De Kerk van het Heilig Hart, Krayenhofflaan Biezen, 1905 (F67010 RAN)
Kerk van ’t Heilig Hart met klooster en de Rooms Katholieke Meisjesschool en bewaarschool van de Zusters Dominicanessen van Neerbosch, Krayenhofflaan 275 Biezen, 1910-1912 (F78682 RAN)
1955 Priesterkoor H. Hartkerk
1955 Krayenhofflaan
“H. Hartkerk Krayenhofflaan kreeg een nieuw priesterkoor
“Jubilate: Juicht Gode toe, dient de Heer in vreugde”.
Met deze cantate woorden beëindigde in veelstemmige verklanking het koor van de H. Hartkerk een zinrijke en vreugdevolle plechtigheid.
Op 22 Februari 1944 werd de Parochie Krayenhofflaan getroffen, zij het niet zó omvangrijk als sommige andere parochies van Nijmegen, door het brute oorlogsgeweld.
Na het verlies van vele dierbaren moesten de parochianen tevens de ontluistering van hun Godshuis betreuren: Het priesterkoor werd door granaten weggeslagen, de ramen werden vernield.
Elf jaren lang behielp men zich door het weggeslagen koor met een nood.. te dichten, tegen welk onaesthe… geval het grote gebeuren van het gezamenlijke offer wel devoot maar niet tot voldoening stemmend en passend zich kon vertrekken.
Op 22 Februari beleefde de parochie de vreugde een nieuw priesterkoor te hebben. Nu wordt de eredienst een grotere vreugde.
Een plechtige H. mis, opgedragen met alle luister van de solemne Dominicaanse liturgie was de inwijdingsplechtigheid.
Het H. Offer werd opgedragen door de Hoogeerw. Pater Dr. C. Vijverberg O.P. Vicaris Provincialis. Presbyter assistent was pastoor G. Brenninkmeijer O.P. door wiens activiteit dit herstel tot stand kwam.
Als diaken fungeerde de Z.E. Pastoor Beckman O.P. uit Neerbosch, terwijl p. Stevens O.P. Kapelaan der parochie Subdiaken was. De acolythen-functies werden waargenomen door fraters studenten uit het Albertinum. Het versterkte zangkoor van de H. Hart-parochie voerde onder leiding van de heer Theissing op verdienstelijke wijze de vier-stemmige Mis van Perosi uit.
Vele parochianen en menige weldoener woonden de plechtigheid bij terwijl de Hoogeerw. Heer Keken C. van Dijk ook door zijn tegenwoordigheid blijk gaf dit gebeuren in de Krayenhofflaan vreugdevol mee te wilen vieren.
Na het H. Offer, dat de dank aan God vertolkte voor het totstandkomen van deze vernieuwing had in de cantine van het Veilingsgebouw aan de Marialaan een bijeenkomst plaats.
Pastoor Brenninkmeijer bracht eerst in een warm gestemde rede in herinnering de velen, die op 22 Februari 1944 bij het tragische bombardement het leven lieten. Vervolgens bracht hij dank aan zijn voorgangers pater H. Meyer O.P. die gezorgd had, gesecundeerd door wijlen de heer G. Braam, dat de Dienst dank zij een noodvoorziening in het Kerkgebouw kon blijven doorgaan.
Dank bracht spreker eveneens aan de regeringsinstanties, aan de bisschoppelijke bouw-inspectie, aan de begunstigers en weldoeners van de parochie en last but not least bijzonder aan de parochianen, die door hun offervaardigheid medegewerkt hebben dit schone werk tot stand te brengen.
Ook moesten de architect, de heer van Veen, de aannemer, de heer v. Gemert en alle andere uitvoerders en arbeiders een hartelijk woord van dank accepteren.
Een verrassing bracht het moment toen de Hoogeerw. p. Vicarius provincialis een telegram van Z.H. de Paus voorlas, die aan de geestelijkheid, het kerkbestuur, de zusters en alle parochianen en weldoeners Zijn gelukwensen en Zijn Apostolische Zegen schonk.
Na een gezellig samenzijn met de vele gasten werd dit feest besloten.
De architect en de aannemer hebben een fraai werk geschapen.
Het nieuwe priesterkoor heeft in de Absiswand blinde muren om te voorkomen dat gelovigen recht in het licht zien. Het hoofdaltaar komt des te beter uit tegen deze achtergrond in sober neo-gotische, aan de kerk aangepaste stijl.
Het hoofdaltaar, kort voor 1944 tot stand gekomen, heeft het geweld overleefd. In prachtig wit caracatta marmer voldoet het zowel door proporties als door de rijkdom van het materiaal.
Een mooie vloer van traverlijn marmer completeert het geheel. Aan de epistelzijde ligt een nieuwe ruime zusterskapel die door sierlijke, op hardstenen kolommen rustende bogen met het priesterkoor is verbonden. Het geheel hoger gelegen als eertijd, imponeert door zijn nobele stemming waartoe ook het goudgele licht, van opzij vallend door de vensters, veel bijdraagt.
Moge de rustige, forse achterwand binnen een niet al te lange tijd door een geproportioneerd crucifix de verfraaiing krijgen, die ze vraagt. De parochianen van de H. Hartkerk kunnen wij met deze dag gelukwensen.” (De Gelderlander 23/2/1955)
Het door de Nijmeegse architect Charles Estourgie ontworpen R.K. Verenigingsgebouw dat na na grote inspanning van pater P.Fr.P. Cremer O.P. tot stand kwam. Pastoor Jansen repte in zijn openingstoespraak dat de buurt van een rode buurt in een roomse buurt was veranderd. Later werd het gebouw een bioscoop, Asta (1946) en Metro (1969-1972) om uiteindelijk te eindigen als filiaal van de bekende meubelhandel Vissers, waarna de sloop volgde (na 1980)
Inwijding
Grote zaal R.K. Verenigingsgebouw (RAN)
“Gistermiddag” (PGNC 16/8/1908, dus waarschijnlijk zaterdag 15 augustus 1908) vindt de inwijding plaats:
“De Inwijding van het R.K. Vereenigingsgebouw in de Krayenhofflaan.
In tegenwoordigheid van een zeer groot aantal belangstellenden, waarbij wij opmerkten vele paters Dominicanen en andere geestelijken, benevens eenige burgelijke autoriteiten, waaronder de Katholieke Wethouders, de heeren Busser en Vrancken, had gistermiddag de plechtige inwijding plaats van ’t nieuwe naar de plannen van den architect, den heer Estourgie gestichte R.K. Vereenigingsgebouw in de Krayenhofflaan, door den hoogeerw. heer Deken E.A. van Son.
Terstond na afloop van het solemneel Lof, met Veni Creator, in de parochiekerk van ’t H. Hart, had tegen half vijf de inwijding plaats, waarna de zeereerw. pastoor L. Jansen het met bloemen versierden podium betrad, waar het bestuur van ’t nieuwe gebouw reeds plaats had genomen.
Na een kort welkomstwoord dankte Z.eerw. in een kernachtige toespraak den hoogeerw. heer Deken voor den afgebeden zegen op ’t gebouw, waarin ongetwijdeld de geheele parochie zal deelen. Spreker herinnert aan de jarenlange financieele moeilijkheden, die de totstandkoming van dit vereenigingsgebouw en aan het doorzettingsvermogen in deze van zijn voorgangers.
Hij brengt op de eerste plaats dank aan deze stichting, aan Hem toegewijd. Maar naast God dient dank en hulde gebracht te worden aan den onvergetelijken, algemeen bekenden en beminden pater P. Cremer O.P., die -vertrouwende op Gods belofte: “vraagt en ge zult verkrijgen”,- rusteloos heeft gewerkt aan de verwezenlijking van zijn ideaal: een Roomsch Vereenigingsgebouw in de Krayenhofflaan.
