Categorie: Centrum

Druilerige Burchtstraat in november, maar de lichtjes branden (november 2025)
#Nijmegen, Centrum

Burchtstraat

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Druilerige Burchtstraat in november, maar de lichtjes branden (november 2025)
Druilerige Burchtstraat in november, maar de lichtjes branden (november 2025)

De Burchtstraat is al eeuwenlang een van de belangrijkste straten van Nijmegen. Eeuwenlang was deze van belang doordat het de Burcht met de Grote Markt en Sint-Stevenskerk verbond. Eind 19e eeuw werd het een van de belangrijkste winkelstraten. Bezienswaardigheden zijn onder andere de Loden Lady, het Stadhuis en wederopbouwpanden.

Hoewel de eerst gevonden vermelding van de Burchstraat uit 1370 stamt, bestaat deze al langer. Deze weg verbond de burcht -vandaar de naam- het Valkhof met de Grote Markt en de Sint-Stevenskerk. Voor de oorlog bestond deze straat uit 2 delen: de Korte Burchtstraat, die liep van de Grote Markt tot de Lange Nieuwstraat (bij het stadhuis). Deze straat was 10,5 meter breed. En een deel van de Lange Nieuwstraat tot het Valkhof, de Lange Nieuwstraat, 15 meter breed.

Daarbij wordt de Burchtstraat als grens gezien tussen de Benedenstad en het huidige centrum.

Vanaf 1880 ontwikkelde de straat zich als een van de belangrijkste winkelstraten. Ook tegenwoordig behoort het tot de hoofdlooproute.

Belangrijkste bezienswaardigheden van de Burchtstraat

Burchtstraat 69-71 architect Van der Kemp
Burchtstraat 69-71 architect Van der Kemp
  • De Loden Lady
  • Historische panden, waarvan sommige tot de middeleeuwen terug gaan
  • Huis Gebroeders van Limburg
  • Het Stadhuis
  • Al mot ik krupe
  • Na-oorlogse winkels van Gerzon (nu We, Burchtstraat 3/3a/3b ) en de voormalige Peek & Cloppenburg (nu H&M, Burchtstraat 2)
  • De Blauwe Steen

Hieronder staan de inmiddels verschenen artikelen over de Burchtstraat weergegeven, maar eerst een korte historie waarin bovendien de bezienswaardigheden worden besproken.

De Loden Lady

De Loden Lady: oorsprong, vondst en onderzoek

Tijdens rioolwerkzaamheden in 2001 wordt een bijzonder vondst gedaan: een honderden jaren oud skelet van een vrouw in een grafkist van lood, wat een zeer kostbare metaalsoort was. Daarop kreeg de vrouw de naam Loden Lady.

Lees Meer

Middeleeuwen

Aan de Burchtstraat bevonden zich een aantal stadskastelen, het betreft personen die direct bij de burcht zijn betrokken. Een daarvan is Johan Moliart, landrentmeester, kanselier en kapelaan van Reinoud II. Hij woonde in wat nu de hele hoek van de Burchtstraat is, tegenover de Valkhof. In pannenkoekhuis ’t Hoogstraatje zijn balken aangetroffen uit de eerste helft van de 14e eeuw en daarnaast kelders die qua vorm, kloostermoppen en datering overeenkomen met die van Burchtstraat 61-65.

Burchtstraat 61-65: Maelwael en Gebroeders van Limburg

Het pand op de Burchtstraat 61-65 had bijzondere bewoners: de schilder Maelwael, maar vooral de Gebroeders van Limburg, van wie hij hun oom was. Een mooi artikel is te lezen is te lezen op site van het huis. Onder het pand zijn kelders gevonden, die dateren uit de middeleeuwen.

Middeleeuwse restanten

Burchtstraat 53: met de moderne gevel van het tegenwoordige Kruidvat is het wat moeilijker voor te stellen dat het pand middeleeuwse resten herbergt.
Burchtstraat 53: met de moderne gevel van het tegenwoordige Kruidvat is het wat moeilijker voor te stellen dat het pand middeleeuwse resten herbergt.

Er zijn meer middeleeuwse restanten, waarvoor vooral de laatste jaren meer aandacht is. De Gemeente Nijmegen heeft onderzoek laten doen welke gebouwen van bouwhistorisch belang zijn. Een goed voorbeeld daarvan is het gebouw van het Kruidvat hiernaast: weinigen zullen vanwege de naoorlogse gevel vermoeden dat hier resten van veel oudere datum aanwezig zijn. Het betreft dan ook vaak stukjes muur, kelders of funderingen.

Stadhuis

De Burchtstraat met Raadhuis. De Gemeenteraad (links) is op dit moment in vergadering vanwege de kraakactie van een pand tegenover het stadhuis. Rechts de voormalige Gerzon (We) en Peek en Cloppenburg (H & M) (22 februari 2024)
De Burchtstraat met Raadhuis. De Gemeenteraad (links) is op dit moment in vergadering vanwege de kraakactie van een pand tegenover het stadhuis. Rechts de voormalige Gerzon (We) en Peek en Cloppenburg (H & M) (22 februari 2024)

Bouw en eerste eeuwen van het stadhuis

In de 14e eeuw verhuisde het stadhuis van de Benedenstad naar de Burchtstraat. Het was een lang huis op de hoek van de Burchtstraat en de Lange Nieuwstraat. In 1554-1555 ontwierp stadsbouwmeester Herman van Herengrave door dit huis met 2 andere huizen uit de 14e eeuw samen te voegen. Daar voor bouwde hij een schepenzaal met een zaal daarboven. Hij bouwde het stadhuis in de zogenaamde “vroeg renaissancestijl”.

Het Stadhuis (na de restauratie door Pierre Cuypers Sr. in 1880-1882) met op de hoek het Mariabeeld met baldakijn, gemaakt in 1881 door Edouard Colinet en daarnaast de i.o.v. Pierre Cuypers in 1882 vervaardigde 8 Keizerbeelden (Traianus, Karel de Grote, Frederik Barbarossa, Willem II, Karel IV en Karel V en (boven de ingang) Julius Caesar en Julius Civilus, 1910-1930 (GN682 RAN) Korte Burchtstraat nu Burchtstraat
Het Stadhuis (na de restauratie door Pierre Cuypers Sr. in 1880-1882) met op de hoek het Mariabeeld met baldakijn, gemaakt in 1881 door Edouard Colinet en daarnaast de i.o.v. Pierre Cuypers in 1882 vervaardigde 8 Keizerbeelden (Traianus, Karel de Grote, Frederik Barbarossa, Willem II, Karel IV en Karel V en (boven de ingang) Julius Caesar en Julius Civilus, 1910-1930 (GN682 RAN)

In de Schepen- of Trêveszaal werd de Vrede van Nijmegen getekend, een reeks vredesverdragen die tussen augustus 1678 en oktober 1679 werden getekend om einde te maken aan de Hollandse Oorlog en de Schoonse Oorlog. De Hollandse oorlog is in Nederland het meest bekend, omdat dit de oorlog was tussen Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Frankrijk.

Het Raadsel van Nijmegen in de Schepenzaal. Schilderij van Pouwels van Schoten uit 1619 (Open Monumentendag 10-9-2024)
Het Raadsel van Nijmegen in de Schepenzaal. Schilderij van Pouwels van Schoten uit 1619
(Open Monumentendag 10-9-2024)

Tussen 1879 en 1882 restaureerde architect Pierre Cuypers het stadhuis. Daarbij werd het uitgebreid met een vleugel aan de westzijde, in dezelfde stijl als het oude stadhuis. Hij liet tevens kopieën maken van de renaissance beelden aan de gevel.

Oorlog: het stadhuis in brand

In de Tweede Oorlog raakte het stadhuis zwaar beschadigd. Allereerst door het bombardement van februari 1944. Vervolgens staken de Duitsers het stadhuis in brand tijdens Market Garden in september 1944. De voor- en zijgevels bleven gedeeltelijk gespaard.

Restauratie door architect Deur

In 1947-1953 vond de restauratie plaats naar ontwerp van ingenieur J.G. Deur. Hij was bij meerdere restauraties en herbouwprojecten betrokken. De westelijke vleugel van Cuypers werd vervangen door een moderne vleugel. Bovendien kreeg het stadhuis een toren, met een ui-vormige bekroning. Door houtgebrek werden de spanten van beton gemaakt. Tevens kwamen er in 1953 nieuwgemaakte replica’s van de beelden aan de voorgevel.

Traliewerk en Luik om gestraften ten toon te stellen, Raadhuis (Open Monumentendag 2024)
Traliewerk en Luik om gestraften ten toon te stellen, Raadhuis (Open Monumentendag 2024)
Luiken voorgevel, op oude wijze gemaakt (Open Monumentendag 2024)
Luiken voorgevel, op oude wijze gemaakt (Open Monumentendag 2024)
Steen Stadhuis Herinnering Restauratie (mei 2025)
Steen Stadhuis Herinnering Restauratie “1951 Hersteld” (mei 2025)

Naast de beelden zorgde ir Deur er ook voor dat de luiken aan de voorgevel op de oude manier werden gemaakt.

Het grote luik diende om gestraften ten toon te stellen. (Bron: rondleiding Open Monumentendag 2024)

De feitelijke hoofdingang van het stadhuis ligt in de Korte Nieuwstraat.

Toren Stadhuis

De toren van het Stadhuis, maart 1955 (Commissariaat van Politie Nijmegen Afd. Fotografie via F15630 RAN CC0)
De toren van het Stadhuis, maart 1955 (Commissariaat van Politie Nijmegen Afd. Fotografie via F15630 RAN CC0)

“Het bovenste gedeelte van de bakstenen toren is achthoekig en wordt bekroond door een uivormige spits. Pal onder dit achthoekige deel is een oud, gotisch fries aangebracht van de in de Tweede Wereldoorlog vernietigde en afgebroken Dominicuskerk uit de Broerstraat. De herbouw van het stadhuis vond plaats onder supervisie van ingenieur G.Deur.” (Bijschrift F93268 RAN)

Toegangspoort

Bordes Stadhuis
Bordes Stadhuis (mei 2024)

De oorspronkelijke toegangspoort is gemaakt door de beeldhouwer Cornelis Sass, afkomstig uit Utrecht. “De toegangspoort is met zijn triomfboog- en zuilmotieven classicistisch te noemen.” (Kunst op Straat). In de bovenhoeken zijn een mannen- en vrouwenportret aangebracht, waarvan niet bekend is wie zij voorstellen. Boven de poort staat een Latijnse tekst, vertaald: “’’Let wel op hetgeen gij doet, want niet op last van mensen spreekt gij recht, maar in naam van Jahweh. Hij is bij U wanneer gij recht spreekt. Hebt dus een heilig ontzag voor Jahweh, en gaat eerlijk te werk, want bij Jahweh onze God bestaat geen onrecht, geen partijdigheid en geen omkoperij.’” (KoS). Oorspronkelijk waren de beeldhouwwerken beschilderd.

De toegangspoort is grotendeels authentiek en vervaardigd door Gaert van Dulcken in 1554. Bovenaan zijn 2 kraanvogels te zien. Van Dulcken (ook: Gaert Koitenbrouwer) maakte het schepengestoelte in het Raadhuis, de archiefkast en de “snijwerk en spreuken versierde kap van den schoorsteen in de tegenwoordige secretarie” (Van Schevichaven).

Uit stadsrekening blijkt, dat Sass 4 maanden in Nijmegen (van half maart tot half juli 1554) aanwezig was op de bouwplaats. Aangezien hij in die tijd nooit alle gevelbeelden heeft kunnen maken, wordt ervan uitgegaan dat de beelden al voor een groot deel elders gemaakt waren en hij de beelden in deze periode alleen plaatste en alleen de laatste hand legde op de beelden.  

Boven de genoemde tekst staat het stadswapen en de keizerskroon, gedragen door 2 Gelderse leeuwen. Aan beide zijden staat een keizerbeeld, waarschijnlijk Julius Caesar en Julius Civilis.

Bij de restauratie van Pierre Cuypers in 1880-1882 was de toegangspoort bijgwerkt. Rond 1938 verving ir. J.G. Deur hem door een kopie; Kunst op Straat noemt dat de keizerbeelden na de Tweede Wereldoorlog zijn vervangen door kopieën van Albert Termote; het is mij nog niet bekend of het ook deze 2 beelden betreft.

https://kos.nijmegen.nl/overzicht-kunstwerken/?waarde=KOS_KUNSTWERKEN.2https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu02_01/molh003nieu02_01_1332.php

Gedeputeerdenpoort

Gedeputeerdenpoort stadhuis (mei 2024)
Gedeputeerdenpoort stadhuis (mei 2024)

Rechts ligt de zogenaamde Gedeputeerdenpoort: deze gaf vroeger toegang tot de vergaderruimte van de Gedeputeerden van Gelderland. Deze is gemaakt in 1663 in een classisistische stijl (wikipedia).

Loop door de Gedeputeerdenpoort even naar binnen: hier vindt je muurtekens die vanaf de 19e eeuw zijn verzameld en hier ingemetseld.

Wikipedia (tevens bron van bovenstaand artikel) en Noviomagus (met veel foto’s besteden al uitgebreid aandacht aan dit gebouw. Daarom wordt verder naar deze sites verwezen.

Beeld gevel stadhuis
Beeld gevel stadhuis (oktober 2023)
Gedeputeerdenpoort (detail)
Gedeputeerdenpoort (detail)
Gedeputeerdenpoort stadhuis Burchtstraat (januari 2020)
Gedeputeerdenpoort, Stadhuis Burchtstraat (januari 2020)

Overige bron: https://www.dbnl.org/tekst/sten009monu05_01/sten009monu05_01_0157.php

19e eeuw: van wonen naar winkelstraat

De Burchtsstraat was lange tijd in gebruik als woonstraat voor rijke Nijmegenaren. Vanaf 1880 verandert dit en wordt steeds meer een winkelstraat.

Burchtstraat 57 / Stockumstraat 10

Bouwjaar: ca. 1890

Burchtstraat 57 (april 2025)
Burchtstraat 57 (april 2025)

Een mooi voorbeeld is bijvoorbeeld het winkelpand met bovenwoning Burchtstraat 75, een gemeentelijk monument. Formele tekst van het besluit tot aanwijzing: “
“Bakstenen pand met gestucte banden van drie bouwlagen, waarvan de onderste gevormd wordt door een houten winkelpui. De pui bestaat uit een vlakke boog tussen twee geornamenteerde pilasters. De etages hebben elk twee vensters waarvan die op de eerste etage boogvormig zijn terwijl die op de tweede etage sterk getoogd zijn. Brede kroonlijst met goot op consoles. Plat dak met leien schilddak aan de straatzijde waarin een zeer brede gemetselde topgevel is opgenomen, trapvormig met natuurstenen platen en een smeedijzeren anker.” “Uitzonderlijk gaaf bewaard gebleven voorbeeld van winkelbouw, met name ook van belang vanwege het behoud van de oorspronkelijke pui.”

Burchtstraat 47

1885

Burchtstraat 47 (april 2025)
Burchtstraat 47 (april 2025)

Modemagazijn De Centrale

Vanuit de Nieuwstraat naar de Eiermarkt (nog zichtbaar), zicht op de panden van Modemagazijn De Centrale, lunchroom van H.J. Jacobs, café-restaurant Old Dutch en Albert Heijn, 1953 (GN1786 RAN)
Vanuit de Nieuwstraat naar de Eiermarkt (nog zichtbaar), zicht op de panden van Modemagazijn De Centrale, lunchroom van H.J. Jacobs, café-restaurant Old Dutch en Albert Heijn, 1953 (GN1786 RAN)

Op bovenstaande foto staat het pand in 1953 weergegeven: let bijvoorbeeld op dat op dat moment nog niet helemaal is wit geschilderd. Dan bevindt Modemagazijn De Centrale zich sinds 1939 in dit pand:

“Modemagazijn De Centrale

Het Modemagazijn De Centrale heeft deze week zijn zaak verplaatst van Broerstraat 43 naar Lange Burchtstraat 15, naast Eiermarkt.

