Tag: Kunstwerken

1968 Gerard van Woutrappen

“Bij Mariken hoort haar belager, Moenen”. Het beeld van Moenen uit 1968 is een cadeau van het Nijmeegs Studenten Corps aan de stad Nijmegen ter gelegenheid van haar 40 jarig bestaan. Het is gemaakt door Piet Killaars.

In 1964 is de het drie dubbel feest in Nijmegen: Zowel de universiteit als het Nijmeegse Studentencorps Carolus Magnus bestaat 40 jaar; en daarnaast wordt het 35-jarige bestaand van sociëteit Roland gevierd.

Cadeau van Nijmeegs Studenten Corps

Het Nijmeegse Studentencorps gaf daarbij de Maastrichtse beeldhouwer Piet Killaars de opdracht om een monument voor de universiteitsstad te ontwerpen. Daarbij respecteerden ze volledig de vrijheid van de kunstenaar, die zelf het onderwerp mocht bepalen. Helaas weet ik niet hoe het Studentencorps bij deze Maastrichtse kunstenaar terecht is gekomen, zeker omdat hij de volledige vrijheid kreeg. “Zelden heeft de Maastrichtse beeldhouwer Piet Killaars zoveel plezier beleefd aan een opdracht”, schrijft De Tijd De Maasbode dan ook op 26 mei 1964.

“Bij Mariken hoort haar belager, Moenen”

Nadat hij een bezoek aan Nijmegen had gebracht, besloot hij de Mariken van Nieumeghen als uitgangspunt te nemen. Mede doordat het beeld in de buurt zou komen te staan van het beeld van Mariken, dat was vervaardigd door Vera van Hasselt. “Bij Mariken”, zo redeneerde beeldhouwer Killaars, “hoort haar belager, duivel Moenen””.

Mariken van Nieumeghen

De “Mariken van Nieumeghen” is een zogenaamd mirakelspel. Kort samengevat verleidt de duivel Mariken met hem mee te gaan naar Antwerpen. Daar aangekomen wonen ze samen en leiden ze een losbandig leven. Mariken komt echter tot inkeer. Moenen probeert haar te vermoorden, maar dit mislukt. Uiteindelijk worden de zonden van Mariken vergeven.

Aan het begin van het stuk woont Mariken bij haar oom, priester Gijsbrecht, in de buurt van Nijmegen. Zij wordt op een dag naar de markt in Nijmegen gestuurd, om bij haar tante te blijven overnachten. De tante stuurt haar echter weg.

Gekrenkt en wanhopig gaat Mariken op weg naar huis. Zij bidt om hulp en in haar wanhoop maakt het haar niet uit of God of de duivel haar al komen helpen. De duivel hoort dit en verschijnt als “Moenen metter eender ooghe, Die wel bekent es met veel goede ghesellen”. Oftewel Moenen met het ene oog; de duivel wordt vaak afgebeeld met een gebrek, zoals een etterende oogbal.

En wat is de betekenis van de naam Moenen?  Moen(en) is een volkse naam voor de duivel, vernoemd naar een in de middeleeuwen gewone jongensnaam Moen. Deze naam is waarschijnlijk een afgeleide van de naam Simo(e)n.

In ieder geval: “is de mans- én duivelnaam Moen(en) voor het dubbelzinnige personage van een duivel die zich achter een menselijk masker verbergt, wel zeer geschikt.” (Mariken van Nieumeghen)

Uit het zicht van Mariken

Killaars maakte vele voorstudies van zowel Moenen met als zonder Mariken en besloot uiteindelijk alleen Moenen weer te geven: een zittende figuur van de duivel, zittend op een zuiltje van 2 meter hoog, “meer horizontaal dan verticaal uitgewerkt”.  Het beeld wordt uitgevoerd in Muschel-kalksteen en zal komen te staan bij de dan nog nieuw te bouwen bij het zuidportaal van de Stevenskerk. In de buurt van Mariken, maar wel uit het zicht. En met de rug gekeerd naar de kerk.

Overhandiging Maquette en daadwerkelijke plaatsing

Een foto van de maquette is te vinden op F45638 RAN. Killaars aan het werk is te zien op een foto uit 1966 F21319. En een foto van het beeld in 1968 staat weergegeven op F45625.

Het Nijmeegs Studenten Corps

Waarschijnlijk was de aanleiding van het uitstel de opheffing van het Nijmeegs Studenten Corps Carolus Magnus (niet te verwarren met de huidige studentenvereniging).