Herdenkingssteen R.K. Verenigingsgebouw (RAN)
Jammer, zegt spreker, dat hij thans zijn werk niet kan zien. De gedenksteen door het bestuur in de voorhal van ’t gebouw aangebracht, zal echter aan het verre nageslacht vermelden wat pater Cremer voor zijn vroegere parochianen heeft verricht.
Doch ook aan den tegenwoordigen pastoor van Neerbosch, den Z.E. pater H. Geveling O.P. -den vroegeren rector in deze parochie- wenscht spreker, ook namens het bestuur en de parochianen, een welverdiend woord van dank te brengen, want de grootste giften voor den bouw zijn in hoofdzaak door de handen van pastoor Geveling bijeengebracht. Zij beiden, zegt spreker, hebben de fundamenten gelegd, waarop wij hebben voortgebouwd. (Daverend applaus).
Een woord van dankbare hulde ook aan den bekwamen architect, den heer Estourgi(e), die dor zijn practische plannen, met een betrekkel. Kapitaal ’n even groot als sierlijk en doelmatig gebouw wist daar te stellen, en aan de aannemers, de h.h. Bakker en Beker, die onder harmonische samenwerking met den ijverigen opzichter, den heer C. Verbeeten, op zeer verdienstelijke wijze die plannen uitvoerden.
Spreker wijst vervolgens op den grooten aanwinst met dit parochiaal Vereenigingsgebouw, en brengt in herinnering de minder gunstige reputatie, waarin de Kraaijenhofflaan, 25 jaar geleden, verkeerde.
Zoo ergens, dan was voor deze volkrijke en dikwijls zeer gevaarlijke buitenwijk, naast de in den loop der laatste jaren reeds gestichte Katholieke instellingen voor de jeugd enz., zulk een gebouw zeer noodig. En, Gode zij dank! het is er thans, zoodat men in plaats van een “roode buurt, nu van een “Roomsche buurt” mag spreken. (Daverend applaus).
Men heeft wel eens gezegd, aldus spr., “Pastoor Jansen is te optimistisch”, ook met betrekking tot den bouw van dit Katholieke Tehuis. Spreker heeft dien bouw, met weinig kapitaal aangedurfd, omdat hij rekende op de Goddelijke Voorzienigheid en op den moreele en financ. steun zijner parochianen. Spreker is er vast van overtuigd, dat Gods zegen rusten zal op een werk, dat begonnen is in ’t godsdienstig en materieel belang der parochianen en hun nageslacht. Daarom vertrouwt spr., dat, naast de leden dezer parochie, ook niet-parochianen hun schouders zullen zetten onder de nog op ’t gebouw rustende schuldenlast en daarom zullen inteekenbiljetten voor het donateur- en lidmaatschap van het Vereenigingsgebouw worden uitgegeven. Allen moeten samenwerken om dit gebouw te maken tot een gezellig tehuis, tot een centraal punt voor ’t houden van vergaderingen, feestelijke bijeenkomsten enz.
Onder daverende bijvalsbetuigingen eindigt spr. zijn toespraak, waarna alle aanwezigen het lied “Roomsche Blijdschap” gezongen werd.
Na afloop hiervan richtte de Hoogeerw. Heer Deken een hartelijken gelukwensch tot pastoor Jansen, het bestuur en de parochianen, met de opening van dit mooie gebouw, waarvan spreker de inzegening gaarne heeft verricht. Spr. wijdt vervolgens een sympathiek woord aan den Weleerw. Pater Cremer voor diens taaie werkkracht, in ’t belang der oprichting van ’t gebouw, en spoorde de parochianen aan hun geestelijken herder te steunen en steeds te blijven katholieken van de daad, onder de schutse van ’t H. Hart. (Applaus).
Na een dankwoord van den ZeerEerw. Pastoor op deze toespraak, werd een schrijven voorgelezen van Pater Cremer, die door ongesteldheid verhinderd was, de openingsplechtigheid bij te wonen, maar zijn bijzonderen dank bracht aan de propagandisten der parochie, met den wensch dat zij steeds mogen blijven een flinken steun voor de toekomst.
Spreker eindigt met een woord van dank daan de beide aanwezige heeren Wethouders voor hunne belangstelling en tevens voor alles wat zij, met het gemeentebestuur, in ’t maatschappelijk belang der bewoners van de Kraaijenhofflaan hebben verricht, waarna deze even eenvoudige als treffende plechtigheid met den Christengroet en het zingen van het lied “Aan U, o Koning der Eeuwen” gesloten werd.
We komen deze week op een nadere beschrijving van dit Parochiaal Vereenigingsgebouw terug.” (PGNC 16/8/1908)
43 Woonhuizen en 2 Winkelhuizen Neerbosch Sectie B 925
Overzicht woningen Havikstraat, datum tekening 2-1-1932, tekenaar H. Ryksen (D12.398201)
MEEST RECENTE VERHALEN
Bredero’s Bouwbedrijf bouwt in 1932 de woningen aan de Havikstraat. In het plan behoren tevens een aantal woningen op de hoek van de Krayenhofflaan en de Oude Heessche Laan. De tekenaar hiervan is H. Ryksen Jr. Daarvoor heeft ze een perceel in het bezit van het Oude Burgergasthuis aangekocht.
Daarbij stelt de Bredero voor om een stuk grond aan de gemeente over te dragen, zodat de gemeente hier een openbare weg (de Haviksstraat) kan aanleggen. In ruil daarvoor krijgt zij ongeveer 10 c.A. van de gemeente en f3,25 voor elke c.A die zij in de ruil meer heeft afgestaan dan zij terug kreeg (ongeveer 75 c.A.) Tevens is zij bereid de helft van de kosten voor de aanleg van riolering voor haar rekening te nemen. (PGNC 26/2/1932)
Advertentie Bredero’s Bouwbedrijf voor woningen “complex Krayenhofflaan” (De Gelderlander 10/3/1932)
Winkelhuis Type B, Perceel No 31 (adres: Havikstraat 24) (D12.398184)
Gewijzigd plan Perceel no 21, 22 en 23; er is een bakkerij gepland, datum tekening 8-9-1932, tekenaar H. Ryksen Jr. (D12.398191)Gewijzigd plan Oude Heesschelaan percelen 1,2,3,43,44,45 Types A, datum tekening 24-6-1932, tekenaar onleesbaar (niet Ryksen) (D12.398194)Perceel 1,2,3 en 43,44,45, tekening 11-12-1931, tekenaar H. Ryksen (D12.398197)Perceel 21 t/m 27, datum tekening 14-1-1932, tekenaar H. Ryksen (D12.398200)
In oktober 1932 verschijnen advertenties dat de woningen in de Havikstraat te bezichtigen zijn.
PGNC 12/10/1932, soortgelijk in de Gelderlander 11-10-1932 (ander lettertype)
De Gelderlander 27/9/1932
De Gelderlander 29/10/1932
Gevonden vermeldingen vestiging vertrek t/m 1934
Naam
Beroep
Adres
Afkomstig van
Krant
Vertrokken naar
J. Moesker en Gezin
O. machinist N.S.
Havikstraat 14
Uithoorn
PGNC 17/12/1932
Zie ook Wellens!
J. Jansen en gezin
Gep. N.S.
Havikstraat 31
Elst
PGNC 17/9/1932
Zie ook A.G. Jansen!