Als men er de nieuwe zaak binnentreedt, vindt men een modern interieur in warm mahonie-tint.

Men bewondert er een keur-collectie handschoenen, sjaals, corsages, zakdoeken enz.

Eenig is hier ter stede het Modemagazijn De Centrale in het maken van leerhoedjes, kapjes, corsages, ceintuurs en alle garneering voor japonnen. Het combineeren in kleuren van verschillende leersoorten is iets heel bijzonders en fraai. Bekijkt men de artikelen dan ziet men dat de kleuren op een buitengewone manier en op smaakvolle wijze zijn verwerkt.

Het is de moeite waard om hier een kijkje te gaan nemen.

Het Modemagazijn de Centrale is de zaak voor dames met smaak.” (De Gelderlander 10/3/1939). In ieder geval komt de Centrale nog voor in het Adresboek 1955.

Zie ook de foto KN12855-24 uit 1986, wanneer op dat moment dames modezaak Fooks hier haar winkel heeft.

Gemeentelijk Monument

Burchtstraat 47 is vanaf 1988 een Gemeentelijk Monument. Met als tekst bij aanwijzing:

“Hoog smal, geheel gepleisterd pand van drie bouwlagen met schilddak. De pui is tot op grote hoogte afgevlakt en gemoderniseerd.
De oorspronkelijke vormen zijn daarboven echter nog wel aanwezig. De smalle gevel is in drieën gedeeld door twee smalle verdiepte vakken links en rechts, waarin op de eerste etage hoge smalle vensters zijn aangebracht, met een schelpvormige stucbekroning. Op de tweede etage zijn de vakken blind. Het middengedeelte van de eerste etage wordt ingenomen door een vrij brede houten erker met afgeronde hoeken; daarboven bevindt zich een terugliggend balkon waarvan de gezwenkte bovendorpel van de deuren de kozijnvorm van het erkervenster herhaalt. Boven de gootlijst in het midden van de gevel een rijk met reliëf versierde dakkapel met oculusvenster.
…
Ondanks de verbouwde pui en de beschildering van de bovengevel nog een zeer karakteristiek voorbeeld van rijke bebouwing van een der hoofdstraten in het zich ontwikkelende Nijmegen. Als specimen van neobarokke ornamentatie in deze stad tamelijk zeldzaam.”

Oorlog en wederopbouw

Een van de opvallende kenmerken van de Burchtstraat is hoe breed deze straat is. Bij de wederopbouw werd de Korte- en Lange Burchtstraat samengevoegd en verbreed: de verkeersplannen waren gericht op het bezoek van het centrum met de auto. De auto’s zijn inmiddels verdwenen en sinds juli 2019 rijden er ook geen bussen meer door deze straat.

Daarnaast is de afwisseling van voor- en naoorlogse gebouwen opvallend. De Burchtstraat is dan ook een van de straten die zwaar is getroffen in de Tweede Wereldoorlog:  het bombardement van 22 februari 1944 en tijdens de gevechten rond Market Garden in september 1944. Naast slachtoffers, leverde dat veel verwoeste panden op. Dat betekende bijvoorbeeld ook, dat een aantal winkeliers tot 2 keer toe hun winkel kwijtraakten.

Ook in de naoorlogse bouw is nog een onderscheid te onderkennen: aan de zuidkant, in de buurt van het stadhuis, kwamen een aantal grote, prestigieuze projecten. Een aantal panden, de voormalige Gerzon (nu, in mei 2024 de We) en Peek & Cloppenburg (nu, in mei 2024 de H & M) worden tegenwoordig gezien als hoogtepunten in de wederopbouw van Nijmegen.

Panden gelegen tegenover het Stadhuis in de Burchtstraat, van rechts naar links; Hunkemöller Lexis, de Apotheek Bijleveld en Modezaak Gerzon en geheel links Peek & Cloppenburg , gezien in de richting van de Grote Markt, 1955-1956 (GN3711 RAN)

Gerzon architecten Reynen en Lelieveldt

In 1931 had Gebr. Gerzon’s Modemagazijnen uit Amsterdam een filiaal aan de Korte Burchtstraat 17-19 geopend, welke in de Tweede…

Lees meer

Aan de kant van het stadhuis zijn de panden aanvankelijk wat kleiner, met veelal Nijmeegse architecten als ontwerper. Richting het Valkhof zijn echter weer wat grotere projecten te vinden.

Tijssen architecten Blanksma en Ijsebrands

Bestektek. v.h. bouwen van winkelpand met twee bovenwoningen a/d Lange Burchtstr. Te Nijmegen t.n.v. dhr. G.J. Derksten, Architecten Bureau: C. Blanksma-C.J. IJsebrands Guyotstraat 2, tekenaar: Bruyns, datum tekening: december 1953 (D12.418134)
Bestektek. v.h. bouwen van winkelpand met twee bovenwoningen a/d Lange Burchtstr. Te Nijmegen t.n.v. dhr. G.J. Derksten, Architecten Bureau: C. Blanksma-C.J. IJsebrands Guyotstraat 2, tekenaar: Bruyns, datum tekening: december 1953 (D12.418134)
Detail portiek: Bestektek. v.h. bouwen van winkelpand met twee bovenwoningen a/d Lange Burchtstr. Te Nijmegen t.n.v. dhr. G.J. Derksten, Architecten Bureau: C. Blanksma-C.J. IJsebrands Guyotstraat 2, tekenaar: Bruyns, datum tekening: december 1953 (D12.418134)
Detail portiek: Bestektek. v.h. bouwen van winkelpand met twee bovenwoningen a/d Lange Burchtstr. Te Nijmegen t.n.v. dhr. G.J. Derksten, Architecten Bureau: C. Blanksma-C.J. IJsebrands Guyotstraat 2, tekenaar: Bruyns, datum tekening: december 1953 (D12.418134)

De voorkant bestaat uit een portiek in het midden en daarnaast twee grote etalage ruimtes. Achter de linker etalage bevindt zich de opgang naar de bovenwoning. Opvallend is dat zich aan het einde van het  portiek naast de ingang nog een kleine etalage ruimte bevindt.

De hele benedenverdieping bestaat vrijwel uit de winkel. Aan de achterkant bevindt zich nog een kantoor, een trap, de w.c, en een kamer.

“De heer J.G. Tijssen opende in de Burchtstraat ’n nieuwe zaak

De zevenjarige Willy Tijssen en haar zusje, de vijfjarige Betty, beiden gekleed in een lichtblauw feestjurkje, hielden Vrijdagmiddag om half drie samen een zilveren serveerblad vast. Op deze schaal lagen een schaar en een sleutel. De ceremoniemeester nodigde de ere-gast van de middag uit zich van deze voorwerpen te bedienen. En deze, wethouder Duives, knipte toen met de schaar het traditionele (blauwe) lint door en stak vervolgens de sleutel in het slot van de glaspanelen deur, die toegang gaf tot de nieuwe herenkleding- en modeartikelenzaak Tijssen aan de Bloemerstraat 30-32.

De wethouder sprak na de door hem verrichte opening van het nieuwe winkelpand de eigenaar, de heer J.G. Tijssen, mede namens B. en W. op hartelijke wijze toe. Na hem nam het woord de heer Gerritzen van het aannemersbedrijf Gerritzen en Zn., dat de bouw voor zijn rekening had genomen. Op kernachtige wijze drukte de heer C.J. Ijsebrands, architect (Op 28-3 volgt er een rectificatie, dat het het Architectenbureau Blanksma-Ijsbebrands betreft (Nijmeegsch dagblad 28-03-1955)), zich uit toen hij de heer Tijssen, die met zijn echtgenote, zijn zoon en zijn vier dochters temidden der aanwezige gasten stond, “een kapitein van een schip” noemde, dat zojuist te water was gelaten en dat verder zijn koers wel zou vinden. De heer IJsebrands heeft niet alleen de architectuur voor zijn rekening genomen, ook persoonlijk heeft de heer Tijssen veel steun van hem mogen ondervinden.

De trotse eigenaar van Nijmegens niieuwste winkelpand begon in 1947 in de Van Welderenstraat een eigen zaak. De eerste steen van zijn momentele bezit werd in Maart 1954 gelegd. De receptie werd door velen bezocht.

Het interieur is niet enkel aantrekkelijk doordat Flora er bezit van genomen heeft; de zakelijke aanblik op zichzelf is mede door de moderne architectuur prettig aandoend voor het oog.” Nijmeegsch dagblad, 26-3-1955)

Ook Burchtstraat 8 is een eerder ontwerp -uit 1950- van Blanksma en IJsebrands, met een veel traditioneler ontwerp dan bijvoorbeeld het pand van Tijssen op Burchtstraat 30.

Burchtstraat 8

Bestektekening voor de bouw van een woon en winkelhuis aan de Korte Burgstraat te Nijmegen voor rekening van de Heer J.H. v Hezewijk, Malden, architecten C. Blanksma en C.J. Ijsebrands, datum tekening 23-13-1949 (D12.410297)
Bestektekening voor de bouw van een woon en winkelhuis aan de Korte Burgstraat te Nijmegen voor rekening van de Heer J.H. v Hezewijk, Malden, architecten C. Blanksma en C.J. Ijsebrands, datum tekening 23-13-1949 (D12.410297)

Aanleg Marikenstraat

Burchtstraat voor de komst van Marikenstraat, 31/5/1995 (Ger Loeffen via F37672 RAN CCBYSA)
Burchtstraat voor de komst van Marikenstraat, 31/5/1995 (Ger Loeffen via F37672 RAN CCBYSA)

Een belangrijke ontwikkeling voor het aanzicht van de Burchtstraat is de aanleg van de Marikenstraat. Op de bovenstaande foto zijn de panden te zien, die voor deze aanleg rond 1999 zijn gesloopt: de Scapino tot en met Geeraerdts (het pand waar de 2 fietsers langs rijden).

Het oorspronkelijke bijschrift van F37672: “Ondernemers en bewoners zijn woedend over de voorgenomen afbraak van vijf winkelpanden en twaalf woningen ten behoeve van het nieuwe winkelgebied Mariënburg. Kern van het plan ‘Centrum-2000’ is de nieuwe winkelpassage, die van de Burchtstraat naar de Ziekerstraat gaat lopen. In het oorspronkelijke plan zou alleen de voormalige Scala-bioscoop, nu Scapino winkel, worden afgebroken.”

Scapino zelf gaat naar een noodwinkel op Plein 1944 (F25200 RAN) en zal als hoekpand met de Marikenstraat terugkeren, waar het sindsdien zit.

Blauwe Steen

De Blauwe Steen (januari 2020)
De Blauwe Steen (januari 2020)

Zie hiervoor het uitgebreide artikel op Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Al mot ik krupe, beeld van Toon Heijmans

Al mot ik krupe beeld Burchtstraat 20230728
Al mot ik krupe beeld Burchtstraat (juli 2023)

“Al mot ik krupe” is een beeld van Toon Heijmans. Het was een geschenk van het Prinsenconvent aan de stad Nijmegen ter ere van haar 2000-jarig bestaan. Het kunstwerk beeldt de eerste regels van “Al mot ik krupe” uit, een lied van Groadus van Nimwegen, waarin hij de Stevenstoren bezingt:

“Al moet ik krupe

Op blote voeten goan

ik wil nog een keer

Sint Steven heuren sloan”

Toon Heijmans

Antonius Arnoldus Maria Heijmans (Nijmegen 19 october 1926 – Nijmegen 27 mei 2018) was een leraar en kunstenaar

Ad Lansink schreef op zijn site een biografie naar aanleiding van diens overlijden.

Bron: Kunst op Straat

Vergroening en mooier maken

Momenteel (mei 2024) worden er gepland gemaakt om de Burchtstraat groener en mooier te maken. Het maakt onderdeel uit van een plan om de gehele route van Trajanusplein tot en met Burchtstraat aantrekkelijker te maken.

Voor een deel om de Burchtstraat mooier te maken: zoals gezegd is de Burchtstraat érg breed, wat des te meer opvalt nu het verkeer weg is. En daarbij schept het ontbreken van verkeer mogelijkheden om de straat attractiever te maken. En daarnaast komt de wens van vergroening voort vanuit het oogpunt van klimaatsverandering en de gevolgen daarvan:  de Burchtstraat is een stenige omgeving, waarbij warmte langer wordt vastgehouden en neerslag minder makkelijk kan wegstromen.

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Burchtstraat_(Nijmegen)

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Ansichtkaarten/straten/Burchtstraat/BurchtCat.html, met veel oude foto’s!

Blogs

Hieronder staan de blogs welke reeds over de Burchtstraat zijn gemaakt.

Gerzon architecten Reynen en Lelieveldt

In 1931 had Gebr. Gerzon’s Modemagazijnen uit Amsterdam een filiaal aan de Korte Burchtstraat 17-19 geopend, welke in de Tweede…

C&A Burchtstraat

In Juli 1929 opent C. en A. haar winkel in Nijmegen, in wat dan de Lange Burchtstraat heet. In november…

Hotel Métropole

1900 Lange Burchtstraat “Gelijk de advertentie in ons blad is aangekondigd, heeft morgen de opening plaats van het nieuwe hotel…

Schoenenzaak Bally Peperzak

In 1930 verplaatst A. Peperzak zijn bekende schoenenzaak naar de Burchtstraat. In 1944 wordt deze zaak verwoest. Daarna betrok Peperzak…

Bioscoop Familie-Bioskoop architect Jansz

“De nieuwe Familie-Bioskoop. Het mag zeker een gelukkige gedachte genoemd worden van de beheerders der nieuwe Familie-Bioskoop, welke aan de…

Albert Heijn Burchtstraat

In 1934 verhuist Albert Heijn van de winkel op de “hoek Burchtstraat-Stokkumsestraat” naar het verbouwde pand op de Burchtstraat, met…

Boekhandel Dencker architect Okhuijsen

In 1952 ontwerpt architect Okhuijsen een winkel met bovenwoning, het tegenwoordige Broerstraat 22 en 24. Daarbij is opvallend dat J.…

Winkelhuis Scheerder architect Weve

Architect Weve ontwierp het magazijn van Parfumeri:en en de nieuw ingerichte Salon de coiffure voor de heer Scheerder op de…

en ook:

Tapijtcentrum Derks, architect Rodenburg

Burchtstraat 108

Architect Rodenburg: Wederopbouw en Nieuwbouw in Nijmegen

Lees ook:

Wederopbouw Nijmegen

80 jaar geleden,op 22 Februari 1944, vernietigde het bombardement een groot deel van het centrum. Ook de gebeurtenissen rond Market…

Burchtstraat met markt (mei 2025)
Burchtstraat met markt (mei 2025)
Ziekerstraat (mei 2025)
#Nijmegen, Centrum, Ziekerstraat

Ziekerstraat

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Ziekerstraat (mei 2025)
Ziekerstraat (mei 2025)

De Ziekerstraat is al in gebruik in de Romeinse tijd. Sommige panden zijn nog duidelijk te herkennen als vooroorlogs; hier is zelfs een van de 2 herkenbare stadsboerderijen te vinden. Daarnaast was een deel getroffen door de Tweede Oorlog. Vooral het kruispunt met de Broerstraat en dan vooral het gebouw voor de Gebr. Voss is een belangrijk onderdeel van de Wederopbouw.

De Radio & Rijwielzaak van Jac. Doorman, Ziekerstraat 29, 1933 (F5951 RAN)
Een van de van oudsher bekende, nog steeds bestaande zaken in de Ziekerstraat: Doorman, hier afgebeeld als de Radio & Rijwielzaak van Jac. Doorman, Ziekerstraat 29, 1933 (F5951 RAN)

Hieronder volgt eerst een korte geschiedenis. Daarna staan de artikelen weergegeven die reeds over de Ziekerstraat zijn gepubliceerd. Deze pagina zal van tijd tot tijd worden aangevuld.

