartouches, maskerconsole en bekronend fronton. Aan weerszijden van de middentop granaatappels.”
Let ook op de klok!
Sculptuur Oscar Goedhart
Sculptuur, Oscar Goedhart, Stikke Hezelstraat,1978 (Maart 2024)
Sculptuur uit 1978 in de Stikke Hezelstraat van Oscar Goedhart. In dit beeld zijn twee liggende figuren te zien. Goedhart heeft het beeld een horizontale vorm gegeven: hij wilde “een rustgevend element” creëren temidden van de vele, rechtopstaande elementen in de straat.
Lange Hezelstraat 2 (hoek Ganzenheuvel); adres op moment van artikel
“Een nieuw magazijn.
Voor den heer J. Cohen heeft het getal twaalf een goeden klank. 1 Mei a.s. toch zal het twaalf jaren geleden zijn, dat hij op den Ganzenheuvel een zaak opende in visch en fruitwaren. Sindsdien heeft deze aak zich zoo uitgebreid en heeft de handel in fijn fruit vooral zulk een uitbreiding gekregen, dat naar een betere en ruimere lokaliteit moest worden omgezien. En nu zal morgen, Woensdag, de opening plaats hebben van de nieuwe zaak van en heer Cohen in het perceel Lange Hezelstraat 2, hoek Ganzenheuvel. De handel in visch is afgeschaft en in het vervolg zullen in deze zaak fijne vruchten, delicatessen, comestibles, chocladen etc. verkrijgbaar zijn. Voor uitstekende en prompte bediening wordt gegarandeerd.
De nieuwe winkel maakt een aangenamen indruk. Het pand is verboud door den heer van der Wagt, die daarmee keurig werk verricht heeft. Mooie etalage-opstanden van glas met koper, electrisch licht, fraai verfwerk en een cementvloer doen den winkel beantwoorden aan de veelbesproken “eischen des tijds”.
Voor andere bijzonderheden zie men achterstaande advertentie.” (PGNC 24/4/1912)
Paasossen
In de Hezelstraat zijn de nodige slagerijen geweest, waaronder die van v.d. Waarden en van Swelms. In maart 1899 staat er over deze slagerijen in het PGNC een artikel dat de paasossen zijn gearriveerd, een gebruik dat wij tegenwoordig niet meer kennen.
Zoals de naam aangeeft, waren het ossen die voor de Pasen waren vetgemest. Slagers waren bijzonder trots op deze beesten. Na de slacht werden deze dan vaak ook in de etalages tentoongesteld (Instituut van de Nederlandse Taal)
“In aansluiting aan onze mededeeling van gisteren, kunnen wij nog op den aankoop van prachtig Paaschvee door Nijmeegsche slagers wijzen. Zoo kocht de heer C. v.d. Waarden, Hezelstraat 72 alhier, uit den bekenden stal van mej. de wed. v. Oppenraaij te Elst, twee zeer schoone ossen, die niettegenstaande zij eerst drie jaar oud zijn, een kolossaal gewicht hebben; daarenboven munten zij uit door hunne echt Geldersche vormen en uitstekend vleeschtype. Zij werden heden alhier aangevoerd en zullen zeker in hooge mate de aandacht van kenners trekken.
En gisterenmiddag arriveerden alhier per Nijmeegschen boot drie zware Paasch-ossen, afkomstig van den heer Tap te Doodewaard, en bestemd voor de firma gebrs. Van Swelm, Hezelstraat alhier, in wier bekende slagerij deze dagen voor de liefhebbers weder heel wat moois te zien zal zijn.” (PGNC 29/3/1899)
Advertentie Gebrs. v. Oppenraay voor paas-etalage, Lange Hezelstraat 72 (PGNC 28/3/1902)
In 1899 verhuist van der Waarden naar het Kelfkensbos.
Wél is op de Lange Hezelstraat 72 ook in 1902 de “Paasch-Etalage” te bezichtigen, wanneer de Gebrs. van Oppenraary hier hun slagerij hebben.
Hulsteijn
Lange Hezelstraat 45 en 47
Het pand van de firma H. van Hulsteijn, Handel in Kruidenierswaren, Lange Hezelstraat 47, 1895 (F19155 RAN)
Van Hulsteijn is opgericht in 1813 (advertentie PGNC 29/8/1928, zie hieronder). Het is nog onbekend of de winkel altijd op de Lange Hezelstraat 47 heeft gezeten.
Zie ook de foto F19154 RAN, waarbij waarschijnlijk (de familie?) Hulsteijn zelf staat afgebeeld voor de winkelopening.
Het pand van de firma H. van Hulsteijn, Lange Hezelstraat 45-47, ongeveer 1930 (F19200 RAN)
Op de foto hierboven staat de winkel rond 1930 (foto datering RAN) afgebeeld: dan is inmiddels nummer 45 bij de winkel getrokken.
Op 30 augustus 1928 verhuist de winkel naar Bijleveldsingel 84 (
Verhuizing van Hulsteijn naar Bijleveldsingel 84, hoek Wilhelminasingel (PGNC 29/8/1928)
Hoedenwinkel Leo Giesen
Gezien vanaf het kruispunt Houtstraat – Lange Hezelstraat, in de richting van de Grote Markt, met links Firma Leo Giesen, 1925 (F34007 RAN)
In De Gelderlander 21/2/1897 kondigt Leo Giesen aan dat hij “Hoeden en Petten Magazijn Stikke Hezelstraat 46 Heden heropend” is.
Schildering Geert van Woutrappen
Schildering Geert van Woutrappen (maart 2026)
November 2024 nam het Literaire Baken van Nijmegen contact op met Gemeente Nijmegen om een nieuw literair baken te maken bij de Geert van Woutrappen. De gevel werd regelmatig beklad met graffiti, dusdanig dat de muur regelmatig in het nieuws komt en 1 van 6 “meest opmerkelijke hotspots in Nijmegen” wordt genoemd in de “Evaluatie 2024 Meldpunt Graffiti“. De andere 5 zijn overigens:
Hema gevel (binnenstad)
Tunnel bij de Anac (Energieweg
Veerpoorttrappen (binnenstad)
Doorgang Houthof bij de blonde Pater (binnenstad)
Hezelpoorttunnel, kunstwerk van Linda de Gaper (Nijmegen-West)
“Voor de gevel Geert van Woutrappen en doorgang Houthof zijn initiatieven opgestart, die in 2025 verder worden uitgewerkt.” Wanneer de schildering exact is gemaakt, is mij nog niet bekend.