J. Kunst en gez.
Reiziger
Havikstraat 19
Wisch
PGNC 15/10/1932
P. de Lang en gez.
Baggermeester
Havikstraat 4
Wedau, Dl
PGNC 5/11/1932
C. du Croix
Havikstraat 25
De Gelderlander 2/11/1932
Oprichting toneel
H. Stens en gez.
Incasseerder
Havikstraat 11
Rotterdam
PGNC 19/11/1932
F.H. Neutelings en gezin
Handelsreiziger
Havikstraat 2
Venlo
PGNC 26/11/1932
J.J.J. Weevers en gezin
z.b.
Havikstraat 18
Bandjermassin
PGNC 27/5/1933
Naar Ned. Indie, als onderluit. (PGNC 20/1/1934)
F.A. Savi
bankwerker
Naar Heerlen (PGNC 17/6/1933)
A.G. Jansen
Bakker
Havikstraat 31
Beuningen
PGNC 16/9/1933
L.J. Eichelsheim
Oliereiziger
Havikstraat 28
failliet
W. Brouwer en echtgenoot
Grondwerker
Lochem
PGNC 2/12/1933
G. Nagelhout en gezin
Wagenmeester
Havikstraat 17
Oldenzaal
PGNC 9/12/1933
H. Lefeber
Klerk
Havikstraat 20
Wisch
PGNC 31/3/1934
Jac. Faber
Eigenaar garage Faber
Havikstraat 35
De Gelderlander 7/9/1934
advertentie
H. Duijs
Bakkersknecht
Havikstraat 18
Wijchen
PGNC 28/7/1934
Wellens
Havikstraat 14
De Gelderlander 6/10/1934
J.A. Croonen
Overname sigarenmagazijn de Havik
Havikstraat 9
De Gelderlander 15/12/1934
L.A. Rösel en gezin
Insp. Panorama
Havikstraat 22
PGNC 12/1/1935
Sigarenmagazijn
Sigarenmagazijn de Havik, Havikstraat 9 (De Gelderlander 28/11/1933_
Advertentie Sigarenmagazijn de Havik, Havikstraat 9, voortgezet door J.A. Croonen (De Gelderlander 15/12/1934)
Bakkerij
Th.G.J. Verheijen krijgt op 20-1-1933 een hinderwetvergunning voor de oprichting van een door elektriciteit gedreven brood- en banketbakkerij in het perceel Havikstraat no. 37 (PGNC 24/1/1933)
Bredero’s Bouwbedrijf staat tegenwoordig vooral bekend om haar grote naoorlogse projecten en het uiteindelijke faillissement. Het bedrijf was echter vóór…
Bredero’s Bouwbedrijf staat tegenwoordig vooral bekend om haar grote naoorlogse projecten en het uiteindelijke faillissement. Het bedrijf was echter vóór…
Brans, Krayenhofflaan 337-339-341,-1985 (Ber van Haren via RAN)
In 1931 ontwerpt architect Arie van der Kloot de verbouwing van de hoek Krayenhofflaan/1e Oude Heselaan voor G. Brans.
Brans Krayenhofflaan 337 339 341 Nieuwe toestand (detail D12.396874)
Nieuwe toestand (D12.396874)
Krayenhofflaan 337 339 341 Oude toestand (detail D12.396873)
Oude toestand (Detail D12.396873)
“Verbouwing Firma G. Brans.
Heden is de slijterij annex sigarenmagazijn der Firma G. Brans aan de Krayenhofflaan 337-341 heropend. De zaak ziet er keurig uit. Een woord van hulde moet gebracht worden aan de architect den heer A. v.d. Kloot, die iets moois tot stand heeft weten te brengen. Noemen wij alleen maar de betegeling van de pui, welke doet denken aan een Perzische wandbekleeding. Verder werkten aan de totstandkoming der zaak mede de firma Gebr. Sutmulder, aannemers, firma Brans, schilders, firma v. Veen, elektriciteit, firma Bilderbeek, glas in lood, firma A. Tielemans, behangerij. Wij wenschen den heer Brans veel succes met zijn nieuwe zaak. “ (PGNC 18/12/1931)
Op de locatie van een voormalig bedrijventerrein in Nijmegen ontstaat in de jaren 0 het stedenbouwkundige project “De Nieuwe Voorstad”, bedoeld als verdichting en herontwikkeling van een verouderd stadsgebied. Het meest controversiële onderdeel wordt het wooncomplex De Paladijn, een 15 verdiepingen hoge woontoren die al vóór oplevering tot juridische en maatschappelijke discussie leidt.
De Paladijn is de naam van het complex waarvan de hoogste toren 14 verdiepingen telt. Deze toren is in totaal 48 meter hoog. Er zijn 122 appartementen bovenop commerciële ruimten en een parkeergarage voor ongeveer 116 auto’s.
Het ontwerp is afkomstig van Architectenbureau Weeda van der Weijden. De opdrachtgever hiervan was Novio Sector Vastgoed. De bouw was van November 2010 – september 2012, waarbij Bouwbedrijf van de Ven (tevens bron van dit artikel) de aannemer was.
De Nieuwe Voorstad
De Paladijn is onderdeel van het plan “De Nieuwe Voorstad”. Naast de Paladijn bestaat deze grofweg uit de Feniks en de Griffioen. Daarbij profileert Talis, de verhuurder van 45 appartementen, de Paladijn zowel als “strategische” ligging, aangezien alles (centrum, openbaar vervoer) goed bereikbaar is. En daarnaast als “stad in een stad”, waar alle voorzieningen aanwezig zijn. https://www.yumpu.com/nl/document/read/19908154/huren-met-nijmegen-in-het-vizier-nieuwevoorstad/1
Naast de genoemde 45 appartementen staat in het Jaarverslag over 2011 ook 35 koopwoningen als “achtervang” (https://talis.nl/wp-content/uploads/2019/09/jaarverslag-2011.pdf). Ook wordt Talis binnen de Nieuwe Voorstad in ieder geval eigenaar van in totaal 135 appartementen in de Griffioen en de Feniks. Daarnaast noemt ze 16 huurwoningen in de Sperwerstraat, welke mogelijk ook de woningen van het plan Nieuwe Voorstad zijn.
Te hoog en te onveilig?
De Paladijn (april 2026)
“Omwonenden” vechten de bouw van de Paladijn aan. De procedure rond de Paladijn in Nijmegen begint in 2009, wanneer de gemeente op grond van artikel 19 WRO (oud) een vrijstelling en bouwvergunning verleent voor een appartementencomplex dat afwijkt van het bestemmingsplan. Omdat het plan aanzienlijk groter en anders is dan planologisch toegestaan, ontstaat er bezwaar vanuit de omgeving.
Omwonenden (appellant A) en een nabijgelegen bedrijf (appellant B) starten daarop een procedure. Appellant A voert vooral algemene woon- en leefbelangen aan, zoals aantasting van uitzicht, schaduwwerking, privacy en extra verkeersdruk. Appellant B richt zich op de planologische en milieutechnische gevolgen van de ontwikkeling, met name dat de afstand tussen het bedrijf en de nieuwe bebouwing slechts circa 15 meter bedraagt, terwijl volgens de VNG-richtafstand een grotere afstand nodig is om milieuhinder te voorkomen. Daarbij wordt ook aangevoerd dat er geen concrete maatregelen zijn getroffen of onderbouwd waaruit blijkt dat de situatie ondanks die korte afstand toch veilig en aanvaardbaar is, bijvoorbeeld via technische voorzieningen of een uitgewerkte risicoanalyse.
De rechtbank geeft de bezwaarmakers gelijk en vernietigt de vrijstelling en bouwvergunning. De kern daarvan is dat de gemeente niet heeft voldaan aan de eis van een goede ruimtelijke onderbouwing onder artikel 19 WRO: er is onvoldoende inzichtelijk gemaakt waarom de afwijking van het bestemmingsplan, met name in relatie tot de korte afstand tot het bedrijf en de ontbrekende veiligheids- en milieumaatregelen, toch aanvaardbaar zou zijn.
