Centrum – Pagina 10 – Wonen in Nijmegen

De Modewinkel van Gebroeders Voss in 1953 (Fotopersbureau Gelderland via GN42697 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)

1949, Ziekerstraat 1-3, Broerstraat 59-61, Koningshofje 4 (oud oa: “Korte Molenstraat hoek Ziekerstraat”) Centrum, Gemeentelijk Monument

In 1949 vindt de herbouw plaats van de modezaak Voss op de hoek van de Broerstraat en Ziekerstraat. Het oude pand was tijdens het bombardement van februari 1944 verwoest. Het gebouw is ontworpen door architect Heldoorn. Sinds begin jaren 80 zit alweer jaren Bakker Bart in de winkel.

Vooral de 3e etage maakt het gebouw opvallend: deze ligt wat terug, terwijl het dak in de vorm van een luifel is gemaakt. Bovenop staat in grote letters Voss.

April 1944 plannen voor wederopbouw

Na de verwoesting in februari, zijn de Gebr. Voss vrijwel meteen, in april 1944, begonnen met de voorbereidingen van de herbouw. Wanneer het nieuwe pand in juli 1949 bijna gereed is, schrijft de Gelderander:

“Met groeiende belangstelling zien de stadgenoten het moment waarop de reusachtige bouw van het dames- en kinderkledingmagazijn gebr. Voss op de hoek Ziekerstraat-Korte Molenstraat zal zijn voltooid. Bedriegen de voortekenen niet dan zal deze zaak reeds in het late zomerseizoen openen. De binnenstad is dan een monumentale bouw rijker. De kroon is dan gezet op een omvangrijk werk van voorbereiding, dat al in April 1944 is begonnen. Toen kreeg de architect de heer Heldoorn uit Leeuwarden van de Gebr. Voss opdracht tot het ontwerpen van dit gebouw, met de uitvoering waarvan de Gebr. Smits uit Nijmegen vorig jaar half November zijn begonnen. De frontbreedte is aan de Ziekerstraat 25 m; aan de Kort Molenstraat 14½m. Het winkelpand is hoog 17m boven de straat. Het lifthuis is 20 m hoog. Met de fa. van der Borg, die in de Broerstraat de eerste was, waarna de firma van Baal volgde, is de fa. Gebr. Voss thans de derde, die in deze omgeving het goed voorbeeld gaf. Mogen de andere zakenlieden om hun bijdrage te leveren tot de heropbouw van de binnenstad.” (De Gelderlander 16/7/1949)

De Gelderlander, bij de opening in september 1949:

Feeëriek modepaleis Voss in de binnenstad: Bezienswaardigheid op zich zelf

Etalage van de Modewinkel van de Gebroeders Voss, 1954 (Fotopersbureau Gelderland via GN42614 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)

Morgenmiddag wordt het monumentale nieuwe pand van Gebr. Voss op de Korte Molenstraat hoek Ziekerstraat officieel geopend. Na ruim 5½ jaar na de verwoesting op 22 Februari 1944 en na een eindeloze reeks van moeilijkheden te hebben overwonnen. Maar nu staat het nieuwe gebouw er dan, machtig en groots als een indrukwekkend bewijs van moed en doorzettingsvermogen. In November verleden jaar ging eindelijk de eerste spade in de grond en morgen is de bouw reeds zover gevorderd dat de parterre en 1^e etage in gebruik kunnen worden genomen. Sousterrain, 2^e en 3^e etage volgen zeer spoedig.

Niet alleen uitwendig, maar ook in het gebouw, dat 24 meter lang is, 14,5 meter breed en 19m50 meter hoog, heeft de architect, de heer G.A. Heldoorn uit Leeuwarden, een geheel geschapen waarin sfeer en moderne zakelijkheid op fantastische wijze met elkaar zijn verenigd. Sfeer, omdat deze in een modepaleis onmisbaar is, zakelijkheid, omdat ook die door de vrouw van onze tijd wordt gevraagd. Wat dit laatste betreft zegt het misschien voldoende, dat op iedere etage een telefooncel is (de echtgenoten weten het dus wat een telefoontje als mevrouw in de stad is kan betekenen….)

De trap in de winkel van de Gebroeders Voss tijdens een modeshow, 1953 (Fotopersbureau Gelderland via GN42624 RAN CCBYSA Auteursrechthouder: J.F.M. Trum)

Het interieur van Modewinkel Gebroeders Voss tijdens een modeshow, 1953 (Fotopersbureau Gelderland via GN42628 RAN CCBYSA)

Er is een lift, van het sousterrain naar de hoogste verdieping, maar het moet voor de bezoekers ongetwijfeld op zich reeds een attractie zijn om via de vrijdragende monumentale trappen de etages te bereiken. Deze trap geeft het geheel iets filmachtigs, iets groots en aantrekkelijks. De parterre is nagenoeg geheel ingericht als etalage-hal met een oppervlakte van 105M2. En een glasfront van 190M2. Hierbij is een aparte show-etalage, waarin men allerlei nouveauté’s kan vinden en die bij een bezichtiging van de etalages een climax zal zijn.

Achter de etalage-hal is een kleine verkoopruimte voor slechts kleinere artikelen, een inpaktafel en de kassa, maar op de eerste etalage is de japonnen-afdeling en op de tweede de mantel- en hoedenafdeling. Moderne paskamers, een opvallende dagverlichting- de in staal gevatte ramen van spiegelglas hebben slechts een eenvoudige matgeblazen decoratie- treffen het bijzonder. De derde etage bevat de ateliers, de strijkkamer, de cantine voor het personeel (met keuken!) het magazijn enz. Er is aan de zijde van de Ziekerstraat een aparte dienstingang, met een verbinding naar de kelder, waar etalagekamer, studio, expeditie, rijwielstalling zijn ondergebracht. Boven deze ingang bevinden zich allerlei vertrekken, toilets, enz. op tussen plafonds zodat hier meer verdiepingen zijn ontstaan. Deze in toren-vorm gelegen vertrekken hebben als uitloper de gehele derde etage. De dienst-afdeling heeft haar eigen trappenhuis, zodat deze geheel van de eigenlijke verkoopruimten gescheiden is. De verlichting- we prezen reeds de grote plaats die aan het daglicht is gegeven- is, ook in de etalages, direct en indirect. Beide systemen heeft men aangebracht, terwijl met de aanleg tevens met toekomstige mogelijkheden op dit gebied is rekening gehouden. De verwarming van het gebouw is een bijzonderheid op zich. Geen radiotoren, geen buizen, maar in de plafonds, zelfs in het portiekvloer loopt een net van 4½ K.M. verwarmingsbuis, dat vloeren en muren verwarmt. In ieder vertrek is de temperatuur afzonderlijk te regelen. ’s Zomers kan door dit buizennet koud water gestuwd worden, dat verkoeling brengt.

De kruising Molenstraat , Plein 1944 , Broerstraat en Ziekerstraat (met rechts de Gebrs. Voss , in het midden Drogisterij Nickel en links de zelfbedieningswinkel van Jansen-Hendriks), 1954 (Foto Grijpink via F46491 RAN CC-BY-SA)

Dat inderdaad met alles rekening is gehouden, blijkt wel uit het feit, dat de buitenmuur is voorzien van z.g. klampsteen, die warmte-werend is en aan de binnenkant de warmte vasthoudt. De gevel is geheel opgetrokken uit kunststeen en travatin. Het gehele gebouw rust op twee enorme beton-pilasters, zoals het geheel ook een betonskelet is, bekleed met baksteen.

We noemden enkele der voornaamste bijzonderheden van dit nieuwe door Gebrs. Smit uit Nijmegen als hoofdaannemer gebouwde pand, dat rondom een korte luifel heeft die door neonlicht verlicht zal worden. Op het dak prijken ’s avonds in enorme verlichte letters de firmanaam, die een pijl heeft naar de verlichte luifel. Er moest gisteren en zeker ook vandaag nog ontzettend veel gebeuren en nog zal bij dit modepaleis nog wel ’t een en ander moetern gebeuren, maar Nijmegen is een modehuis rijker geworden, dat in stad en verre omgeving zeer de aandacht zal trekken.”

Modehuis Gebr. Voss te Nijmegen, Architect G.A. Heldoorn, datum tekening “Get. W.z”? 18-8-1948 (D12.408853)

Kader

152 Jaar geleden stichtte Bernard George Voss en diens zwagers Herman en Bernard Flottow het handelshuis Flottow en Co. met een oprichtingskapitaal van f45.000,-. De compagnons waren rondtrekkende kooplieden. De zaken gingen voorspoedig totdat in 1811 het bankiershuis ten Brink te Sneek failleerde. Op de dag van het failliet had Herman Voss de specie in een kist per beurtschipper naar Sneek gezonden. Toen het schip vertrokken was, hoorde Voss van het faillissement.

Hij trachtte te paard de beurtschipper te achterhalen, maar het geld was reeds bij het bankiershuis. Het verlies van de kooplieden was de destijds kapitale som van f15.044,-. De kist waarin het geld verzonden is, is thans nog in het bezit van de heren Voss, evenals de patentbrief, waarin vergunning wordt verleend voor een “grossierderij in manufacturen”.” (De Gelderlander 30/9/1949)

Advertentie verbouwing De Gelderlander 15/9/1954

Vervolg

Er is nog niet uitgebreid onderzocht wat het vervolg is geweest.

In ieder geval komt Voss nog voor in het Adresboek van 1971. Daarnaast is een reclame uit 1982-1983 gevonden, waarbij Gebr. Voss nog 1 van haar filialen in Nijmegen heeft.

Bakker Bart

Voss Broerstraat Ziekerstraat architect Heldoorn augustus 2023 — oorspronkelijk Gebr. Voss Broerstraat Ziekerstraat (augustus 2023)

Vanaf ongeveer 1983 zit Bakker Bart in de winkelruimte. Bart van Elsland had in 1977 zijn eerste bakkerij geopend in Dukenburg. Daarbij had hij het idee gehad om de oven prominent in de winkel te plaatsen: klanten konden zien dat het brood vers uit de oven kwam en bovendien rook het lekker. Door haar baksysteem kon Bakker Bart de gehele dag bakken.

“Zes jaar later”- dus ongeveer 1983- opent Bakker Bart de 2e zaak op de hoek van de Broerstraat en Ziekerstraat. Daarmee kwam een ander kenmerk van Bakker Bart naar voren, om te zitten op de beste locaties, om zo te profiteren van traffic.

(Bron: https://www.bakkerbart.nl/over-bakker-bart)

Verbouwingen

Er zijn in 1963, 1978, 1981, 1983, 1989 en verbouwingen van de winkel geweest (Gemeentelijke Monumentenlijst).

Verbouwing 1963

Verbouwing Modehuis Gebr. Voss Bestaande toestand, archtecten W. Hopmans en W. Olthoff, datum tekening 30-7-1962 (D12.446588)

Verbouwing Modehuis Gebr. Voss NIeuwe toestand, archtecten W. Hopmans en W. Olthoff, datum tekening 30-7-1962 (D12.446588) — Verbouwing Modehuis Gebr. Voss Nieuwe toestand, archtecten W. Hopmans en W. Olthoff, datum tekening 30-7-1962 (D12.446588)

In 1962-1963 vindt er een verbouwing van de begane grond plaats: de 2 grote etalagekasten aan de Ziekerstraat worden vervangen door 3 kleinere. Daarnaast vindt er een aanmerkelijke vergroting van de winkelruimte op de begane grond plaats: afgaande op het zwarte gedeelte wordt er meer dan 1/3 aan de winkel toegevoegd. Het ontwerp was van de architecten W. Hopmans en W. Olthoff uit ‘s-Hertogenbosch.

Verbouwing 1978

Verbouwing winkelpand t.b.v. Gebr. Voss te Nijmegen, architekten W. Hopmans en W. Olthoff get. R. de Vries, Datum tekening 10-1-1978 met 3e wijziging 3-5-1978 (D12.513269)

Bij de verbouwing in 1978 wordt een groot deel van de passage opgeheven en bij de winkel getrokken. Alleen op de hoek van de Broerstraat-Ziekerstraat blijft nog een portiek over (D12.513269). Een belangrijke verandering aan het uiterlijk is de verandering van de luifel en het aanbrengen van het lichtreclameblok (Glaifa Neon Tilburg; D12.513275).

De Kledingzaak van Voss, 25/5/1984 (Ber van Haren via KN13358-36 RAN CC0 Auteursrechthouder Gemeente Nijmegen)

Verbouwingen 1981: opdeling begane grond

In 1981 wordt een deel van de begane grond aan de Ziekerstraat verbouwd tot afzonderlijke winkel (Het huidige -december 2024- Friethuys Oer). Ook hier zijn W. Hopmans en W. Olthoff de architecten (D12.529876).

verbouwing 1989: schuifpui

In 1989 zal het zijn groene aluminium schuifpui krijgen, welke het jarenlang heeft gehad. Zie de schermafbeelding van Google Streetview hieronder. De opdrachtgever is W. Plank, Groenten en Fruit en het ontwerp van W. Thoonen Exterieurbouw ( datum tekening 31-10-1988, D12.573613)

Ziekerstraat 1, waar jarenlang een groentenhandel heeft gezeten, juli 2018 (Google Streetview)

Verbouwing 1983: Bakker Bart en afzonderlijke unit.

In 1983 vindt de verbouwing plaats voor Bakker Bart. Daarbij wordt de hoek op de Broerstraat/Ziekerstraat recht getrokken, waarbij de ingang van de winkel aan de Ziekerstraat komt te liggen (D12.541555).

Bij de verbouwing tot Bakker Bart in 1983 staat “Ahrends” als gebruiker van de afzonderlijke winkel in de Ziekerstraat.

2024 Modernisering Bakker Bart

Gebroeders Voss gebouw, Bakker Bart met herstelde luifel (december 2024) Hoek Broerstraat Ziekerstraat

Jeans Centre en Bakker Bakker Bart: duidelijk is bij het Jeans Centre nog de oude luifel te zien, juli 2018 (Google Streetview)

Jarenlang was de betonnen luifel verbouwd zoals op de foto van augustus 2023 bovenaan en hiernaast te zien is.

In november 2024 is de betonnen luifel weer hersteld. Zoals op de schermafdruk van Google Streetview is te zien, was de oude luifel ook voor dit tijd te zien bij het Jeans Centre.

Het herstel van de luifel was een onderdeel van de verbouwing van Bakker Bart vanwege de modernisering van haar winkel. Een belangrijk onderdeel is de uitgebreide broodjescorner. Daarnaast zijn er bestelzuilen geplaatst en kunnen klanten de status van hun bestelling volgen via een scherm.

Maatwerk via “bouwstenen”

De Bakker Bart op de Broerstraat is de 3e winkel die verbouwd is volgens een nieuwe formule: hierbij kunnen franchisenemers voor een vernieuwing doorvoeren op basis van zogenaamde bouwstenen, zodat ze hun filiaal het beste kunnen laten aansluiten bij de eigen situatie.