In de evaluatie staat een ontwerp. Een aantal opvallende verschillen met het uiteindelijke werk zijn:
Op het ontwerp is ook de Kruittoren te zien, de Stevenskerk staat naar links
De noordkant van de straat waar tot 1944 de Sint-Augustinuskerk stond, 156 (Jeroen van Lith via D1027 RAN CC0)
De Houtstraat is een van de straten die bij het bombardement van 22 februari 1944 het zwaarst werd getroffen. In de jaren 50 volgde de nieuwbouw, waarbij een deel van de oude Houtstraat Plein 1944 werd. Deze straat -en dan met name de zuidkant- wordt gezien als een belangrijk voorbeeld van de wederopbouw architectuur.
Deze kwam tot stand door verschillende architecten: behalve de eenheid in verscheidenheid die deze gevels laten zien, is het tevens een staalkaart van een aantal architecten die veel panden voor de wederopbouw hebben ontworpen.
Het is tegenwoordig een straat met veel eigenzinnige winkels en tevens populair vanwege een aantal bekende café’s.
Deze pagina verzamelt artikelen over de Houtstraat en zal van tijd tot tijd worden aangevuld.
Oudste vermelding
De oudst gevonden vermelding van de Houtstraat is van 1339, maar waarschijnlijk bestond deze straat vanaf de 13e eeuw. Zij volgde oorspronkelijk een natuurlijk dal, en liep vanaf het onderste gedeelte van de Stikke Hezelstraat naar de kruising van de Broerstraat en Pauwelstraat. Mogelijk lag aan de zuidkant de eerste omwalling van Nijmegen (Noviomagus).
Houtstraat: opslagplaatsen voor hout
De naam Houtstraat is daarbij afkomstig van de opslagplaatsen van hout die aan deze straat waren gevestigd, vóór de uitbreiding van de stad. (Teunissen 1933 via Straatnamenregister). “In 1830 dient een gedeelte van de Houtstraat weer het oorspronkelijke doel, doordat timmerman Martinus Emmerik er zijn beroep uitoefent.” (Nijmegen in kaart gebracht 1655-1832 via Straatnamenregister).
Canisius-ziekenhuis
Canisius Ziekenhuis Houtstraat (F91494 RAN)
Een opvallend gebouw in de straat was voor de oorlog het Canisius Ziekenhuis. Nadat zij verhuisd was naar St. Anna, vond er een verbouwing plaats naar een studiecentrum voor de Karmelieten.
Verwoesting bombardement 1944 en wederopbouw
De straat werd tijdens het bombardement van februari 1944 geheel verwoest.
Daarna volgde in de jaren 50 de wederopbouw. De straat wordt wat verlegd en tevens opgehoogd en verbreed. Daarbij werd de lengte van de straat “gehalveerd” door de aanleg van Plein 1944.
Daarbij krijgt, vanaf de Hezelstraten gezien de rechterkant, steeds meer waardering hoe er feitelijk met beperkte middelen een grote verscheidenheid van gebouwen is ontstaan, die toch een eenheid vormen. Daarbij zijn deze gebouwen een soort “staalkaart” van een aantal architecten die een grote bijdrage hebben geleverd aan de wederopbouw.
Eind juni 1944 vindt een belangrijke opening voor de wederopbouw plaats: de flat aan de westzijde van Plein 1944, een gebouw voor 12 winkels en 36 woningen. Dit plein moet een belangrijk centrum voor Nijmegen worden. Rond deze dag gaan 6 van deze 12 winkels open. “Het hart van Nijmegen klopt weer!” Het gebouw is…
Tijdens het bombardement van 1944 werd vrijwel de gehele Houtstraat, waaronder het pand van de Gebr. Tromp verwoest. In 1952 opent ze haar nieuwe zaak, naar het ontwerp van architect Rodenberg. Tegenwoordig zit hier alweer jarenlang Antiquariaat van Hoorn.
Houtstraat 39-41: Een foto uit 1966 met Steenmeyer in het pand (F92045 RAN CC0)
In 1957-1958 ontwerpt J.D.A. Okhuysen een nieuw pand voor J. v. Veggel. Waarschijnlijk is de fotozaak van Steenmeyer echter de eerste gebruiker. Lees meer hier:
Op F92041 RAN is een foto uit 1974 te zien, wanneer het van Dongen’s Reisbureau is.
Houtstraat 39-41 met op dat moment Quetzal in het pand (inmiddels gesloten), juli 2019 (Google Streetview)
Tegenwoordig (november 2024) zit de kringloopwinkel van Terre des Hommes in het pand.
Het eerste nieuwe café in de Houtstraat, architecten Blanksma en Ijsebrands
Houtstraat 43-47
Bestektekening voor de bouw van een Cafe-Restaurant waarboven drie verdiepingswoningen aan de Houtstraat te Nijmegen, Architecten C. Blanksma en C.J. Ijsebrands, datum tekening 20-1-1950 (D12.409868)
In 1950 ontwerpen de architecten Blanksma en IJsebrands een café-restaurant met bovenwoningen. Uit een andere bouwtekening D12.409874 blijkt de heer Smits de opdrachtgever te zijn.
“Het eerste nieuwe café in de Houtstraat
De heer F. Smits heeft zijn doel bereikt om voor de feestdagen zijn nieuwe café aan de Houtstraat te openen, een resultaat waar voor hij dag en nacht in touw is geweest. Zijn moeite is beloond. Vrijdagmiddag werden vele bloemen van collega’s en vrienden in het nieuwe pand gedragen, dat nog aan alle kanten ruikt van nieuwigheid.