In hoger beroep bevestigt de Raad van State dit oordeel in ECLI:NL:RVS:2012:BV6524. De Afdeling benadrukt dat de algemene bezwaren van appellant A (zoals uitzicht en schaduw) niet doorslaggevend zijn, maar dat de bezwaren van appellant B wel gewicht hebben: de korte afstand van ongeveer 15 meter tot het bedrijf is niet voldoende onderbouwd als veilig, juist omdat ontbreekt hoe eventuele milieuhinder of veiligheidsrisico’s zouden worden ondervangen. Er zijn geen overtuigende maatregelen of analyses vastgelegd die aantonen dat de situatie ondanks de afwijking van de VNG-richtafstand verantwoord is.
Het gevolg is dat de vrijstelling juridisch niet in stand blijft. In de praktijk blijft het gebouw echter bestaan, omdat na de uitspraak alsnog maatregelen worden getroffen en de milieusituatie via latere regulering (onder meer via het Activiteitenbesluit en bedrijfsaanpassingen in 2012, met controle in 2013) wordt genormaliseerd, waardoor de situatie alsnog als aanvaardbaar wordt vastgelegd.
In 2011 gaat Rietbergen Concept Vastgoed bv failliet. Dit bedrijf was onderdeel van moederbedrijf Rietbergen Holding. Deze Rietbergen Holding was ook eigenaar van de Novio Sector, de ontwikkelaar van de Paladijn.
“Rietbergen Concept Vastgoed was ontwikkelaar en bouwer van de Kwitfit-garage, eveneens aan de Marialaan. Rietbergen heeft de locatie jaren geleden te duur gekocht, zegt hij nu.
“Vijf, zes jaar geleden was er een andere marktsituatie.” De schuldenlast is meer dan vier miljoen euro. Opgelegde bouwstops en juridische procedures zorgden ook voor forse tegenslagen. Omwonenden liepen te hoop tegen de bouwhoogte en parkeeroverlast. Zij stapten naar de rechter en uiteindelijk naar de Raad van State. “Een deel van de schulden, twee ton, is veroorzaakt door bouwstops en procedures.”” (https://www.gelderlander.nl/nijmegen/faillissement-bouw-flat-de-paladijn-niet-in-gevaar~a8e937f9/)
De verkoop van appartementen is niet succesvol: in oktober 2012 was er 1 penthouse verkocht en zaten er nog 3 in de pijplijn. Daarop koopt Talis naast de 45 appartementen die zij al had nog eens 35, eveneens om te verhuren. Ook de andere appartementen gaan de verhuur in. “. „En als huurwoning zijn ze dan binnen tweeënhalve maand allemaal weg”, constateert Van Rumund. „Dat is de markt. Het zegt iets over de situatie op de woningmarkt, en over de kwaliteit van het complex. ” “
In 2017 verkoopt Bouwbedrijf van de Ven via ABC Capital een deel van het complex een “particuliere belegger”. Het gaat om 53 meergezinswoningen, 71 parkeerplaatsen en 3 commerciële ruimten. Het blijkt dat van de Ven deze appartementen na de bouw in 2012 had verhuurd. Het gaat om appartementen met een oppervlakte van 85 tot 120 m².
Ook blijkt uit het artikel van ABC Capital, dat een deel van de commerciële ruimtes worden verbouwd naar 6 appartementen; het is mij nog niet bekend of het daarbij al dan niet om de te verkopen ruimtes gaat.
Verkoop door Talis
Talis verkoopt per 17 december 2018 80 appartementen in de aan het Panta Rhei Dutch Residential Fund (Panta Rhei). https://vastgoedjournaal.nl/news/38725/panta-rhei-koopt-huurappartementen-paladijn-nijmegen-nbsp. Afgaande op het Jaarverslag van Talis uit 2011, is zij (in de loop der tijd) eigenaar geworden van de 35 woningen voor de “achtervang), naast de 45 appartementen waarvan ze al eigenaar was.
Aan de Ijsvogelpassage staan twee grote beelden van Romeinse soldaten. Een verwijzing van het Romeinse verleden van de locatie van het gebouw: een paladijn was een keizerlijke lijfwacht (het huis van de keizer stond in Rome op de Palatijn).
De brochure van Talis vergelijkt ook de uitstraling van het complex als “robuust, bijna als het Romeinse fort dat hier ooit heeft gestaan.” En: “Moderne architectuur ontmoet hier het verleden:
met z’n twee woontorens heeft het gebouw wel iets van een poortwachter die waakt over de stad! …“Dat ‘oud’ en ‘nieuw’ hier harmonieus samen gaan, is goed te zien. De vormgeving van het gebouw is typisch van nu, met z’n stoere, hoekige uitstraling. Het verschil in hoogte tussen de twee torens geeft de architectuur een eigenzinnig accent.
Den door de zorgvuldige keus voor twee soorten baksteen, is De Paladijn meteen een gebouw dat hóort op deze plek, midden in een van de oudste wijken van de stad.”
Een van de meest levendige parken van Nijmegen is het Westerpark in het Waterkwartier. Hier komen groen, activiteiten en een beeldentuin samen.
Hier is dan ook van alles te doen, zoals:
heemtuin
beeldentuin
speeltuin
trimbaan met hindernissen en sportveldjes
tiny forest
hondenuitlaatplek.
Dit park is in mei 2010 geopend. Voorheen zat hier een sportpark van VV Noviomagum en een aantal brede bermen. Ook de Nijmeegse Boys en vóór de oorlog het voetbalelftal van zijdespinnerij Nyma.
Het park is zo ingericht, dat verschillende landschapselementen van Nijmegen in het verleden en heden in het park zijn verwerkt.
Tiny Forest Biezenbos
Het tiny forest Biezenbos is in 2022 gerealiseerd. Het vorige tiny forest was per ongeluk weggemaaid. Kinderen van de Aquamarijn school konden een boompje planten welke hun eigen naam kreeg. Het zijn 600 boompjes van 35 verschillende inheemse bomen- en struiksoorten. Bij het Tiny Forest ligt ook een buitenlokaal.
Ingang van het in 2022 gerealiseerde Tiny Forest met insectenhotel in Westerpark (augustus 2023)
Wadi’s
In het Westerpark zijn een aantal Wadi’s aangelegd. Lees over het onderzoek hiernaar in:
Westerpark: groen, kunst en sporten beeld Oscar Goedhart en twee hardlopers (juni 2023)
Het park is tevens een beeldentuin. Het zijn voornamelijk beelden, die bij de gemeente in het depot stonden en hier een tweede leven kregen. Veel van deze beelden waren in het depot terecht gekomen doordat de plaats waar ze stonden was verdwenen door de aanleg van wegen of nieuwbouw. Daarnaast kwamen er een aantal nieuwe beelden.
Het doel was om van meerdere periodes beelden bij elkaar te plaatsen, zodat deze beelden als het ware met elkaar in gesprek gaan.
Een jaar na de opening, naar aanleiding van de Dag van het Park 2011 schrijft de Gelderlander: “Niet alle geplaatste kunst valt bij de buurt in de smaak, zo blijkt tijdens het door honderden jonge en oude Waterkwartierders bezochte parkfeest. Vooral het werk van Walraeven (‘lelijke blokken roest’) moet het ontgelden.”
Handelskade begin van de avond, met links de Lunet (maart 2023)
Nu iets meer dan 10 jaar geleden, op 24 augustus 2015, vond de eerste oplevering plaats, van het eerste deelgebied van het Waalfront: de Handelskade met 534 koop- en huurappartementen in 9 woontorens. Dit deelproject kwam op het terrein waar voorheen dagblad de Gelderlander gevestigd was.