Bronnen:

https://www.lunchroom.nl/bakker-bart-nijmegen-broerstraat-heropent-in-een-nieuw-jasje

https://www.foodclicks.nl/nieuws/bakker-bart-terug-in-hartje-nijmegen/

Raam

Bovenraam in de voormalige modezaak Voss, met in het glaswerk (in spiegelschrift) vermeld de stadswapens en namen van andere vestigingen van Voss-winkels. Bovenin ‘Nijmegen’, daaronder Harlingen en Bolsward, daaronder Mettingen, de thuisbasis van Voss in Duitsland. Ziekerstraat hoek Korte Molenstraat (Bij schrift DF3306)

Gemeentelijk Monument

Het gebouw is sinds 2011 een Gemeentelijk Monument, inclusief de letters Voss op het dak. Het pand heeft als waardering:

“Het pand Ziekerstraat 1-3 is van cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de herrijzenis van het commerciële hart van Nijmegen na de verwoestingen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. In z’n monumentale opzet en vernieuwende typologie getuigt het gebouw van het optimistische geloof in de toekomst dat zo kenmerkend is voor de wederopbouwperiode.
Het winkelpand is voor Nijmegen van architectuurhistorisch belang als redelijk gaaf en
herkenbaar voorbeeld van een vroeg-naoorlogs modemagazijn in traditionalistische bouwstijl met referenties aan een Italiaans palazzo. Als zodanig is het een representatief voorbeeld van het werk van architect G.A. Heldoorn die in deze periode ook het modemagazijn voor P&C op de hoek van de Burchtstraat en de Grotestraat bouwde. De ontwerpkwaliteiten komen vooral tot uitdrukking in de afgewogen gevelcompositie, de statige vensters en de bekroning door middel van een terugliggende vierde bouwlaag met balkon en luifeldak. De combinatie van baksteen, natuursteen, smeedijzer en erkers geven het pand een degelijke en huiselijke uitstraling. Kopen is hier in vertrouwde handen, zo luidt de ‘versteende’ boodschap.
Het gebouw is van grote stedenbouwkundige waarde vanwege de markante situering en
tweezijdige oriëntatie op een hoek van de hoofdwinkelstraat nabij Plein 1944. Door de
vooruitgeschoven positie is het pand met de lichtreclame op het dak een beeldbepalend element in de zichtas van de Molenstraat. Het gebouw is bovendien een essentieel onderdeel van een aaneengesloten en op samenhangende wijze tot stand gekomen wederopbouwensemble dat als beschermd stadsbeeld van grote cultuurhistorische waarde is als belangrijk en hoopvol ijkmoment in de Nijmeegse stadsgeschiedenis.”

Wederopbouw Nijmegen

80 jaar geleden,op 22 Februari 1944, vernietigde het bombardement een groot deel van het centrum. Ook de gebeurtenissen rond Market…

12 februari 202414 maart 2025

Wederopbouw monument: Voormalige Peek en Cloppenburg, architect Heldoorn

Architect Heldoorn ontwierp het pand voor Peek en Cloppenborg in 1951. De bouw verliep in “Amerikaans tempo”: in 164 werkdagen.…

2 augustus 202314 maart 2025

Geschiedenis, wederopbouw en architectuur van de Broerstraat

De Broerstraat is de belangrijkste winkelstraat van Nijmegen. Het dankt haar naam aan de middeleeuwse Dominicuskerk, oftewel de Broer- of…

16 november 20252 januari 2026

Burchtstraat 69-71 architect van der Kemp, momenteel Flying Tiger (maart 2023)

#Nijmegen, Burchtstraat, Centrum

Woonhuis voor ten Boven, voormalig bankkantoor

30 november 202416 maart 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

ca. 1840-1845 Burchtstraat 69-71 en Hoogstraat 17 (huidig adres)

Rond 1840-1845 ontwierp architect van der Kemp het woonhuis voor houthandelaar Ten Boven. Veel Nijmegenaren zullen het pand kennen als bank kantoor: de ABN-AMRO Bank en haar rechtsvoorgangers. Of van de Flying Tiger, die er tegenwoordig haar winkel heeft.

Hotel

Lange Burchtstraat 43

Voordat het gebouw een bank werd, was het een hotel: Grand Hotel Mulder voorheen Boggia.

“Bestaande toestand” vóór de verbouwing als Incassobank (D12.39173)

Bijkantoor Incasso Bank

“De Incasso-bank.

Opening van het kantoor Nijmegen.

Incasso-Bank Nijmegen, Lange Burchtstraat, Jan Gratama…, datum tekening 15-8-1930 (D12.39174)

Gistermorgen heeft aan de Lange Burchtstraat No. 43 alhier, de opening plaats gehad van het kantoor Nijmegen der te Amsterdam gevestigde Incasso-bank N.V. De opening geschiedde des morgens te negen uur en onmiddellijk daarop nam het bankbedrijf een aanvang; van een officieele plechtigheid was dus geen sprake, al zorgden niettemin talrijke fraaie bloemstukken voor een feestelijk cachet. De directeuren van het kantoor Nijmegen, de heeren H.L. Cappetti en W.H.B. Spoorenburg, hadden op dezen eersten dag de weetgierigheid van menigen belangstellenden cliënt te bevredigen, een taak waarvan zij zich kweten op de hoffelijke wijze hun eigen. Gistermiddag brachten de hoofddirecteuren der Amsterdamsche Incasso-bank, de heeren mr. H.M. Roelofsz en mr. R. Koole, die vergezeld waren van hunne echtgenooten, een bezoek.

Op den dag der opening was de heer Cappetti onze begeleider bij een bezichtiging van het nieuwe bankgebouw.

Zooals men weet is dit ondergebracht in het oude pand van hotel Mulder-Boggia, dat hiertoe geheel verbouwd werd en het lijkt ons niet de minste verdienste van den architect, het bureau Gratama-Dinger, dat het karakter van patriciërshuis, dat dit pand door zijn voornamen gevel steeds droeg, geheel is gehandhaafd en, zoo mogelijk, thans nog sterker naar voren komt. Een bijzonderheid, die den meesten van onze lezers wel niet bekend zal zijn, is, dat het gebouw dateert van 1860, toen het als heerenhuis gebouwd werd. De oude gevel, die, zooals gezegd, een klassiek karakter en architectonische waarde heeft, is vrijwel geheel intact gebleven; hij werd alleen opgeknapt, waartoe het nieuw aangebrachte forsche dak, de monumentale hoofdentrée en de verdeeling der ramen met roedjes het hunne hebben bijgedragen.

Is er uitwendig dus weinig veranderd, zooveel te meer wijziging heeft het inwendige ondergaan. De begane-grond-verdieping toch werd geheel uitgebroken en tevens van zware kolommen en ijzeren liggers voorzien, teneinde het groote kantoor, als één ruimte erin onder te brengen. Toegang hiertoe geeft de hoofdentrée aan de Lange Burchtstraat, met voor-vestibule, die door haar donker eikenhouten betimmering een zeer voornamen indruk maakt. Door dezen ingang komt men in een hall voor het publiek, die door een lokettenreeks- de loketten zijn 9 in getal- van het groote personeelskantoor gescheiden is. Een glazen afscheiding bevindt zich aan het einde van deze hall, waarin een deur toegang geeft tot de effectenhall, welke laatste o.a. twee afgesloten boxen telt, zoodat men rustig en ongestoord zijn bespreking kan voeren. Een aparten en directen toegang tot deze effecten-afdeeling krijgt men door een tweeden ingang aan de Hoogstraat, het zijstraatje van de Burchtstraat. Door een afzonderlijke monumentale entrée komt men dan regelrecht in de effecten-afdeeling. Een maatregel, die getroffen is voor hen, die hun zaken rustig en onopgemerkt wenschen af te doen en die dan dus niet van den ingang aan de Burchtstraat behoeven gebruik te maken. Bij deze effecten-hall bevinden zich een tweetal geriefelijk ingerichte spreekkamers en de directiekamer; deze laatste is zoo gelegen, dat men van daaruit het geheele kantoor in al zijn afdeelingen kan doorzien. Vanuit de effecten-hall voert een ruime trap, met rubber bekleed, naar beneden, naar de in zwaar beton uitgevoerde kluis-afdeeling, die naar het ons wil voorkomen, wel het summum van veiligheid biedt. De eigenlijke kluis wordt afgesloten door een viertal op elkaar volgende deuren; waarvan één de wellicht meer dan een halven meter dikke kluisdeur is, natuurlijk van een speciale sluit-inrichting voorzien. Aan het openen van deze deuren komen achtereenvolgens vier verschillende personen te pas, terwijl het regel van het huis is, dat zich met den cliënt steeds twee bankbeambten binnen begeven in de eigenlijke kluisruimte, waar zich o.a. de cassettes met effecten, ten dienste van de cliënten, bevinden; de kluis bevat bovendien nog een afgesloten ruimte voor kofferberging. Om de geheele kluis heen loopt een contrôle-gang die door middel van spiegels vanaf den ingang geheel te overzien is. Een en ander is ingericht volgens het Lips-systeem. Voor de kluis bevindt zich de z.g. kluis-hall, met acht kamers, waarin men zijn coupons kan knippen. Onder het oude gebouw bevonden zich enkele zeer oude, vermoedelijk middeleeuwsche kelders, met zware gewelven, die men thans voor archief-ruimte en centrale verwarming benut heeft.

Bij de inrichting der kantoorruimten is alle overdreven luxe vermeden; het geheel werd in den strengsten eenvoud gehouden, doch maakt wellicht juist daardoor zulk een dgelijken, smaakvollen indruk, hetgeen er niet weinig toe bijdraagt hier een frissche, zonnige sfeer te scheppen. De vloeren in de publieke ruimten zijn met tegels in streng patroon, of met marmer gedekt; ook de wanden zijn van een tegelbekleeding voorzien. De directie-kamer, evenals de knip- en spreekkamers zijn voorzien van een dof gouden lambrizeering, afgezet met eikenhout, stemmig en toch voornaam. Voor al het overige houtwerk werd eiken- of teakhout aangewend.

Op de tweede verdieping van het gebouw zijn vier kantoren ingericht, elke bestaande uit directiekamer, spreekkamer en kamer voor het personeel en die aparten ingang hebben aan de Burchtstraat. Ook hier is de aankleeding zeer verzorgd en de inrichting zeer modern.

Onze stad is door de vestiging van dit kantoor Nijmegen der Incasso-bank, een instelling van den eersten rang rijker geworden, terwijl het aanzien van de Burchtstraat, een der voornaamste straten van het centrum, er ten zeerste door werd verhoogd. Naar de directie ons mededeelde, stelt zij gaarne de gelegenheid open tot bezichtiging van de lokalen der Bank.

Ten slotte laten wij hier nog enkele bijzonderheden volgen: de verbouwing van het oude pand geschiedde volgens plannen en onder leiding van den architect der Incasso-bank, het bureau Gratama-Dinger, bijgestaan door den opzichter, den heer J.R. Vlaming. Aannemers waren de gebr. Kreyenveld te Hengelo (O.). Aan den bouw verleenden de volgende Nijmeegsche firma’s hunne medewerking:

Centrale verwarming: de fa. Jacobine-Hollandia (Merkx en Boerboom); electrische aanleg: fa. Piebenga en Schekman; schilderwerk: fa. Frowein en Mom; leibedekking: fa. Strijbos; tegels: fa. van der Venne en van der Sluis; gevelletters: fa. Linthorst; glas en glas-in-lood: fa. Langenhuizen; loodgieter: W. Engelaar en Zonen; smid: B.A. Zonnenberg en Zoon.” ( PGNC 16/6/1931)

Een mooie foto uit 1946/1946 is te zien op Noviomagus: de gebouwen aan de noordkant, waaronder Burchtstraat 69, staan er nog, terwijl er op de plaats van de panden die er tegenover stonden een lege ruimte te zien is.

Amsterdam-Rotterdam Bank, Burchtstraat, 1972 (Evert F. van der Grinten via F78233 RAN CCBYSA Auteursrechthouder RAN)

De Amro-Bank, 1986 (Gemeente Nijmegen afd. Reprografie via KN12855-25 RAN CC0)

Gemeentelijk Monument

Het gebouw is sinds 1988 een Gemeentelijk Monument. Dan is een kantoor van de Amro Bank met als aanwijzing: “Kantoorgebouw.
Oorspronkelijk als woonhuis gebouwd bakstenen pand van drie bouwlagen van verschillende hoogte (van onder naar boven afnemend). Leien dakschild parallel aan de straat. Het pand heeft een natuurstenen sokkel en smalle natuurstenen banden tussen de etages. De gevel is zes-assig. Geheel links en rechts bevindt zich op de begane grond een (vernieuwde) ingangspartij met daarboven op de etage een rijker gedecoreerd raam, dat een natuurstenen omlijsting met een kroonlijst op consoles heeft. Een brede, sterk geprofileerde kroonlijst bekroont de gevel.

Voor Nijmegen uniek neoclassicistisch woonhuis van monumentale afmetingen. Speelt een essentiële rol in de straatwand van de Burchtstraat en is als enig bewaard gebleven particulier gebouw van stadsarchitect Van Der Kemp ook van historisch belang.”

Burchtstraat

De Burchtstraat is al eeuwenlang een van de belangrijkste straten van Nijmegen. Eeuwenlang was deze van belang doordat het de…

15 november 202522 november 2025

Pieter van der Kemp (1809-1881), gemeentearchitect van Nijmegen

Pieter van der Kemp was stadsarchitect van Nijmegen van 1837-1881. Veel van zijn werk bestaat niet meer. Werken die nog…

24 januari 202316 juni 2025

Albert Heijn Burchtstraat

In 1934 verhuist Albert Heijn van de winkel op de “hoek Burchtstraat-Stokkumsestraat” naar het verbouwde pand op de Burchtstraat, met…

26 april 202415 maart 2025

#Nijmegen, Centrum, Grote Markt

Grote Markt

22 november 202416 november 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Deze pagina verzamelt artikelen die reeds over de Grote Markt zijn verschenen. Eerst echter een korte geschiedenis. Beide zullen van tijd tot worden aangevuld.

De Grote Markt is het grote plein in het centrum van Nijmegen en een de belangrijke centrale punten. Op 9 juli 1924 krijgt het officieel de naam “Groote Markt” (wikipedia). Rond 1254 heet het plein “Hundisborch”, later “Honsborch”. In 1425 blijken er twee stenen gebouwen te staan, in een tijd dat het nog zelden voorkwam dat er huizen van steen werden gebouwd (PGNC 20/7/1935).

Kruismarkt

Volgens het Straatnamenregister is de eerstgevonden vermelding in 1410: “Honsborch (later alleen de Z.Z.); de geheele markt, dus ook de Honsborch, heette die Cruys”; daarvoor heette het dus Hondsborh/ Hundisborch (melding uit 1254). De naam Cruys en Cruys Marct en varianten daarop is waarschijnlijk ontstaan omdat er een kruis heeft gestaan, als teken van marktrecht en marktvrede.

De marktvrede rond het kruis was bedoeld om ervoor te zorgen dat iedereen de markt kon bezoeken. Daarbij was de veiligheid van personen en goederen gewaarborgd, ook van de niet-inwonende kooplieden en bezoekers van elders. Mensen werden alleen vervolgd voor misdaden die tijdens de markt zelf werden gepleegd. Deze kruisen konden permanent zijn opgesteld, of tijdelijk worden geplaatst voor de duur van de markt.

Op een kruismarkt kon ook lagere vormen van rechtspraak plaatsvinden.