Trots nam de heer Smits voor het eerst, sinds 22 Februari 1944 tijdens het zware bombardement zijn café werd verwoest, weer in zijn eigen zaak de felicitaties in ontvangst, gelukwensen, die zeker op hun plaats zijn, daar het nieuwe pand er zijn mag. Een ruim café met rechts, wanneer men binnen komt, een keurige bar en achterin op een verhoging een ruime dansvloer zal in de toekomst aan heel wat vermoeide dorstenden of dorstende dansenden een onderkomen bieden. Vanaf September van het vorig jaar werkte aannemer Gebr. Detmers uit Nijmegen de plannen van het architectenbureau C.J. Ijsebrands en C. Blanksma uit en bouwde dit 8 meter breed en 27 meter diep pand; dat weer een gevel meer schenkt aan de zich langzaam herstellende binnenstad (Nijmeegsch dagblad, 30-4-1951)
Op F1469 is een mooie foto uit 1955 te zien. Dan zijn er nog lege gaten te zien in de Houtstraat; het pand van Smits staat in het midden en is te herkennen aan het schuine dak.
Bij het RAN zijn de volgende foto’s gevonden:
januari 1957 wanneer het Café Bar en Dancing Maxim is: F92047
Na de nodige wisselingen van café’s zit momenteel (november 2024) alweer een aantal jaren het bijzondere café de Wunderkammer in het pand. Haar inrichting is geïnspireerd op een 19e-eeuws rariteitenkabinet.
Houtstraat 43-47 met in juli 2019 de Wunderkammer in het pand. Ook in november 2024 zit dit café nog in dit pand (Google Streetview)
Houtstraat 49
Bestektekening Winkel met Bovenwoning en Garage a/d Houtstraat en Achter de Carmel te Nijmegen, Architectenbureau C. Blanksma, datum tekening 2-8-1957 (D12.429586)
In 1957 ontwerpt C. Blanksma het pand aan de Houtstraat 49. Hij had samen met IJsebrands ook Houtstraat 43-47 ontworpen. In stijl sluit het aan bij nummer 51.s
Advertentie opening Woerdman op Houtstraat 49 ( Nijmeegsch dagblad, 15-6-1959)
In januari 1956 had Adriaan Woerdman “de Verfspecialist” zijn zaak geopend op Houtstraat 44 (De Gelderlander 28/1/1956)
In 1967 vindt de eerste doorbraak plaats tussen 49 en 51 voor de samenvoeging van de twee winkel. Hiervoor wordt een stuk muur verwijderd. In het bouwdossier zijn de berekeningen van J.L. Croes, adviseur staal- betonconstructies, gevonden van deze doorbraak. Daarvoor is H. Moed te Lent de opdrachtgever, waarbij op bouwtekening D12.464596 het adres Houtstraat 30 wordt genoemd (D12.464597 noemt het zelfs verbouwing “a/d Houtstraat 30”: een vergissing of betreft het een hernummering?).
Ook in 1971 vindt een doorbraak plaats, nu aan de voorkant (D12.482337). De opdrachtgever is N.V. Aannemingsbedrijf Moed, Griftdijk Zuid 87 Lent. In ieder geval was H. Moed de opdrachtgever voor het ontwerp van nummer 51: het is onduidelijk of Moed alleen de aannemer is, of ook de opdrachtgever voor de bouw/eigenaar van het gebouw is geweest.
Zus & Zo
Houtstraat 49 en 51, op dat moment Zus & Zo, juli 2019 (Google Streetview)
In 2001 wordt de winkel verder verbouwd voor Zus & Zo (D12.707120). Daarbij wordt de muur tussen de panden 49 en 51 verder verwijderd. De opdrachtgever is Projectontwikkeling G.J. Moed B.V., Dick Pouderoyen is de architect.
Houtstraat 51 (huidig)
Herbouwen v.e. Pand op een terrein a/d Houtstraat en aan Achter de Carmel te Nijmegen, Opdrachtgever de Weled. Heer H. Moed Griftdijk 87 2 te Lent, Arch. Bureau: Goorhuis-Meihuizen, datum dossier 27-3-1957 (D16.426727)
Het architectenbureau Goorhuis en Meihuizen ontwierp het pand aan de Houtstraat 51 voor H. Moed in 1957.
Een foto uit 1957 van het pand in aanbouw is te zien op: GN4889 RAN.
Opening de Pauw op Houtstraat 49 ( Nijmeegsch dagblad, 22-2-1957)
In haar openingsadvertentie heeft de Pauw nog nummer 49, waarschijnlijk betreft het een hernummering (hoewel het niet uitgesloten is dat de Pauw (ook) op het huidige 49 heeft gezeten of dat ze mogelijk naar de buren zijn verhuisd).
Op F92046 is een foto van de Pauw uit 1966 te zien.
Op een foto uit 1957 is nog net rechts het pand van Koets & Sonneveld te zien: GN4889 RAN. En een foto op 25/7/1979 waarbij Koets & Sonneveld -afgaande op de aanplakbiljetten- haar opheffingsuitverkoop heeft op F14712.
Houtstraat 55 (november 2024)
Café Peters
Café J.J. Peters & Slijterij geopend op 14/3/1952, het eerste bij de wederopbouw gereed gekomen woon-winkelpand aan de noordzijde van de Houtstraat. (nr. 60-62), 1958 (F92044 RAN CCO)
In 1955 ontwerpt Okhuijsen het pand aan Plein 1944, op de hoek Houtstraat-Augustijnenstraat. De opdrachtgever is J. van Veggel sr., waarbij de aannemer de firma van der Velden en Sleenhof uit Wijchen is
Dames- en Heerenkapsalon W.C.G. Münchau. Interieur. Op de achtergrond, rechts, leerling-(toneel)kapper/grimeur Jo (Johannes Jacobus) Heisen (14/06/1915 – 14/07/1992), 1934 (F87402 RAN) Architect van de verbouwing is de Haas
Architect de Haas maakte het ontwerp voor de Dames- en Heerenkapsalon W.C.G. Münchau op Houtstraat 10 in 1934. Tijdens het bombardement van 1944 werd de kapsalon verwoest.