Terrein De Gelderlander
De Gelderlander was vanaf 1992 op dit terrein gevestigd met haar kantoor en drukkerij. Deze gebouwen zouden slechts zo’n 20 jaar blijven bestaan. De laatste editie van de Gelderlander vanaf deze drukkerij rolde in de nacht van 26 op 27 juni 2009 van de pers. In 2011 verhuisde de redactie naar de Winselingseweg, om in 2017 met haar kantoor terug te komen in de opgeleverde Handelskade.
De Handelskade
De voorbereidende werkzaamheden waren in april 2011 begonnen, waarbij de bouw in 2012 werd gestart. Begin 2018 vond de laatste oplevering van dit deelproject plaats.
Het project Handelskade bestaat daarnaast uit 2.8000 m2 commerciële ruimte. Daarnaast is er de dubbellaagse parkeergarage met 505 plaatsen. VORM Bouw heeft dit project gerealiseerd, in samenwerking met Installatie Maatschappij H.Ek, Goudstikker- de Vries en Groosman. Het ontwerp voor de afzonderlijke gebouwen zijn afkomstig van toonaangevende architecten. Daarbij hebben deze gebouwen een gezamenlijke binnentuin.
Op de site van VORM vertelt Hans Meurs, Directeur VORM: “Wij zijn trots op het realiseren van deze grote en complexe gebiedsontwikkeling. Uitdaging in dit bouwproject was niet alleen de veelvoud aan gebouwen, maar ook de veelvoud aan stakeholders. Door de enorme inzet en professionele samenwerking tussen alle partijen is er een prachtig vernieuwd stuk Nijmegen ontstaan. Een unieke en mooie plek in de stad waar werken, wonen en recreëren samenkomt”
De Lunet
Het meest prestigieuze onderdeel van de Handelskade is de woontoren De Lunet, met 18 woonlagen. Het bestaat uit 126 appartementen en daarbij 2000 m2 commerciële ruimte. Architect was Vera Yanovshtchinsky architecten (Vya) https://www.vya.nl/projecten/woningbouw/handelskade-3/ . Daarnaast ontwierp VYA de gebouwen Havenkraan en Dock I en heeft het bureau het structuur- en beeldkwaliteitsplan gemaakt. Opdrachtgever voor de Lunet, de Havenkraan, Dock I waren BPD en Standvast. De bouw begon in 2014, waarbij de oplevering tussen 2016 en 2018 plaats vond
Op haar site noemt VYa zelf over de Lunet: “Een ‘landmark’ aan de Waal, herkenbaar op grote afstand. Honderdzesentwintig appartementen over zestien verdiepingen bieden vergezichten op de weidse omgeving door grote glazen puien en vanaf doorlopende balkons. Glas en beton bepalen het beeld. De vormgeving onderscheidt zich van de overige gebouwen aan de Handelskade. Aan de Waalzijde is middels bouwkundige suskasten geluidsluwte gecreëerd om natuurlijk ventileren van de woningen mogelijk te maken. Daarmee is een geluidsgevoelige locatie voor bewoning geschikt gemaakt op een wijze die geen concessies doet aan de architectuur.”
“Vooral ’s avonds met alle lichtjes heeft de Handelskade een grootsteedse uitstraling en wordt deze in de wandeling ‘Manhattan aan de Waal’ genoemd. “ (https://geografie.nl/artikel/metamorfose-waalfront)
Biezenstraat 57 is in 1917 gebouwd als voor de Firma F.H. Benda & Zonen, een “borstel- en zeeftenfabriek”. In ieder geval was het tot 1955 nog in gebruik bij Benda.
In juni 2023 was de verbouwing aan de gang van de Biezenstraat 57. Voorheen was dit gebouw samen met het linkergedeelte (zie foto onder, met rolluik, welke intussen verbouwd zijn tot woningen) een echt gebruiksgebouw.
Situatie 2017 (foto Google Streetview)
Dit was aanleiding om na te gaan wat de functie van het gebouw aanvankelijk is geweest. Dit is een eerste onderzoek; zo zijn een aantal gevonden contracten bijvoorbeeld nog niet onderzocht.
Het gebouw van de Biezenstraat dateert uit 1917. Het is gebouwd voor de Firma F.H. Benda & Zonen, een borstel- en zeeftenfabriek. De jaren daarna volgenden een aantal uitbreidingen. Het bedrijf was reeds gevestigd op de Smidstraat.
Op 30 maart 1917 krijgt Benda de vergunning ten behoeve van een inrichting voor het vervaardigen van borstels en zeeften, in het perceel Smidstraat No. 21, kadastraal bekend, gemeente Nijmegen, Sectie C., Nos. 2345 en 4209 (Gemeenteverslag 1917). Waarschijnlijk heeft het bijna een jaar geduurd voordat Benda deze vergunning kreeg: op 2-6-1916 heeft de gemeente de beslissing voor het verstrekken van een hinderwetvergunning verdaagd, omdat het onderzoek ten behoeve van deze aanvraag nog niet was afgerond. (De Gelderlander 4/6/1916)
Bouw Borstelfabriek Biezenstraat
In datzelfde jaar (2-10-1917) krijgt Benda vergunning tot het oprichten van “eene door elektriciteit gedreven inrichting voor het vervaardigen van houtwerk ten behoeve van borstels en zeeften, in een in aanbouw zijnd gebouw aan de Biezenstraat, kadastraal bekend Neerbosch, Sectie A.n no 1325 (PGNC 3/10/1917, waarschijnlijk moet dit 1315 zijn).
Gevonden uitbreidingen:
Op 16-6-1919 krijgt hij vergunning 16 Mei aan F. H. Benda, ten behoeve van zijn door elektriciteit gedreven borstelfabriek in het perceel Biezenstraat 57, kadastraal bekend: Gemeente Neerbosch, Sectie A, No.. 1351.(Gemeenteverslag 1919)
23 september 1924: uitbreiden van hare door electricteit gedreven inrichting voor het vervaardigen van borstelhouten, zeeftenranden en het zagen van boomen (De Gelderlander 25/9/1924)
31-8-1928: vergunning tot het uitbreiden van hare door elektriciteit gedreven inrichting voor het machinaal bewerken van hout in het perceel Bizenstraat No. 57, kad. bekend gemeente Neerbosch, Sectie A, no. 1597 (!) (De Gelderlander 5/9/1928)
In ieder geval in de eerste jaren staat in de adresboeken alleen het adres van de Smidstraat; in advertenties staan wel beide adressen.
Rond april 1922 overlijdt Ferdinandus Hubertus Benda. (PGNC 15/4/1922). Uit het Adresboek van 1922 blijkt dat F.H. Benda Jr. inmiddels bedrijfsleider is. Beiden hebben in dat adresboek het adres van de Smidstraat. Ook in het adresboek van 1926 komt Benda als bedrijfsleider voor op de Smidstraat. Wel staat als adres van de Houtfabriek en Houtzagerij de Biezenstraat.
Nieuwjaarsdvertentie Firma F.H. Benda & Zonen, Borstel- en Houtwarenfabriek, Houtzagerij Houthandel (De Gelderlander 31/12/1931)
In de nieuwjaarsadvertentie van 1931 is het: “Electr. Borstel- en Houtwarenfabrieken, Houtzagerij Houthandel”
De op dit moment laatst gevonden vermelding is het Adresboek 1940: “Benda & Zn., firma F.H., houtz. En houthandel, Biezenstraat 57 en Voorstadslaan 88”. Daarbij heeft “F.H. Benda, Houthandel”, het adres Voorstadslaan 88.