Blauwe Steen

De Blauwe Steen ligt op de Grote Markt, in de buurt van de kruising met de Broerstraat. Het is een harde natuursteen, afkomstig uit de groeven bij Vinalmont, tussen Luik en Namen. Daarom wordt deze steensoort ook wel ‘Namense’ steen genoemd.

De eerste vermelding van een Blauwe Steen is in 1522, waarbij 2 arbeiders op een dag een ring hebben bevestigd aan de Blauwe Steen. Deze steen lag zeer centraal in de bestaande bebouwing van Nijmegen: op de plaats waar de 4 wijken van Nijmegen samenkwamen: het Sint-Jansvierdel, het Sint-Antonisvierdel, het Broervierdel en het Onze-Lieve-Vrouwenvierdel. De steen werd gebruikt voor rechtspraak over kleinere misdrijven. Daarbij werden mogelijk ook straffen op deze plek uitgevoerd. Bijzonder was de procedure waarbij een verdachte driemaal rond de Blauwe Steen werd geleid: Burgers konden verdachten op borgtocht vrijkopen, zodat ze zich op een later tijdstip voor hun rechtzaak konden melden. In ieder geval heeft deze procedure nog tot 1705 geduurd.

In 1447 is er echter sprake van rechtspraak op de Grote Markt, “aen den Cruys” op de Markt. (Bron: Huis van de Nijmeegse geschiedenis). Daarbij valt mij op, dat de melding van de Blauwe Steen later is dan dat van een kruis. Zowel een Blauwe Steen als een Kruismarkt was niet uniek voor Nijmegen; een kruismarkt kwam veelvuldig voor in noord west Europa.

In ieder geval is een dergelijke steen waar rechtsprocedures werden uitgevoerd ook bekend uit Batenburg, Leiden en Deventer. In Arnhem bestond er een steen met een ring die diende voor het te pronk stellen of geselen van delinquenten. https://mijngelderland.nl/inhoud/routes/cultuurhistorie-in-het-land-van-maas-en-waal/blauwe-steen en https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/De_blauwe_steen

In ieder geval is de steen ook vervangen in 1647. Bovendien is bekend dat de inmiddels versleten steen in 1939 is vervangen. De laatste vervanging was in 1976, toen de carnavalsvereniging de Blauwe Schuit de steen adopteerde.

Sinds 1984 reikt de Vereniging van Binnenstad Ondernemers elk jaar op deze plek het Blauwe Steentje uit voor iemand, die zich dat jaar voor Nijmegen bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt.

Grote Markt

Een aquarel van Jan (Johannes) van Call (1656-1706) van een marktdag; De St. Stevenskerk, de Kerkboog en naast het Waaggebouw staan de schandpaal en de draaikooi.), 1675-1680 (GN2429 RAN)

In 1272 werd de Sint Stevenskerk, als opvolger van de Gertrudiskerk bij het Kelfkensbos, ingewijd, ook al was hij nog niet helemaal gereed. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Grote_of_Sint-Stevenskerk en https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Ansichtkaarten/Kerken/Ststeven/StstevenCat.html)

“Ook het gebied rond de Sint-Stevenskerk, waarvan de toren gereed kwam in 1326, raakte langzamerhand bebouwd. In de loop van de 14^de eeuw verhuisden het stadhuis, het vleeshuis en de waag van de laaggelegen Waaloever naar de Burchtstraat en werd het plein tussen kerk en raadhuis ingericht als marktplaats, de latere Grote Markt. Zo concentreerde zich pal naast het religieuze centrum op de Hundisberg ook de bestuurlijke en economische macht van Nijmegen op de heuvel. Daarmee bereikte de ontwikkeling van de stad, reeds ingezet in de 12^de eeuw, een voorlopig hoogtepunt. Het stadscentrum had zijn definitieve plek gekregen.” (Het Grote Geschiedenisboek van Nijmegen, onder redactie van Rob Camps en anderen, bladzijde 45-46).

Op 9 juli 1924 besluit de gemeenteraad officieel tot de naam “Groote Markt”.

Winkels

Op de Grote Markt en haar omgeving werden de eerste eeuwen vooral goederen verkocht op de markt. In de negentiende eeuw, vooral na de ontmanteling van de wallen, ontwikkelde de Grote Markt zich tot een belangrijk winkelgebied. Toch waren er ook daarvóór al winkels: “Ook hier werden in den ouden tijd vele taveernen en logementen van naam aangetroffen en bewijs, dat zich hier een winkelstand ontwikkelde, was wel, dat hier van 1420 tot 1603 de geheele Westzijde werd ingenomen door het Gewandhuis of de Lakenhal. Reeds vroeg in de 15^e eeuw werd hier een Vleeschhuis gebouwd. Zooals reeds gezegd, werden hier sinds de vroegste tijden levensmidellenmarkten gehouden, maar reeds in 1659 stonden er winkels, zooals uit een procedure van dat jaar blijkt, toen iemand, naast het huis “in den Bril”, een winkel opende met hetzelfde huisteeken en hem, bij raadsbesluit, gelast werd “geenen bril, maar een ander teycken hebben yttehangen, ende het oude bort intetrekken ende te veranderen, omme daerdoor alle confusies ende disordres voortecomen.” (PGNC 20/7/1935)

Zoals gezegd kwamen er in de 19 eeuw volop winkels aan de Grote Markt. Een belangrijk moment is de vestiging van Bahlmann in 1838; De keten van Bahlmann was een de grondleggers van de winkelketens in Nederland.

Bahlmann Grote Markt

Vestiging Bahlmann op de Grote Markt in 1838 In 1838/1839 opent Bahlmann & Co. haar filiaal in manufacturen in Nijmegen aan de Grote Markt (“in de Burgstraat, Lett. A, No.4). Voorheen zat hier Manufacturenhandel Auwerda. (PGNC 29/5/1838) Het pand gaat als “Roode Hert” in ieder geval terug in de tijd van Alva. In 1908 heeft…

Lees Meer

29 februari 202413 juli 2025

En in 1895 opent “De Zon” van Vroom en Dreesmann haar deuren. Beide winkels zullen uitgroeien tot grote zaken door naastgelegen panden bij de winkel te betrekken.

De vooroorlogse Vroom en Dreesmann aan de Grote Markt I: begin tot aan verbouwing 1916

In 1895 opent manufacturenzaak “De Zon” van Vroom & Dreesmann haar bescheiden zaak op de Grote Markt. Een 2e zaak volgt in 1900, welke door overnames van omliggende panden zal uitgroeien tot een gigantische, prachtige winkel.

Lees Meer

12 februari 20241 augustus 2025

Een van deze winkels was van de firma Heydt/Heijdt. Willem Heydt. Dit pand had Grote Markt 30 als adres (op de locatie waar tegenwoordig Kannenmarkt 2 is). Heydt. was naast winkelier ook amateurcomponist. Naar hem is in Nijmegen de Willem Heijdtstraat vernoemd.

Oscar Leeuw, die in 1926 de verbouwing van de winkel ontwierp, maakte ook het grafmonument op de R.K. begraafplaats aan de Daalseweg. Lees hier over de verbouwing:

Oscar Leeuw, architect

American Lunchroom Levitus

Levitus opende zijn Lunchroom aan de Grote Markt 37. Lees hier het aangrijpende verhaal van de familie Levitus op Noviomagus.

En over de verbouwing door architect Veugelers:

Martinus Eduardus Veugelers, architect

Tweede Wereldoorlog

Tijdens het bombardement van februari 1944 werd de zuidkant van de Grote Markt zwaar getroffen. Onder andere de grote winkels van Vroom en Dreesmann en de Hema werden daarbij verwoest.

Herbouw

Na de oorlog vond herbouw plaats. De Grote Markt was een van de locaties waar grote gebouwen moesten komen. Over de gehele breedte kwamen nu de Hema en de Vroom & Dreesmann.

Vroom & Dreesmann

De vooroorlogse Vroom & Dreesmann (zie elders op deze pagina) was tijdens het bombardement van februari 1944 verwoest. Daarna kwam het in een noodwinkel op het Keizer Karelplein. In 1955 ging de nieuwe V en D open.

Let ook op de Grote Markt met de geparkeerde auto’s.

Hema

Hema op de Grote Markt: Het Moderne Ontwerp van Elzas

Het Hema gebouw aan de Grote Markt is een van de meest roemruchte gebouwen van Nijmegen. De een vindt het een teken van de moderniteit, de ander eenvoudigweg lelijk of stoort zich aan het grote contrast met de historische panden van de Grote Markt. De architect was Abraham Elzas, de huisarchitect van het Bijenkorf concern…

Lees Meer

28 september 202315 maart 2025

Hoek Augustijnenstraat – Stikke Hezelstraat

Wanneer “een dezer dagen” met de bouw van het flatgebouw op de hoek van de Augustijnenstraat en Stikke Hezelstraat zal worden begonnen, schrijft de Gelderlander hierover een artikel op 5-7-1954:

Het flatgebouw bestaat uit “vier winkels, waaronder een groot winkelhuis op de hoek met verkoopruimte op de etages en verder woonflats en kantoorruimtes.” Het gebouw is vrijwel net zo hoog als het flatgebouw op Plein 1944. De gevel is aan de kant van de Augustijnenstraat 40 meter breed en aan die van de Stikke Hezelstraat 20 meter. Op de hoek komt een schoorsteen voor de verwarming van het gehele gebouw, verpakt als reclamezuil met lichtvlakken. Op de hoek zullen
“eilanden-etalages” komen.

De opdrachtgever is “een van de grootste Levensverzekeringmaatschappijen in ons land.” De archticten zijn H. Brouwer uit Arnhem en F.W. de Vlaming en Amsterdam. De aannemer is N.V. Aannemersbedrijf v.h. B. van Berkel. Op de begane grond komt de damesmodewinkel de Viersprong. Een foto van eind 50 is te vinden op F16552.

Nanking en China

In 1955 verplaatst Nanking haar Chinese restaurant op de Grote Markt 37. In 1952 was ze het eerste Chinese restaurant geweest, dat zich in Nijmegen had gevestigd. In 1953 was Tai Tong op Plein 1944 gevolgd. “De behoefte aan restaurants van dit soort is blijkbaar zo groot dat “Nanking” de grote stap kon doen om zich vanuit de Lange Hezelstraat te verplaatsen naar de Grote Markt 37, naar het pand waarin eerst het café en hotel de Roemer was geplaatst”. “Vooral in verband met het vreemdelingenverkeer is het van belang dat Nijmegen ook op dit gebied iets aparts kan bieden,evenals de andere grote steden in van ons land dit doen.” (Gelderlander 2-5-1955).

Op nummer 36 zal bovendien het restaurant China zich gaan vestigen. (Noviomagus)

Lees ook de artikelen op andere sites van:

https://mijngelderland.nl/inhoud/verhalen/caf%C3%A9-restaurant-in-de-blaauwe-hand

De geschiedenis van Hotel Pauw

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.ensie.nl/betekenis/marktvrede Ensie, Prof. Dr. J.H. Brouwer in Encyclopdie van Friesland, 1958

https://nl.wikipedia.org/wiki/Grote_Markt_(Nijmegen)

https://www.noviomagus.nl/Ansichtkaarten/Grotemarkt/GrotemarktCat.html : een mooie verzameling foto’s

Grote Markt 22 Nijmegen: 16e/17e Eeuwse Uiterlijk Verbouwing 1924

In 1924 laat de Nederlandse Hervormde Gemeente het pand naast de kerkboog verbouwen als kantoor. Daarbij laat ze het uiterlijk herstellen naar een 16e/17e eeuws uiterlijk.

Lees Meer

8 juli 202415 maart 2025

Kerkboog: op Grote Markt: Historische Lakenhal en Thomas Singendonck’s Gevelontwerp

Toen de lakenhandel in de 16e eeuw aan betekenis verloren, werd de lakenhal opgedeeld in verschillende panden. Daarbij werd besloten om de doorgang naar de kerk te vergroten, waarvoor in 1542-1543 twee delen werden gesloopt. Daarvoor in de plaats kwam een poort, gebouwd in een in overgangsstijl tussen gotiek en renaissance in, een ontwerp van…

Lees Meer

5 juli 202415 maart 2025

Waag Grote Markt 1612: Bouw, functie en architectuur

In 1612 werd het huidige gebouw van de Waag gebouwd, ook Boterwaag genoemd, in de Hollandse Renaissancestijl. Naast Waag was het gebouw in gebruik als Vleeshuis en als Hoofdwacht. In 1882 vond een belangrijke verbouwing plaats door stadsarchitect Weve.

Lees Meer

5 juli 202415 maart 2025

Mariken van Nieumeghen beeld Vera Tummers-van Hasselt

Het beeld van Mariken is een van de meest iconische gezichten van Nijmegen. Het werd gemaakt door Vera Tummers-van Hasselt en onthuld in 1957. Zij had in 1953 een uitvoering van het wagenspel gezien en zich afgevraagd waarom er geen beeld van Mariken was. Dit beeld kwam er, een geschenk van Vroom en Dreesmann.

Lees Meer

15 november 202415 maart 2025

J.L.A. Goette: Koperslager en Winkelier op Grote Markt 17 (1883-1918), architecten Giesing en Semmelink

In 1883 opent J.LA. Goette zijn nieuwe winkel aan de Grote Markt 17, naar ontwerp van architecten Giesing en Semmelink. Hij zal hier tot 1918 zijn winkel hebben.

Lees Meer

19 juni 202415 maart 2025

Grote Markt 17: Lampe architect Willem Hoffmann en Bata

In 1919 ontwierp de architect Willem Hoffmann op de plaats waar voorheen een koperslagerij had gezeten de winkel voor de Gebroeders Lampe. Deze zaten slechts enkele jaren in dit pand. Vervolgens kwam hier Bata, die het ontwerp van het pand grotendeels intact heeft gelaten. Het pand is in 1967 gesloopt.