Houtstraat vanaf Plein 1944 in de richting van de Ganzenheuvel ; in het midden de Centrum Bioscoop, 1984 (Ber van Haren via KN13397-32 RAN CC0 Auteursrechthouder Gemeente Nijmegen)
Een mooie foto gedateerd uit 1955 is te zien op F12336 RAN. De Beurs is het tweede gebouw links, tegenwoordig alweer jarenlang café Samson. Naast het café is men nog met de bouw bezig. Op GN3182 RAN, gedateerd op 1956, is de open plek inmiddels volgebouwd.
“Café “De Beurs” in de Houtstraat heropend
Het stadscentrum is weer een fraai pand rijker geworden in het café “De Beurs”, dat in de Houtstraat nummer 4 geëxploiteerd wordt door de heer K. Koenen. Bouw en inrichting getuigen van een goede smaak, waardoor met sobere middelen een uitstekend resultaat tot stand werd gebracht. De betimmering, uitgevoerd door de firma Emans uit Milsbeek vindt zijn hoogtepunt in een uiterst moderne bar van gave lijn met daarachter een volkomen aangepast buffet, alles in een lichte tint gehouden. Een handig snufje hierbij is een electrische klok, die behalve een waarschuwing voor late café-bezoekers tevens een kalender is. Ook de verlichting is modern, hoewel hier niet met T.L.-buizen werd gewerkt, maar met schalen, die hun lucht zowel direct als indirect verspreiden. Het pand werd in opdracht van de wed. H.L. Esmeyer ontworpen door de architecten H. ten Velde en Hermsen te Nijmegen en aangenomen door de firma Detmers, eveneens uit onze stad.
Met de her-opening van dit reeds 40 jaar bestaande café heeft de heer Koenen zijn noodpand aan de Stieltjesstraat na een verblijf van 8 jaar verlaten. Op 18 September 1944 werd zijn zaak aan de Burchtstraat nl. tijdens de slag om Nijmegen een prooi der vlammen. De zakenwereld is intussen weer een bedrijf rijker en de nog steeds gapende ruimte in de binnenstad is weer een klein stukje verder teruggedrongen.” (De Gelderlander 24/12/1953)
Bakkerij van Leeuwen
“Broodbakkerij.
De welbekende brood- en koekbakkerij van den heer J.C. van Leeuwen is verplaatst uit de Lange Hezelstraat naar het nieuw gebouwde pand Houtstraat 53. Dit perceel, dat de straat werkelijk tot sieraad strekt, is kort geleden geheel nieuw opgetrokken naar de plannen en onder leiding van den bouwkundige den heer G. Buskens en is geheel voor de bakkerij ingericht.
Onder den netbetimmerden winkel, waarvan het schilderwerk geleverd werd door den heer F.D. Teeuwissen, ligt een ruime kelder tot berging van het meel met gemakkelijke gelegenheid om er dit van de straatzijde in te brengen.
Achter in het huis is de bakkerij, naar de nieuwste eischen des tijds voorzien met een dubbelen heete-luchtoven, nieuwe broodmachine en ijzeren troggen uit de bekende fabriek van Canors{?) te Ravestein.
Het ligt voor de hand dat, dank deze geheel nieuwe inrichting, de van ouds bekende bakkerij van den heer Van Leeuwen nog beter dan tot dusver in staat zal zijn, haar talrijke clientѐle te bevredigen.” (De Gelderlander 7/2/1904)
Een aantal gevonden foto’s van de Houtstraat
St. Nicolaas-etalage van bakkerij Piet Joosten (Installatie J.A. Paijens-AEG). Reproductie uit: Gebruikt Electriciteit! Reclame uitgave der Gemeente-Electriciteitswerken te Nijmegen, eerste serie no. 2 ‘Onze Winkels’, Nijmegen 1910, Houtstraat 22, 1909 (P.H. Kouw via F47564 RAN)Bakkerij Van Meegen, Houtstraat 51, 1930-1935 (F63377 RAN)
Reclamekaart van de banketbakker P.Th. Vis met op de achterkant van de kaart de waren. Uiterst rechts de vishandel Overmeer, 1903 (dr Jan Brinkhoff via D274 RAN CC0)
Interieur snackbar Piccadilly. Opdrachtgever G. J. Th. van Leeuwen en gebouwd september 1955, 1955 (Foto Grijpink via F86681 RAN CCBYSA)
Een architect … opdracht heeft een winkelde voor een … zaak te ontwerpen, moet rekening houden met het karakteristieke van handel en bedrijf, dat er in tot verdere ontwikkeling moet komen. De heer Elbers, architect heeft dat begrepen en uitgevoerd, ook met de inrichting van den nieuwen winkel voor dezen zaadhandel van de firma Lahey en Fliervoet in de Houtstraat.
De vroegere houthandel van de firma Emmerik was niet meer op zijn plaats in de Houtstraat. Het breede pand is nu verbouwd tot een modernen winkel, een fleurig en levendig interieur, dat zomer en winter doet denken aan groen, bloemen en planten. De tint van de natuur zit op de muren, er loopt leven door heel den winkel, waar het leven ligt en wacht op ontkiemen in de duizenden bollen en zaden.
De heer Elbers liet door den heer de Wit, aannemer te Beek een frisch winkelpand bouwen en vond voor verdere uitvoering een goeden medewerker in den schilder Jansen, die aan wand en schappen een kleurentoon gaf, welke natuurlijk past in dit ruime pand.
De firma Smits en Ruiter zorgde bovendien voor een royale en toch uiterlijk sobere verlichting.
Van buiten is de zaak ruim, met twee groote etalages en binnen biedt de firma een keuze aan zaden, bollen, veevoederartikelen, tuinbouwbenoodigdheden in een variatie welke voor een uitgestrekt tuinbouwgebied als er ligt tusschen Maas en Waal wel gewenscht is.
Het interieur is frisch, vroolijk en overzichtelijk.