Een gekleurde tekening van de Ziekerpoort (uit 1450 en gesloopt in 1877), 1630 (F54592 RAN)
Een gekleurde tekening van de Ziekerpoort (uit 1450 en gesloopt in 1877), 1630 (F54592 RAN)

Romeinse tijd

Uit opgravingen blijkt dat de omgeving van de Ziekerstraat al in de Romeinse tijd werd gebruikt. Noviomagus heeft over de opgravingen vanwege de aanleg van de Marikenstraat een artikel uit de Gelderlander overgenomen, met daarbij mooie foto’s.

Middeleeuwen

De doorkijk door de Ziekerpoort (uit 1450 en gesloopt in 1877) vanuit de stad; een aquarel van Rudolphus Lauwerier, 1877 (F68492 RAN)
De doorkijk door de Ziekerpoort (uit 1450 en gesloopt in 1877) vanuit de stad; een aquarel van Rudolphus Lauwerier, 1877 (F68492 RAN)

De huidige Ziekerstraat was ten tijde van de eerste omwalling de uitvalsweg vanaf de Wiemelpoort naar Mook. In 1410 was de gehele volgebouwd, ondanks dat het het buiten de stadsmuren lag. Daarop lag de bebouwing in een lint op de ondiepe percelen. Daarachter waren kloosters gevestigd. In 1470 kwam de Ziekerstraat, als onderdeel van de Voorstad (niet te verwarren met de huidige Voorstadslaan), binnen de wallen te liggen (Bron: Gemeentelijke Monumentenlijst).

Ziekerstraat: weg naar het leprozenhuis (of straat met een poel)

In 1434 komt de naam Zikerstrate al voor. Over het algemeen wordt ervan uitgegaan dat de naam is afgeleid van het leprozenhuis. Dit huis lag in het verlengde van deze straat, buiten de poort en is in 1579 afgebroken. De “r” van Ziekerstraat en haar varianten is het oud-Nijmeegs voor het meervoud; op sommige momenten heet de straat dan ook Ziekenstraat. Van Schevichaven veronderstelde echter een andere betekenis: “’Zieker’ zou afkomstig zijn van het werkwoord ziekeren ofwel sijpelen. Op de plek van deze straat lag namelijk van oudsher een poel.
Tot in de achttiende eeuw had Nijmegen drie van zulke stadspoelen. De andere lagen aan het Kelfkensbos en aan de Molenstraat. (…)” (Geert Geenen, De Gelderlander, 6 oktober 2005)” (Straatnamenregister Rob Essers)

Ziekerpoort en afbraak vestingwerken

Het slechten van de vestingwerken bij de voormalige Ziekerpoort, 1877 (Gerard Korfmacher via F68595 RAN)
Het slechten van de vestingwerken bij de voormalige Ziekerpoort, 1877 (Gerard Korfmacher via F68595 RAN)

Bij de versteviging van de walmuren werd de poort rond 1700 dichtgemetseld. In 1811 werd deze tijdelijk weer open gemaakt, tot 1815. In 1877 vond de sloop ervan plaats. Zie verder Noviomagus met mooie foto’s.

Het nieuwe gedeelte van de straat tussen de “oude” Ziekerstraat en de “Boulevard” (de Oranjesingel) werd aanvankelijk Verlengde Zieken Straat genoemd. Daarbij was gedeelte tussen deze straat, de Boulevard en de “Verlengde Hertogsteeg” (het nieuwe gedeelte van de huidige Hertogstraat) gereserveerd voor het Rijk.

Tweede Wereldoorlog en Wederopbouw

Ook een deel van de Ziekerstraat werd in februari 1944 gebombardeerd.

Bij de wederopbouw kwam er een zwaartepunt te liggen op de kruising Ziekerstraat, Molenstraat, Plein 1944 en Broerstraat: hier kwamen de wat grotere en hogere gebouwen. Let vooral ook op het pand van de Gebr. Voss.

Aan de andere kant is de Ziekerstraat juist ook een van de straten, waarvan (delen) de Tweede Wereldoorlog heeft overleefd en de vooroorlogse architectuur nog te herkennen is.

De Ziekerstraat is tegenwoordig zowel een “aanloopstraat” als een straat waar zich naast ketens ook bijzondere winkels bevinden, waarvan sommige zich al een aantal generaties in de familie bevinden.

Winkel Gerard Scholte

Het Kledingmagazijn van de firma Gerhard Scholte, Ziekerstraat 123-125, 1900-1905 (F2418 RAN)
Het Kledingmagazijn van de firma Gerhard Scholte, Ziekerstraat 123-125, 1900-1905 (F2418 RAN)

Lees hier artikel over de verbouwing van Oscar Leeuw:

Oscar Leeuw, architect

Houthandel van Emmerik

Straatbeeld Ziekerstraat, midden jaren twintig, met op nummer 101 de tweedehands goederenhandel van G.A. Leushuis, eveneens gevestigd aan de Tweede Walstraat (8). Na de sloop in 1926/1927 opent, op dezelfde plek en op de plaats van de naastgelegen panden (rechts), op 26 september 1927 Houthandel Firma J.H. Emmerik de deuren van het nieuwe, door architect M.E. Veugelers ontworpen bedrijfscomplex op nummer 99, Ziekerstraat 97-117, 1925 (F39491 RAN)
Straatbeeld Ziekerstraat, midden jaren twintig, met op nummer 101 de tweedehands goederenhandel van G.A. Leushuis, eveneens gevestigd aan de Tweede Walstraat (8). Na de sloop in 1926/1927 opent, op dezelfde plek en op de plaats van de naastgelegen panden (rechts), op 26 september 1927 Houthandel Firma J.H. Emmerik de deuren van het nieuwe, door architect M.E. Veugelers ontworpen bedrijfscomplex op nummer 99, Ziekerstraat 97-117, 1925 (F39491 RAN)

Lees hier over de verbouwing van de loodsen van van Emmerik door architect Veugelers:

Martinus Eduardus Veugelers, architect
Straatbeeld, tweede helft jaren twintig, met de inrijpoort van het nieuwe, door architect M.E. Veugelers ontworpen bedrijfscomplex van Houthandel Firma J.H. Emmerik, geopend op 26 september 1927, Ziekerstraat 99, 1927-1928 (F9671 RAN)
Straatbeeld, tweede helft jaren twintig, met de inrijpoort van het nieuwe, door architect M.E. Veugelers ontworpen bedrijfscomplex van Houthandel Firma J.H. Emmerik, geopend op 26 september 1927, Ziekerstraat 99, 1927-1928 (F9671 RAN)

De Papaver

De Papaver Het kruispunt Tweede Walstraat en Ziekerstraat , met op de hoek Drogisterij De Papaver, gezien in de richting van het Mariënburg, 1984 (Ber van Haren via kn13381-38 RAN CC0)

Opschrift De Papaver: herinnering aan drogisterij 1927-2000 Ziekerstraat

Op de hoek van de Ziekerstraat en Tweede Walstraat heeft meer dan 70 jaar de Drogisterij de Papaver gezeten. Zij opende haar deuren in 1927 en is in 2000 gesloten. Nog steeds herinnert de schildering “De Papaver” aan deze drogisterij.

Lees Meer

Bakkerij de Postduif

voorheen bakkerij de Postduif, architect Arntz, september 2023

Bakkerij de Postduif en remise, 2 winkelhuizen en 4 bovenwoningen Architect Arntz

Nadat bakker Sanders 20 jaar zijn zaak op de Zeigelbaan had gehad, laat hij een nieuwe bakkerij bouwen op de hoek van de Ziekerstraat en Tweede Walstraat. Daar laat hij architect Arntz een bakkerij met remise, twee winkelhuizen en vier bovenwoningen ontwerpen.

Maurits Drukker’s meubileerinrichting

Ziekerstraat 87, huidig (Google Streetview)
Ziekerstraat 87, huidig (Google Streetview)

Dit is het laatste pand van de Ziekerstraat, dat binnen de wallen heeft gelegen.

Lees hier over de verbouwing voor Maurits Drukker in 1949 door architect Kuipers:

L.D. Kuipers, architect Nijmegen

Ziekerstraat 83

Ziekerstraat 83, juli 2019 (Google Streetview)
Ziekerstraat 83, juli 2019 (Google Streetview)

In 1690 was er al zeker bebouwing op de locatie waar nu Ziekerstraat 83 ligt, maar waarschijnlijk eerder. Waarschijnlijk is de huidige voorgevel gebouwd rond 1900.

Ziekerstraat 83 is een Gemeentelijk Monument met als waardering: “Ziekerstraat 83 heeft architectuurhistorische waarde vanwege de grotendeels gaaf bewaard gebleven voorgevel uit het eind negentiende-eeuw, met winkelpui en fraaie dakkapel met fronton, pilasters en voluten.
Ziekerstraat 83 heeft bouwhistorische waarde vanwege de verwachting dat er ouder, mogelijk laat-middeleeuws, metselwerk nog in de zijgevels aanwezig is, daterend uit de tijd dat op het perceel een huis met hof genaamd “De Clock” stond. Dit geldt eveneens voor de mogelijk aanwezige kelder. Deze verwachting is gebaseerd op de bouwhistorische verkenning van 2003 en aanvullend onderzoek in 2009.
Het pand heeft stedenbouwkundige waarde als karakteristiek onderdeel van de Ziekerstraat en vanwege de parcellering, die in de late-middeleeuwen tot stand is gekomen, als onderdeel van de historische stadsstructuur.”

Ziekerstraat 108-110-112-114

Ziekerstraat 108, 110, 112, 114, juli 2019 (Google Streetview)
Ziekerstraat 108, 110, 112, 114, juli 2019 (Google Streetview)

Hoewel de begane grond een aantal malen is verbouwd, lijkt de voorgevel van de bovenbouw in ieder geval na 1912 niet veranderd: de eerste gevonden bouwtekening is voor de aanleg voor riolering van dat jaar.

In 1931 staat dit pand te koop: “Winkelpand met Beneden en Bovenwoningen aan Ziekerstraat 108/110/112/114, groot 2.79 Are, bestaande uit: 108, 2 Woningen, Smederij en Achterplaats, voorzien van electr. licht en water, 110 Bovenwoning 2 Kamers, Alcoof, Zolder en Zolderkamer, voorz. van gas en water; 112 Winkel, 3 Kamers en Kelder, voorz. van gas en water; 114 Bovenwoning 2 Kamers, Alcoof, Zolder en Zolderkamer, voorz. van gas, water en electr. licht. Alle panden zijn aangesloten aan de rioolering” (De Gelderlander 14/8/1931)

Gevonden verbouwingen

Plan tot het verbouwen van perceel Ziekerstraat Nos 108 110 112 114 voor rekening van MeJ. H. Brouwers Ziekerstraat No 108, architect J.H. van Eldik, datum tekening 7-5-1932 (D12.398087)
Plan tot het verbouwen van perceel Ziekerstraat Nos 108 110 112 114 voor rekening van MeJ. H. Brouwers Ziekerstraat No 108, architect J.H. van Eldik, datum tekening 7-5-1932 (D12.398087)

Rond 1932 vindt er een verbouwing van de onderverdieping plaats, voor rekening van “MeJ. H. Brouwers Ziekerstraat No 108”. De architect is J.H. van Eldik (D12.398087).

In 1976 vindt een verbouwing plaats voor Linsborg Open Haarden Ind. Weurtseweg 96 (D12.502126). Er komt een plint over de naalden tussen de begane grond en de 1ste verdieping. Daarnaast komt er een portiekje over de gehele breedte van de winkel. De tegeltjes worden vervangen door glad materiaal en de deuren worden vervangen.

In 1988 is er een aanvraag voor een vergroting van een groen- en fruithandel (D12.5666919)

In 1996 vindt de verbouwing plaats, waarbij de winkel haar glazen front krijgt, met de ingang in het midden (D12.629975). De opdrachtgever is dan H.W.M. van Kerkhoff uit Overasselt.

In ieder geval in juli 2019 zit SNS Bank in het pand (Google Streetview) Een foto van het pand in 1973 is te vinden op F2469.

Overname smederij Ziekerstraat 108 (PGNC 2/1/1926)
Overname smederij Ziekerstraat 108 (PGNC 2/1/1926)

Gevonden Gebruikers

Het is nog onbekend of er sprake is geweest van een adreshernummering. Zeker bij de eerste jaren dient daarom een slag om de arm te worden gehouden.

Ziekenstraat 108

NaamOmschrijvingAdresboek
J.H. Jansseniig vanaf 1913 onder “sleepers”1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1916, 1920
F. BecksArbeider1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1916
F. BecksKoopman1922, 1924
L.H. VerplakSchilder1912-1913
A.W. BrouwersArbeider1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1916
J. PetersKoopman in fruit1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1916
   

Ziekerstraat 108

NaamOmschrijvingAdresboek
Wed. A.J. SandersGeb. W.C. De Champs1926
F. BecksKoopman1926
Wed. F. BecksGeb. P. Staat1928, 1932, 1936, 1938, 1940
F.A.F. BecksFabrieksarbeider1932
F.W.H. BecksFabrieksarbeider1932, 1936
P.J. HermanisseVoerman1932
Th. v.d. SandeIn 1936 : steenbewerker1932, 1934, 1936
C.G. SandeSteenbewerker1934, 1936
J.F. JanssenLandbouwer1940 ; hij overlijdt in oktober 1947
G.A. BrugmanRes. Cond. G.E.W.1948, De Gelderlander 11/11/1947
Wed. J.Fr. JanssenGeb. A. Marcusse1948, 1951
B. JanssensFabrieksarbeider1951
Mej. Van Gellekom 1955
A.J. van den HazelkampHandelaar hooi en stro1955
W. van der WouwKleermaker1955
G. van GellekomGrondw.1959
Mw. M. van Gellekom 1959
H. HesselingSigarenmaker (in 1963 geen beroep vermeld)1959, 1963

J.F. Jansen

J.F. Janssen komt voor in het Adresboek 1940 op Ziekerstraat 108; het is nog onbekend of hij familie is van J.H. Janssen.

Wanneer een aantal arbeiders aan het werk zijn om bij Echteld de rivier de Linge te verbeteren, ontploft er een achtergebleven bom of mijn. 3 arbeiders, waaronder J.F. Janssen overlijden. 4 andere arbeiders raken gewond. Bij de ontploffing zaten alle 7 arbeiders in de bouwkeet. Het is niet bekend of het een bom of mijn was. En ook niet waarom het is afgegaan: bijvoorbeeld mogelijk door de druk in de grond; of doordat de arbeiders het hadden vervoerd. In ieder geval zijn op dat moment alleen al Echteld 14 mensen overleden door achtergelaten explosief was (De Gelderlander 30/10/1947)

Ziekerstraat 110

Ziekenstraat 110

Advertentie schilders Meijsen en Delvoix (PGNC 22/10/1913)
Advertentie schilders Meijsen en Delvoix (PGNC 22/10/1913)
NaamOmschrijvingAdresboek
F. DelvoixSchilder1910-1911, 1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1916, 1920, 1922, 1924

Ziekerstraat 110

NaamOmschrijvingAdresboek
F. DelvoixSchilder1926
G.W. BeekhuizenMonteur1928, 1932
Mej. A.M.H. Brouwers 1934, 1936, 1938, 1940
G.T. KropmanKoopman groenten en fruit1951, 1955, 1963 (als koopman)

Ziekerstraat 112

Ziekenstraat 112

NaamOmschrijvingAdresboek
Wed. J. PeerenboomGeb. A.M. Reijntjes; in De Gelderlander 1/1/1913 Nieuwjaarsgroet van Wed. Peerenboom, Kruidenierswinkel1910-1911, 1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1916
Mej. A.M.H. Brouwers 1922, 1924

Ziekerstraat 112

NaamOmschrijvingAdresboek
Mej. A.M.H. Brouwers 1926, 1928, 1932
J.G. JansenVenter1934
Wed. H. JansenGeb. W. Wijngaard, handel in aardappelen, groenten en fruit1934, 1936
G.Th. KropmanGroentekoopman1938, 1940
Openingsadvertentie Wed. H. Jansen & Zn. (De Gelderlander 29/7/1932)
Openingsadvertentie Wed. H. Jansen & Zn. (De Gelderlander 29/7/1932)

Op 28-12-1945 wordt het dochtertje Willy geboren, de ouders zijn G. Kropman en G. Kropman-Jansen (De Gelderlander 31/12/1945).