In het Adresboek 1948, 1951 en 1955 is op Biezenstraat 57 het Pakhuis “Benda”. Het adres van F. H. Benda, Houthandel is de Voorstadslaan 88. In 1959 woont de Weduwe van F.H. Benda op Burchtstraat 88 en komt er geen “Benda” meer voor op Biezenstraat 57.
Barneveldse Beekstraat, de Lunterse Beekstraat, de Fliertse Beekstraat, de Eemstraat en omgeving Biezen/Waterkwartier
Luchtfoto van een deel van het Waterkwartier met de zogenoemde korrelbetonwoningen. Bovenin de Weurtseweg ; onderin de Kanaalstraat ; links de Rivierstraat en rechtsonder de Waterstraat ; daar tussenin woningen aan de Barneveldse Beekstraat, de Lunterse Beekstraat, de Fliertse Beekstraat, de Eemstraat en de Oude Rijnstraat, 1950 (F58506 RAN)
Korrelbetonwoningen
In 1922 had Willem Greve jr. (1880-1962) het zogenaamde korrelbeton ontwikkeld: beton waarin vergruisd puin in plaats van grind of zand was verwerkt. Daarmee was een groot deel van Betondorp in Amsterdam gebouwd. Soms wordt aan het korrelbeton ook wat grind toegevoegd. Daarnaast is hij bekend geworden van de Scheveningse huisjes.
Na de Tweede Wereldoorlog kwam korrelbeton in gebruik voor de bouw van woningenr: er was een tekort aan bouwmaterialen. Daarop werd het puin van de verwoeste huizen tijdens de Tweede Wereldoorlog vergruisd en gebruikt voor nieuwe woningen of stapelbouwbouw tot maximaal 4 tot 5 bouwlagen. In totaal werden ongeveer 15.000 woningen van korrelbetongewoon gebouwd, waarvan 80% zich in Dordrecht, Den Haag en Arnhem bevond.
Daarbij zijn er 3 periodes:
Tot 1955 krijgen de woningen alleen een pleisterlaag
Vanaf 1955 krijgen de gevels een baksteen bekleding
Vanaf 1962 de spouwconstructie
Traditionele bouw versus systeembouw en korrelbetonwoningen
In 1949 discussieert de gemeente over de toekenning van een extra contignent woningen. Vooral de voor- en nadelen van de traditionele bouw versus de systeembouw en korrelbetonwoningen worden besproken.
Op 23 juni 1949 doet de Gelderlander verslag van de Gemeenteraadsvergadering over de extra toewijzing van 112 te bouwen woningen onder de kop “Scherpe kritiek in de Raad op regeringsbeleid: Moet Nijmegen het puin van zijn getroffen stad nu maar verwerken in korrelbeton?” 62 daarvan zullen in “traditionele bouw” moeten worden gebouwd, maar 50 daarvan in “montagebouw”. “Langdurig werd gediscussieerd over de bouw van 164 montagewoningen in de nabijheid van de Weurtseweg. Meerdere sprekers waren van mening dat in Nijmegen, waar het materiaal voor traditionele bouw zozeer binnen het bereik lag, geen dure systeembouw moest worden toegepast, waardoor de werkeloosheid onder de vaklieden onder de vaklieden ten zeerste werd bevorderd.”
Oftewel: Nijmegen heeft haar steenfabrieken Ook die zijn daarnaast voldoende geschoolde arbeiders aanwezig, hoewel die laatsten uit Nijmegen lijken weg te trekken, aangetrokken in plaatsen waar wel traditionele bouw wordt uitgevoerd.
Het bouwvolume voor Nijmegen was tot dat moment voor 1949 184 woningen in de traditionele bouw, systeembouw 11 en korrelbouw 164 woningen. In 1948 was het bouwvolume 574 woningen geweest tegen 99 in systeembouw.
Ook zijn er vragen over de te bouwen woningen: heeft Nijmegen niet eerder woningen voor gezinnen nodig dan de geplande duplex-woningen voor kleine huishoudens? En is traditionele bouw niet goedkoper dan systeembouw?
Wethouder van der Wagt geeft aan dat hij oorspronkelijk ook niet enthousiast was voor de toewijzing. De plannen voor systeembouw waren landelijk vastgesteld en de systeembouw in andere plaatsen zoals in Scheveningen blijken te voldoen. Daarnaast zijn de plannen van Woningvereniging Nijmegen weldoordacht. Bovendien betreft het feitelijk de keus “bouwen of niet bouwen”. Dan kan beter “van de nood een deugd worden gemaakt”, ook ten aanzien van de duplexwoningen: 26% van de Nijmeegse bevolking bestaat uit 2 persoons huishoudens en 34% uit 3 personen. Uiteindelijk stemt de gemeenteraad in, met uitzondering van de K.V.P. (De Gelderlander 23/6/1949)
Een rondgang in 1951 bij de opgeleverde woningen
“Het Witte Dorp in het Waterkwartier
Korrelbetonwoningen: lust voor ’t oog en paleisjes voor de bewoners Grote behoefte aan een nieuwe school; met bouw van een tweede rioolgemaal begonnen
(Van onze verslaggever). Het is nu drie jaar geleden, dat de woningvereniging „Nijmegen” een begin akte niet de bouw van haar eerste complex korrelbeton- in het Waterkwartier. Thans, drie jaar later, staan daar 425 van deze systeemwoningen, kant en klaar en bewoond door 516 hoofdzakelijk arbeiders -gezinnen. Zij vormen in dit deel van de stad een dorp op zichzelf, een dorp gedeeltelijk in het wit gestoken, met pleinen en plantsoenen, een dorp, waar de voor- en achtertuintjes getuigen van de liefde voor bloemen en planten der bewoners en waar de vlekkeloze ramen en hagelwitte gordijnen spreken van de spreekwoordelijke Hollandse zindelijkheid der huisvrouwen, die hier ieder in haar eigen paleisje de scepter voeren. Als men hier langs de huizen een wandeling maakt en her en der een niet al te onbescheiden blik naar binnen werpt, dan komt men tot de overtuiging, dat degenen, die met zo’n woning, zij het een normale eengezinswoning of een duplex-woning, verblijd zijn, zich na al de beproevingen, die zij vaak in haast niet meer 5 bewonen krotten hebben doorstaan, wel gelukkig moeten voelen, vooral als men de betrekkelijke luxe, welke in de uitvoering nog valt waar te nemen, in aanmerking neemt.
En dat is dan ook inderdaad zó. Wij hebben in gezelschap van de opzichter, de heer J. A. Simons, met enkele bewoonsters dezer dagen eens een praatje gemaakt. Een stratenmakersvrouw die tussen Kerstmis en Nieuwjaar van de Stikke Hezelstraat naar de Rivierstraat is verhuisd, vertelde dolgelukkig te zijn met haar duplexwoning. In haar vorige woning had ze drie teilen in de kamer staan om het water, dat via het rijkelijke van lekken voorziene dak naar beneden kwam, op te vangen. Of wij zelf wel met dergelijke moeilijkheden te hadden? Gelukkig niet, wij zijn er ook helemaal niet verlangend naar, maar niettemin konden wij ons uitstekend voorstellen dat zij nu met haar nieuwe woning in haar schik is. Het ziet er hier allemaal bijzonder uit in dit woninkje, waar Piet haar man en haar kind huist. De buitenkant behoeft weliswaar nog ‘n verfje, maar binnen is het een warm nestje. Er zijn twee slaapkamers, een woonkamer, een keuken en een kelder. Daar het een benedenwoning is, is er geen lavet, waarvan alleen de bewoners van de bovenwoning kunnen profiteren, maar die hebben weer het nadeel, dat zij geen tuin hebben. Zo heeft het zijn voor en zijn tegen om beneden of boven te wonen. Verder maakt het niet veel verschil. De bovenbewoners hebben de beschikking over een eigen ingang, een eigen bel, een eigen brievenbus, een balconnetje met een kolenbergplaats en een eigen schuurtje, dat zoals bij alle woningen in dit „witte dorp” via een achterommetje te bereiken is. Voorts hebben alle bovenwoningen, evenals die op de begane grond, een woonkamer, twee slaapkamers, een keukentje en een kelder. Men ziet dus, dat de indeling der duplexwoningen erop gericht is zoveel mogelijk onaangenaamheden tussen de boven- en benedenburen te voorkomen. Natuurlijk komen er desondanks wel eens strubbelingen voor, maar die zouden licht te voorkomen zijn als er maar wat meer begrip voor elkaars moeilijkheden bestond. Men zou verwachten, dat zij, die in deze tijd van woningnood het voorrecht genieten overeen eigen woning te kunnen beschikken, wel in staat zouden zijn dit begrip op te brengen, maar dit schijnt sommigen helaas niet mee te vallen.