Achter de winkelruimte liggen nog … groote pakhuizen, waar men binnen komt door een aparte inrijpoort.
Geen tuinbouwer zal nu geen voldoende keuze meer kunnen vinden.” (De Gelderlander 14/10/1930)
Houtstraat 75 (voor de oorlog)
Hieronder staan de reeds gevonden bedrijven op het vooroorlogse adres Houtstraat 75 weergegeven.
1923: Het Brokkenhuis
Opening van “Liefdewerk het Brokkenhuis ten algemeene Nutte” een warenhuis in tweede hands goederen opgezet door de Bond van grote (veelal arme) Gezinnen in een nieuw pand in de Houtstraat naast de Victoria bioscoop. Voorheen was het Brokkenhuis gevestigd in kelders onder de St. Augustinuskerk, Houtstraat 75, 4-5-1923 (Katholieke Illustratie via F9255 RAN)
“Nijmeegsch Liefdewerk
Het Brokkenhuis.
Het is een lange titel: “Nijmeegsch Liefdewerk “Het Brokkenhuis” ten algemeene nutte, gesticht door den Nijm. R.K. Bond van Groote Gezinnen.
Daarmee is dan tegelijkertijd ’t hoofddoel van het NIjmeegsche Brokkenhuis aangegeven, waarvan de geheele winst komt ten bate van arme, kinderrijke gezinnen.
Deze voornamelijk filantropische instelling, in het leven geroepen, om arme gezinnen langs maatschappelijken weg aan kleeding en meubels te helpen, is nu ruim twee-en-een-half jaar geleden op bescheiden voet begonnen in de z.g.n. “catacomben” van de St. Augustijnenkerk waar vroeger de R.K. Militairen-Vereeniging gedeeltelijk was ingericht.
Het Brokkenhuis breidde zich daar steeds uit en mocht in zoo groote belangstelling van het koopend publiek verheugen, dat naar uitbreiding van het Brokkenhuis moest worden uitgezien.
Advertentie Het Brokkenhuis (De Gelderlander 28-5-1930)
Het bestuur van het Brokkenhuis zag dus naar nieuwe huisvesting uit en slaagde er in midden in de oude stad een stuk bouwterrein te koopen, waar nu een nieuw brokkenhuis verrees.
In de Houtstraat no. 75, een der drukste winkelstraten der stad, werd het nieuwe huis gebouwd naar ontwerp van den heer J.J. Janssen, bouwkundige alhier.
Eenvoud, degelijkheid en doelmatigheid waren eerste eischen van dit brokkenhuis, dat het zonder luxe en decoratief vertoon best stellen kan. Dat begreep de bouwmeester en hij liet er een practisch, aan het doel volkomen beantwoordend winkelhuis plaatsen met een verdieping. Twee ruime winkelruimten, naast den middeningang, gaven aan het brokkenhuis toch nog iets levendigs en aantrekkelijks, temeer wijl de directeur, de heer M.H. Jansen, in deze etalageruimte de aardigste meubels en goederen kan exposeeren, welke in voorraad en ten verkoop zijn. En dit geschiedt dan ook bij de officieele opening morgen.
Binnen valt oogenblikkelijk op dat daar gewoekerd is met de ruimte, zoowel beneden als boven op de balustrade.
Groote schappen, toonbanken en dubbele open winkelkasten zijn er geplaatst, om maar zooveel mogelijk goederen te kunnen plaatsen.
De indeeling van den winkel is tegelijk zoo practisch mogelijk gehouden.
Links van den ingang bevindt zich de afdeeling van gegeven artikelen, vooral lijfgoederen, huishoudelijke artikelen, schoeisel en ook eenvoudige sierselen voor de woonkamer.
Op de acht meter lange toonbank, met daaronder aangebrachte laden, kunnen de ingekomen goederen makkelijk geborgen worden- aan het einde van deze afdeeling bevindt zich een klein kantoortje.
Rechts van den ingang zijn de afdeelingen voor gekochte goederen, -vooral ook weer lijfgoederen, betere vloerkleeden, matten, boeken, enz.
Midden tusschen beide afdeelingen staan dan de open winkelkasten, waarin links de open winkelkasten, waarin links de kleedingstukken voor vrouwen, rechts kleeding voor mannen te bezichtigen en te koopen is. Aan het einde der zaal bevindt zich tevens nog een sorteerzaal, waar tegelijk seizoensartikelen worden opgeborgen.
De geheele winkel beslaat een oppervlakte van 180 vierkante meter en heeft bovendien nog een balustrade. In het vierkant gemeten, van 64 meter lengte.
Op de bovenafdeeling zijn geplaatst de betere en grootere meubels.
Achter den winkel is nog een kleine werkplaats voor reparatie van goederen en daarachter nog weer een open plaatsje, waar goederen kunnen gesorteerd en gereinigd worden in de open lucht.
Langs het Brokkenhuis gaat er naar de straat een open gang. Bedoeling van de directie is nu, dat het koopend publiek door den hoofdingang den winkel betreedt en deze langs den zij-ingang- over genoemde open gang- weer verlaat. Deze maatregel is vooral getroffen als eene van controle.
Wat men al zoo vinden kan in het Brokkenhuis?
Afgedankte kleeding, kousen, schoenen, hoeden, huisraad, beddegoed, vloerzeil, gordijnen, verwarmings- en verlichtingsartikelen, boeken (geen oud papier); verder allerlei courante en incourante goederen, flesschen, metalen, lompen, enz.
De directie koop à contant tegen redelijken prijs, meubelen, kleederen, tapijten en andere goederen van waarde, welke men moeilijk kan wegschenken, om deze in “Het Brokkenhuis” te verkoopen, tot dekking der exploitatiekosten van dit Liefdewerk.
De directie verkoopt aan een ieder, uit elken stand, -op kosteloos verkregen lijfgoederen worden kortingen verleend en wel op behoeftekaart 80 PCt. (mot zoo mogelijk nog teruggaaf der betaalde 20 pCt.), op contributiekaart 50 pCt. Zonder kaart 40 pCt. -Alle andere goederen en voorwerpen, meubelen, enz. worden tegen matige, doch vaste prijzen verkocht.