C. Kropman biedt in De Gelderlander 8/1/1947 diepvriesgroenten en groenten in blik aan.

Ook komt de winkel nog voor in advertenties De Gelderlander 12/2/1953 en 24/11/1956.

Ziekerstraat 114

Ziekenstraat 114

NaamOmschrijvingJaar
Wed A. JansenGeb G.W. Wouters1910-1911, 1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1915-1916, 1916, 1922
J.H. JanssenSmid1922

Ziekerstraat 114

NaamOmschrijvingJaar
Th.B. van VuurdenSmid1926, 1928, 1932, 1934; Theodorus Berend; hij overlijdt op 4-9-1934 op 55-jarige leeftijd (De Gelderlander 5/9/1934)
A. v. VuurdenSmid1928
Th. v. Vuurden 1928, 1932
H.E. WijnenBankwerker1936
Mej. M.J.A. WijnenNaaister1936
P.J. WijnenBankwerker1936
J.G.H. WillemsenIsoleerder1938, 1940
Wed. G.Th. WillemsenGeb. J. Ang1948
J. MuldersRijwielbewaarder1963

Ziekerstraat 116

Een voormalige Stadsboerderij in gebruik als Rijwielstalling, Ziekerstraat 116, 1960-1965 (dr. Jan Brinkhoff via D829 RAN CC0 Auteursrechthouder RAN)
Een voormalige Stadsboerderij in gebruik als Rijwielstalling, Ziekerstraat 116, 1960-1965 (dr. Jan Brinkhoff via D829 RAN CC0 Auteursrechthouder RAN)

Aan de Ziekerstraat 116 staat een gebouw welke oorspronkelijk een stadsboerderij is geweest en als dusdanig nog steeds (min of meer) te herkennen is.

Stadsboerderij: bescherming en zelfvoorziening

Stadsboerderijen waren eeuwenlang een normaal verschijnsel: het kon zowel voorkomen dat de weides of akkers binnen als buiten de stadsmuren gelegen waren. In ieder geval werd de oogst van akkers bij de boerderij binnen de muren opgeslagen. Voor de boeren betekende de stadsmuren bescherming, zeker in tijden van oorlog. Voor een stad betekende ze, wanneer ze in een oorlog onder beleg kwam te liggen, door de aanwezigheid van vee en akkers/oogst (deels) zelfvoorzienend kon zijn. (wikipedia)

Stadsboerderijen raken ongewenst

In 1850 waren er nog ongeveer 128 boeren, in 1880 nog 100. Daarbij ging het vaak om kleine bedrijfjes. Na de sloop van de vestingwerken wilde Nijmegen zich ontwikkelen als luxueuze stad, waarin de rommelige, stinkende stadsboerderijen niet meer zouden passen. Onder andere door verordeningen probeerde de gemeente deze boerderijen tegen te ontmoedigen (Noviomagus en Stadsboeren in Nijmegen, mooie presentatie)

Fietsenstalling en restaurant

Hoewel nog niet uitputtend onderzocht, zat er in de jaren 60 een fietsenstalling. Ook heeft er een Grieks restaurant in gezeten. Tegenwoordig (november 2024) zit er Wok for Go. Deze zit er in ieder geval ook al in mei 2016 (Google Streetview).

Ziekerstraat 116, juli 2019 (Google Streetview)
Ziekerstraat 116, juli 2019 (Google Streetview)

Ziekerstraat 118-120-122

Ziekerstraat 118-120-122, "Bestaande toestand", April 1936 (D12.402361)
Ziekerstraat 118-120-122, “Bestaande toestand”, April 1936 (D12.402361)

Rond 1936 vindt een verbouwing plaats van de Ziekerstraat 118-1820-1822. De aanvrager is daarbij “Aanvrager is Coöp Stoomzuivelfabriek St. Antonius te Groesbeek”.

De eerste gevonden vermelding van “Filiaal Groesbeek, Ziekerstraat 118” is bij de nieuwsgroet in 1936 (PGNC 31/12/1936). In het Adresboek 1936 komt A. Mesu, arbeider, nog op dit adres voor. In de Adresboeken 1938 en 1940 is P. Kullman filiaalhouder op nummer 118.

In ieder geval in November 1940 is W. Theunissen filiaalhouder (PGNC 1/11/1940). Ook in het Adresboek 1963 komt hij nog voor als filiaalhouder.  

Verbouwing Ziekerstraat 118-120-122, April 1936 (D12.402360)
Verbouwing Ziekerstraat 118-120-122, April 1936 (D12.402360)

Coöperatieve Stoomzuivelfabriek ‘St. Antonius’, Groesbeek

Begin 1905 richtte de afdeling Groesbeek van de Boerenbond een commissie op om een tweede coöperatieve boterfabriek in Groesbeek op te richten.

“Deze coöperatie telde 228 leden, ‘allen veehouder te Groesbeek ‘” (https://groesbeek.gemeentenieuwsonline.nl/nieuws/algemeen/48543/gerrie-driessen-zet-geschiedenis-zuivelfabriek-en-pakhuis-boerenbond-op-cd-rom-)

Eind november 1905 opende daarop de Coöperatieve Stoomzuivelfabriek “St. Antonius”. Deze coöperatie is nog tot 1979 zelfstandig gebleven. In april 1979 werd besloten de exploitatie aan Coberco over te dragen en werd de fabriek gesloten. Het adres van de fabriek was Kloosterstraat 29 in Groesbeek.

(Overige) Bronnen en verder lezen

Klik om toegang te krijgen tot Boek-Lankveld-integraal_2017-03-29.pdf

https://www.zuivelgeschiedenis.nl/?PageID=103

https://www.heemkundekringgroesbeek.nl/wp-content/uploads/2022/04/15e-Nieuwsbrief-2014-dec.pdf : een van de oprichters van deze zuivelfabriek en de boerenbond was Antoon Coenen. Een mooi artikel staat op deze site, pagina 2.

C. Jaket, nu bakkerij Strik

Ziekerstraat 124, Juli 2019 (Google Streetview) Ziekerstraat 124, Juli 2019 (Google Streetview)

Ziekerstraat 124 nu Strik architect van Berck

Waar nu alweer jarenlang Strik haar patisserie heeft, begon C. Jaket in 1925 zijn winkel in comestibles, suikerwerken, chocolaterie en aanverwante artikelen. Daarnaast noemde hij zich fruithandel. Na de oorlog opende Hellegers zijn nieuwe kaas- en viswinkel op deze locatie. Sinds de jaren ’70 heeft Patisserie Strik hier haar winkel.

Lees Meer

Slagerij Meussen

Verbouwd voor Slagerij Meussen door architect van Eldik, Ziekerstraat 27
Verbouwd voor Slagerij Meussen door architect van Eldik,
Ziekerstraat 27

Lees hier het artikel over de verbouwing door van Eldik voor slagerij Meussen:

Jos. Van Eldik, architect

Continentale

Het pand van de N.V. Continentale Mij. voor Handel en Industrie Leder en Fournituren en Schoenmakersmachines (Ziekerstraat 39-43) architect van der Kloot, 1930-1932 (F2355 RAN)
Het pand van de N.V. Continentale Mij. voor Handel en Industrie Leder en Fournituren en Schoenmakersmachines (Ziekerstraat 39-43) architect van der Kloot, 1930-1932 (F2355 RAN)

Lees hier het artikel over Continentale:

Ziekerstraat 39-43

Waarschijnlijk is de Ziekerstraat 39-43 vanaf 1931 een winkel geworden, van Continentale. Daarvóór komt het voor als pakhuis en lijkt…

Doorman

De Rijwiel & Radiowinkel van de firma Doorman, Ziekerstraat 35, 1930-1935 (F2371 RAN)
De Rijwiel & Radiowinkel van de firma Doorman, Ziekerstraat 35, 1930-1935 (F2371 RAN)

Middeleeuwse fundamenten en voormalige stadsboerderij

Het huidige pand is gebouwd op middeleeuwse fundamenten en de geschiedenis van het huidige gebouw is te herleiden tot de 17e eeuw. Het was een stadsboerderij, “in het magazijn zie je nog steeds duidelijk de contouren van de oude poort. Hierdoor reden vroeger paard en wagen naar binnen.” De binnenplaats daarvan is in de loop der tijd bij de winkel getrokken, de koeienstallen bij de magazijnen. “Stalramen zijn hier nog steeds zichtbaar.”

Doorman

Winkelinterieur van de firma Doorman een nu (2021) nog bestaande zaak in witgoed; de man met bril en pijp is de eigenaar de heer Jac. Doorman, Ziekerstraat, 5/1934 (F2452 RAN)
Winkelinterieur van de firma Doorman een nu (2021) nog bestaande zaak in witgoed; de man met bril en pijp is de eigenaar de heer Jac. Doorman, Ziekerstraat, 5/1934 (F2452 RAN)

Doorman is een van de oude familiebedrijven van Nijmegen die nog steeds bestaat. In 1911 richtte Jacques Doorman zijn fietsenwinkel in de van Goorstraat op. Daarna zat hij even in de Tweede Walstraat, maar vanaf 1914 in de Ziekerstraat. Daar begon hij huishoudelijke apparaten te verkopen: dynamo’s, lampen, radio’s en wasmachines en weer later televisies. Na de Tweede Wereldoorlog namen twee broers, Arie en Jac. Doorman, de zaak over.

Bron: Doorman

Zie voor het artikel van de verbouwing door architect Reynen:

W. Th. Reynen, architect van verbouw en nieuwbouw in Nijmegen
De Radio & Rijwielzaak van Jac. Doorman, Ziekerstraat 29, 1933 (F5951 RAN)
De Radio & Rijwielzaak van Jac. Doorman, Ziekerstraat 29, 1933 (F5951 RAN)

Kreymborg, nu ING

voormalig Kreymborg Ziekerstraat 2 Molenstraat 5-7 Huidig ING (augustus 2023)

Kreymborg architect Kramer

In september 1953 opent Kreymborg haar nieuwe nieuwe winkel op de hoek van de Ziekerstraat en Molenstraat. Deze is herbouwd op de plek waar haar gebouw stond dat tijdens het bombardement van februari 1944 is verwoest. Architect F. Kramer uit Haarlem was de architect.

Lees Meer

Voss

De Modewinkel van Gebroeders Voss in 1953 (Fotopersbureau Gelderland via GN42697 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)

Gebroeders Voss/Bakker Bart: Monument van de Wederopbouw, Architect Heldoorn

In 1949 vindt de herbouw plaats van de modezaak Voss op de hoek van de Broerstraat en Ziekerstraat. Het oude pand was tijdens het bombardement van februari 1944 verwoest. Het gebouw is ontworpen door architect Heldoorn. Sinds begin jaren 80 zit alweer jaren Bakker Bart in de winkel.

Lees Meer

Vierdaagse

Opgehangen schoenen in het kader van de Vierdaagse in de Ziekerstraat (juli 2024)
Opgehangen schoenen in het kader van de Vierdaagse in de Ziekerstraat (juli 2024)

Sinds een aantal jaren hangen de winkeliers van de Ziekerstraat schoenen op ter gelegenheid van de Vierdaagse.

Foto’s

Blik op een huizenrij in de Ziekerstraat, rechterzijde richting Molenstraat, 1930 (dr. Jan Brinkhoff via D828 RAN CC0 Auteursrechthouder RAN)
Blik op een huizenrij in de Ziekerstraat, rechterzijde richting Molenstraat, 1930 (dr. Jan Brinkhoff via D828 RAN CC0 Auteursrechthouder RAN)
Het interieur van Café "De Molen", 1930-1935 (F5949 RAN)
Het interieur van Café “De Molen”, 1930-1935 (F5949 RAN)

De schoenwinkel van de firma Naterop, Ziekerstraat 24, 1930-1935 (F11592 RAN)
De schoenwinkel van de firma Naterop, Ziekerstraat 24, 1930-1935 (F11592 RAN)
Kippen in de Ziekerstraat, op de achtergrond de Mariënburgkapel. Links de zijkant van Houthandel Emmerich, 1935-1940 (F29998 RAN)
Kippen in de Ziekerstraat, op de achtergrond de Mariënburgkapel. Links de zijkant van Houthandel Emmerich, 1935-1940 (F29998 RAN)
Ziekerstraat gezien in de richting van de Zeigelbaan, 1930-1935 (F2366 RAN)
Ziekerstraat gezien in de richting van de Zeigelbaan, 1930-1935 (F2366 RAN)
Verlichte etalage van de vleeshouwerij van W.J. Geertsen bij avond (Installatie Barré, Baumann & Co.). Reproductie uit: Gebruikt Electriciteit! Reclame uitgave der Gemeente-Electriciteitswerken te Nijmegen, eerste serie no. 3 'Onze Winkels', Nijmegen 1910 (P.H. Kouw via F47585 RAN)
Verlichte etalage van de vleeshouwerij van W.J. Geertsen bij avond (Installatie Barré, Baumann & Co.). Reproductie uit: Gebruikt Electriciteit! Reclame uitgave der Gemeente-Electriciteitswerken te Nijmegen, eerste serie no. 3 ‘Onze Winkels’, Nijmegen 1910 (P.H. Kouw via F47585 RAN)
Straatbeeld met de hoek Molenstraat (nu Broerstraat) / Ziekerstraat (rechts), 1920-1925 (ZN27432 RAN)
Straatbeeld met de hoek Molenstraat (nu Broerstraat) / Ziekerstraat (rechts), 1920-1925 (ZN27432 RAN)
Straatbeeld Ziekerstraat met de versieringen en de erepoorten in het kader van de feestelijkheden ter gelegenheid van het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina (1898-1923), 5/9/1923-6/9/1923 (F9036 RAN)
Straatbeeld Ziekerstraat met de versieringen en de erepoorten in het kader van de feestelijkheden ter gelegenheid van het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina (1898-1923), 5/9/1923-6/9/1923 (F9036 RAN)

De Meubelkoning

Ziekerstraat 78-84

De Meubelkoning was sinds 1932 gevestigd in Nijmegen (Adresboek 1966)

Advertentie deurwaarder Siebelink voor meubelverkoop in Algemeen Verkooplokaal (PGNC 22/2/1932)
Advertentie deurwaarder Siebelink voor meubelverkoop in Algemeen Verkooplokaal (PGNC 22/2/1932)

In PGNC 22/2/1932 is een advertentie van het Algemeen Verkooplokaal gevonden. Aanvankelijk lijkt het Algemeen Verkooplokaal een meubelzaak te zijn waar (ook) failliete inboedels worden verkocht.

De Meubelkoning (Adresboek 1966)
De Meubelkoning (Adresboek 1966)

““De Meubelkoning”

Het is nog geen jaar geleden, dat de N.V. Nijm. Meubel- en Beddenhandel- bij ’t publiek beter bekend onder den naam “De Meubelkoning”- de zaak aan de Ziekerstraat geheel en al moderniseerde. Ook na de verbouwing schijnen de koopers den weg naar deze zaak niet verleerd te hebben, want de directie zag zich al weer vlug gedwongen hare verkoopsruimte aanmerkelijk te vergrooten.

In dit pogen is de directie goed geslaagd, daar zij beslag wist te leggen op de vlak bij de oude zaak gelegen panden Ziekerstr. Nos. 60-62-64-66. Hierin heeft “De Meubelkoning”  nu toonkamers ingericht, welke alleen reeds door haar zeer groote afmetingen al opvallen.