Het overkoepelend orgaan N.S.C.

Het Corps was in 1924 bij het ontstaan van de universiteit opgericht. Na de oorlog fungeerde het N.S.C. als een overkoepelend orgaan voor alle studentenorganisaties en studenten werden automatisch lid van dit Corps. Onder dit N.S.C. vielen ook twee studentenverenigingen: de S.S.N. Roland (die aanvankelijk los van het Corps was opgericht in 1928; de huidige N.S.V. Carolus Magnus ziet dit zelf als de geboorte van haar vereniging) voor de mannelijke studenten en de S.V.N de Meisjes voor de vrouwelijke (opgericht in 1929).

Opheffing N.S.C.

Eind jaren 50 was het aantal studenten en daarmee het aantal gebouwen en verenigingen dat onder het Corps viel sterk gestegen. Sommige studenten hadden geen affiniteit met het Corps en weigerden het verplichte tientje te betalen. De grootste sociëteit, Roland, manifesteerde zich als “de” vertegenwoordiging van mannelijke studenten. Begin jaren 60 werden 3 afzonderlijke disputen erkend; Roland exploiteerde hij eigen sociëteit, terwijl het N.S.C. zelf er geen meer exploiteerde. Het definitieve einde kwam bij de oprichting van de (linkse) landelijke Studentenvakbeweging, welke een Nijmeegs initiatief was, met Unie van Studenten Nijmegen als plaatselijke afdeling in 1963 als belangbehartiger van de Nijmeegse studenten. In het studiejaar 1965-1966 werd het Nijmeegs Studenten Corps omgevormd tot de Unie van Studenten Nijmegen, waardoor de N.S.C. ten einde was gekomen.

Piet Killlaars

Het beeld is gemaakt door beeldhouwer Piet Wilhelmus Killaars (Tegelen, 17 oktober 1922 – Maastricht, 8 februari 2015). In 1939 ging hij werken bij de nieuwe kunstnijverheidsafdeling van het keramische bedrijf Russell Tiglia in Tegelen. Daarnaast volgde hij teken- en beeldhouwlessen. In 1941 ging hij studeren aan de Middelbare Kunstnijverheidsschool (het latere Academie Beeldende Kunsten Maastricht) bij Charles Vos. Tot 1943, het jaar waarin hij onderdook. Na de oorlog maakte hij aanvankelijk studiereizen, onder andere naar het buitenland. Daarna vervolgt hij de beeldhouwopleiding aan de Jan van Eyck Academie bij Oscar Jespers, waar hij in 1953 afstudeerde.

Naast beeldhouwer was hij docent:

• 1967-1970: docent ruimtelijke vormgeving aan de Academie voor Beeldende en Bouwende Kunsten in Tilburg
• 1970-1986: docent beeldhouwen aan de Stadsacademie voor Toegepaste Kunsten in Maastricht.

Over het werk van Piet Killaars

Kunst op Straat: “Zijn beelden zijn te typeren als gestileerd abstract. Belangrijke thema’s in zijn werk zijn beweging, energie en groei.”

Wikipedia: “Het werk van Killaars wordt gekenmerkt door de zogenaamde figuratieve geometrie, die teruggrijpt op de onbetwijfelbare wetmatigheden in de natuur.” Wikipedia toont daarbij een aantal foto’s van zijn werk. Hoewel ik geen expert ben, lijkt zijn werk voor 1970 van dat van Moenen, abstraherend, maar het figuratieve nog steeds te herkennen is. In zijn latere werk lijkt het werk abstracter te worden, meer gericht op de genoemde beweging.

Walk of Wisdom

Tot slot is vermeldenswaard dat de Walk of Wisdom begint bij het beeld Mariken en eindigt bij dat van Moenen. Dit is een “moderne pelgrimsroute geïnspireerd door de natuur” van 136 kilometer rondom Nijmegen

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://nl.wikipedia.org/wiki/N.S.V._Carolus_Magnus

Kunst op Straat

De Volkskrant, 13-5-1964

https://nl.wikipedia.org/wiki/Mariken_van_Nieumeghen

https://www.literatuurgeschiedenis.org/teksten/mariken-van-nieumeghen

Raadhuisstraat 2 Centrum

Bij Raadhuisstraat 2 hangt een gevelsteen van “In de Gecroede Botterton”, oftewel In de Gekroonde Boterton. Oorspronkelijk behoorde deze plaquette bij een pand aan de Stikke Hezelstraat, welke in 1944 werd verwoest.