Opvallend is, dat de kwaliteit van veel te verkoopen goederen aanmerkelijk vertbeterd is, zoodat ook goed gesitueerden daar een of het ander zouden kunnen betrekken- al was het alleen maar om het goede doel van het Brokkenhuis te steunen.
Morgen wordt het Brokkenhuis officieel geopend.
Tot de openingsreceptie van 2 tot 3 uur worden door het bestuur in ’t bizonder de geestelijke en burgelijke autoriteiten, bestuurderen van liefdadige en sociale instellingen, uitgenoodigd.
Van 3 tot ’s avonds 8 uur zal de zaal voor het volwassen publiek te bezichtigen zijn waarbij vooral heeren en dames-leden en weldoeners worden uitgenoodigd, ook al hebben deze geen kaart ontvangen.
Zaterdagmiddag om 2½ uur begint de verkoop en zoo vervolgens iedere werkdag.” (De Gelderlander 3/5/1923)
In de De Gelderlander 3/12/1932 adverteert het Brokkenhuis met “De laatste ronde. Deze week moet ons huis leeg. Profiteert nog voor St. Nicolaas van de spotprijzen in het Brokkenhuis.”
“Wonder” van firma Kersten
1933
In januari 1933 opent “Wonder” van firma Kersten. Dit is haar derde zaak in onder andere electrische artikelen, lampekappen en rijwielonderdelen. (PGNC 28/1/1933) Zij zal er echter maar enkele maanden in hebben gezeten.
De Faam
1933
“Opening De Faam.
Morgen wordt in het vroegere Brokkenhuis aan de Houtstraat No. 75 het nieuwe manufacturenmagazijn “De Faam” geopend. De exploitant dient zijn zaak als een sterk concurreerend bedrijf zoowel in prijzen als in kwaliteiten.
In de groote magazijnen liggen heele partijen manufacturen opgestapeld, de voorraad van practische artikelen lijkt wel onuitputtelijk.
Wij verwijzen naar de bon in deze courant, waarbij wordt aangekondigd dat koopers in aanmerking komen voor verschillende premies.” (De Gelderlander 16/11/1933)
Advertentie Manufacturen Magazijn de Faam Houtstraat (De Gelderlander 13-12-1933)
Het kapitale winkelhuis in de Houtstraat No.75 is gedurende den laatsten tijd verbouwd tot een ruim café-biljart-cabaret Schilder.
Deze nieuwe inrichting is hedenmiddag geopend.
Het interieur is ruim en tegelijk aantrekkelijk. Midden in de gelagkamer is een gelegenheid tot dansen. Een bekend Nijmeegsch Cabaretgezelschap dat ook op het gebied van moderne songs zijn sporen verdiend heeft, zal tijdens de kermisdagen optreden.” (De Gelderlander 1/10/1937)
In ieder geval is het eind 1940 Café Dancing Modern:
Cafe Dancing Modern Houtstraat 75 (De Gelderlander 31-12-1940)
City Bioscoop Theater
“City Bioscooptheater
Gisteravond is het City-Bioscoop-Theater in de Houtstraat officieel geopend.
Vele genoodigden, waaronder leden van de gemeentelijke Keurings-Commissie woonden de openingsvoorstelling bij.
In de hall pronkten groote bloemen-tuilen- ook naast het filmdoek stonden prachtige bloemenmanden.
Toen het Theater, vooral op de hoogere rangen was volgeloopen, sprak een der leden van de directie een hartelijk openingswoord en dankten allen, die de voltooiïng van het Theater binnen zoo’n korten tijd hadden mogelijk gemaakt en dankte ook de Keurings-Commissie voor haar medewerking.
Het City-Bioscoop-Theater wil zijn een volkstheater, dat nochtans op goed peil staat en goede films -juist populaire films- wil geven.
Het openingsprogram was wel goed verzorgd.
Na een rijk Polygoon-nieuws journal, een aardige teekenfilm, volgden twee dramatische films: De blonde Engel en Het lied uit het verleden, twee films gebouwd op scenarios, gegrepen uit het volle leven van den dag en de hoogere kunstwereld.
Beide films waren toelaatbaar voor volwassenen.” (De Gelderlander 29/11/1935)
Manchester House
“Manchester House.
Hedenmorgen is het nieuwe Manchester-House in de Houtstraat geopend.
Het oude is geheel tegen den grond geworpen, het nieuwe kwam op dezelfde plaats, als een verbetering voor straat en zaak.
De Houtstraat verkeert in ontwikkeling tot een der beste winkelwijken, de smalle doorgang wordt met iederen nieuwen verbouw breeder en als de rooilijn, waarop het Manchester House nu staat, eenmaal geheel is doorgetrokken tot de Hezelstraat toe, is aan de groote, dringende verkeerseisch voldaan.
De architect, de heer Offermans heeft een typischen gevel aan het Manchester House gegeven- en iets opvallends, iets karakteristieks in die pui. En als het de bedoeling van den bouwmeester geweest is, om direct de aandacht van den man in de straat te vestigen op Manchester House, dan is hij geslaagd.
Er zit iets schilderachtigs in dezen bouw, levendig in tint en passend in de Houtstraat, waar men hier een niet te hoogen gevel mocht optrekken en de architect een breed vak te vullen had. De typische raampjes staan levendig in een gevel.
De aannemer, de heer Th. Thunnissen, voerde het werk correct uit, de schildersfirma Kaak schilderde alles op in kleuren passende in stijl en bij de betimmering welke uitgevoerd werd door de firma Lemmens-Gerritsen. De electrische verlichting is aangelegd door de firma Nannings.
De winkel, met twee breede diepe dragers, en ruim en practisch ingericht, biedt een gemakkelijk overzicht op de groote verscheidenheid van goederen, welke hier in voorraad gehouden worden.
Het Manchester House, van de heer Gebr. Classen is een speciale zaak in kousen, tricot ondergoederen, stukgoederen als katoen, flanel en verder stop- en breiwol, molton dekens enz.