Hoe geweldig groot de voorraden moeten zijn van een modern meubelbedrijf komt in deze zalen zeer goed uit. Men ziet hier slaapkamers, salons, huiskamers, alles bij dozijnen tegelijk, in alle soorten en modellen en eveneens in de meest uiteenloopende prijzen.

Ook de voorraden in matrassen, kleinmeubelen en dergelijken zijn dermate groot, dat dit bewondering opwekt.

“De Meubelkoning” die nu beschikt over een verkoopruimte van ongeveer 500M.2 zal zich in de belangstelling van het publiek van Nijmegen en Omstreken mogen blijven verheugen.” (De Gelderlander 21/5/1938)

In ieder geval komt de Meubelkoning nog voor in de Adresboeken 1948, 1966, 1968 en 1971.

Tweede zaak van Fotohandel van der Horst, Jorisstraat 13, 1932 (Fotopersbureau Gelderland via F14667 RAN CCBYSA Auteursrechthouder: J.F.M. Trum) Een rij winkels tussen het Kelfkensbos en de Walmuur. Te zien zijn de metaalhandel A. Frank & Zonen en fotozaak Van der Horst. Rechts is nog een deel van het Poortwachterhuys te zien.
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag

Tweede zaak van der Horst

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Tweede zaak van Fotohandel van der Horst, Jorisstraat 13, 1932 (Fotopersbureau Gelderland via F14667 RAN CCBYSA Auteursrechthouder: J.F.M. Trum) Een rij winkels tussen het Kelfkensbos en de Walmuur. Te zien zijn de metaalhandel A. Frank & Zonen en fotozaak Van der Horst. Rechts is nog een deel van het Poortwachterhuys te zien.
Tweede zaak van Fotohandel van der Horst, Jorisstraat 13, 1932
(Fotopersbureau Gelderland via F14667 RAN CCBYSA Auteursrechthouder: J.F.M. Trum)

April 1930 opent Fotohandel E.J. v.d Horst haar 2e winkel in de Jorisstraat 13. Zij heeft op dat moment al een winkel op Hertogstraat 45.

“Fotohandel E.J. v.d. Horst.

Opening 2e zaak aan de St. Jorisstraat.

’t Is altijs taak geweest van den vakman er voor zorg te dragen, dat zijn kunnen verheven bleef boven de liefhebberij-tjes van de amateur. Hij moet zich geweldig inspannen om steeds de eerste te zijn in het brengen van het laatste, want de amateurs van den tegenwoordigen tijd sturen het een aardig eind in de richting van den vakkunde.

Dit alles heeft de firma E.J. v.d. Horst bij de opening van haar 2e fotozaak aan de St. Jorisstraat no. 13 zorgvuldig overwogen.

Fotografeeren! Ja, wie fotografeert in den huidigen tijd nu niet.

En onder dit groot leger van amateur-fotograven schuilen werkelijk genieën, die reeds slaagden in het opnemen van op hoog artistiek peil staande fotografiën.

De nieuwe zaak aan de St. Jorisstraat is derhalve op breedere leest geschoeid, dan een doorsnee fotohandel.

De ruime kollektie Zeis-Ikonn  Afga, Ensinge, Rodenstock kamera’s legt direkt een stempel van vertrouwen en degelijkheid op deze firma en doet haar terstond van andere zaken onderscheiden.

Als specialité’s voert de firma v.d. Horst de Enolde kamera en de Movex Agfa film toestellen, met welke laatste filmische opnamen tot aan lengte van plm. 25 Meter kunnen gemaakt worden. Iedere kooper van zulk een film toestel ontvangt gratis verschillende attributen, bij de inzending van de film naar de fabriek ter ontwikkeling te gebruiken. We waren bij de opening van dit nieuwe winkelpand eveneens toeschouwer van de vertooning van een met een Movex toestel opgenomen film tegenwoordig. Men moet echter van dat toestel, welk een aanschaffingswaarde heeft van ongeveer f45 geen filmen verwachten, zooals de Paramount, die uitbrengt, maar voor vereenigingen of uitgebreide familie’s zijn deze filmmogelijkheden inderdaad een attraktie.

De inrichting van winkel en de daar achter gelegen ateliers en demonstratiekamer is doelmatig en doet rustig aan.

Ter gelegenheid van deze opening is door de firma een fotowedstrijd voor amateurs uitgeschreven, waaraan verschillende prijzen o.a. een Ikonta camera zijn verbonden.

De mededinging staat tot 1 Mei open.

Zij, die iets voor de fotografie voelen en dat zijn er zeker zeer velen verzuimen niet een bezoek aan v.d. Horst fotohandel St. Jorisstraat te brengen.” (De Gelderlander 3/4/1930)

De winnaar van de fotowedstrijd was de heer H. Boers, v. ’t Santstraat (PGNC 23/5/1930)

Hertogstraat

De Hertogstraat is afgeleid van een heerstraat, een Romeinse legerweg. In ieder geval was de straat en omgeving in de…

Kelfkensbos

Het Kelfkensbos is vernoemd naar het Kalverbosch; kelfke is Nijmeegs voor kalf. Onder het plein bevindt zich een parkeergarage. Het…

freek van ginkel hessenberg zonder titel 2012
#Nijmegen, Centrum, Kunstwerken

Zonder Titel, Freek van Ginkel

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

2014 Hessenberg

freek van ginkel hessenberg zonder titel 2012
Freek van Ginkel, zonder titel, 2012

De muurschildering Zonder Titel op de Hessenberg is gemaakt in 2014 door Freek van Ginkel. Het was een opdracht van de Gemeente Nijmegen. Het is mij (RE) niet bekend wanneer de grote schoppen erbij zijn gekomen; op de site van Freek van Ginkel maken deze geen deel uit van het kunstwerk.

Zonder Titel, Freek van Ginkel

De muurschildering Zonder Titel op de Hessenberg is gemaakt in 2014 door Freek van Ginkel. Het was een opdracht van…

Zonder titel, Freek van Ginkel, Mr. Hermanstraat (augustus 2025)
#Nijmegen, Burchtstraat, Centrum, Kunstwerken

Zonder titel, Freek van Ginkel

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1989/1990 Meester Hermanstraat

Zonder titel, Freek van Ginkel, Mr. Hermanstraat (augustus 2025)
Zonder titel, Freek van Ginkel, Mr. Hermanstraat (augustus 2025)

Op de zijkant van de (tegenwoordige) winkel van de We staat in de Meester Hermanstraat een muurschildering van Freek van Ginkel.

Freek van Ginkel (Warnsveld 1947) is schilder, graficus en fotograaf. Hij studeerde aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunst in Den Haag.

Kunst op Straat noemt als jaartal 1989, op de website van van Ginkel zelf staat 1990. Het is gemaakt in opdracht van de Amev.

Muurschilderingen

Op zijn website: “sinds ca 1985 tot 2013  heb ik bijna ieder jaar 1 of meer muurschilderingen gemaakt in opdracht van gemeentes, bedrijven en particulieren… De muurschilderingen – die met de strepen- waren vaak bedoeld ook tegen bekladding hetgeen goed werkte.”

Op zijn website staat tevens een overzicht van zijn muurschilderingen. Een aantal daarvan zijn inmiddels opgeheven, onder andere doordat het betreffende gebouw inmiddels is gesloopt.

Werk

Van Ginkel noemt op zijn site verder de beschildering van een stadsbus in Nijmegen (1986) en de vormgeving van de entree inclusief de vitrine en affiches van politiek-cultureel centrum O42 (1984).

Over zijn werk, staat op de website van van Ginkel: “Ik richtte me sinds ca 1972 eerst meer op grafiek (etsen en linosnedes) en fotografie. Dit maakte gaandeweg plaats voor schilderen  waarbij ik diverse stijlen en benaderingswijzen bezigde. Ik vertrok vanuit de toen levende doctrine; de schilderkunst is dood. Nog steeds is het niet gemakkelijk hier een authentieke en originele weg te bewandelen; het zal niet anders dan in kleine stapjes en met kleine ontdekkingen kunnen geschieden.”

In 2018 begon hij met de series “Shapes of things”. Ook hiervan staan op zijn website werk.

(Overige) Bronnen en verder lezen

HOME
Freek van Ginkel

https://kos.nijmegen.nl/overzicht-kunstwerken/?waarde=KOS_KUNSTWERKEN.775

https://www.saatchiart.com/freek?srsltid=AfmBOoo2Y7PDUzNp_9pD75dZIm1nm-nzpmL_9j9X7_zjeFfqDiZgxprT

http://www.gerardverschooten.nl/fotaa.php?level=picture&id=4060: mooie foto van de kunstenaar

Zonder Titel, Freek van Ginkel

De muurschildering Zonder Titel op de Hessenberg is gemaakt in 2014 door Freek van Ginkel. Het was een opdracht van…

Burchtstraat

De Burchtstraat is al eeuwenlang een van de belangrijkste straten van Nijmegen. Eeuwenlang was deze van belang doordat het de…

Gerzon architecten Reynen en Lelieveldt

In 1931 had Gebr. Gerzon’s Modemagazijnen uit Amsterdam een filiaal aan de Korte Burchtstraat 17-19 geopend, welke in de Tweede…

De Mariënburgkapel gezien vanuit de Mariënburgsestraat, in de richting van de Houtmarkt; links het bankgebouw van de Geldersche Credietvereeniging en op de achtergrond het Arsenaal, 1926-1930 (F29583 RAN)
#Nijmegen, Centrum, Marienburg

Mariënburg

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Marienburgkapel en begin Marikenstraat (november 2025)
Marienburgkapel en begin Marikenstraat (november 2025)

Met een slingerende straat én tevens een soort van plein is de Mariënburg misschien wel een van de straten met de meeste grillige loop. Grofweg zijn er vijf ontwikkelingen geweest, die nu nog zijn terug te vinden

  • Klooster Mariënburg, met de Mariënburgkapel
  • Tussenliggende eeuwen, onder andere in gebruik als opslagplaats, kazerne en ruimte voor opvoeringen. Het Arsenaal herinnert aan de kazernetijd
  • De Mariënburg als het “bankenkwartier” van Nijmegen
  • De naoorlogse periode met politiebureau en Dienst Sociale Zaken
  • Mariënburg als locatie voor diensten en horeca

Deze verzamelt de reeds verzamelde berichten over de Mariënburg.

Mariënburg en de Mariënburgkapel

Middelpunt van het Mariënburg is de Mariënburgkapel, tevens een Rijksmonument.

De kapel is rond 1431 gebouwd als onderdeel van het klooster Mons Mariae. Oftewel Mariaberg, de heuvel waarnaar het klooster is vernoemd.

Dit klooster lag op dat moment nog buiten de stadsmuren. Op dat moment was er op die plaats sinds ongeveer 1412 al een begijnhuis van de zusters van het Gemene Leven en de beweging van de Moderne Devotie. De kloosterorde sloot zich in 1453 aan bij het kapittel van Windeshim. Het klooster bestond verder uit een kerkhof, een boomgaard, een moestuin en een bleekveld.

Door uitbreiding van de stad kwam het klooster in 1467 binnen de stadsmuren. Nadat Maurits in 1591 de stad had ingenomen, werd het katholieke geloof verboden. Het klooster werd een kazerne en militair ziekenhuis. De laatste zuster overleed in 1626.

In 1618 werd de klooster als kazerne gesloten. Daarna kwam het in gebruik als opslagplaats en voor opvoeringen. Tussen ongeveer 1655 en 1781 was het een opslagplaats voor turf. Tijdens de Franse bezetting (1672 – 1678) was het echter een militaire gevangenis. Bij de Vrede van Nijmegen werd het gebruikt voor opvoeringen als Franse Comédie. Daarbij was intussen het gebouw verbouwd en in 3 verdiepingen verdeeld. In 1781 werd het pand het stedelijk concertgebouw.

Ook wanneer de Fransen Nijmegen voor de tweede keer bezetten (van 1774 tot ongeveer 1813), wordt de kapel gebruikt als kazerne en militair ziekenhuis. Daarna kwam er tot 1843 een garen- en katoenspinnerij in.

Intussen bouwde het Rijk een kazerne rondom de kapel, met onder andere het Arsenaal. Ook de kapel ging onderdeel uitmaken van de Mariënburgkazerne, welke tot 1905 in gebruik was.

Vanwege de vervallen toestand van de kapel had de gemeente het plan om haar te slopen. Op advies van Pierre Cuypers, rijksbouwmeester, werd dit echter voorkomen. Jan Jacob Weve voerde vervolgens onder zijn toezicht een restauratie uit. Daarna werd het gebouw in gebruik genomen als gemeentemuseum en in 1941 kwam ook het gemeentearchief hier in.

Wanneer Gemeente Nijmegen het voornemen heeft de Mariakerk (de Mariënburgkapel) en de Boddelpoort te slopen, vraagt het Ministerie van Binnenlandsche Zaken Cuypers om advies, waarop hij Niijmegen bezoekt. Cuypers, en daarna het Ministerie, is van mening dat zowel de kapel als de poort behouden moeten blijven vanwege in het belang van de nationale architectuur en dat van Nijmegen in het bijzonder. Wat de kapel bijzonder maakt, is de tussenverdieping die als koor voor de kloostervrouwen diende, zonder dat zij in aanraking kwamen met het publiek op de benedenverdieping. (Van de Boddelpoort wordt vermoed dat deze uit de 13e stamt, waarmee het een van de oudste gebouwen van Nederland zal zijn) (Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage, 5-3-1900)

Van Schevichaven schrijft in maart 1900 een artikel over de kapel, waarbij hij de kapel beschrijft en vervolgens ingaat op het verslag van Cuypers:

“Daar weinig lezers van dit blad ooit met de Mariënbursche kerk zullen hebben kennis gemaakt, laat ik hier de beschrijving van dit gebouw volgen, zooals die onlangs door dr. Cuypers, architect der Rijksmuseumgebouwen werd gegeven, in zijn verslag aan den Minister van Binnenlandschen Zaken:

“De kapel van het klooster Mariënburg is een langwerpig gebouw, met eene lengte van ruim 30 M. op een breedte van nagenoeg 9 M. en bestaat uit zes travées of boogvakken, in de lengte afgesloten door een vijfhoekig koor. Het geheele gebouw, dat met kruisgewelven overdekt is, heeft een hoogte, onder de gewelfkappen, van nagenoeg 15 M. Het werkelijk gedeelte der kapel is, ter lengte van 4 boogstellingen en ter geheele breedte, door eene benedenverdieping (emporen) in 3 beuken verdeeld door 2 rijen ronde kolommen in bergsteen, welke de kruisgewelven, die 4 M. hoog zijn, dragen.

Dit gedeelte, dat met vloeren van het vroegere klooster overeenstemde, diende tot choor van de kloostervrouwen. Een gemetselde trap, gesloten in een vierkante traptoren, gaf uit de kapel toegang tot de verdieping of gelarij-choor der zusters en leidde verder tot boven de gewelven onder de kap der kapel.”

Het was dus wat men noemt, een dubbele kerk. Beneden, in het presbyterium, ter rechter- en linkerzijde van het altaar, stonden de koorstoelen, waarin de kanonikessen plaats namen, terwijl de zusters, novices en andere, op de bovenverdieping de diensten bijwoonden. Het achterste gedeelte der benedenkerk, westwaarts, was toegangelijk voor het publiek.