Van dit onderwerp afstappend leiden wijde lezer verder op onze speurtocht door dit wellicht voor velen nog „terra incognita”. Wij belanden dan op een bovenwoning en betreden de woonkamer, vanwaar men een prachtig uitzicht heeft op het nieuwe haven- en industrie-terrein. Evenals alle woonkamers van de woningen, welke hier door de woningvereniging „Nijmegen” zijn neergezet, is deze kamer op de zon geprojecteerd. Dat dit zijn voordelen heeft behoeft nauwelijks betoog. Het gezin dat hier woont bestaat slechts uit man en vrouw. Na hun huwelijk hebben zij eerst bij haar ouders ingewoond, maar ook zij behoren nu tot de gelukkigen, die een eigen woning hebben kunnen inrichten. Het vrouwtje had liever beneden gewoond, maar, zoals de heer Simons o.i. terecht opmerkte, niet iedereen kan dat voorrecht hebben en in de toekomst zal het nog wel moeilijker worden een benedenwoning te krijgen aangezien men inde hoogte zal moeten gaan bouwen, wil men voorkomen dat er geen stukje recreatieterrein meer overblijft. Dit wil overigens nog niet zeggen, dat de woningvereniging „Nijmegen” dergelijke plannen op papier heeft staan. Voorlopig is men al heel tevreden als de plannen voor de bouw van 260 korrelbetonwoningen aan de Dennenstraat gerealiseerd kunnen worden.
Om nu terug te komen op ons bezoek aan het jonge paar: ondanks de kleine wensen, die hier naar voren gebracht werden, bleken beiden over de nieuwe woning toch goed te spreken. Vooral over het lavet waren zij enthousiast. De heer des huizes noemde het een uiterst practisch geval en hij zou het, evenals zijn vrouw, niet graag willen missen.
Na de deur van deze duplexwoning achter ons te hebben dichtgetrokken, hebben wij een bezoek gebracht aan een normale eengezinswoning. Deze woningen hebben een voorkamer, een woonkamer, drie slaapkamers, een keuken, een kelder en een douche.
De voorkamer is weliswaar niet bijzonder groot, maar daarentegen biedt de woonkamer voldoende ruimte om in te huizen, zodat de bewoners zich ook hier best thuis voelen. Hiervan getuigde de huisvrouw, met wie wij een praatje maakten. Zij komt met haar gezin van de St. Anna-buurt en als zij dan beweert dat zij zich hier in het Waterkwartier, hetwelk toch een heel andere omgeving biedt, uitstekend op haar plaats voelt en niet meer zou willen ruilen, dan spreekt dat o.i. een duidelijke taal.
Behalve de normale eengezinswoningen zijn er tenslotte nog de woningen voor grote gezinnen, welke onderverdeeld zijn in twee types, n.l. met vier en vijf slaapkamers. Voor het overige hebben deze huizen dezelfde indeling als de normale eengezinswoningen.
Wensen en verlangens
En hoe zit het nu met scholen, recreatieterrein enz., zo zal men zich af vragen. Vanzelfsprekend heeft men hier in dit zich zo snel uitbreidende stadsdeel behoefte aan. Er staat één school aan de Rivierstraat, maar deze is dermate overbevolkt, dat de leerlingen er een beetje overdreven uitgedrukt als het ware uitpuilen. Ook wat sport- en speelvelden betreft valt er nog wel het een en ander te verbeteren. Nu is het wel de bedoeling, dat er op het terrein, grenzende aan de Rivierstraat, een aantal sportvelden zal worden aangelegd, maar dat zal, naar het zich laat aanzien, nog wel enige tijd op zich laten wachten. Men kan evenwel geen ijzer met handen breken en derhalve zal men ook hier voorlopig nog moeten roeien met de riemen welke thans ter beschikking staan. Er zijn ook nog andere wensen, n.l. betreffende de riolering en het vervoer naar de stad. Wat de klachten over de riolering’ aangaat: het komt nogal eens voor dat men hier overlast van het regenwater heeft, hetgeen overigens geen euvel is, dat alleen dit deel van de stad treft. De wateroverlast wordt hier veroorzaakt doordat de capaciteit van het oude pompgebouw op dé hoek van de Weurtseweg en de Waterstraat door de snelle uitbreiding te klein geworden is. Het water, dat eerst door de onbebouwde grond opgezogen werd komt nu allemaal op het riool, dat deze vloed niet verwerken kan. Het is hier n.l. zo, dat het riool beneden het niveau van de rivier de Waal ligt, zodat het water moet worden weggepompt.
Men is op het ogenblik aan de Biezendwarsweg bezig een nieuw pompstation te bouwen, maar het zal nog wel twee jaar duren voor dit in gebruik kan worden genomen. De betonnen stukken voor de toevoerleiding en voor de persleiding liggen langs de Rivierstraat reeds klaar. Mogelijk dat zij in het najaar gelegd kunnen worden, maar een en ander brengt nogal hoge kosten met zich mee, zodat het de vraag is of de gemeente er dit jaar nog toe zal overgaan. Wat de vervoerskwestie betreft: men is in het Waterkwartier van oordeel, dat het nu zo langzamerhand tijd wordt, dat er een betere verbinding met de stad komt. Men gaat zich een beetje achteruitgesteld voelen, temeer omdat dit stadsdeel toch J meer dan eens, o.a. bij feestelijkheden, stiefmoederlijk bedeeld werd. Mogelijk, dat er wat de vervoerskwestie betreft een oplossing uit de bus komt ais ent onderwerp inde gemeenteraad weer eens, een punt van bespreking gaat uitmaken. (Nijmeegsch dagblad, 11-8-1951)
Luchtfoto van een deel van het Waterkwartier met de zogenoemde korrelbetonwoningen. Links de Rijnstraat en rechts de Lingestraat ; rechts onderin de Biezenstraat, 1950 (F58507 RAN)
Modelmakerij en Houtdraaierij Hazelaar Eerste Oude Heselaan 126, augustus 2023 (Google Streetview)
Op Oude Heselaan 126 staat het opschrift “Electr. Modelmakerij en Houtdraaierij J.W. Hazelaar.” Wie was deze J.W. Hazelaar en wat bedrijf had hij?
Johan Willem Hazelaar
Johan/Johannes Willem Hazelaar is op 30-11-1896 geboren te Hengelo (O). Zijn vader Lambertus Hazelaar was bij zijn geboorte “fabrieksarbeider” en is bij zijn trouwen “modelmaker”, zijn moeder Gerritdina ter Weer “zonder beroep”.