Een schat van bloemen verlevendigde bij de officieele opening het interieur van het Manchester House.” (De Gelderlander 25/9/1926)
Café J.J. Peters & Slijterij geopend op 14/3/1952, het eerste bij de wederopbouw gereed gekomen woon-winkelpand aan de noordzijde van de Houtstraat. (nr. 60-62), 1958 (F92044 RAN CCO)
In maart 1952 opent J. Peters zijn nieuwe café op Houtstraat 62. Het was het pand dat gereedkwam aan de noordkant van de Houtstraat.
Zijn zaak op de Zeigelbaan was in 1944 verwoest en daarna had Peters een tocht door de stad gemaakt: de Waalkade, een woning aan de Graafseweg en daarna in de Stephanusstraat.
De architect was J.H. Fokker en de aannemer W. v.d. Water. “Het resultaat is een inrichting die aan haar doel volkomen beantwoord en waar de stamgasten zich thuis zullen voelen en waar de gaande en komende man op een prettige en goede ontvangs kan rekenen van ’t jonge echtpaar en de fam. Peters.”
Dezelfde dag opende de Gebr. Tromp eveneens hun zaak in de Houtstraat. (De Gelderlander 15/3/1952)
City Bar
Wanneer Jo Samson het café in 1957, krijgt ze een grote bekendheid onder de naam City Bar. Er komen veel soorten mensen en het café is een bekend “kantoor” voor kunstenaars, journalisten van de Gelderlander en politici. Ad Lansink schreef hierover in 2009 een prachtig stuk ter gelegenheid van de 75-ste verjaardag van Jo Samson.
De Blonde Pater
Houtstraat 62, Juli 2019 (Google Streetview)
In 1988 verkocht Jo Samson zijn café en werd het de Blonde Pater. Haar site begint met:
“In 1988 kochten Louis en ik café de City Bar aan de Houtstraat in Nijmegen van Jo Samson. Het was een donkerbruin cafeetje met 5 tafeltjes en een clientèle van journalisten en kunstenaars. We knapten het op met een likje lichte verf om het opener en toegankelijker te maken voor publiek overdag en doopten het om tot “de Blonde Pater”. We woonden boven de zaak en gebruikten ons eigen kleine keukentje om wat broodjes en hapjes te kunnen verkopen.”
Het is een “aandachtspand” op de gemeentelijke monumentenlijst
Maison Francois is de winkel in het smalle gebouw aan Bisschop Hamerstraat, links naast het grote pand op de hoek Bisschop Hamerstraat/In de Betouwstraat. Boven de winkel is “Francois” te lezen, 1959 (Fotopersbureau Gelderland via F11632 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
In 1956 is begonnen met de herbouw van de panden al “Een van de laatste open plekken in deze sector van het stadscentrum.” Daarbij zullen 2 winkels worden gebouwd: 1 aan de Bisschop Hamerstraat en 1 aan In de Betouwstraat.
Dat van de Bisschop Hamerstraat betreft de herensalon en parfumeriezaak “Maison Francois” van Frans Heijmen. Deze had “aan het begin van de Graafseweg” gezeten en was verwoest in september 1944. Daarop had Heijmen zijn noodwinkel in de Bisschop Hamerstraat gehad.
Het ontwerp voor de nieuwbouw is van het architectenbureau D. en P. Benning. Het gebouw heeft een diepte van 28 meter en 3 verdiepingen. “Ter weerzijden van de ingang komen twee etalages en achter de winkel wordt de grote herensalon ingericht. Ter weerzijden van de ingang komen twee etalages en achter de winkel wordt de grote herensalon ingericht. De eerste etage wordt zodanig gebouwd, dat daarop in de toekomst nog een damessalon kan komen.” De aannemer is van Heusden. Bij de bouwtekening (D12. 424441) blijkt de opdrachtgever Vroom en Dreesmann Nijmegen N.V. te zijn.
In ieder geval zit Francois in 1988 nog steeds in het pand (zie foto hieronder).
De genoemde bouwtekening en de bovenstaande foto uit 1959 laat, vergeleken met de situatie in 1988 en de tegenwoordige situatie (zie hieronder) zien dat het gebouw in de loop der jaren aanmerkelijk is verbouwd.
Een foto van Bisschop Hamerstraat 2-8, 1/5/1988 (Anton van Roekel via F18215 RAN CCBYSA)
Bron:
De Gelderlander 19/5/1956
Bisschop Hamerstraat 4 augustus 2023 Google Streetview
Mariken op haar oude plaats op de Grote Markt, 1995 (Gemeente Nijmegen Afd. Reprografie via F62908 RAN CC0)
Het beeld van Mariken is een van de meest iconische gezichten van Nijmegen. Het werd gemaakt door Vera Tummers-van Hasselt en onthuld op 15 november 1957. Zij had in 1953 een uitvoering van het wagenspel gezien en zich afgevraagd waarom er geen beeld van Mariken was. Dit beeld kwam er, een geschenk van Vroom & Dreesmann.
Over het beeld
Iconischer dan dit krijg je eigenlijk niet: Mariken met op de achtergrond de St. Stevenskerk; Gezien richting westen met beeld van Mariken op de voorgrond.Trapgevels en Kerkboog, 1957 (dr. Jan Brinkhoff via D199 RAN CC0 Auteursrechthouder RAN)
Het beeld laat Mariken van Nieumeghen zien. Zij heeft 7 jaar een losbandig leven met Moenen, de duivel, in Antwerpen geleid en nu is ze terug in Nijmegen. Daar ziet zij het wagenspel “Masscheroen”. In dit stuk vraagt Masscheroen, een onderduivel, aan God waarom Hij de mensen vergeeft. Uit het stuk wordt het haar duidelijk dat iedereen vergeving kan krijgen van zijn zonden. Hierop krijgt Mariken berouw en het beeld laat juist het moment van haar inkeer zien.