Zooals dr. Cuypers in zijn verslag opmerkt, is deze kerkbouw hoogst zeldzaam, in Nederland nagenoeg unique: alleen de Waalsche kerk te Haarlem, geeft er een tweede voorbeeld van, doch op veel kleinere schaal. Naar ik verneem moet er een derde te vinden zijn in een nonnenklooster te Oosterhout, in Noord-Brabant. Ook in het buitenland is deze constructie zeldzaam. In Duitsche landen, waar zij hoofdzakelijk wordt aangetroffen, is de kapel van Schwartz-Rheindorf bij Bonn, een der meest typische gebouwen van deze aard.” Vervolgens gaat van Schevichaven in op een aantal andere voorbeelden in Duitsland. (PGNC 11/3/1900)

Bij het bombardement van 1944 bleef het gebouw ongeschonden. Het gebouw was weer tijdelijk in gebruik als kapel voor de Waalse en Hervormde gemeente. In 1974 verhuisde het museum naar de Commanderie van Sint-Jan. En in 1975 werd het archief gevestigd in het arsenaal. Daarop werd tijdelijk de gemeentelijke drukkerij gevestigd, totdat het weer door het archief in 1983 in gebruik kwam als hulpdepot.

Vernieuwing Mariënburg

Tussen 1998 en 2000 kwamen er grote veranderingen voor de Mariënburg in het kader van het Centrum2000 plan. Het politiebureau en de Dienst Sociale Zaken verdwenen. Het eerste werd drastisch verbouwd, het tweede pand gesloopt. De Marikenstraat werd aangelegd en op de Mariënburg verscheen de Lux en de bibliotheek.

Soeters en van Eldonk maakten een masterplan voor de Marikenstraat en haar omgeving. (https://molenaarenco.nl/projecten/101/marienburg-nijmegen/)

“De gemeente Nijmegen besloot het gebied rond de Mariënburgkapel een nieuwe impuls te geven nadat begin jaren negentig de sociale en economische positie van de binnenstad sterk was achteruitgegaan. Mariënburg was een gebied waar amper mensen kwamen. Het fijnmazige weefsel van de binnenstad veranderde hier in een structuur van losse blokken, waardoor het leek alsof de binnenstad op deze plek ophield.

Er is in het gebied opnieuw een fijnmazige structuur van gebogen straten gecreëerd, met besloten ruimtes en pleinen in plaats van grote gebouwen die verloren in de open ruimte staan. De nieuwe winkelroute die rondom de Mariënburgkapel is ontstaan, sluit harmonisch aan op de bestaande historische stad.” (Website PP HP) https://pphp.nl/project/marienburg-nijmegen/

De Marikenstraat werd op twee niveau’s aangelegd, gebruik makend van het natuurlijk hoogteverschil. Daarbij kwam de kapel in een opgehoogd plein te liggen, waarbij het gebouw wat werd verzonken.

Aanvankelijk kreeg de kapel de functie als tijdelijke expositieruimte, maar vanaf 2020 zit hier het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis.

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Mari%C3%ABnburgkapel

https://nl.wikipedia.org/wiki/Mari%C3%ABnburgkapel

https://www.openmonumentendag.nl/monument/marienburgkapel-huis-van-de-nijmeegse-geschiedenis

Reeds verschenen artikelen over de Mariënburg

Het Arsenaal en de sluitsteen herinnering aan Willem I

Het Arsenaal op de Mariënburg is gebouwd tussen 1820 en 1824 als artillerie- of tuighuis. Daarna heeft het meerdere functies gehad, waaronder het gemeentearchief van Nijmegen. Tegenwoordig heeft een functie voor horeca en cultuur. Opvallend is de sluitsteen: een herinnering aan het bezoek van Willem I.

Lees verder

Rotterdamsche Bankvereeniging architect Deur

Rond het begin van de 20ste eeuw ontstond bij de Mariënburg het financiële centrum van Nijmegen. Een van de banken die zich er vestigden was de Rotterdamsche Bankvereening. Het huidige beeld van de voorgevel van het gebouw is voornamelijk afkomstig van de verbouwing tot bank van de Rotterdamsche Bankvereeniging door architect Deur.

Lees verder

Mariënburg

Met een slingerende straat én tevens een soort van plein is de Mariënburg misschien wel een van de straten met de meeste grillige loop. Klooster Mariënburg, met de Mariënburgkapel; Kazerne met Arsenaal; “bankenkwartier”, de naoorlogse periode met politiebureau en Dienst Sociale Zaken en tegenwoordig als locatie voor diensten en horeca

Lees verder

Bijkantoor Nederlandsche Bank architect Zwiers

Nadat het kantoor tijdens de gevechten van september 1944 was afgebrand en Gelderse Spaarbank het pand wilde kopen, besloot de Nederlandsche Bank een nieuw pand voor haar agentschap te laten bouwen aan de Mariënburg. Architect Zwiers ontwierp een sober, solide gebouw, waarbij Hammes met een aantal kunstwerken zorgde voor de nodige frivoliteit.

Lees verder

Vereniging Eigen Hulp Marienburg architect Verburgh

In 1908 liet de Vereeniging Eigen Hulp een pand bouwen aan de Staringstraat, tegenwoordig Mariënburg en op de hoeken van de Van Broeckhuysenstraat en Tweede Walstraat. De architect was Coenraad Verburgh. Het bestond uit winkels, 3 bovenwoningen, kantoor en bestuurskamer en in de kelder een drank- en bierbottelarij met flessen- en pottenspoeler. Wat was deze…

Lees verder

Postgiro

Het gebouw van de Postgiro, Marienburg, 26/3/1975 (Fotopersbureau Gelderland via F21023 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
Het gebouw van de Postgiro, Marienburg, 26/3/1975 (Fotopersbureau Gelderland via F21023 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
Het gezicht vanuit het zuid-oosten op de oostelijke gevel van de Mariënburgkapel, vóór de verbouwing in 1910; de originele foto in chamois, 1885 (F30147 RAN)
Het gezicht vanuit het zuid-oosten op de oostelijke gevel van de Mariënburgkapel, vóór de verbouwing in 1910; de originele foto in chamois, 1885 (F30147 RAN)
Het gezicht vanuit het zuid-westen, op de westelijke gevel van de Mariënburgkapel, en het later verdwenen zuidelijk gedeelte van het Gemeente Archief, voor de verbouwing in 1910; de originele foto in chamois, 1885 (F30148 RAN)
Het gezicht vanuit het zuid-westen, op de westelijke gevel van de Mariënburgkapel, en het later verdwenen zuidelijk gedeelte van het Gemeente Archief, voor de verbouwing in 1910; de originele foto in chamois, 1885 (F30148 RAN)
Het pand van de N.V. Continentale Mij. voor Handel en Industrie Leder en Fournituren en Schoenmakersmachines (Ziekerstraat 39-43) architect van der Kloot, 1930-1932 (F2355 RAN)
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag, Ziekerstraat

Ziekerstraat 39-43

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Het pand van de N.V. Continentale Mij. voor Handel en Industrie Leder en Fournituren en Schoenmakersmachines (Ziekerstraat 39-43)
Het pand van de N.V. Continentale Mij. voor Handel en Industrie Leder en Fournituren en Schoenmakersmachines (Ziekerstraat 39-43) ; rechts de Timmerwerkplaats van B.F. van Tienen (Ziekerstraat 45) ; links de Rijwielhandel van J.H. Doorman (Ziekerstraat 29), 1935-1938 (F2355 RAN)

Waarschijnlijk is de Ziekerstraat 39-43 vanaf 1931 een winkel geworden, van Continentale. Daarvóór komt het voor als pakhuis en lijkt het ook in gebruik als boerderij te zijn geweest.

Dit artikel geeft de tot nu toe gevonden gebruikers van Ziekerstraat 39-43 weer.

Pakhuis Bielen

Steenkolenhandel Bielen met pakhuis Ziekerstraat 39 (PGNC 25/10/1885)
Steenkolenhandel Bielen met pakhuis Ziekerstraat 39 (PGNC 25/10/1885)

De door mij eerst gevonden vermelding van Ziekerstraat 39 is een advertentie van Steenkolenhandel P.M. Bielen, Muchterstraat 26 waarbij hij zijn pakhuis in Ziekerstraat 39 heeft. (PGNC 25/10/1885).

Plet

Advertentie Th. Plet voor houtskool, Ziekenstraat 39 (PGNC 10/3/1888)
Advertentie Th. Plet voor houtskool, Ziekenstraat 39 (PGNC 10/3/1888)
Advertentie Th. Plet voor stucadoorsriet, Ziekenstraat 39 (PGNC 10/3/1888)
Advertentie Th. Plet voor stucadoorsriet, Ziekenstraat 39 (PGNC 10/3/1888)

In 1887 komt Th. Plet voor als handel in brandstoffen en bouwmaterialen. Dan verschijnen er ook advertenties dat goederen “vrij uit het schip” of uit het pakhuis kunnen worden aangeleverd. Zonder naar volledigheid te streven een aantal advertenties: Ruhr kolen (PGNC 13/9/1887), Kachelkolen, die in het schip Broedertrouw in de Nieuwe Haven ligt (PGNC 28/12/1887)

Ook is er rond december 1887 een tweede adres waar bestellingen kunnen worden aangenomen: Broerstraat 25 (PGNC 16/12/1887).

In PGNC 17/10/1888 staat de aankondiging dat het kantoor en pakhuizen van Th. Plet per 1 november verplaatst wordt naar de “overzijde” Ziekenstraat No. 16 (PGNC 17/10/1888)

Derksen

Plan voor riolering van perceel Ziekenstraat 39-41-43 Kad. Nijm. Sectie C(?) no 4865, eigenaar G. Derksen, datum tekening 2-4-1914 (D12.384574)
Plan voor riolering van perceel Ziekenstraat 39-41-43 Kad. Nijm. Sectie C(?) no 4865, eigenaar G. Derksen, datum tekening 2-4-1914 (D12.384574)

Bij de aanleg van de riolering in 1914 is G. Derksen de eigenaar. De architect is onleesbaar. In de Adresboeken 1926 en 1928 komt G. Derksen voor als “landbouwer”. Op de bouwtekening is te zien dat een groot deel van het perceel bestaat uit stallen, een inrit en deel en een open plaats.

In juli 1930 staat Ziekerstraat 39,41,43 te koop, bestaande uit: woonhuis met bovenwoning en stalling. Het pand is ingezet op f14900, strijkgeld f300  (PGNC 26/7/1930)

Continentale

Rioleering Pand Ziekerstraat No 39-43 te Nijmegen voor rekening N.V. Continentale Mij voor Handel & Industrie, Jan van Galenstraat No 2 te Nijmegen, architect A. v.d. Kloot, tekening hoort bij rioolaanvraag 27 mei 1931 (D12.3978834)
Rioleering Pand Ziekerstraat No 39-43 te Nijmegen voor rekening N.V. Continentale Mij voor Handel & Industrie, Jan van Galenstraat No 2 te Nijmegen, architect A. v.d. Kloot, tekening hoort bij rioolaanvraag 27 mei 1931 (D12.3978834)

In 1931 wordt er een vergunning afgegeven voor het ‘veranderen van het perceel’, bedrijfsnaam is Continentale Maatschappij van Handel en Industie, architect is A. v.d. Kloot (Inv nr 15722).

Afgaande op de tekening van de aanvraag van de riolering is de inrit nu ingericht als showroom en een ruimte voor bedienden. Links is de winkel, met een opgang naar boven. De deel, stallen en de open ruimte zijn “magazijnen” geworden.

Advertentie nieuwe magazijnen Ziekerstraat 39-43 (PGNC 12/9/1931)
Advertentie nieuwe magazijnen Ziekerstraat 39-43 (PGNC 12/9/1931)

Adressen Continentale Mij. v. Handel en Industrie N.V. in schoenm. fourn. (of: schoenmachines en schoenfournituren en gros):

Adresboek 
1928Jan van Galenstraat 2-4
1932Jan van Galenstraat 2 en Ziekerstraat 39-43
1934Ziekerstraat 39-43
1936Ziekerstraat 39 en 41
1938Ziekerstraat 39 en 41
1940Ziekerstraat 39 en 41

Gevonden gebruikers Ziekerstraat 39

Gevonden meldingen van Ziekerstraat 39 in de adresboeken:

NaamBeroepAdresboek
J. VroomTimmerman en winkelier1899, 1901
G.A. v. Gemert 1901, 1902, 1903, 1905, 1907
J. Peerenboomtapper1903, 1905, 1907
wed J. Peerenboomgeb. A.M. Reijntjes1908, 1909
Mej. C.P. Derksen 1926, 1928
G. Derksenlandbouwer1926, 1928
Continentale 1934, 1936, 1938, 1940
G.Th. BeckerMonteur1938
H. Bourgonjefabrieksarbeider1940
G.A. van der Wagenvleeswarenfabrikant1948, 1951, 1955
Mej. E.M.G. Stinnisssen 1948
J.M.J.W. van Damkruidenier1959, 1963

In De Gelderlander 24/9/1954 is een advertentie gevonden van Jos. van Dam voor “fijne vleeswaren”.

Juli 2019 (Google Streetview): Different is intussen gesloten en had als adres nummer 43. Nummer 41 is de opgang naar boven.

Momenteel (juni 2023) is Erica Kruiderijen op nummer 43 gevestigd.

Ziekerstraat

De Ziekerstraat is al in gebruik in de Romeinse tijd. Sommige panden zijn nog duidelijk te herkennen als vooroorlogs; hier…

Hoek Kronenburgersingel en Stieltjesstraat met tram. De Gemeentetram Nijmegen (GTN) werd opgericht op 4 juni 1911. 1912 (Uitg. J.H. Schaefer Amsterdam via F56407 RAN)
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag

De bouwactiviteiten van de broers Meulenberg aan de Kronenburgersingel en de Stieltjesstraat 1895 – 1905

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

T. van de Poel, R. Eekelder

Hoek Kronenburgersingel en Stieltjesstraat met tram. De Gemeentetram Nijmegen (GTN) werd opgericht op 4 juni 1911. 1912 (Uitg. J.H. Schaefer Amsterdam via F56407 RAN)
Hoek Kronenburgersingel en Stieltjesstraat met tram. De Gemeentetram Nijmegen (GTN) werd opgericht op 4 juni 1911. 1912 (Uitg. J.H. Schaefer Amsterdam via F56407 RAN)

Inleiding

Aan het eind van de negentiende eeuw vond in Nijmegen voor het eerst in eeuwen een grootschalige stadsuitleg plaats. Deze werd mogelijk na de opheffing van de vestingstatus in 1874. Nijmegen kon hierdoor eindelijk de vestingwerken ontmantelen en de stad uitbreiden. Voor deze stadsuitbreiding werd in 1878 een stedenbouwkundig plan opgesteld dat voorzag in een aantal rondom de oude stad lopende zeer brede en ruim van groen voorziene singels, met zowel aan de zuid- als aan de oostzijde een groot, rond plein (het Keizer Karel- en het Keizer Lodewijkplein (tegenwoordig Trajanusplein) en een park aan de westzijde (het Kronenburgerpark). Aan deze singels werden in relatief korte tijd diverse villa’s en vooral ook een groot aantal herenhuizen gebouwd.

De gemeente Nijmegen stelde zich met dit plan ten doel Nijmegen tot een aantrekkelijke woonstad voor welgestelden te maken. Zij speelde ook een grote rol bij de uitvoering van dit plan door in 1878 de vrijkomende voormalige vestinggronden van het rijk te kopen en deze vervolgens als bouwpercelen te veilen. Deze stadsuitleg werd een groot succes en kreeg in 2023 erkenning met de aanwijzing door het Rijk als beschermd stadsgezicht.

De meest gebruikte stijlvorm is de neorenaissance met het voor Nijmegen karakteristieke gebruik van baksteen met gepleisterde speklagen. De gevels tonen een grote afwisseling in afwerking met lijsten, banden, beeldhouwwerk en decoratieve elementen als torentjes en erkers. Panden op straathoeken hebben vaak een extra accent in de vorm van een hoektoren. Daarmee volgde de architectuur het modebeeld en werd een zekere eenheid in verscheidenheid bereikt.