Lees Meer

6 december 2025

Grote Markt 17: Raiffeisenbank tegenwoordig Citystore

In 1967 vond de sloop plaats van Grote Markt 17, om plaats te maken voor de Raiffeisenbank. De architecten van dit gebouwe waren J.A. de Bel en Ir. H.S. Meulenbelt uit Nijverdal. De aannemer was Aannemersbedrijf v/h G. Tiemstra en Zn. De bank heeft het pand een aantal keren intern als extern laten verbouwen, waarbij…

Lees Meer

28 augustus 20235 september 2023

Grote Markt 23 en 24: de jaren 30 restauratie naar 16e/17e eeuwse sfeer

De Grote Markt 23 en 24 (huidige adres) maakten in de middeleeuwen onderdeel uit van de lakenhal. In de 16e eeuw werd deze hal opgedeeld in verschillende panden. In 1933 liet Pauw Witjes zijn twee horecapanden samenvoegen en deze -met veel bijval- restaureren naar 16e-17e eeuwse sfeer. Tegenwoordig zit alweer jarenlang Café Daen in het…

Lees Meer

4 juli 202415 maart 2025

Bahlmann Grote Markt

Lees Meer

29 februari 202413 juli 2025

De vooroorlogse Vroom en Dreesmann aan de Grote Markt I: begin tot aan verbouwing 1916

Lees Meer

12 februari 20241 augustus 2025

De vooroorlogse Vroom en Dreesmann II: De Passage tussen Grote Markt en Broerstraat architect Oscar Leeuw

In 1925 laat Vroom en Dreesmann een passage bouwen tussen de Broerstraat en de Grote Markt. Hiervan is Oscar Leeuw de architect. De passage staat aanvankelijk naast het pand van Bielen, waar in 1902 haar uitbreiding met een 2e winkel had plaatsgevonden. In 1930 zal ook het pand van Bielen (weer) worden gekocht en bij…

Lees Meer

18 februari 202415 maart 2025

Lantaarnpaal

De Grote Markt met daarbij de St. Stevenstoren en het Waaggebouw, gezien vanaf ongeveer de "Blauwe Steen"; op de voorgrond een koetsier met rijtuig en in het midden de lantaarnpaal, 1890 (GN642 RAN) — De Grote Markt met daarbij de St. Stevenstoren en het Waaggebouw, gezien vanaf ongeveer de “Blauwe Steen”; op de voorgrond een koetsier met rijtuig en in het midden de lantaarnpaal, 1890 (GN642 RAN)

In 1885 had de gemeente op de Grote Markt een gietijzeren lantaarnpaal geplaatst. Vanwege zijn vorm van drie armen met lichten en 1 lamp bovenop werd die lamp ook wel “Burgemeester en Wethouders” genoemd. In de jaren 20 werd deze paal echter verwijderd. https://www.noviomagus.nl/vrijkun21.htm

In 1978 gaf de Verenigde Bedrijven Tiemstra vanwege haar 75-jarige jubileum een lantaarnpaal cadeau aan de gemeente Nijmegen.

De vier-armige lantaarnpaal, gegoten door de Nijmeegse IJzergieterij, aangeboden aan de Gemeente Nijmegen door de firma Tiemstra te Nijmegen, Grote Markt, 5/1978 (Theo Hendriks via F14252 RAN CC0)

Kiosk de Blauwe Steen

Grote Markt 32

Gevonden gebruikers

Hieronder staan de tot nu toe gevonden gebruikers weergegeven.

J. Arends

In De Gelderlander 5/5/1905 komt Groote Markt 32 & 35 voor als J. Arends Café-Restaurant, die de “Alleinverkauf unseres Mittelrheinischen Exportbieres” heeft.

“Het Goedkoopste Meubelhuis” van M. Frank

M. Frank heeft in ieder geval in november 1914 zijn “Goedkoopste Meubelhuis” op Groote Markt 32, 35 en 36 (PGNC 19/11/1914)

In zijn advertenties speelt hij regelmatig in op het kopen van meubelen vanwege het huwelijk, met als gevonden koppen: “Huwelijk!!!” (De Gelderlander 20/12/1914), “Groote Opruiming!!! Extra aanbieding voor Jongelui die trouwen gaan!!!” (De Gelderlander 23/2/1918)

In ieder geval is hij in 1918 ’s zondags ook geopend (De Gelderlander 23/2/1918).

In de Gelderlander 16/8/1919 is nog een advertentie van hem gevonden.

Bömers

In juli 1916 is Grote Markt 32 de rijwielhandel van A. Bömers, wanneer er 2 bekwame rijwielreperateurs en 1 bekwame boekhouder of boekhoudster wordt gevraagd. (De Gelderlander 4/7/1916)

In oktober 1916 heeft H. “Beumers”, rijwielhandelaar, zich gevestigd op Grote Markt 32. Hij is dan afkomstig van Den Haag (De Gelderlander 8/10/1916)

In Gelderlander 16/11/1916 en PG]NC 3/12/1916 staat een winkelhuis, Augustijnenstraat 16, te koop met 3 spiegelruiten en circa 15 meter voorfront, “terstond te aanvaarden”. Inlichtingen zijn dan te bekomen bij A Bömers, Grote Markt 32. Ook in februari 1917 is nog een een dergelijke advertentie gevonden.

Dan blijkt hij Augustijnenstraat 16 zelf te kopen: in April 1917 kondigt Bömers de uitverkoop aan, waar tot en met mei 500 rijwielen worden uitverkocht, tot 10 mei “voor de helft vanden prijs”. Hij heeft dan “groote aankoopen van eenige waggons goederen” gedaan en heeft zelf een grote voorraad. Bovendien zal hij zijn zaak van de Groote Markt 32 verplaatsen naar Augustijnenstraat 16 “mijn eigen pand wat ik gekocht heb”. (De Gelderlander 18/4/1917)

Daarna lijkt het pand in gebruik te zijn door bedrijven die er slechts tijdelijk zitten:

Nougatwinkel van J. Groenteman. Dit kan echter ook slechts de aanduiding van een kraam zijn, aangezien het een kermisadvertentie betreft (PGNC 30/9/1917)
Advertentie sigarenverkoop (PGNC 22/2/1919)
A.A. Hijl, agent van “De Telegraaf” en ”De Courant” (PGNC 31/12/1919), mogelijk is de sigarenadvertentie ook van hem
Dames Hoeden-Magazijn L. Luyten (PGNC 7/7/1921). Tot eind december zal P. Luyten in het pand blijven, om daarna de zaak over te brengen naar het aangekocht pand Bisschop Hamerstraat No. 8 (PGNC 16/9/1922)

In mei 1922 staat het pand te koop:

“Het pand gelegen aan de Groote Markt op den hoek van de Vijfringengas, bevattende twee Winkelhuizen aan de Groote Markt 32 en 35 en Bovenhuizen aan de Groote Markt 33 en Vijfringengas 2 met erven samen groot 1.96 Are, te veilen in twee perceelen en massa.” (PGNC 27/5/1922)

Koning van Pruisen

Een foto van dit pand is te zien op F39905 RAN, gedateerd op 1930.

In februari 1923 vraagt H.A.M. Teunissen een verlofvergunning aan voor het schenken van alcoholhoudende dranken op het adres Grote Markt 32 (PGNC 26/2/1923).

In de nieuwjaarsadvertentie is het G.H. Teunissen (dus met andere initialen), Café “Koning van Pruisen” (PGNC 31/12/1923)

In de advertentie “wegens sterfgeval gesloten”, blijkt op de Groote Markt 32 Café G.H. Teunissen te zitten en op Gr. Markt 35 Kruideniers- en Comestibleszaak H.N.F. Teunissen (De Gelderlander 20/2/1925)

Na de oorlog?

Vlak na de oorlog lijkt een bovenetage of in ieder geval een ruimte daarvan (met een ingang aan de Vijfringengas) voor een aantal noodactiviteiten te worden gebruikt:

Van Dijk en Witte kondigen de opening aan voor hun keer- en reparatiewerk vanaf 7 november op Groote Markt 32 (1^ste Etage) (Ingang Vijfringengas) (De Gelderlander 4/11/1944)

In ieder geval in 1945 is het café “De Koning van Pruisen”, in een aankondiging voor de missen en katechismus die daar gegeven zullen worden (De Gelderlander 8/2/1945), ingang Vijfringengas (De Gelderlander 25/1/1945)

Kapper Ditshuizen

In 1948 komt J.H. Ditshuizen, kapper voor op Grote Markt 32 en daarnaast J.Th. van Ditshuizen.

Hotel Café Marktzicht

Café Marktzicht van de familie de Haard, gezien vanaf het dak van Vroom & Dreesmann ; P.S. Dit pand heette vroeger Die Vijf Gulden Ringen ; hier zat ooit Hotel Cafe Restaurant De Koning van Pruisen, 9/1977 (Theo Hendriks via F14266 RAN CC0)

In 1955 staat Hotel Café Marktzicht op nummer 32.

Op 4-7-1989 is er een grote brand in het pand. Een foto hiervan is te zien op F50770 RAN. Het gerestaureerde pand is te zien op een foto uit 1991: F30243 RAN

Gemeentelijk Monument

Het pand is geen Gemeentelijk Monument met als tekst van het besluit tot aanwijzing

“Cafébedrijf met bovenwoning.

Door verschillende verbouwingen van het in wezen nog 17e of 18e-eeuwse pand in huidige vorm gebracht huis van drie bouwlagen met pannengedekt schilddak. Bakstenen gevel van drie assen, met op de hoeken pilasters van gestucte blokken en kroonlijst met polychrome rozetten. De pui op de begane grond heeft een gewijzigde indeling binnen resten (vooral de kroonlijs ) van de orspronkelijke houten winkelpui. Op de eerste etage in het midden een klein balkon met smeedijzeren hekwerk en een omlijsting van de balkondeuren met smalle zuiltjes. Ter weerszijden daarvan ramen met stucomlijsting en afgeschuinde bovenhoeken. Op de tweede etage drie openslaande T-vensters met stucomlijsting en eveneens afgeschuinde bovenhoekjes. In het midden boven de goot halfronde dakkapel.De zijgevel van het pand aan de Vijfringengas is geheel gepleisterd met imitatie-natuursteen voegen. Op de etages bevinden zich steeds twee ramen en een blind venster. Op de begane grond een deur, een blind en een ziend venster en een gewijzigde portiekopening.

Bouwjaar: gevel ca. 1875-1880.

Karakteristiek pand aan het hoofdplein van de stad met beeldbepalende werking”

Hoek Grote Markt – Grote Straat

Grote Markt 42 (huidig)

Boekhandel Drukkerij Thieme op de hoek met de Grotestraat ; vroeger heette dit pand De Munt), 1910 (D170 RAN)

Drukkerij Thieme had 80 jaar in dit gezeten. Zie voor een geschiedenis van dit pand de artikelen over de verbouwingen door architect Zoetmulder:

Architect H.M. Zoetmulder

Tegenwoordig (november 2024) zit café Biessels in het pand. Let ook op de grote pen: deze stamt uit de tijd dat hier een pennenzaak was gevestigd.

Biessels, hoek Grote Markt - Grotestraat (april 2025) — Biessels, hoek Grote Markt – Grotestraat (april 2025)

Lange Hezelstraat 99 en 101: de bekende vogels blijven mooi, maar ook de deuren zijn prachtig

#Nijmegen, Centrum, Hezelstraat

Lange Hezelstraat en Stikke Hezelstraat

21 november 20246 december 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

De Lange Hezelstraat en Stikke Hezelstraat bestaan in ieder geval al sinds de Romeinse tijd. In de loop der eeuwen waren het belangrijke straten vanwege de verbinding tussen de Hezelpoort met de Markt. Er waren dan ook veel logementen en stalhouderijen in deze omgeving. De Lange Hezelstraat is met haar historische panden, maar ook met haar eigenzinnige winkels en horeca is het een van de leukste straten van Nijmegen.

Deze pagina verzamelt reeds gepubliceerde artikelen, met eerst een korte geschiedenis van de Lange en Stikke Hezelstraat. Beide zullen van tijd tot tijd worden aangevuld.

Hezelstraat

De naam Hezelstraat wordt zo genoemd omdat het de weg naar het dorp Hees was.

Volgens het Straatnamenregister van Rob Essers is de eerstgevonden keer dat de naam voorkomt begin 14 eeuw: Heselstrate (1310) en Hesestraet (1334).

De Hezelstraten bestaan uit 2 straten:

De Stikke Hezelstraat, het bovenste gedeelte. “Stik” betekent steil, wat dit stukje Nijmegen dan ook is: er is een hoogteverschil van zeven meter over 100 meter. Voor 1910 heette de straat Boven- of Korte Hezelstraat.
De Lange Hezelstraat

Romeinse tijd

De Hezelstraat bestaat al ongeveer 2000 jaar: het was tussen de legerplaats in het oosten van Nijmegen en de stad Ulpia Noviomagus.

In de kelder van Lange Hezelstraat 39 werd in 2015 een crematiegraf uit de Romeinse tijd gevonden.” Voor de Nijmeegse stadsarcheoloog Harry van Enckevoort vormt de ontdekking de bevestiging dat de Romeinse begraafplaats die de afgelopen jaren op de Hessenberg is gevonden, onder de Lange Hezelstraat doorliep.” (De Gelderlander)

Hezelpoort en steen

Lange Hezelstraat 105-107

De buitenzijde van de Hezelpoort (uit 1533-1542 en gesloopt in 1877) met de Kronenburgertoren (of Kruittoren) , die net boven de muur uitsteekt; links naast het wachthuisje wordt de was gedroogd, 1871 (Gerard Korfmacher via F68676 RAN)

Bij de Lange Hezelstraat 105-107 lag tot 1876 de Hezelpoort. Ze stamde uit de 14^e eeuw. Hierbij hoorde tevens de St. Jacobsgracht, die vanwege haar vorm ook wel “Halve Maan” werd genoemd. Een deel van deze gracht is verwerkt als de vijver in het Kronenburgerpark.

In de muur van Lange Hezelstraat 105-107 is een gevelsteen te zien, die herinnert aan deze poort.

Middeleeuwse resten

Lange Hezelstraat 50-52, "de Zwarte Ruiter", juli 2017 (Google Streetview) — Lange Hezelstraat 50-52, “de Zwarte Ruiter”, juli 2017
(Google Streetview)

Een aantal panden dateren vanaf de middeleeuwen, hoewel deze na talloze verbouwingen in de loop der eeuwen. niet meer als zodanig te herkennen zijn Een aantal kelders en stukken muur herinnert echter nog aan deze tijd.

Een van deze panden is “de Zwarte Ruiter” op Lange Hezelstraat 50-52. Hoewel de voorgevel is veranderd, zijn de zijmuren nog uit de tijd dat deze gebouwd is, rond 1300. (Bron: Huis van de Nijmeegse Geschiedenis).

Een ander gebouw ligt aan Lange Hezelstraat 92, op de hoek van de Lange Hezelstraat en Bottelstraat

Stalhouders, herbergen en logementen

De Lange Hezelstraat en haar omgeving kende als belangrijke verbinding tussen de Hezelpoort en de Markt veel plaatsen waar bezoekers hun paard al dan niet met wagen konden stallen en andere faciliteiten, zoals een herberg of logement of een combinatie daarvan. Het opschrift op Lange Hezelstraat 94 herinnert nog aan deze tijd.

Ook is er bijvoorbeeld de naam “Gulden Wagengas”, waarbij niet duidelijk is waar het “gulden” op slaat.

Vrede van Nijmegen

Voormalig Hoofdpostkantoor en geboortehuis van Prof. Willem Leonard Pieter Arnold Molengraaff (10 mei 1858-1931). In dit huis verblleef tijdens de vredesonderhandelingen van 1676-1678 de ambassadeur van Zweden, Lange Hezelstraat 14, 1920 (dr. Jan Brinkhoff via D240 RAN CC0)

Voor de onderhandelingen van de Vrede van Nijmegen (van 1676 tot 1679) verbleven veel buitenlandse diplomaten en afgezanten in de Lange Hezelstraat, hetzij in een huis of herberg. De Zweedse afvaardiging betrok 2 jaar het pand Lange Hezelstraat 14-16.

Oudste winkelstraat?

Vanwege het Romeinse verleden wordt de Lange Hezelstraat ook wel eens de “oudste winkelstraat van Nederland” genoemd. “Winkelstraten” kwamen echter in de tijd niet voor; eeuwenlang werd er handel gedreven op een markt.