Nijmegen: Willemsweg en Nieuwe Nonnendaalscheweg No. 17
Advertentie Hazelaar Nieuwe Nonnendaalscheweg No. 17 (De Gelderlander 18/6/1924)
Hij schrijft zich op 4-5-1920 in de gemeente Nijmegen in op Willemsweg 266. Hij is dan afkomstig uit Velsen (Bevolkingsregister 1910). Zijn beroep is “modelmaker”. In het adresboek van 1922 komt hij voor op Willemsweg 266.
Wanneer Hazelaar begonnen is met zijn modelmakerij en houtdraajerij is nog niet bekend. De eerste door mij gevonden advertentie is van De Gelderlander 18/6/1924. Aanvankelijk heeft hij zijn bedrijf op de Nieuwe Nonnendaalscheweg No. 17. Afgaande op zijn advertentie is zijn doelgroep aannemers en meubelmakers. Ook maakt hij gietmodellen.
Gietmodellen
Advertentie Hazelaar voor gietmodellen (Schuttevaêr; weekblad gewijd aan de belangen van den handel en de binnenlandsche scheepvaart, jrg 36, 1925, no. 40, 17-01-1925)
Hoewel niet uitputtend gezocht, zijn er 14 advertenties gevonden in “Schuttevaêr; weekblad gewijd aan de belangen van den handel en de binnenlandsche scheepvaart” (16-08-1924, 20-09-1924, 15-11-1924 , 20-12-1924, 17-01-1925, 21-02-1925, 21-03-1925, 18-04-1925, 16-05-1925, 20-06-1925, 18-07-1925, 15-08-1925, 19-09-1925, 17-10-1925). Dan adverteert J.W. Hazelaar voor gietmodellen. Daarbij is het adres nog Nieuwe Nonnendaalscheweg.
Gietmodellen zijn mallen; afgaande op de advertentie maakt hij Hazelaar mallen van hout. Hierin kan metaal in vloeibare vorm worden gegoten om bijvoorbeeld appendages (zoals leidingen, kranen), pompen en elektrische apparaten te vormen. (Zie voor verdere uitleg wat een gietmodel is de website van Joost de Vree).
Opvallend is, dat tot nu toe geen advertenties gevonden zijn vanaf het nieuwe adres. Dit kan echter verschillende redenen hebben, als bijvoorbeeld dat Hazelaar überhaupt niet adverteerde, een nog niet bekende naamswijziging of dat Hazelaar adverteerde in een door het RAN/Delpher nog niet ontsloten bron. Wel blijkt hij uit een personeelsadvertentie in 1948 nog steeds gietmodellen te vervaardigen.
1926 Houtdraaierij annex modelmakerij
Wanneer hij de bouwgrond in 1926 koopt, is zijn adres Burghardt v.d. Berghstraat 151. Ook in de gevonden adresboeken van 1926 en 1928 komt hij op dit adres voor als “modelmaker”.
Op 30 november 1926 krijgt hij vergunning voor “eene inrichting voor het vervaardigen van houten gietmodellen en het draaien van hout in perc. Oude Heesschelaan, kad. Neerb. Sectie B. No 3046 (Gemeenteverslag 1926; de eigenlijke (bouw) vergunningen zijn nog niet ingezien).
Opvallend is, dat hij in maart 1926 nog een vergunning had verkregen voor “het oprichten van eene door elektriciteit gedreven inrichting voor het machinaal bewerken van hout in perceel Nieuwe Nonnendaalsche weg No. 17, kad. bekend gemeente Neerbosch, sectie B. No. 3416 (PGNC 11/3/1926). Of en waarom de Nonnendaalsche weg No. 17 wel/niet is doorgegaan, is onbekend. Sowieso is de eerste vergunningaanvraag nog niet door mij gevonden: Hazelaar was immers vóór 1926 actief.
Vanaf het adresboek 1932 (dat van 1930 is niet gevonden) komt hij voor op Oude Heesschelaan 126. Waarschijnlijk zal hij in de loop van 1927/1928, bij het gereedkomen van het bedrijf en de woning, verhuisd zijn.
Hij komt eveneens voor in de jaren 1934-1936, 1938 en 1940 op dit adres.
Johan Willem Hazelaar koopt op 14 mei 1926 een bouwterrein van Johannes Franciscus van Raay: “Het perceel bouwterrein, gelegen tusschen de Ouden Heesschelaan en het kadastrale perceel Gemeente Neerbosch Sectie B nummer 3047, uitmakende een Zuidelijke strook ter grootte van ongeveer twee aren drie en zestig centiaren van het kadastrale perceel dier gemeente en Sectie nommer 3046, ter breedte aan den weg van ongeveer acht Meter, en loopende het oostelijke gedeelte der Noordelijke Scheidingslijn loodrecht op dien weg, Zooals op het terrein is aangeduid”.
Bouwtekening 1926
Plan v.e. Woonhuis met Werkplaats a.d. Oude Heesche Laan te Nijmegen v.d. Heer J.W. Hazelaar Nieuwe Nonnendaalscheweg No 17, datum tekening 26-8-1926 (D12.390533)
Plan v.e. Woonhuis met Werkplaats a.d. Oude Heesche Laan te Nijmegen v.d. Heer J.W. Hazelaar Nieuwe Nonnendaalscheweg No 17, datum tekening 26-8-1926 (D12.390533)
Hierboven staat de bouwtekening van 1926 weergegeven.
Vooral de tekening van de rechterzijgevel (links is de straatkant) maakt duidelijk dat het gebouw aan de achterkant lager ligt dan de voorkant. De werkplaats en kelder bevinden zich in het sousterrein (nummer 128); vanuit de achtergevel gezien op de begane grond. Het woongedeelte (nummer 126) is, met een verhoging, op de begane grond van de Eerste Oude Heeschelaan. Daarboven bevindt zich vervolgens de eerste verdieping.
Plan v.e. Woonhuis met Werkplaats a.d. Oude Heesche Laan te Nijmegen v.d. Heer J.W. Hazelaar Nieuwe Nonnendaalscheweg No 17, datum tekening 26-8-1926 (D12.390533)
Op 18 november 1932 krijgt Hazelaar een hinderwetvergunning voor het uitbreiden van zijn door “elektriciteit gedreven inrichting voor het machinaal bewerken van hout in het sousterrain van het perceel Oude Heesschelaan no. 128, kad. bekend gemeente Neerbosch, Sectie B. no. 3781 (De Gelderlander 20/10/1932 en Gemeenteverslag 1932)
1935 Vergroting woongedeelte
In 1935 vindt de aanvraag plaats voor een verbouwing: een vergroting van het gebouw met een serre achter op de begane grond en twee slaapkamers. Daarnaast krijgt de rechterzijgevel ramen.
Bouwtekening 1935 (D12.401456)
Vervolg
In de jaren 20, 30 en 40 plaatst hij af en toe een personeelsadvertentie, voor hetzij een leerjongen, hetzij een ervaren persoon.
Vermeldenswaard is dat het huwelijk van een van zijn dochters, Gerri, het “Huwelijk van de maand” is. Bij haar trouwen was ze de enige vrouwelijke modelmaker van Nederland, “tot gisteren” dan. (Nijmeegsch dagblad, 9-9-1958)
J.W. Hazelaar komt nog voor in het Adresboek van 1971 (het laatst gevonden adresboek bij het RAN).
Hoewel niet ingezien, blijkt het bedrijf J.W. Hazelaar zich in 1973 te hebben uitgeschreven bij het Handelsregister. Daar blijkt hij in 1943 te zijn ingeschreven.
In hoeverre deze inschrijving van 1943 een eigen wijziging was of een administratieve, is nog niet helder. Ook is niet helder of J.W. Hazelaar in deze periode steeds zelf het bedrijf voerde of dat inmiddels een opvolger het bedrijf had overgenomen.
Wonen in Nijmegen 