Er is al veel over deze stadsuitleg gepubliceerd. Hierbij is vooral aandacht gegeven aan stedebouwkundige planvorming onder leiding van de Commissie van Uitleg en Stadsuitbreiding in samenwerking met de architect B. Brouwer. Ook waren er particuliere bouwers actief. Dit was een heterogene groep die niet alleen voor eigen bewoning bouwde. Zij lieten soms hele huizenblokken van aaneengeschakelde herenhuizen als beleggingsobject bouwen voor de verhuur aan de welgestelde middenklasse of als pension voor renteniers en gepensioneerden. Een voorbeeld hiervan is te vinden aan de Kronenburgersingel waar de broers Meulenberg in de periode 1895 -1905 in één woningblok een groot aantal herenhuizen lieten bouwen.

Parapluiefabriek E. Meulenberg en Zonen

Edmond Meulenberg en gezin (Bevolkingsregister 1850)
Edmond Meulenberg en gezin (Bevolkingsregister 1850)

Edmond Meulenberg (1-1-1832 Heerlen) vestigt zich in de jaren 1850 in Wijk C. Steenstraat No 116. Van beroep is hij kramer. Hij is op 13-8-1856 getrouwd met Maria Dierker (4-7-1833, Epe) (https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=488143592&query=Meulenberg&highlight=TWV1bGVuYmVyZw==). Hun zoon Jacobus Hubertus wordt geboren op 24-9-1855 en Johannes Edmond op 23-3-1860, beide in Nijmegen.

In de loop van de jaren 50 verhuist het gezin naar Wijk D. 53.

Advertentie kraam Meulenberg (De Gelderlander 6/10/1861'
Advertentie kraam Meulenberg (De Gelderlander 6/10/1861)

Edmond Meulenberg (1832-1895) vestigde zich in oktober 1860 in de Stikke Hezelstraat in Nijmegen als handelaar in paraplu’s en parasols. Hij importeerde deze vooral uit Parijs, maar vervaardigde ook zelf paraplu’s in zijn winkel.

Advertentie met leveringen uit Parijs en grosseren aan winkels (PGNC 23/3/1870)
Advertentie met leveringen uit Parijs en grosseren aan winkels (PGNC 23/3/1870)
Advertentie Meulenberg met leveringen uit Berlijn (De Gelderlander 27-4-1871)
Advertentie Meulenberg met leveringen uit Berlijn (De Gelderlander 27-4-1871)

Blijkens de advertentie in PGNC 23/3/1870 is hij “dit jaar begonnen met het grosseren aan winkels”.

Advertentie: beloning voor het melden van verkoop onder de valse naam Meulenberg (PGNC 23/7/1871)
Advertentie: beloning voor het melden van verkoop onder de valse naam Meulenberg (PGNC 23/7/1871)

In 1875 besloot hij een eigen paraplufabriek te beginnen in een daarvoor geschikt pand met kantoor en werkplaats aan de Van Berchenstraat 9 (PGNC 6/9/1900, De Gelderlander 6/9/1900).

Het bedrijf groeide gestaag en in 1892 besloot Edmond zijn beide zonen, Jacobus Hubertus (1855-1908) en Johannes Edmond (1860-1919) bij het bedrijf te betrekken. Beide broers vormden vanaf 4 juli 1892 samen met hun vader Edmond (1832-1895) de firmanten van de Vennootschap Onder Firma “Edmundus Meulenberg en Zonen. (PGNC 22/7/1892, Ook vlg. akte 4-7-1892)

Johannes E. Meulenberg (23/3/1860), Parapluiefabrikant op Kronenburgersingel 6, Bevolkingsregister 1890
Johannes E. Meulenberg (23/3/1860), Parapluiefabrikant op Kronenburgersingel 6, Bevolkingsregister 1890
Edmond Meulenberg (Het Bevolkingsregister noemt Heerlen 1-1-1833 – Nijmegen 13-11-1895); Edmond Meulenberg staat hierin als 'Zoon' aangeduid en niet als 'Hoofd'. Als zijn geboortedatum staat aangegeven 1 januari 1833, terwijl volgens het Bevolkingsregister uit 1850 zijn geboortedatum 1 januari 1832 is; Stikke Hezelstraat D nr 30, Bevolkingsregister 1890
Edmond Meulenberg (Het Bevolkingsregister noemt Heerlen 1-1-1833 – Nijmegen 13-11-1895); Edmond Meulenberg staat hierin als ‘Zoon’ aangeduid en niet als ‘Hoofd’. Als zijn geboortedatum staat aangegeven 1 januari 1833, terwijl volgens het Bevolkingsregister uit 1850 zijn geboortedatum 1 januari 1832 is; Stikke Hezelstraat D nr 30 (Bevolkingsregister 1890)

Vader Edmond en zijn beide zonen kochten in 1895 gezamenlijk de bouwpercelen voor de Kronenburgersingel 223 – 225 van de gemeente Nijmegen.

(https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=2284404313)

Na het overlijden van vader Edmond in datzelfde jaar hebben de beide broers het bedrijf samen voortgezet. (PGNC 28/2/1897) En ook samen een vervolg gegeven aan de koop van bouwpercelen aan de Kronenburgersingel en later ook aan de Stieltjesstraat.

In De Gelderlander van 6 september 1900 werd “De bekende firma E. Meulenberg en Zonen alhier, eigenares van de uitgebreide paraplufabriek,”…”gelukgewenst met het 25-jarig bestaan van de fabriek “ die langzamerhand in bloei is vooruitgegaan, zodat er thans 50 meisjes en 30 mannen geregeld werk vinden. Als drijfkracht wordt een gasmotor gebruikt, die veertien naaimachines en zeven draaibanken in beweging brengt, zodat er dagelijks 70 dozijn paraplu’s kunnen afgeleverd worden.”

Ook vestigde de krant er de aandacht op dat in de loop der jaren vier filialen waren gesticht, te weten in Rotterdam, Amsterdam, Den Haag en Den Bosch, waarbij de dochters en schoonzonen van Edmond Meulenberg een belangrijke rol speelden. Een uitgebreid overzicht van de familiewinkels met de bijbehorende familierelaties en stadswapens is te lezen op Noviomagus gevelm15.

Advertentie met filialen (PGNC 12/3/1896)
Advertentie met filialen (PGNC 12/3/1896)

Zijn Nijmeegse winkel aan de Hezelstraat no. 2 had Edmond aan zijn jongste dochter Antonia Francisca nagelaten. Zij liet dit winkelpand samen met haar echtgenoot H. Kraaijvanger geheel renoveren. Het gerenoveerde pand werd begin 1900 heropend en was daarmede het vijfde filiaal van het bedrijf geworden. De Gelderlander constateerde dat het “een der fraaiste en grootste magazijnen mag heeten uit onze stad”. (De Gelderlander 6/9/1900)

De gevel van Hezelstraat no. 2 is uitgevoerd in jugendstil met daarop aangebracht de stadswapens van de vijf steden waar de familie winkels had. Dit winkelpand met op de gevel nog steeds de stadswapens is inmiddels aangewezen als gemeentelijk monument.

https://woneninnijmegen.blog/2023/03/30/meulenberg-hezelstraat-kraaijvanger-architect/

Op 8 september 1900 werd het 25-jarig jubileum feestelijk gevierd met een uitstapje van het hele personeel naar Amsterdam. Het verslag van de viering is te lezen in PGNC 8/9/1900 en dat van het uitje in De Gelderlander 11/9/1900.

De beide broers zorgden daarna voor verder groei en naamsbekendheid. Het bedrijf profiteerde hierbij van de versnelde economische groei die Nederland rond 1900 beleefde (https://www.cpb.nl/de-nederlandse-economie-in-historisch-perspectief-economie). De welvaart nam toe en dat kwam de verkoop van paraplu’s, parasols en wandelstokken, die in die tijd nog modieuze luxeprodukten waren, zeer ten goede.  De afzet kon vergroot worden met behulp van de Nederlandse winkelfilialen en de vele inspanningen van de Export afdeling, met name naar Nederlands-Indië en de Arabische landen. (https://www.noviomagus.nl/gevbedr36.htm)

In 1901 verleende H.M. de Koningin toestemming aan het bedrijf om het predicaat “Koninklijke”in de naam te voeren. (Dagblad van Zuid-Holland en ’s Gravenhage 14-09-1901). Beide broers namen actief deel aan het maatschappelijk leven van de stad Nijmegen. Met name Jacobus Hubertus speelde een rol in diverse verenigingen en commissies en werd in 1901 gekozen tot lid van de gemeenteraad. Hij kwam op 3 december 1908 op 53-jarige leeftijd te overlijden. (De Gelderlander 4/12/1908). Bij die gelegenheid schreef De Tijd: “De overledene was een zeer populair persoon in deze gemeente”. (De Tijd 3-12-1908). Zijn broer Johannes Edmond zette de firma alleen voort.

De zaken gingen zo voorspoedig dat een tiental jaren later werd besloten tot de bouw van een nieuwe modern ingerichte paraplufabriek met elektrisch aangedreven machines. Deze fabriek zou gaan werk bieden aan 200 werklieden. Aan de oude fabriek waren ongeveer 100 werklieden verbonden. De plannen zouden worden vervaardigd door de architect Kraayvanger uit Rotterdam (PGNC 6-11-1912).

De nieuwe fabriek werd gevestigd aan de De Ruyterstraat 53-55 en kwam in 1914 gereed. Ook de opening van de nieuwe fabriek werd gevierd met een uitstapje voor het gehele personeel, dit keer naar Kleef. (PGNC 13- 05-1914).

Johannes Edmond had in 1912 versterking gekregen in de persoon van zijn twee zonen Jan jr. en Joseph/Jozef. Hijzelf trok zich in 1918 uit de firma terug waarbij in zijn plaats zijn derde zoon Huub tot de firma toetrad. Johannes Edmond overleed op 7 juni 1919 op 58-jarige leeftijd. (PGNC 10/6/1919).

De 14 huizen hoek Kronenburgersingel Stieltjesstraat

De bronnen van verwerving

Hierna wordt uiteengezet uit welke bronnen is geput om de gegevens over de verwerving van de bouwgrond en panden door de broers Meulenberg te verzamelen. Van groot belang zijn de vele notariële akten geweest die gevonden zijn in het Regionaal Archief Nijmegen. Tezamen met enige oude kadasterkaarten bleken deze een goed overzicht te geven van de onroerend goed activiteiten van de broers Meulenberg. Daarbij is gebruikt gemaakt van Noviomagus.nl en andere pagina’s van Wonen in Nijmegen om tot een zo volledig mogelijk beeld te komen.

Kadasterkaarten.

Met oude kadasterkaarten uit de periode 1928-1944 is het mogelijk gebleken de oude kadastrale nummers om te zetten in huisnummers. Op de navolgende kadasterkaarten zijn de in die tijd gebruikte kadastrale nummers in rood weergegeven en de huisnummers diagonaal langs de rooilijn in grijs. NB. De huisnummers van de Kronenburgersingel zijn weergegeven in hun oorspronkelijke 2-cijferige vorm. Deze zijn in 1975 hernummerd, van bijv. 23 naar 223 en 25 naar 225. Hierna zijn zoveel mogelijk de actuele 3-cijferige vormen van nummering gebruikt.

Kaart nr. 234 RAN https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=2299046190
Kaart nr. 234 RAN
Kaart nr. 249 RAN https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=229904928
Kaart nr. 249 RAN

In totaal gaat het om 14 huizen.

In onderstaand schema is een overzicht gegeven van deze huizen. Deze staan per
koopakte op afzonderlijke artikelen beschreven, klik hiervoor in het schema de link van het eerste huisnummer van de betreffende koopakte aan:

StraatHuisnummer
(oud; of + 200 nieuw)		Koopakte van het perceel
van de Gemeente		Kadaster nummer van perceel, evt. als gewijzigd op kaart
Kronenburgersingel237 februari 1895B 2094
 257 februari 1895B 2095
Kronenburgersingel158 oktober 1895B 1927 > B 2389
 178 oktober 1895B 1927 > B 2388
 198 oktober 1895B 1927 > B 2829
Kronenburgersingel2119 november 1895B 2828
Kronenburgersingel2717 februari 1897B 2487 > B 3032
 2917 februari 1897B 2487 > B 3031
 3117 februari 1897B 2487 > B 3030
Stieltjesstraat3010 mei 1897B 2529
Stieltjesstraat225 oktober 1901B 2831
 245 oktober 1901B 2831
 2621 oktober 1898B 2830
 2821 oktober 1898B 2830

Erfenis van J.H. Meulenberg

Bij notariële akte van verdeling van 21 september 1911 zijn de goederen die behoorden tot de onverdeelde gemeenschap van goederen van Jacobus Hubertus Meulenberg en zijn echtgenote Hendrina Meulenberg – Werner als volgt verdeeld tussen mevrouw de weduwe Hendrina Meulenberg – Werner en hun enige dochter Maria Hendrina Meulenberg:
Aan mevrouw Hendrina Meulenberg – Werner werden bij deze akte als rechthebbende op de helft van de goederen van de gemeenschap onder meer toegedeeld:
3 huizen en erven aan de Kronenburgersingel:

  • Sectie B nr.2829 2a 67ca, (volgens kad. kaart huisnr 219)
  • Sectie B nr.2388 2a 71ca, (volgens kad. kaart huisnr 217)
  • Sectie B nr.2389 2a 55ca, (volgens kad. kaart huisnr 215)
    en 1 huis en erf aan de Stieltjesstraat:
  • Sectie B nr.2831 1a 98ca, (volgens kad. kaart huisnr 26-28) en nr 3405 20ca. (volgens kad. kaart gang achter huisnr 22-24)

Aan mejuffrouw Maria Hendrina Meulenberg werden bij deze akte als enige erfgename
van Jacobus Hubertus Meulenberg en daarmee rechthebbende op de andere helft van de
goederen van de gemeenschap onder meer toegedeeld:
3 huizen en erven aan de Kronenburgersingel:

  • Sectie B nr.2826 2a 77ca, (volgens kad. kaart huisnr 225)
  • Sectie B nr.2827 3a 5ca, (volgens kad. kaart huisnr 223)
  • Sectie B nr.2828 2a 47ca, (volgens kad. kaart huisnr 221)
    1 huis en erf aan de Stieltjesstraat:
  • Sectie B nr.2830 2a 2ca, (volgens kad. kaart huisnr 26-28)
    (Bron: https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?id=2284526995)

NB. Kronenburgersingel 227, 229 en 231 en Stieltjesstraat 30 worden hier niet genoemd omdat zij toebehoorden aan J.E. Meulenberg.

Notariële akte van scheiding inzake de erfenis van J.H. Meulenberg d.d. 25 november 1909
Notariële akte van scheiding inzake de erfenis van J.H. Meulenberg
d.d. 25 november 1909

Erfenis van Maria Hendrina Meulenberg

Maria Hendrina Meulenberg (1879-1966) was de enige dochter van J.H. Meulenberg. Haar  nalatenschap is omschreven in navolgende notariële beschrijving uit 1967:

Genoemd worden o.a. Kronenburgersingel nrs 215, 217 en 219, en Stieltjesstraat 22-24. Al deze panden waren aan Maria Hendrina toegevallen uit de nalatenschap van haar in 1908 overleden vader. Zij zijn in het kader van de afwikkeling van haar erfenis in 1967 openbaar verkocht. Omdat zij zelf geen kinderen had is de opbrengst van haar erfenis verdeeld over de erfgerechtigde familieleden van haar vader en haar moeder: bij elkaar ca 110 personen.

Woonhuizen van de broers Meulenberg

Van Jacobus Hubertus (J.H.) Meulenberg is bekend dat hij van 1-6-1898 tot ca 1903 op Kronenburgersingel 217 heeft gewoond en daarna naar Stationsweg 1 is verhuisd. Het huis aan de Stationsweg was blijkens de notariële akte van scheiding en verdeling na overlijden van Jacobus Hubertus van 25 november 1909 (zie hierboven) door hem in eigendom verworven bij onderhandse akte van 4 februari 1903. Na zijn overlijden in 1908 is Stationsweg 1 blijkens genoemde akte van scheiding en verdeling toegedeeld aan zijn weduwe, Hendrina Meulenberg-Werner, die daar is blijven wonen totdat zij op 7 juli 1911 naar Den Haag is verhuisd.