Pas vanaf de sloop van de vestingwerken begonnen de Hezelstraten zich tot ware winkelstraten te ontwikkelen. Vooral de Lange Hezelstraat heeft nog veel voorgevels met een uiterlijk van eind 19^e eeuw of begin 20^ste eeuw. Daarbij zijn enkele gevels overigens wel “oud” gemaakt door ze te veranderen –herstellen zo u wilt- naar haar “oorspronkelijke” uiterlijk van die tijd.

Tweede Wereldoorlog en wederopbouw

De kaalslag van de Tweede Wereldoorlog hier goed zichtbaar op de hoek Stikke Hezelstraat Houtstraat. Een eenzame tram doorkruist het gebied, 1946-1955 (F93355 RAN)

Een groot deel van de Stikke Hezelstraat werd tijdens het bombardement van 22 februari 1944 verwoest. Na de oorlog werd dit gebied opnieuw opgebouwd. Een deel hiervan stamt uit de wederopbouw uit de jaren 50, maar ook is er bebouwing van latere datum.

Stolpersteine

Vanaf ongeveer 2021 liggen er in de Hezelstraten en overig Nijmegen zogenaamde Stolpersteine in het wegdek. Zij worden geplaatst voor het laatste woon- of werkadres van in de Tweede Wereldoorlog vermoorde en vervolgde Joden en andere Nijmegenaren die slachtoffer geworden zijn van het naziregime. Op haar website staan 3 adressen weergegeven, met het verhaal over de slachtoffers:

Stikke Hezelstraat 54 (Oorspronkelijk Stikke Hezelstraat 46)
Stikke Hezelstraat 93 (Oorspronkelijk Stikke Hezelstraat 41)
Lange Hezelstraat 41

Reeds gepubliceerde artikelen

Gevelstenen Lange Hezelstraat 86: van welke slagerij?

Hoewel geen slagerij, zijn op de Lange Hezelstraat 86 een sluitsteen van een hakmes en zaag en een paardenkop te zien. In ieder geval is het een blijvende herinnering dat hier ooit een slagerij heeft gezeten.

Lees Meer

13 mei 202418 mei 2025

Schildering Sigaren Lange Hezelstraat 95

Nog juist op de zijkant van het pand Lange Hezelstraat 95 is nog vaag “sigaren” te lezen. Deze schildering had Maximilian Julius Joseph Berthold Völcker (Meppen, 27/3/1866) laten aanbrengen toen hij hier zijn sigarenzaak openende.

Lees Meer

11 mei 20245 mei 2025

Meulenberg Hezelstraat Kraaijvanger architect

In 1900 verbouwt architect Kraaijvanger de parapluwinkel Meulenberg in Jugendstil stijl. Edmond Meulenberg had in 1892 zijn winkel hiernaar toe verplaatst. De broer van de architect, Hendrikus Kraaijvanger, was getrouwd met een dochter van Meulenberg. Opvallend aan de gevel zijn onder andere de wapenschilden, die de wapens zijn van de plaatsen waar Meulenberg een filiaal…

Lees Meer

24 oktober 202524 oktober 2025

Lange Hezelstraat 10

Bij de begrafenis van de heer A.P. Keijser wordt een tocht gemaakt langs zijn winkels: Antonius Petrus Keijser (de poppendokter van de Lange Hezelstraat 10) was de oprichter van de N.V. De Bijenkorf (Hertogstraat 27) en de N.V. Handelsmij. TEPA (Molenstraat 52), 1/9/1952 (Fotopersbureau Gelderland via GN18748 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)

Het gebouw is sinds 1973 een Rijksmonument met als omschrijving: “Pand met twee verdiepingen en hoog zadeldak, evenwijdig aan de straat. Waarschijnlijk 17e eeuw. Gepleisterde voorgevel van karakter derde kwart 19e eeuw. Links fragment van een zijtrapgevel.”

Verbouwing Nieuwe winkel, architect Oscar Leeuw

In 1902 verbouwde architect Oscar Leeuw het gebouw voor De Nieuwe Winkel. Lees hier het artikel:

Architect Oscar Leeuw en de Verbouwing van “De Nieuwe Winkel”

Het uiterlijk zoals we de Lange Hezelstraat 10 nu (weer) kennen, is dat van de verbouwing tot “De Nieuwe Winkel” in 1902 door Oscar Leeuw.

Lees Meer

17 september 202410 juni 2025

Lange Hezelstraat 12

Rijksmonument

Lange Hezelstraat 12 is sinds 1973 een Rijksmonument met als omschrijving:

“Pand met insteekverdieping, twee verdieping en dwars zadeldak. Voorgevel met puntgevel, voorzien van vlechtingen, ontlastingsbogen en muurankers, omstreeks 1600.”

Grote Markt 17: Lampe architect Willem Hoffmann en Bata

Lees Meer

6 december 2025

Houten bord Glashuis

Boven de ingang naar het Glashuis, tussen Lange Hezelstraat 58 en 60 is een houten bord te zijn. Deze is inmiddels weer wat vergaan en vaag zijn er nog letters op te vinden. Wat is er over dit bord te vinden?

Lees Meer

10 mei 202410 mei 2024

Hoek Lange Hezelstraat-Bottelstraat, voormalige Framy

Gebouwen hoek Bottelstraat Hezelstraat voormalige Framy

Jarenlang zat op de hoek van de Lange Hezelstraat en de Bottelstraat de meubelwinkel Framy. Daarvóór was Coöperatieve Centrale Handelsvereeniging een belangrijke gebruiker, die bovendien een grote silo liet bouwen. Na het vertrek van Framy raakte het pand langzaam in verval. Na herstel, mede door het creëren van een hofje, werden oude elementen als de…

Lees verder

1 mei 2025

Verbouwing A.D.A. van Dungen door architect Semmelink

1897 Lange Hezelstraat 41a, Rijksmonument

Lange Hezelstraat 41A Nijmegen 1897 Architect Derk Semmelink Art Nouveau Rijksmonument, april 2018 (Roger Veringmeier via Wiki Commons https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lange_Hezelstraat_41A_Nijmegen_1897_Architect_Derk_Semmelink_Art_Nouveau_Rijksmonument.jpg) — Lange Hezelstraat 41A Nijmegen 1897 Architect Derk Semmelink Art Nouveau Rijksmonument, april 2018 (Roger Veringmeier via Wiki Commons)

In 1897 ontwierp Semmelink de verbouwing van het woonwinkelhuis voor A.D.A. van den Dungen. Daarbij is in ieder geval de kelder waarschijnlijk ouder.

Lees meer over dit gebouw:

Derk Semmelink, architect

Verbouwing Saalmans door architect Van den Boogaard

Lange Hezelstraat 49-49a

Winkel met bovenwoning. De oudste delen dateren uit de 16e eeuw. De voorgevel is in 1892 verbouwd naar een ontwerp van A. Boogaard. In 1924 volgde een verdere verbouwing, 2013 (Henk van Gaal via RAN DF3838 CC0) Gemeentelijk monument. — Winkel met bovenwoning. De oudste delen dateren uit de 16e eeuw. De voorgevel is in 1892 verbouwd naar een ontwerp van A. Boogaard. In 1924 volgde een verdere verbouwing, 2013 (Henk van Gaal via DF3838 RAN CC0) Gemeentelijk monument.

Lees hier over de verbouwing door architect Van den Boogaard:

Drie generaties Van den Boogaard, architecten van Nijmegen en omgeving

Dille & Kamille

Lange Hezelstraat 75

Op 18-4-2014 is Dille & Kamille weer terug in Nijmegen, op de Lange Hezelstraat. (retailtrends). Dan is de winkel na meer dan 35 jaar terug in de stad. Wat betekent dat de winkel in de Priemstraat rond 1979 is gesloten. ““Het pand dateert uit de Middeleeuwen”, vertelt historica Willy Niessen. “We weten dat ca. 1500 hier al mensen woonden, toen stond het er dus al. Later is er steeds meer aan- en bijgebouwd, o.a. een zoutkeet en wijnkelders. Door de eeuwen heen woonden er in dit zgn. ‘stadskasteel’ aanzienlijke burgers, o.a. schepenen en burgemeesters.”
In de winkel getuigen veel historische details van deze rijke geschiedenis. Bijzonder bijvoorbeeld is de haardstede – straks een opvallende plek achter de toonbank – met de steentjes met de rode leeuwtjes, daterend van rond 1620. Verderop in de winkel is bij de verbouwing een prachtige Middeleeuwse muur blootgelegd.” https://nijmegenleeft.nl/dille-kamille-weer-terug-in-nijmegen/

“Op de 1^e en 2^e verdieping komt een hotel met in totaal 15 kamers.

In het pand was voorheen Powerhouse gevestigd dat vorig jaar failliet ging. Oudere Nijmegenaren kennen het als het Sengerspand.” (https://www.gelderlander.nl/nijmegen/dille-kamille-keert-terug-in-stadscentrum~aa1565be/)

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.dille-kamille.nl/over-dille-kamille/

Een Franse kloosterorde in de Hezelstraat: Filles de la Sagesse

Lange Hezelstraat 83

Vanaf 1880 worden in een aantal golven veel kloosterlingen uit Frankrijk verdreven bij de zogenaamde “secularisatie”: Franse regeringen wil de invloed van katholieke kerk inperken. Dat gebeurt door of kloosterordes te verbieden of door ze alleen toe te laten als ze zich aan meerdere regels houden, zich feitelijk onder controle van de Franse regering te laten stellen. Aanvankelijk wordt alleen bij het hogere onderwijs seculier onderwijs verplicht; later ook bij het lager onderwijs, om zo de invloed van de kerk in het onderwijs uit te bannen. Een van deze kloosterordes die wordt verdreven is de Filles de la Sagesse (De Dochters der Wijsheid). Op haar site schrijft de orde dat ze in de 2e golf, in 1901, zijn gevlucht.

Daarbij komen een aantal zusters in Nijmegen terecht. Daarvóór had de orde al het Boldershof in Druten aangekocht (PGNC 1/1/1903), waar ze een grote verbouwing zal laten uitvoeren.

In het onderstaand artikel vertelt de Gelderlander hoe de zusters in 1903 het pand aan de Lange Hezelstraat betrekken. Wel maakt de krant mijns inziens een foutje door te stellen dat het een Franciscaanse orde is.

“Nijmegen, 5 Juni.

Verjaagde Fransche Zusters.

Meldden wij dezer dagen, dat ook de uit Frankrijk verjaagde Zusters “Filles de la Sagesse” zich in onze stad zouden vestigen, thans kunnen wij meedeelen dat genoemde Zusters het pand hebben gehuurd in de Lange Hezelstraat, vroeger bewoond door mevr. de wed. Van Roggen. Gisteravond is tusschen haar en de eigenaars, de heeren Maurits Drukker & A.S. Cohen het huurcontract getekend.

Deze Zusters, afkomstig van Saint Laurent sur Sѐvre, in de Vendée, zijn Franciscanessen. Voor haar is dus de ligging van het huis, in de onmiddellijke nabijheid der St.-Franciscuskerk bijzonder gunstig.

Voor onze stad is deze vestiging weer een nieuwe aanwinst, daar het voor de hand ligt dat dergelijke stichtingen ook van zelf haar stoffelijke voordeelen voor de omgeving meebrengen. Dit ondervindt Frankrijk thans tot zijn schade, wijl met de verdreven religieuzen groote kapitalen het land verlaten.

Niet minder dan 2700 Zusters der straks genoemde orde moeten nog elders een goed heenkomen zoeken. In ’t geheel zijn, naar wij vernemen, nu al 130.000 religieuzen het land uitgedreven.” (De Gelderlander 6/6/1903)

Franse les

Deze zusters zullen voor Nijmegen belangrijk worden in het onderwijs. Maar ook in de Lange Hezelstraat gaan ze met veel succes aan de slag in het geven van Franse les:

”Zooals men weet, houden zij geen school, maar belasten zich met de taak, de opvoeding van meisjes te voltooien, ze op te leiden voor de huishouding en ze, door conversatie, lectuur enz. te bekwamen in de Fransche taal en letterkunde. Bovendien geven zij ook privaatlessen in het Fransch.

Welnu, zij mogen zich reeds in een aanmerkelijk getal leerlingen verheugen, en dat wel uit de meest uiteenloopende standen. Niet alleen geven zij bijvoorbeeld Fransche les aan verschillende eerw. zusters uit de stad en den omtrek, maar ook aan onderwijzeressen, winkeljuffrouwen en andere dames zoowel andersdenkende als katholieke zelfs tellen zij onder haar leerlingen een handelsreiziger.

Van alle zijden komen zich bovendien meisjes en jonge dames onder haar leiding stellen om door een verblijf van eenigen tijd in deze aangename Fransche omgeving zich met de Fransche taal en letteren vertrouwd te maken.” (De Gelderlander 25/12/1903)

Soeur Anne

In de totstandkoming van het onderwijs heeft Soeur Anne een zeer belangrijke rol gespeeld.

Zij is geboren als M.T. Neujean. In 1903 treedt zij in bij de Zusters; waarbij ze in september 1953 haar 50-jarig professiefeest viert. Naast een van de oprichters was zij jarenlang directrice van de kweekschool. (De Gelderlander 8/9/1953, met foto). In ieder geval is ze bij haar zilveren kloosterfeest overste van de congregatie (De Gelderlander 1/10/1928).

Onder de kop “De Geschiedenis”: “Enkele maanden na de professie van soeur Anne in het jaar 1903 werden de “grijze” zusters, dochters der wijsheid, door de wetten van Combres in Frankrijk uit het moederhuis St. Laurent sur Sèvre verjaagd. Moeder Ignase en soeur Anne kwamen dat zelfde jaar in Nijmegen en vonden een huis in de Hezelstraat. In 1906 namen ze een normaalschool over.

Nog hetzelfde jaar werd soeur Anne directrice van de school, maar ws tevens de enige zuster, die les gaf. De school marcheerde goed en spoedig moesten er klassen bijgemaakt worden. Maar er kwamen moeilijkheden. Op de hogere etages mochten de zusters geen les meer geven, omdat de plafonds te laag waren. Het bouwen van een nieuw huis was een kostbare geschiedenis en er werd daarom besloten voorlopig aan de Parkweg lokalen te huren. Door een tuin konden de zusters van uit de Hezelstraat in de school komen. In 1920 was er naast normaalschool ook al een kweekschool voor meisjes. In 1923 werd een begin gemaakt met de bouw van de nieuwe school aan de Groesbeekseweg. Met een bus gingen de zusters iedere dag van de Hezelstraat naar de school, want het klooster zou pas later gebouwd worden. Soeur Anne ging volgens een vast schema te werk, en jaar na jaar werd het onderwijs uitgebreid. De laatste school, die onder het bestuur van soeur Anne gebouwd werd, was de fröbelschool, in Augustus van dit jaar geopend.

Sinds 1 September is Soeur Anne geen directrice meer. Gedurende 50 jaren heeft ze haar beste krachten gegeven aan het onderwijs.”

Zelf studeert Soeur Anne aan de Universiteit af in de Nederlandsche taal- en letterkunde: in 1931 behaalt ze haar candidaatsexamen (De Gelderlander 8/10/1931) en in december 1933 haar doctoraal (De Gelderlander 16/12/1933). Bij haar 25-jarig professiefeest in 1938 wordt zij geridderd als Officier in de Orde van Oranje Nassau (De Gelderlander 27/9/1938).