De gevelsteen “In de Gecroede Botterton” heeft daarbij op de “e” een liggend streepje, waarmee in het Latijn vaak een “n” of “m” wordt bedoeld. Tegenwoordig zou het dus waarschijnlijk “In de gekroonde boterton” zijn.

Dat komt overeen met de afbeelding van een ton en daarboven een kroon.

Weer daarboven staat het jaartal 1649. Wat de overige letters en cijfers betekenen lijkt niet duidelijk te zijn.

Hezelstraat

Oorspronkelijk behoorde de gevelsteen bij een pand aan de Stikke Hezelstraat, welke in februari 1944 werd verwoest door het bombardement.

Van Schevichaven: ““Protocollen van 26 Mei 1705 en 20 Nov. 1725 vermelden het huis van oudts genaemd de Boterton, staende aen de Hezelstraet, met nog een kamer van seker huys, staende op St. Stephens Kerckhof;” in 1768 “de Boterton aan het Groote Kerckhoff.” Het huisteeken schijnt dus oorspronkelijk in den gevel van het huis in de Hezelstraat gestaan te hebben. Gysbert van Urmondt, bekend uit “de Plooyerij”, was eigenaar van dit gebouw in 1705.”

Lederhandel Gebr. Daniëls

Lederhandel Fa. Gebr. Daniëls is de laatste gebruiker, voordat het pand in de Stikke Hezelstraat in 1944 wordt verwoest. Bij een uitbreiding in 1940 blijkt dat zij al vanaf 1875 in Nijmegen hun winkel hadden. (PGNC 2/12/1940) De eerste tot nut toe gevonden vermelding op Stikke Hezelstraat 40 is in het Adresboek 1910: dus in ieder geval hadden de Gebr. Daniëls vanaf dat jaar hun winkel op dat adres. Maar mogelijk eerder, doordat er in de loop der tijd hernummeringen hebben plaatsgevonden.

(Overige) Bronnen en verder lezen

Oud-Nijmegen’s straten, markten, pleinen, open ruimten en wandelplaatsen, Herman Diederik Joan Schevichaven, 1896

https://www.noviomagus.nl/gevsten2.htm

Kunst op Straat

1966 Nassausingel, plein voor de Stadsschouwburg Centrum

Met haar handtasje in de hand, haar opgestoken haar en mantel en stola staat de dame klaar om de schouwburg te bezoeken. Het beeld is dan ook de opdracht van de Nijmeegse Stadsschouwburg ter gelegenheid van haar eerste lustrum. Het beeld moest daarbij het uitgaande publiek symboliseren. Pieter d’Hont maakte het beeld in 1966 en is uitgevoerd in brons. Een foto uit 1970-1975 is te vinden op F92589 RAN.

Oorspronkelijk was het idee om onder de foyer van de schouwburg een beeldengalerij te plaatsen, maar dit is nooit uitgevoerd. Op oudere foto’s bij KOS is te zien, hoe de dame, weinig uitnodigend, op dat moment gezelschap heeft van een fietsenrek.

Zijn eigen vrouw

Waarschijnlijk heeft hij zijn eigen, tweede, echtgenote Silvie Kögl als model gebruikt. Soms wordt echter ook een jaargenote van de de opleiding van d’Hont als model verondersteld.

Meerdere dame’s met stola

Dit beeld is echter niet de eerste dame met stola van d’Hont. In 1957 maakte hij een kleinere voorstudie van 59 centimeter, welke 6 keer is uitgevoerd.

Dit beeld is uit 1966 en is het eerste beeld uitgevoerd in brons en op deze grootte. Zie voor afbeeldingen de site van TWM van Berkel en zijn tweede artikel over de Vrouw met stola (2 leuke artikelen, tevens een belangrijke bron).

Andere versies staan onder andere in Amsterdam, Bilthoven en Koog aan de Zoon.

Wikipedia, waar een omvangrijke biografie en lijst van werk is te vinden: “…kwam Pieter onder invloed te staan van een nieuw gezichtspunt in de beeldhouwkunst: het vrijstaande beeld dat niet per se opging in zijn omgeving.”

(Overige) Bronnen en verder lezen

Kunst op straat

Vrouw met stola

Vrouw met stola

https://www.buitenbeeldinbeeld.nl/Zaanstad/dHont.htm