Johannes Edmond (J.E.) Meulenberg is op 1-6-1898 verhuisd naar Kronenburgersingel 6. Zijn vorige adres was Van Berchenstraat 11, boven de oude paraplufabriek op Van Berchenstraat 9. Blijkens de notariële akte van scheiding en verdeling van de huwelijkse gemeenschap van J.E. Meulenberg en Maria C.M.A. Schoth van 16 juli 1918 werd de ondergrond van Kronenburgersingel door J.E. Meulenberg verworven als perceel Sectie B 2095, 5a 61ca, bij notariële akte van 7 februari 1895, terwijl het gebouwde door hem daarop werd gesticht. Het pand Kronenburgersingel 6 werd bij deze akte van scheiding aan hem toegewezen. Uit zijn overlijdensadvertentie d.d. 7 juni 1919 blijkt dat hij daar tot dan toe is blijven wonen.

Winkel Meulenberg Hezelstraat door architect Kraaijenvanger, gedateerd rond 1910
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag, Hezelstraat

Meulenberg Hezelstraat Kraaijvanger architect

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Hezelstraat 2 (Stikke Hezelstraat 2-4), 1900 Centrum

Winkel Meulenberg Hezelstraat door architect Kraaijenvanger, gedateerd rond 1910
Winkel Meulenberg, rond 1910 (RAN F34035)

In 1900 verbouwt architect Kraaijvanger de parapluwinkel Meulenberg in Jugendstil stijl. Edmond Meulenberg had in 1892 zijn winkel hiernaar toe verplaatst. De broer van de architect, Hendrikus Kraaijvanger, was getrouwd met een dochter van Meulenberg. Opvallend aan de gevel zijn onder andere de wapenschilden, die de wapens zijn van de plaatsen waar Meulenberg een filiaal had.

In 1899 vroeg Hendrikus Willebrordus Kraaijvanger (1874-1948), die op 10-1-1899 met een dochter van Edmund Meulenberg, Antonia Fransica (6-1-1879 Nijmegen) ) was getrouwd (Bevolkingsregister), een bouwvergunning aan voor het pand op de foto dat rond 1901 gereed kwam. Hendrikus was een broer van de architect.

E. Meulenberg

PGNC 5/4/1868

In ieder geval heeft E. Meulenberg in 1868 een zaak in de Korte Hezelstraat, D, No. 53.

PGNC 2/12/1874

Daarnaast kom ik in 1874 een adres tegen op Hezelstraat B35. Ook in deze advertentie noemt hoe zich ‘Fabriek’. Of dit een verhuizing is, een wijze van vermelding of een drukfout dient nog achterhaald te worden. Daarnaast spreekt een advertentie in PGNC 30/9/1877 over Hezelstraat, Wijk B, 34 en 35. Of dit een uitbreiding is geweest of dat het adres steeds 34 en 35 was, moet nog nader worden bepaald.

De Gelderlander 14/9/1879

In ieder geval vindt in september 1879 de verhuizing plaats van B. 35 naar B. 30.

Fabriek van Berchenstraat

PGNC 11/9/1887

In ieder geval wordt in de advertentie van PGNC 11/9/1887 de fabriek in de Van Berchenstraat expliciet genoemd, mogelijk bestond deze fabriek al langer. Er staat daarbij tevens “Nijmeegsche Parapluie-Fabriek”.

PGNC 25/3/1888

Afgaaande op het artikel In december 1884 van PGNC, werken hier voornamelijk meisjes/vrouwen: “…dat de parapluie-fabrieken van de heeren Meulenberg en Dickmann, die aan vele arbeidsterds werk verschaffen…” (PGNC 2/12/1884)

Het pand is in juli 2003 gesloopt. Een foto van dit pand (en meer over Meulenberg) is te vinden op dit artikel van Noviomagus.

Hezelstraat 2, Meulenberg & Zonen en overlijden

In 1888 is het adres Hezelstraat 128. Ik (RE) moet nog nagaan of dit een daadwerkelijke verhuizing of een hernummering/andere schrijfwijze is.

PGNC 20/3/1892

In maart 1892 verhuist E. Meulenberg zijn winkel naar de Hezelstraat No. 2.

De Gelderlander 30/10/1892

In de advertentie van oktober 1892 is het “E. Meulenberg & Zonen” geworden.

Rond 16-11-1895 overlijdt Edmund Meulenberg in de leeftijd van 64 jaar (PGNC 16/11/1895).

E. Meulenberg en Zonen

De eerst gevonden vermelding van Edmond Meulenberg (1-1-1832 Heerlen) in het Bevolkingsregister is dat hij zich tussen 1850-1860 vestigt in Wijk C nr 116, de Steenstraat. Ze zijn dan afkomstig van Wijk C nr 51. In deze periode verhuist hij daarna naar de Hezelstraat (Wijk D. 53). Zijn beroep is dan ‘Kramer’. Het gezin bestaat dan bovendien uit:

  • Maria Dierker, geboren 4-7-1833 te Epe, zijn vrouw
  • Jacobus Hubertus, geboren 24-9-1855 te Nijmegen, zijn zoon
  • Johannes Edmond, geboren 23-3-1860 te Nijmegen, zijn zoon

Hoe de verdere ontwikkelingen in dit gezin verder zijn, wordt mogelijk op een ander tijdstip verder onderzocht.

De zonen Johannes Edmond en Jacobus Hubertus ontbinden op 19 februari 1897 de VOF “Edmond Meulenberg en Zonen, die op 4 juli 1892 met hun vader was opgericht. Zij maken gebruik van de mogelijkheid om de firma voort te zetten, en richten de VOF “ E. Meulenberg en Zonen” op, tevens “en commandite”, met het doel “het fabriceeren van parapluies, parasols, wandelstokken en verdere aanverwante artikelen alsmede het handel drijven in die artikelen.” (PGNC 28/2/1897). Hun moeder, Maria Dierker, is de 3e comparant “bij wijze van geldschieting) (contract 19-2-1897)

De Gelderlander 14/11/1897

In november 1897 verschijnt een bericht over de veiling van het onroerend goed van E. Meulenberg. Ik moet nog nagaan wie de uiteindelijke koper is. In ieder geval blijft het adres op de Stikke Hezelstraat de winkel (PGNC 28/8/1898).

Het PGNC 19/9/1899 maakt melding van de winkel in aanbouw: “Boven aan de Hezelstraat voor het in aanbouw zijnde parapluie-magazijn van de firma . Meulenberg stond hedenmiddag een afgeladen kar…” (PGNC 19/9/1899)

Heropening Hezelstraat 2

PGNC 13/1/1900

Op 13 januari 1900 vindt de heropening plaats. Tijdens de verbouwing heeft de winkel tijdelijk bij J.N. Neijboer “twee huizen lageraf” gezeten (De Gelderlander 31/10/1899).

Bij de opening rond 14-1-1900 schrijft de Gelderlander (De Gelderlander 14/1/1900):

“Vanavond wordt het parapluie-magazijn van de firma E. Meulenberg aan de Stikke Hezelstraat, na de geheele verbouwing van het oude met het aangrenzende pand, weer geopend. Wij namen er vanmiddag een kijkje en kunnen getuigen, dat ’t zoo rijk is gesorteerd als de meesteischende maar wenschen kan. Het bloemenmagazijn “Flora” van den her Meuleman aan de Burchtstr. Leverde daartoe de levende bloemen in den vorm van een parasol, in den gloed der gaslampen belooft het vanavond een prachtig effect te maken. Het nieuwe magazijn vormt met zijn kloeken gevel in modernen stijl een waar sieraad voor dat punt der stad. Het doet den heeren Kraayvanger en De Jongh, architecten te Rotterdam, die het ontwierpen, alsmede den aannemer L. Beuming alhier, alle eer aan. Tegen het breede balkon in den voorgevel zijn de wapens gebeiteld der steden, waar de firma filialen bezit, alzoo, behalve het Nijmmegsche wapen, dat van Amsterdam ’s Gravenhage, Rotterdam en ’s Hertogenbosch, afgewisseld door gestilleerde zonnebloem. “ (De Gelderlander 14/1/1900)

A. van Beurden Jr.

In De Gelderlander 10/10/1930 plaatst van A. van Beurden Jr. een advertentie De oude firma Meulenberg van de Hezelstraat 2-4, bij elken Nijmegenaar bekend, waar ieder z’n parapluie van Meulenberg koopt is thans uitgebreid met de firma A. van Beurden Jr. en is de grootste speciale huis van parapluies in Nederland.”

Zijn winkel Meulenberg heeft niets te maken met de parapluiefabriek Meulenberg. De parapluies van deze fabriek zijn nooit door van Beurden verkocht “en door mijn voorganger niet noemenswaard verkocht”. Daarbij was zijn voorganger H. Kraaijenvanger-Meulenberg.

De winkel A.A. van den Borg had op 20 augustus 1930 van de fabriek Meulenberg het alleenrecht verkregen tot verkoop van haar in Nijmegen. In de advertentie noemt ze dat ze binnen 1 jaar al 3.499 parapluies had verkocht (De Gelderlander 12/8/1931).

Vervolg

Het pand Stikke Hezelstraat 2-4 als Boudisque, 2013 (Henk van Gaal via DF4276 RAN) architect Kraayvanger winkel Meulenberg
Het pand Stikke Hezelstraat 2-4 als Boudisque, 2013 (Henk van Gaal via DF4276 RAN)

Tot zeker 1960 was er een zaak in paraplu’s gevestigd, Het pand is een gemeentelijk monument. Veel Nijmegenaren zullen de winkel nog kennen als de Duitse Bakker Derks.

Ook Boudisque is in het pand gevestigd geweest.

(Overige) bronnen en verder lezen

Stadswapens voormalige winkel Meulenberg Stikke Hezelstraat 2-4 (oktober 2025)
Stadswapens voormalige winkel Meulenberg, Stikke Hezelstraat 2-4 (oktober 2025)

https://www.noviomagus.nl/Gevels/Gevelelementen/gevelm15.htm

https://www.noviomagus.nl/Varia/Sluitzegels/23-Meulenberg.html

Voormalige winkel Meulenberg, Hezelstraat (oktober 2025)
Voormalige winkel Meulenberg, Stikke Hezelstraat 2-4 (oktober 2025)
Wat-er-is, beeld van Marcel Ruygrok, Ganzenheuvel (maart 2024)
#Nijmegen, Benedenstad, Centrum

Ganzenheuvel

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Wat-er-is, beeld van Marcel Ruygrok, Ganzenheuvel (maart 2024)
Wat-er-is, beeld van Marcel Ruygrok, Ganzenheuvel (maart 2024)

Waarschijnlijk is de Ganzenheuvel tegenwoordig meer bekend van het pleintje, dan de weg die daar achter loopt. Toch dankt het plein juist haar naam aan deze weg: in ieder geval komt de Ganseheuvel als naam voor in 1410: “Aan deze straat is een plaatsje gelegen, dat vroeger Palmboom genoemd werd, naar een aanzienlijk huis, later logement (1629 tot omstreeks 1825). In 1629 kocht Gerard Palmerts het huis, dat tot 1715 in het bezit van zijn familie bleef.” (Teunissen 1933)

In de jaren 50 werden de panden in de driehoek van de Ganzenheuvel, de Lange Hezelstraat en ’t Heuveltje afgebroken. Daarop besloot de gemeente in 1954 deze nieuwe openbare ruimte tevens Ganzenheuvel te noemen.

Bron: https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/G.html

Anno 2025 is het pleintje met haar terrassen een belangrijke plek voor de horeca.

Deze pagina verzamelt reeds verschenen berichten over de Ganzenheuvel.

In de Plooi

2024 Sander Dolstra en Maurice Broekhoff

De plooijeren, muurschildering Sander Dolstra en Maurice Broekhoff (oktober 2025)
De plooijeren, muurschildering Sander Dolstra en Maurice Broekhoff (oktober 2025)

In 2024 maakten Sander Dolstra en Maurice Broekhoff een van de Waalpaintings. Hierop zijn de zogenaamde Plooierijen verbeeld. Links staat schipper Willem Vonck afgebeeld, rechts burgemeester Willem Roukens.

Zie voor een uitgebreide beschrijving van het kunstwerk: https://waalpaintings.nl/in-de-plooi/ en De Gelderlander

Zie voor een uitgebreide beschrijving van de Plooierijen Huis van de Nijmeegse Geschiedenis.

Wat Er Is

2000 Marcel Ruygrok

Wat-er-is, beeld van Marcel Ruygrok, Ganzenheuvel (maart 2024)
Wat-er-is, beeld van Marcel Ruygrok, Ganzenheuvel (maart 2024)

“Dit kunstwerk bestaat uit een watertafel, waarvan de poten zijn gevormd uit de letters WAT ER IS. Dit is een combinatie van letters, waarmee je verschillende woorden en zelfs zinnen kunt vormen (‘water is’, ‘wat er is’, ‘wat is er’, ‘is er wat’).”

“De watertafel en de putten zijn uitgevoerd in gebronsd messing. De kunstenaar geeft de voorkeur aan dit materiaal, omdat het onder invloed van verschillende weersomstandigheden telkens een ander karakter vertoont.”

2 Putten

Bij deze Wat Er Is horen ook 2 putten: op deze plekken zijn resten gevonden van 2 historische waterputten gevonden bij de herinrichting van het plein. (Marcel Ruygrok)

Op een van de putten staat: “Cedo Nulli”, oftewel: ik wijk voor niets/niemand. De Romeinen gebruikten deze spreuk om indringers angst aan te jagen. Daarbij verwijst de spreuk naar het Romeinse verleden. “Maar tegelijkertijd beschrijft deze spreuk ook een typische eigenschap van water: water zoekt zijn eigen weg en gaat zijn eigen gang.”

Afkoppeling regenwater

Met dit kunstwerk wordt tevens aandacht gegeven aan het afkoppelen van regenwater, net als de Bedriegertjes bij het Koningsplein en de Cascade aan de Stikke Hezelstraat. Dit afkoppelen was een van de speerpunten van het Nijmeegse Waterplan. Bij de Grote Markt wordt het regenwater uit de omgeving opgevangen en wordt door deze cascade verplaatst, waarbij de watertafel van Wat Er Is het eindpunt is.

Vrouwen in Verzet

Vrouwen in Verzet, Ganzenheuvel (oktober 2024)
Vrouwen in Verzet, Ganzenheuvel (oktober 2024)

De muurschildering laat het belang van de vrouwen in het verzet zien door middel van 3 verzetstrijdsters:

In deze Waalpainting staan drie Nijmeegse verzetsvrouwen centraal:

  • Henriëtte Witteveen-van Gaalen (alias ‘Oranje-Marie’)
  • Nel Peters
  • Jo Heinsius

Het is een werk van Esther Aarts.

Voor een uitgebreide beschrijving zie https://waalpaintings.nl/verzetsvrouwen/ (tevens bron)

Priemstraat 1 en Ganzenheuvel 73

Priemstraat 1 De eerstgevonden advertentie is in januari 1894 (PGNC 14/1/1894), waarin G.H. van der Wedde een verkooppunt van thee is van P. Mackenzie uit Rotterdam. Afgaande op de advertentie voor de verkoop van het pand in 1903 is de Priemstraat 1 in 1898 “geheel nieuw…” gebouwd. 1897/1898 Verbouwing of nieuwbouw In 1897/1898 vindt een…

Links de Ganzenheuvel. Rechts daarvan sigarenwinkel La Rosa Habanera, RAN dateert deze foto op 1900 (maar zal een benadering zijn), Noviomagus op 1906 (RAN D236) Oscar Leeuw
Links de Ganzenheuvel. Rechts daarvan sigarenwinkel La Rosa Habanera, RAN dateert deze foto op 1900 (maar zal een benadering zijn), Noviomagus op 1906 (RAN D236)