1923 Groesbeekseweg

In 1923 laat zij een klooster, normaal- en lagere school bouwen aan de Groesbeekseweg:

Klooster annex normaalschool en lagere school

Magazijn H.J. Tijssen, verbouwing door architect van der Waarden

Lange Hezelstraat 89

Van der Waarden Architect Nijmegen

Welke buurman -links of rechts van Tijssen-, is nog niet bekend:

“Koffie- en theemagazijn.

Beneden aan de Lange Hezelstraat, in het onlangs verbouwde perceel naast de manufacturenzaak van den heer Tijssen wordt hedenavond een nieuw koffie- en theemagazijn geopend, zijnde een filiaal van de gunstig bekende theehandel en stoomkoffiebranderij “De Ster” van P.J. de Boer, te Bolsward. De smaakvolle etalage en de keurige inrichting van den nieuwen winkel, die naar Chineeschen trant met kleurige waaiers, kaomonom’s enz is versierd, zal hedenavond wel de aandacht trekken, en aan koopers zal het ook niet ontbreken, daar van avond en Maandag aan elken kooper een cadeau wordt uitgereikt.

Overigens mag dergelijke reclame wel overbodig heeten voor een firma, die zoo gunstige reputatie geniet. De verschillende koffies worden in de branderij “de Ster” te Bolsward volgens het nieuwste systeem gebrand en gezuiverd, zoodat alle aromatische bestanddeelen behouden blijven.

Behalve koffie en thee zijn in het nieuwe magazijn ook cacao, tabak en sigaren verkrijgbaar.” (De Gelderlander 4/5/1902)

Lange Hezelstraat 91: oorspronkelijk Fotozaak Steenmeyer, architect Coumans

Lange Hezelstraat 91 met op dat moment Luccello Living (februari 2023)

In 1931 bouwt architect Coumans het pand voor Fotozaak Steenmeyer:

“Foto-zaak firma Steenmeyer.

Ieder zal het met ons eens zijn, dat de nieuwe zaak van de firma Steenmeyer aan de Hezelstraat No. 91 van de firma Steenmeyer zich wel heel gunstig onderscheidt van haar vroegere huisvesting in het daarnaast gelegen pand. Maar voor en aleer de zaak haar tegenwoordige aanzien had, is er dan ook heel wat werk verzet moeten worden. Men weet, dat op No. 91 eertijds een groentenwinkel gevestigd was. Dit pand nu werd grondig afgebroken en op nieuwe fundamenten is thans deze moderne winkelzaak verrezen. Want niet allen, dat de inrichting geheel naar de nieuwste eischen is, ook alle toestellen, machines e.d. zijn van het modernste fabricaat. De eigenlijke winkel heeft een zeer smaakvol interieur, waarin de donker eiken betimmering stemmig aandoet. Achter den winkel is het kantoor gelegen, terwijl aan de achterzijde van het pand de werkplaatsen zijn ondergebracht, waarin o.a. een electrische droogkast, een vergrootingsinrichting en een enorme spoelbak worden aangetroffen. Boven zijn de ateliers gevestigd. Er is hier een kapkamer met groote spiegels, waar eventueel de finishing touch aan toilet of kapsel kan worden aangebracht, en een aardig ingerichte ontvangkamer. Het eigenlijke atelier is met de nieuwste vindingen toegerust en negen electrische lampen, elk van 1000 kaars, zetten het inwendige in een zee van licht. Wij vestigen er nog de aandacht op, dat door de firma Steenmeyer ook een foto-handel gedreven wordt, waarin alle mogelijke fotografische artikelen ten verkoop worden aangeboden. De nieuwe zaak maakt een keurigen indruk en zal door de cliëntèle wel op prijs worden gesteld. Tenslotte mogen hier nog volgen de namen der firma’s, die aan de totstandkoming haar medewerking verleenden: Aannemer was de firma Van Gemer & Zn.; het glas in lood is afkomstig van de firma Kronenbitter uit Berg-en-Dal, het behang werd geleverd door de “Papiermolen”, het schilderwerk werd verzorgd door de firma Zijlvaart, de electrische installatie werd aangelegd door de firma van Nek, terwijl de firma Smarius voor de stoffeering zorg droeg. De architect, onder wiens leiding de verbouwing geschiedde, de heer J. Coumans, Wilhelminasingel, heeft alle eer van zijn werk.” (PGNC 9/7/1931)

Zie ook het artikel op Wendingen.

Lange Hezelstraat 97 -103

Gemeentelijk monument

1884

“De architect J.W. Michielsen (geb. 1843) bouwde in 1884 het voorname huis aan de Lange Hezelstraat. Het is een voor die tijd typerend voorbeeld van een pand met neoclassicistische lijstgevel in een aaneengesloten gevelwand. …

In 1886 vond er een verbouwing plaats toen een deel van de gevel werd vernieuwd met een winkelpui. Deze werd geplaatst naar ontwerp van de timmerman H.W. van der Waarden. In 1901 kreeg het inmiddels dubbele woonhuis een dubbele winkelpui die was ontworpen door de zoon Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden,”

Ontwerp van een Winkelpui a/d Hezelstraat te Nijmegen (D12.378074)

De panden zijn een Gemeentelijk monument, met als officiële tekst bij aanwijzing:

“Het pand is van architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een woon-winkelpand gebouwd in 1884 in een sobere neoclassicistische stijl door J.W. Michielsen met een art nouveau winkelpui uit 1901 door W.J.H. van der Waarden. Het valt op door de esthetische kwaliteiten van het exterieur en met name de winkelpui waar sgraffito sierpleister is toegepast. Het pand heeft stedenbouwkundige waarde als kenmerkend onderdeel van de aaneengesloten gevelwand in de Lange Hezelstraat.
Cultuurhistorische waarde als uiting van de groeiende welvaart die plaatsvond na de industriële revolutie en het opbloeien van een consumentenmaatschappij die de bouw van een groot aantal woon-winkelpanden, in de binnenstad, tot gevolg had.”

Bij de aanvraag van de huisriolering (datum bouwdossier 9-7-1909) blijkt de eigenaresse van Lange Hezelstraat 97-103 (Nijmegen Sectie C of E 4647/48) Wed. H.(?) H. Smits te zijn. Op hetzelfde blad staat dan ook het ontwerp van de riolering voor Dominicanenstraat 62/64. De uitvoerder is Joh. Smits. (D12.380251)

Bekijk ook de prachtige tegels die zich in de portieken bevinden. Geproduceerd door Fabriek: Van Hulst, Harlingen (Bron: Vrienden van het tegelmuseum, met veel foto’s van bijzondere tegels in onder andere de Lange Hezelstraat)

Architect J.W. Michielsen

Na de sloop van de wallen was J.W. Michielsen een van de bouwkundigen die een groot aandeel had in de…

7 februari 202422 oktober 2024

Van der Waarden Architect Nijmegen

OVER Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden (Nijmegen, 15 november 1860 – Nijmegen, 25 september 1930) Wijnandus Johannes Hermanus van…

27 maart 20235 december 2025

Verbouwing Zoetmulder: Masion Ziere

1936, Lange Hezelstraat no. 78

De verbouwing van Zoetmulder van nummer 78: afgaande op de bouwtekening is het een soort “voor” (links, nummer 80, Funkenstein) en “na” (rechts, nummer 78, Fingerz), juli 2017 (Google Streetview)

In 1936 verbouwt architect Zoetmulder Hezelstraat 78 voor Maison Ziere. Het artikel hierover is te lezen op:

Architect H.M. Zoetmulder

Koek- en banketbakkerij van Dungen, verbouwing architect van der Waarden

1899, Lange Hezelstraat 84 Centrum

Van der Waarden Architect Nijmegen

Hoek Augustijnenstraat Stikke Hezelstraat architecten Brouwer en Vlaming

Wanneer “een dezer dagen” met de bouw van het flatgebouw op de hoek van de Augustijnenstraat en Stikke Hezelstraat zal worden begonnen, schrijft de Gelderlander hierover een artikel op 5-7-1954:

De opdrachtgever is “een van de grootste Levensverzekeringmaatschappijen in ons land.” De archtitecten zijn H. Brouwer uit Arnhem en F.W. de Vlaming en Amsterdam. De aannemer is N.V. Aannemersbedrijf v.h. B. van Berkel. (De Gelderlander 5/7/1954)

Lange Hezelstraat 14

Rijksmonument

Het gebouw is sinds 1973 een Rijksmonument, met als omschrijving: “Pand ter breedte van vijf vensterassen, bestaande uit parterre en twee verdiepingen. Zadeldak, evenwijdig aan de straat met links gedeelte van een zijtrapgevel. Voorgevel midden 18e eeuw met getoogde vensters, waarin schuiframen uit het tweede kwart der 19e eeuw.”

Gedenksteen Prof. Willem Leonard Pieter Arnold Molengraaff

Lange Hezelstraat 14

Willem Leonard Pieter Arnold Molengraaff (10-05-1858 Nijmegen – ‘s-Gravenhage 07-07-1931), hoogleraar in Utrecht en één van de invloedrijkste juristen op het gebied van het privaatrecht in Nederland. Hij was de zoon van dominee Gerard Johan Molengraaff en Willemina Jacoba Theodora Abeleven. Hij werd in het pand Lange Hezelstraat 14, waar op 15 juli 1932 een gedenksteen ter nagedachtenis werd onthuld (Bijschrift F51144 RAN)

Lange Hezelstraat 28-30 en Lange Hezelstraat 32

De 2 panden met klokgevels zijn sinds 1973 een Rijksmonument.

Lange Hezelstraat 28-30 wordt omschreven als: “Pand, waarin de 17e eeuwse gevel in- en uitzwenkende contouren heeft. Gele vensterstrekken in het rode metselwerk.”

En Lange Hezelstraat 32: “Pand, waarvan de gepleisterde gevel in- en uitzwenkende contouren heeft. 17e eeuw.”

Lange Hezelstraat 24-30, 1935-1940 (Evert F. van der Grinten, uit: Brinkhof i.o.A2, blz. 56 via F78404 RAN CCBYSA Auteursrechthouder RAN)

Lange Hezelstraat 42-44

Het gebouw is sinds 1973 een Rijksmonument met als omschrijving: “Laat-middeleeuws PAND op de hoek van de Papengas. Voorgevel in het derde kwart 19e eeuw gepleisterd en gewijzigd, doch met geprofileerde, natuurstenen waterlijst boven de pui. Gepleisterde zijgevel met muurankers.”

Lange Hezelstraat 17

Het gebouw is sinds 1976 Rijksmonument met als omschrijving: “PAND met gepleisterde halsgevel, midden 17e eeuw, waarvan het middenstuk geflankeerd wordt door pilasters op consoles en versierd is met voluten. Geprofileerde waterlijst, gebeeldhouwde cartouches, maskerconsole en bekronend fronton. Aan weerszijden van de middentop granaatappels.”

Let ook op de klok!

Sculptuur Oscar Goedhart

Sculptuur uit 1978 in de Stikke Hezelstraat van Oscar Goedhart. In dit beeld zijn twee liggende figuren te zien. Goedhart heeft het beeld een horizontale vorm gegeven: hij wilde “een rustgevend element” creëren temidden van de vele, rechtopstaande elementen in de straat.

Lees Meer

21 maart 2024

De Gaper Lange Hezelstraat 202001 — De Gaper Lange Hezelstraat (januari 2020)

J. Cohen

Lange Hezelstraat 2 (hoek Ganzenheuvel); adres op moment van artikel

“Een nieuw magazijn.

Voor den heer J. Cohen heeft het getal twaalf een goeden klank. 1 Mei a.s. toch zal het twaalf jaren geleden zijn, dat hij op den Ganzenheuvel een zaak opende in visch en fruitwaren. Sindsdien heeft deze aak zich zoo uitgebreid en heeft de handel in fijn fruit vooral zulk een uitbreiding gekregen, dat naar een betere en ruimere lokaliteit moest worden omgezien. En nu zal morgen, Woensdag, de opening plaats hebben van de nieuwe zaak van en heer Cohen in het perceel Lange Hezelstraat 2, hoek Ganzenheuvel. De handel in visch is afgeschaft en in het vervolg zullen in deze zaak fijne vruchten, delicatessen, comestibles, chocladen etc. verkrijgbaar zijn. Voor uitstekende en prompte bediening wordt gegarandeerd.

De nieuwe winkel maakt een aangenamen indruk. Het pand is verboud door den heer van der Wagt, die daarmee keurig werk verricht heeft. Mooie etalage-opstanden van glas met koper, electrisch licht, fraai verfwerk en een cementvloer doen den winkel beantwoorden aan de veelbesproken “eischen des tijds”.

Voor andere bijzonderheden zie men achterstaande advertentie.” (PGNC 24/4/1912)

Paasossen

In de Hezelstraat zijn de nodige slagerijen geweest, waaronder die van v.d. Waarden en van Swelms. In maart 1899 staat er over deze slagerijen in het PGNC een artikel dat de paasossen zijn gearriveerd, een gebruik dat wij tegenwoordig niet meer kennen.

Zoals de naam aangeeft, waren het ossen die voor de Pasen waren vetgemest. Slagers waren bijzonder trots op deze beesten. Na de slacht werden deze dan vaak ook in de etalages tentoongesteld (Instituut van de Nederlandse Taal)

“In aansluiting aan onze mededeeling van gisteren, kunnen wij nog op den aankoop van prachtig Paaschvee door Nijmeegsche slagers wijzen. Zoo kocht de heer C. v.d. Waarden, Hezelstraat 72 alhier, uit den bekenden stal van mej. de wed. v. Oppenraaij te Elst, twee zeer schoone ossen, die niettegenstaande zij eerst drie jaar oud zijn, een kolossaal gewicht hebben; daarenboven munten zij uit door hunne echt Geldersche vormen en uitstekend vleeschtype. Zij werden heden alhier aangevoerd en zullen zeker in hooge mate de aandacht van kenners trekken.

En gisterenmiddag arriveerden alhier per Nijmeegschen boot drie zware Paasch-ossen, afkomstig van den heer Tap te Doodewaard, en bestemd voor de firma gebrs. Van Swelm, Hezelstraat alhier, in wier bekende slagerij deze dagen voor de liefhebbers weder heel wat moois te zien zal zijn.” (PGNC 29/3/1899)

Advertentie Gebrs. van Oppenraay voor paas-etalage, Lange Hezelstraat 72 (PGNC 28/3/1902) — Advertentie Gebrs. v. Oppenraay voor paas-etalage, Lange Hezelstraat 72 (PGNC 28/3/1902)

In 1899 verhuist van der Waarden naar het Kelfkensbos.

Wél is op de Lange Hezelstraat 72 ook in 1902 de “Paasch-Etalage” te bezichtigen, wanneer de Gebrs. van Oppenraary hier hun slagerij hebben.

Hulsteijn

Lange Hezelstraat 45 en 47

Van Hulsteijn is opgericht in 1813 (advertentie PGNC 29/8/1928, zie hieronder). Het is nog onbekend of de winkel altijd op de Lange Hezelstraat 47 heeft gezeten.

Zie ook de foto F19154 RAN, waarbij waarschijnlijk (de familie?) Hulsteijn zelf staat afgebeeld voor de winkelopening.