Wagenspel
Gezicht vanuit de Grote Markt richting Burchtstraat , met rechts het beeld van Mariken van Nieumeghen ; links de Barbershop; Chinees Restaurant Nanking en het Schaefer Hotel.
Het beeld van Mariken werd in 1957 ontworpen en gemaakt door de beeldhouwster Vera van Hasselt.
Het beeld stond aanvankelijk bij de terrassen tegenover de oude V&D, op een gedeelte dat toen nog verhoogd was (zoals zichtbaar op de foto).
Na de reconstructie van de Grote Markt verhuisde Mariken naar de huidige plaats tegenover de Kerkboog en kreeg een sokkel, 1977 (Jan Cloosterman via F14250 RAN CCBYSA)
Daarbij gaf men de opdracht aan Vera Tummers- van Hasselt, voor wie het haar eerste grote opdracht was. Van Hasselt had in 1953 de opvoering op de Grote Markt gezien van de Mariken. Dit toneelstuk werd uitgevoerd om de restauratie van de Sint Steventoren te vieren. Daarop maakte ze een klein beeldje van Mariken. En vroeg ze zich af: waarom is er geen beeld van Mariken op het plein? Te vergelijken met het Peerd van Ome Loeks in Groningen of Zoete Lieve Gerritje in Den Bosch. Ze liet het ontwerp aan Rudi Vroom, van Vroom & Dreesmann, die in de kunstcommissie zat, zien. Daarop gaf Vroom haar de opdracht om het beeld te maken. In 1957 kon het beeld worden onthuld.
Geschenk Vroom en Dreesmann N.V.
Het beeld is een geschenk van Vroom en Dreesmann N.V. aan de stad Nijmegen. KOS: “Het bedrijf wilde op deze wijze haar dank betuigen aan de gemeente ‘voor de zorg en de ontzaglijke moeite die men zich getroostte voor de wederopbouw van de gehavende stad en speciaal voor de objectiviteit en het vele werk dat men over heeft gehad voor het herstel van ons bedrijf’”. De grote winkel van Vroom en Dreesmann was tijdens het bombardement van februari 1944 volledig verwoest. In 1955 had zij haar nieuwe zaak aan de Grote Markt geopend (De Gelderlander 22/3/1955).
Verplaatsing
Mariken op haar nieuwe locatie: Op de voorgrond het beeld Mariken van Nieumeghen, gemaakt in 1957 door Vera Tummers – van Hasselt ; op de achtergrond de HEMA en de V&D, 2005 (Jacques van Dinteren via DF5107 RAN CCBYSA)
Oorspronkelijk stond het beeld aan de noordzijde van de Grote Markt, ter hoogte van de huidige terrassen. Dit gedeelte was op dat moment nog verhoogd.
In het voorjaar van 2001 is het beeld bij de reconstructie van het plein en haar omgeving verplaatst naar de huidige locatie. Kristianne Tummers, haar dochter vertelt in 2019 aan de Gelderlander: “Mijn moeder vond die plek niet ideaal.”
Bij de verplaatsing heeft Mariken een sokkel gekregen. Daarop staan 2 regels:
“Comt nu tot mi ende helpt mi beclaghen, God of die duvel, tes mi alleleens.”
Nadat ze niet bij haar tante in Nijmegen heeft mogen overnachten en is weggestuurd, is ze weer terug op weg naar het huis van haar oom Gijsbert, een priester. In wanhoop vraagt ze om hulp, om het even of het God of de duivel is. De duivel reageert op haar verzoek en verschijnt dan, waar hij zich voorstelt als Moenen.
Bosje bloemen
Mariken van Nieumeghen (15 november 2024)
Kristianne Tummers mocht als 2-jarige het beeld onthullen door het doek van het beeld te trekken. In ieder geval tot 2019 (de datum van het artikel in de Gelderlander) viert Kristianne Tummers op 15 november altijd de verjaardag van Mariken, de datum van de onthulling in 1957. Zij legt dan een bosje bloemen met wat groen uit de tuin. “”Mijn vader heeft me gevraagd om daar elk jaar bij stil te staan. Maar nooit chrysanten, want daar hield mijn moeder niet van.”” Bij de 60ste verjaardag van Mariken probeerde ze M&M’s uit te delen, maar dat was geen succes: ““Iedereen keek naar me of ik de daklozenkrant aan het verkopen was.”“
Val
Omdat tijdelijk plaats te maken voor het Glazen Huis en omdat het gerestaureerd moest worden, werd Mariken in december 2023 verplaatst. Daarbij viel ze uit een takel en raakte slechts licht beschadigd. Onder toeziend oog van onder andere Kristianne, de dochter van Vera van Hasselt en burgemeester Bruls werd in januari 2024 het beeld weer herplaatst.
De Canisiussingel 19H is in 1902 gebouwd door het aannemersbedrijf Gebr. Haspels. Let vooral op het prachtige houtwerk.
St. Canisiussingel 19H
St Canisiussingel 19 H (oktober 2024)
St. Canisiussingel 19H is een Stadsdeelobject (overigens geen verdere omschrijving) van de 19e eeuwse stadsuitbreiding.
Mogelijk betreft 19H een hernummering: wanneer hier in 2014 Dé Woonnotaris.nl gevestigd is, heeft zij een bord met 19C hangen. Bij het hekwerk staat tevens een bord Poelmann van den Broek Advocaten (zie foto Google Streetview hieronder). Op de foto’s van juli 2016 zijn deze bedrijven nog aanwezig, op die van juli 2017 niet meer.
In oktober 2024 is 19C onderdeel van het linker pand 19A t/m C.
De wijziging van het Bestemmingsplan rond 2013: “St. Canisiussingel 21 is (samen met nr. 19h) in 1902 gebouwd door het aannemersbedrijf Gebr. Haspels. Ook door de Gebr. Haspels gebouwd zijn de panden St. Canisiussingel 23, (25) 27, 32 (1910), 36 (1908) en Oranjesingel 39 (1911).”
Sint Canisiussingel 19H, in 2014 19C, juli 2014 (Google Streetview)
Wonen in Nijmegen 