Het pand van de firma H. van Hulsteijn, Lange Hezelstraat 45-47, ongeveer 1930 (F19200 RAN)

Op de foto hierboven staat de winkel rond 1930 (foto datering RAN) afgebeeld: dan is inmiddels nummer 45 bij de winkel getrokken.

Op 30 augustus 1928 verhuist de winkel naar Bijleveldsingel 84 (

Verhuizing van Hulsteijn naar Bijleveldsingel 84, hoek Wilhelminasingel (PGNC 29/8/1928) — Verhuizing van Hulsteijn naar Bijleveldsingel 84, hoek Wilhelminasingel
(PGNC 29/8/1928)

Hoedenwinkel Leo Giesen

Gezien vanaf het kruispunt Houtstraat - Lange Hezelstraat, in de richting van de Grote Markt, met links Firma Leo Giesen, 1925 (F34007 RAN) — Gezien vanaf het kruispunt Houtstraat – Lange Hezelstraat, in de richting van de Grote Markt, met links Firma Leo Giesen, 1925 (F34007 RAN)

In De Gelderlander 21/2/1897 kondigt Leo Giesen aan dat hij “Hoeden en Petten Magazijn Stikke Hezelstraat 46 Heden heropend” is.

(Overige) Bronnen en verder lezen

Lange Hezelstraat in de herfst (november 2025)

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Ansichtkaarten/straten/Hezelstraat/HezelCat.html met veel foto’s

https://www.intonijmegen.com/ontdek-nijmegen/wijken-in-nijmegen/hezelstraat/historie-hezelstraat

https://nl.wikipedia.org/wiki/Lange_Hezelstraat

https://www.welkominnijmegen.nl/pages/stadswandelingen-met-of-zonder-gids/stadswandelingen-in-het-centrum-van-nijmegen/grote-markt-nijmegen/hezelstraat-en-omgeving.php

#Nijmegen, Centrum

Houtstraat

20 november 202419 december 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

De noordkant van de straat waar tot 1944 de Sint-Augustinuskerk stond, 156 (Jeroen van Lith via D1027 RAN CC0)

De Houtstraat is een van de straten die bij het bombardement van 22 februari 1944 het zwaarst werd getroffen. In de jaren 50 volgde de nieuwbouw, waarbij een deel van de oude Houtstraat Plein 1944 werd. Deze straat -en dan met name de zuidkant- wordt gezien als een belangrijk voorbeeld van de wederopbouw architectuur.

Deze kwam tot stand door verschillende architecten: behalve de eenheid in verscheidenheid die deze gevels laten zien, is het tevens een staalkaart van een aantal architecten die veel panden voor de wederopbouw hebben ontworpen.

Het is tegenwoordig een straat met veel eigenzinnige winkels en tevens populair vanwege een aantal bekende café’s.

Deze pagina verzamelt artikelen over de Houtstraat en zal van tijd tot tijd worden aangevuld.

Oudste vermelding

De oudst gevonden vermelding van de Houtstraat is van 1339, maar waarschijnlijk bestond deze straat vanaf de 13^e eeuw. Zij volgde oorspronkelijk een natuurlijk dal, en liep vanaf het onderste gedeelte van de Stikke Hezelstraat naar de kruising van de Broerstraat en Pauwelstraat. Mogelijk lag aan de zuidkant de eerste omwalling van Nijmegen (Noviomagus).

Houtstraat: opslagplaatsen voor hout

De naam Houtstraat is daarbij afkomstig van de opslagplaatsen van hout die aan deze straat waren gevestigd, vóór de uitbreiding van de stad. (Teunissen 1933 via Straatnamenregister). “In 1830 dient een gedeelte van de Houtstraat weer het oorspronkelijke doel, doordat timmerman Martinus Emmerik er zijn beroep uitoefent.” (Nijmegen in kaart gebracht 1655-1832 via Straatnamenregister).

Canisius-ziekenhuis

Een opvallend gebouw in de straat was voor de oorlog het Canisius Ziekenhuis. Nadat zij verhuisd was naar St. Anna, vond er een verbouwing plaats naar een studiecentrum voor de Karmelieten.

Verwoesting bombardement 1944 en wederopbouw

De straat werd tijdens het bombardement van februari 1944 geheel verwoest.

Daarna volgde in de jaren 50 de wederopbouw. De straat wordt wat verlegd en tevens opgehoogd en verbreed. Daarbij werd de lengte van de straat “gehalveerd” door de aanleg van Plein 1944.

Daarbij krijgt, vanaf de Hezelstraten gezien de rechterkant, steeds meer waardering hoe er feitelijk met beperkte middelen een grote verscheidenheid van gebouwen is ontstaan, die toch een eenheid vormen. Daarbij zijn deze gebouwen een soort “staalkaart” van een aantal architecten die een grote bijdrage hebben geleverd aan de wederopbouw.

Gepubliceerde Artikelen over de Houtstraat

Winkelflat architect Rodenburg

Plein 1944 Houtstraat

Flat Plein 1944 architect Rodenburg

Eind juni 1944 vindt een belangrijke opening voor de wederopbouw plaats: de flat aan de westzijde van Plein 1944, een gebouw voor 12 winkels en 36 woningen. Dit plein moet een belangrijk centrum voor Nijmegen worden. Rond deze dag gaan 6 van deze 12 winkels open. “Het hart van Nijmegen klopt weer!” Het gebouw is…

Lees Meer

29 januari 202415 maart 2025

Meubelzaak Tromp

1952, Houtstraat 35-37

Architectuur en Heropening van Gebr. Tromp in 1952

Tijdens het bombardement van 1944 werd vrijwel de gehele Houtstraat, waaronder het pand van de Gebr. Tromp verwoest. In 1952 opent ze haar nieuwe zaak, naar het ontwerp van architect Rodenberg. Tegenwoordig zit hier alweer jarenlang Antiquariaat van Hoorn.

Lees Meer

1 februari 202415 maart 2025

Winkel opdracht van Veggel, fotozaak Steenmeyer

1957-1958 Houtstraat 39-41

Houtstraat 39-41: Een foto uit 1966 met Steenmeyer in het pand (F92045 RAN CC0)

In 1957-1958 ontwerpt J.D.A. Okhuysen een nieuw pand voor J. v. Veggel. Waarschijnlijk is de fotozaak van Steenmeyer echter de eerste gebruiker. Lees meer hier:

J.D.A. Okhuysen, architect

Op F92041 RAN is een foto uit 1974 te zien, wanneer het van Dongen’s Reisbureau is.

Houtstraat 39-41 met op dat moment Quetzal in het pand (inmiddels gesloten), juli 2019 (Google Streetview) — Houtstraat 39-41 met op dat moment Quetzal in het pand (inmiddels gesloten),
juli 2019 (Google Streetview)

Tegenwoordig (november 2024) zit de kringloopwinkel van Terre des Hommes in het pand.

Het eerste nieuwe café in de Houtstraat, architecten Blanksma en Ijsebrands

Houtstraat 43-47

Bestektekening voor de bouw van een Cafe-Restaurant waarboven drie verdiepingswoningen aan de Houtstraat te Nijmegen, Architecten C. Blanksma en C.J. Ijsebrands, datum tekening 20-1-1950 (D12.409868)

In 1950 ontwerpen de architecten Blanksma en IJsebrands een café-restaurant met bovenwoningen. Uit een andere bouwtekening D12.409874 blijkt de heer Smits de opdrachtgever te zijn.

“Het eerste nieuwe café in de Houtstraat

De heer F. Smits heeft zijn doel bereikt om voor de feestdagen zijn nieuwe café aan de Houtstraat te openen, een resultaat waar voor hij dag en nacht in touw is geweest. Zijn moeite is beloond. Vrijdagmiddag werden vele bloemen van collega’s en vrienden in het nieuwe pand gedragen, dat nog aan alle kanten ruikt van nieuwigheid.

Trots nam de heer Smits voor het eerst, sinds 22 Februari 1944 tijdens het zware bombardement zijn café werd verwoest, weer in zijn eigen zaak de felicitaties in ontvangst, gelukwensen, die zeker op hun plaats zijn, daar het nieuwe pand er zijn mag. Een ruim café met rechts, wanneer men binnen komt, een keurige bar en achterin op een verhoging een ruime dansvloer zal in de toekomst aan heel wat vermoeide dorstenden of dorstende dansenden een onderkomen bieden. Vanaf September van het vorig jaar werkte aannemer Gebr. Detmers uit Nijmegen de plannen van het architectenbureau C.J. Ijsebrands en C. Blanksma uit en bouwde dit 8 meter breed en 27 meter diep pand; dat weer een gevel meer schenkt aan de zich langzaam herstellende binnenstad (Nijmeegsch dagblad, 30-4-1951)

Op F1469 is een mooie foto uit 1955 te zien. Dan zijn er nog lege gaten te zien in de Houtstraat; het pand van Smits staat in het midden en is te herkennen aan het schuine dak.

Bij het RAN zijn de volgende foto’s gevonden:

januari 1957 wanneer het Café Bar en Dancing Maxim is: F92047
1974: wanneer het de Pinguïnclub is: F92041

Wunderkammer

Na de nodige wisselingen van café’s zit momenteel (november 2024) alweer een aantal jaren het bijzondere café de Wunderkammer in het pand. Haar inrichting is geïnspireerd op een 19e-eeuws rariteitenkabinet.

Houtstraat 49

Bestektekening Winkel met Bovenwoning en Garage a/d Houtstraat en Achter de Carmel te Nijmegen, Architectenbureau C. Blanksma, datum tekening 2-8-1957 (D12.429586)

In 1957 ontwerpt C. Blanksma het pand aan de Houtstraat 49. Hij had samen met IJsebrands ook Houtstraat 43-47 ontworpen. In stijl sluit het aan bij nummer 51.s

Advertentie opening Woerdman op Houtstraat 49 ( Nijmeegsch dagblad, 15-6-1959)

In januari 1956 had Adriaan Woerdman “de Verfspecialist” zijn zaak geopend op Houtstraat 44 (De Gelderlander 28/1/1956)

Een foto uit 1966 is te zien op F92046.

Doorbraak naar Houtstraat 51

In 1967 vindt de eerste doorbraak plaats tussen 49 en 51 voor de samenvoeging van de twee winkel. Hiervoor wordt een stuk muur verwijderd. In het bouwdossier zijn de berekeningen van J.L. Croes, adviseur staal- betonconstructies, gevonden van deze doorbraak. Daarvoor is H. Moed te Lent de opdrachtgever, waarbij op bouwtekening D12.464596 het adres Houtstraat 30 wordt genoemd (D12.464597 noemt het zelfs verbouwing “a/d Houtstraat 30”: een vergissing of betreft het een hernummering?).

Ook in 1971 vindt een doorbraak plaats, nu aan de voorkant (D12.482337). De opdrachtgever is N.V. Aannemingsbedrijf Moed, Griftdijk Zuid 87 Lent. In ieder geval was H. Moed de opdrachtgever voor het ontwerp van nummer 51: het is onduidelijk of Moed alleen de aannemer is, of ook de opdrachtgever voor de bouw/eigenaar van het gebouw is geweest.

Zus & Zo

In 2001 wordt de winkel verder verbouwd voor Zus & Zo (D12.707120). Daarbij wordt de muur tussen de panden 49 en 51 verder verwijderd. De opdrachtgever is Projectontwikkeling G.J. Moed B.V., Dick Pouderoyen is de architect.

Houtstraat 51 (huidig)

Herbouwen v.e. Pand op een terrein a/d Houtstraat en aan Achter de Carmel te Nijmegen, Opdrachtgever de Weled. Heer H. Moed Griftdijk 87 2 te Lent, Arch. Bureau: Goorhuis-Meihuizen, datum dossier 27-3-1957 (D1.426727) — Herbouwen v.e. Pand op een terrein a/d Houtstraat en aan Achter de Carmel te Nijmegen, Opdrachtgever de Weled. Heer H. Moed Griftdijk 87 2 te Lent, Arch. Bureau: Goorhuis-Meihuizen, datum dossier 27-3-1957 (D16.426727)

Het architectenbureau Goorhuis en Meihuizen ontwierp het pand aan de Houtstraat 51 voor H. Moed in 1957.

Een foto uit 1957 van het pand in aanbouw is te zien op: GN4889 RAN.

Opening de Pauw op Houtstraat 49 ( Nijmeegsch dagblad, 22-2-1957)

In haar openingsadvertentie heeft de Pauw nog nummer 49, waarschijnlijk betreft het een hernummering (hoewel het niet uitgesloten is dat de Pauw (ook) op het huidige 49 heeft gezeten of dat ze mogelijk naar de buren zijn verhuisd).

Op F92046 is een foto van de Pauw uit 1966 te zien.

Koets & Sonneveld

Houtstraat 55

Op een foto uit 1957 is nog net rechts het pand van Koets & Sonneveld te zien: GN4889 RAN. En een foto op 25/7/1979 waarbij Koets & Sonneveld -afgaande op de aanplakbiljetten- haar opheffingsuitverkoop heeft op F14712.

Houtstraat 55 (november 2024) centrum Nijmegen — Houtstraat 55 (november 2024)

Café Peters

Café Peters architect Fokker

In maart 1952 opent J. Peters zijn nieuwe café op Houtstraat 62. Het was een ontwerp van J.H. Fokker.

Lees Meer

20 november 202415 maart 2025

Hoek Houtstraat Augustijnenstraat

In 1955 ontwerpt Okhuijsen het pand aan Plein 1944, op de hoek Houtstraat-Augustijnenstraat. De opdrachtgever is J. van Veggel sr., waarbij de aannemer de firma van der Velden en Sleenhof uit Wijchen is

Lees Meer

15 februari 202426 november 2025

Dames- en Heerenkapsalon W.C.G. Münchau architect de Haas

Architect de Haas maakte het ontwerp voor de Dames- en Heerenkapsalon W.C.G. Münchau op Houtstraat 10 in 1934. Tijdens het bombardement van 1944 werd de kapsalon verwoest.

Lees Meer

29 juli 202314 maart 2025

Bioscoop Centrum

Houtstraat vanaf Plein 1944 in de richting van de Ganzenheuvel ; in het midden de Centrum Bioscoop, 1984 (Ber van Haren via KN13397-32 RAN CC0 Auteursrechthouder Gemeente Nijmegen)

Een foto uit 1959 is te zien op GN4887.

Café de Beurs

1953 Houtstraat

Houtstraat 4, juli 2019 (Google Streetview)

Een mooie foto gedateerd uit 1955 is te zien op F12336 RAN. De Beurs is het tweede gebouw links, tegenwoordig alweer jarenlang café Samson. Naast het café is men nog met de bouw bezig. Op GN3182 RAN, gedateerd op 1956, is de open plek inmiddels volgebouwd.

“Café “De Beurs” in de Houtstraat heropend

Het stadscentrum is weer een fraai pand rijker geworden in het café “De Beurs”, dat in de Houtstraat nummer 4 geëxploiteerd wordt door de heer K. Koenen. Bouw en inrichting getuigen van een goede smaak, waardoor met sobere middelen een uitstekend resultaat tot stand werd gebracht. De betimmering, uitgevoerd door de firma Emans uit Milsbeek vindt zijn hoogtepunt in een uiterst moderne bar van gave lijn met daarachter een volkomen aangepast buffet, alles in een lichte tint gehouden. Een handig snufje hierbij is een electrische klok, die behalve een waarschuwing voor late café-bezoekers tevens een kalender is. Ook de verlichting is modern, hoewel hier niet met T.L.-buizen werd gewerkt, maar met schalen, die hun lucht zowel direct als indirect verspreiden. Het pand werd in opdracht van de wed. H.L. Esmeyer ontworpen door de architecten H. ten Velde en Hermsen te Nijmegen en aangenomen door de firma Detmers, eveneens uit onze stad.

Met de her-opening van dit reeds 40 jaar bestaande café heeft de heer Koenen zijn noodpand aan de Stieltjesstraat na een verblijf van 8 jaar verlaten. Op 18 September 1944 werd zijn zaak aan de Burchtstraat nl. tijdens de slag om Nijmegen een prooi der vlammen. De zakenwereld is intussen weer een bedrijf rijker en de nog steeds gapende ruimte in de binnenstad is weer een klein stukje verder teruggedrongen.” (De Gelderlander 24/12/1953)

Bakkerij van Leeuwen

“Broodbakkerij.

De welbekende brood- en koekbakkerij van den heer J.C. van Leeuwen is verplaatst uit de Lange Hezelstraat naar het nieuw gebouwde pand Houtstraat 53. Dit perceel, dat de straat werkelijk tot sieraad strekt, is kort geleden geheel nieuw opgetrokken naar de plannen en onder leiding van den bouwkundige den heer G. Buskens en is geheel voor de bakkerij ingericht.

Onder den netbetimmerden winkel, waarvan het schilderwerk geleverd werd door den heer F.D. Teeuwissen, ligt een ruime kelder tot berging van het meel met gemakkelijke gelegenheid om er dit van de straatzijde in te brengen.

Achter in het huis is de bakkerij, naar de nieuwste eischen des tijds voorzien met een dubbelen heete-luchtoven, nieuwe broodmachine en ijzeren troggen uit de bekende fabriek van Canors{?) te Ravestein.

Het ligt voor de hand dat, dank deze geheel nieuwe inrichting, de van ouds bekende bakkerij van den heer Van Leeuwen nog beter dan tot dusver in staat zal zijn, haar talrijke clientѐle te bevredigen.” (De Gelderlander 7/2/1904)

Een aantal gevonden foto’s van de Houtstraat

St. Nicolaas-etalage van bakkerij Piet Joosten (Installatie J.A. Paijens-AEG). Reproductie uit: Gebruikt Electriciteit! Reclame uitgave der Gemeente-Electriciteitswerken te Nijmegen, eerste serie no. 2 'Onze Winkels', Nijmegen 1910, Houtstraat 22, 1909 (P.H. Kouw via F47564 RAN) — St. Nicolaas-etalage van bakkerij Piet Joosten (Installatie J.A. Paijens-AEG). Reproductie uit: Gebruikt Electriciteit! Reclame uitgave der Gemeente-Electriciteitswerken te Nijmegen, eerste serie no. 2 ‘Onze Winkels’, Nijmegen 1910, Houtstraat 22, 1909 (P.H. Kouw via F47564 RAN)

Bakkerij Van Meegen, Houtstraat 51, 1930-1935 (F63377 RAN)

Reclamekaart van de banketbakker P.Th. Vis met op de achterkant van de kaart de waren. Uiterst rechts de vishandel Overmeer, 1903 (dr Jan Brinkhoff via D274 RAN CC0)

Interieur snackbar Piccadilly. Opdrachtgever G. J. Th. van Leeuwen en gebouwd september 1955, 1955 (Foto Grijpink via F86681 RAN CCBYSA)

Zaadhandel firma Lahey en Fliervoet

1930 Houtstraat Centrum, verwoest

Zaadhandel Lahey & Fliervoet, Houtstraat 25 en 25a, 1931 (F22060 RAN)

“Zaadhandel firma Lahey en Fliervoet.

Een architect … opdracht heeft een winkelde voor een … zaak te ontwerpen, moet rekening houden met het karakteristieke van handel en bedrijf, dat er in tot verdere ontwikkeling moet komen. De heer Elbers, architect heeft dat begrepen en uitgevoerd, ook met de inrichting van den nieuwen winkel voor dezen zaadhandel van de firma Lahey en Fliervoet in de Houtstraat.

De vroegere houthandel van de firma Emmerik was niet meer op zijn plaats in de Houtstraat. Het breede pand is nu verbouwd tot een modernen winkel, een fleurig en levendig interieur, dat zomer en winter doet denken aan groen, bloemen en planten. De tint van de natuur zit op de muren, er loopt leven door heel den winkel, waar het leven ligt en wacht op ontkiemen in de duizenden bollen en zaden.

De heer Elbers liet door den heer de Wit, aannemer te Beek een frisch winkelpand bouwen en vond voor verdere uitvoering een goeden medewerker in den schilder Jansen, die aan wand en schappen een kleurentoon gaf, welke natuurlijk past in dit ruime pand.

De firma Smits en Ruiter zorgde bovendien voor een royale en toch uiterlijk sobere verlichting.

Van buiten is de zaak ruim, met twee groote etalages en binnen biedt de firma een keuze aan zaden, bollen, veevoederartikelen, tuinbouwbenoodigdheden in een variatie welke voor een uitgestrekt tuinbouwgebied als er ligt tusschen Maas en Waal wel gewenscht is.

Het interieur is frisch, vroolijk en overzichtelijk.

Achter de winkelruimte liggen nog … groote pakhuizen, waar men binnen komt door een aparte inrijpoort.

Geen tuinbouwer zal nu geen voldoende keuze meer kunnen vinden.” (De Gelderlander 14/10/1930)

Houtstraat 75 (voor de oorlog)

Hieronder staan de reeds gevonden bedrijven op het vooroorlogse adres Houtstraat 75 weergegeven.

1923: Het Brokkenhuis

“Nijmeegsch Liefdewerk

Het Brokkenhuis.

Het is een lange titel: “Nijmeegsch Liefdewerk “Het Brokkenhuis” ten algemeene nutte, gesticht door den Nijm. R.K. Bond van Groote Gezinnen.

Daarmee is dan tegelijkertijd ’t hoofddoel van het NIjmeegsche Brokkenhuis aangegeven, waarvan de geheele winst komt ten bate van arme, kinderrijke gezinnen.

Deze voornamelijk filantropische instelling, in het leven geroepen, om arme gezinnen langs maatschappelijken weg aan kleeding en meubels te helpen, is nu ruim twee-en-een-half jaar geleden op bescheiden voet begonnen in de z.g.n. “catacomben” van de St. Augustijnenkerk waar vroeger de R.K. Militairen-Vereeniging gedeeltelijk was ingericht.

Het Brokkenhuis breidde zich daar steeds uit en mocht in zoo groote belangstelling van het koopend publiek verheugen, dat naar uitbreiding van het Brokkenhuis moest worden uitgezien.

Advertentie Het Brokkenhuis (De Gelderlander 28-5-1930)

Het bestuur van het Brokkenhuis zag dus naar nieuwe huisvesting uit en slaagde er in midden in de oude stad een stuk bouwterrein te koopen, waar nu een nieuw brokkenhuis verrees.

In de Houtstraat no. 75, een der drukste winkelstraten der stad, werd het nieuwe huis gebouwd naar ontwerp van den heer J.J. Janssen, bouwkundige alhier.

Eenvoud, degelijkheid en doelmatigheid waren eerste eischen van dit brokkenhuis, dat het zonder luxe en decoratief vertoon best stellen kan. Dat begreep de bouwmeester en hij liet er een practisch, aan het doel volkomen beantwoordend winkelhuis plaatsen met een verdieping. Twee ruime winkelruimten, naast den middeningang, gaven aan het brokkenhuis toch nog iets levendigs en aantrekkelijks, temeer wijl de directeur, de heer M.H. Jansen, in deze etalageruimte de aardigste meubels en goederen kan exposeeren, welke in voorraad en ten verkoop zijn. En dit geschiedt dan ook bij de officieele opening morgen.

Binnen valt oogenblikkelijk op dat daar gewoekerd is met de ruimte, zoowel beneden als boven op de balustrade.

Groote schappen, toonbanken en dubbele open winkelkasten zijn er geplaatst, om maar zooveel mogelijk goederen te kunnen plaatsen.

De indeeling van den winkel is tegelijk zoo practisch mogelijk gehouden.

Links van den ingang bevindt zich de afdeeling van gegeven artikelen, vooral lijfgoederen, huishoudelijke artikelen, schoeisel en ook eenvoudige sierselen voor de woonkamer.

Op de acht meter lange toonbank, met daaronder aangebrachte laden, kunnen de ingekomen goederen makkelijk geborgen worden- aan het einde van deze afdeeling bevindt zich een klein kantoortje.

Rechts van den ingang zijn de afdeelingen voor gekochte goederen, -vooral ook weer lijfgoederen, betere vloerkleeden, matten, boeken, enz.

Midden tusschen beide afdeelingen staan dan de open winkelkasten, waarin links de open winkelkasten, waarin links de kleedingstukken voor vrouwen, rechts kleeding voor mannen te bezichtigen en te koopen is. Aan het einde der zaal bevindt zich tevens nog een sorteerzaal, waar tegelijk seizoensartikelen worden opgeborgen.

De geheele winkel beslaat een oppervlakte van 180 vierkante meter en heeft bovendien nog een balustrade. In het vierkant gemeten, van 64 meter lengte.

Op de bovenafdeeling zijn geplaatst de betere en grootere meubels.

Achter den winkel is nog een kleine werkplaats voor reparatie van goederen en daarachter nog weer een open plaatsje, waar goederen kunnen gesorteerd en gereinigd worden in de open lucht.

Langs het Brokkenhuis gaat er naar de straat een open gang. Bedoeling van de directie is nu, dat het koopend publiek door den hoofdingang den winkel betreedt en deze langs den zij-ingang- over genoemde open gang- weer verlaat. Deze maatregel is vooral getroffen als eene van controle.

Wat men al zoo vinden kan in het Brokkenhuis?

Afgedankte kleeding, kousen, schoenen, hoeden, huisraad, beddegoed, vloerzeil, gordijnen, verwarmings- en verlichtingsartikelen, boeken (geen oud papier); verder allerlei courante en incourante goederen, flesschen, metalen, lompen, enz.

De directie koop à contant tegen redelijken prijs, meubelen, kleederen, tapijten en andere goederen van waarde, welke men moeilijk kan wegschenken, om deze in “Het Brokkenhuis” te verkoopen, tot dekking der exploitatiekosten van dit Liefdewerk.

De directie verkoopt aan een ieder, uit elken stand, -op kosteloos verkregen lijfgoederen worden kortingen verleend en wel op behoeftekaart 80 PCt. (mot zoo mogelijk nog teruggaaf der betaalde 20 pCt.), op contributiekaart 50 pCt. Zonder kaart 40 pCt. -Alle andere goederen en voorwerpen, meubelen, enz. worden tegen matige, doch vaste prijzen verkocht.

Opvallend is, dat de kwaliteit van veel te verkoopen goederen aanmerkelijk vertbeterd is, zoodat ook goed gesitueerden daar een of het ander zouden kunnen betrekken- al was het alleen maar om het goede doel van het Brokkenhuis te steunen.

Morgen wordt het Brokkenhuis officieel geopend.

Tot de openingsreceptie van 2 tot 3 uur worden door het bestuur in ’t bizonder de geestelijke en burgelijke autoriteiten, bestuurderen van liefdadige en sociale instellingen, uitgenoodigd.

Van 3 tot ’s avonds 8 uur zal de zaal voor het volwassen publiek te bezichtigen zijn waarbij vooral heeren en dames-leden en weldoeners worden uitgenoodigd, ook al hebben deze geen kaart ontvangen.

Zaterdagmiddag om 2½ uur begint de verkoop en zoo vervolgens iedere werkdag.” (De Gelderlander 3/5/1923)

In de De Gelderlander 3/12/1932 adverteert het Brokkenhuis met “De laatste ronde. Deze week moet ons huis leeg. Profiteert nog voor St. Nicolaas van de spotprijzen in het Brokkenhuis.”

“Wonder” van firma Kersten

1933

In januari 1933 opent “Wonder” van firma Kersten. Dit is haar derde zaak in onder andere electrische artikelen, lampekappen en rijwielonderdelen. (PGNC 28/1/1933) Zij zal er echter maar enkele maanden in hebben gezeten.

De Faam

1933

“Opening De Faam.

Morgen wordt in het vroegere Brokkenhuis aan de Houtstraat No. 75 het nieuwe manufacturenmagazijn “De Faam” geopend. De exploitant dient zijn zaak als een sterk concurreerend bedrijf zoowel in prijzen als in kwaliteiten.

In de groote magazijnen liggen heele partijen manufacturen opgestapeld, de voorraad van practische artikelen lijkt wel onuitputtelijk.

Wij verwijzen naar de bon in deze courant, waarbij wordt aangekondigd dat koopers in aanmerking komen voor verschillende premies.” (De Gelderlander 16/11/1933)

Advertentie Manufacturen Magazijn de Faam Houtstraat (De Gelderlander 13-12-1933)

Café Schilder

1937

“Café Biljart Cabaret Schilder

Het kapitale winkelhuis in de Houtstraat No.75 is gedurende den laatsten tijd verbouwd tot een ruim café-biljart-cabaret Schilder.

Deze nieuwe inrichting is hedenmiddag geopend.

Het interieur is ruim en tegelijk aantrekkelijk. Midden in de gelagkamer is een gelegenheid tot dansen. Een bekend Nijmeegsch Cabaretgezelschap dat ook op het gebied van moderne songs zijn sporen verdiend heeft, zal tijdens de kermisdagen optreden.” (De Gelderlander 1/10/1937)

In ieder geval is het eind 1940 Café Dancing Modern:

Cafe Dancing Modern Houtstraat 75 (De Gelderlander 31-12-1940)

City Bioscoop Theater

“City Bioscooptheater

Gisteravond is het City-Bioscoop-Theater in de Houtstraat officieel geopend.

Vele genoodigden, waaronder leden van de gemeentelijke Keurings-Commissie woonden de openingsvoorstelling bij.

In de hall pronkten groote bloemen-tuilen- ook naast het filmdoek stonden prachtige bloemenmanden.

Toen het Theater, vooral op de hoogere rangen was volgeloopen, sprak een der leden van de directie een hartelijk openingswoord en dankten allen, die de voltooiïng van het Theater binnen zoo’n korten tijd hadden mogelijk gemaakt en dankte ook de Keurings-Commissie voor haar medewerking.

Het City-Bioscoop-Theater wil zijn een volkstheater, dat nochtans op goed peil staat en goede films -juist populaire films- wil geven.

Het openingsprogram was wel goed verzorgd.

Na een rijk Polygoon-nieuws journal, een aardige teekenfilm, volgden twee dramatische films: De blonde Engel en Het lied uit het verleden, twee films gebouwd op scenarios, gegrepen uit het volle leven van den dag en de hoogere kunstwereld.

Beide films waren toelaatbaar voor volwassenen.” (De Gelderlander 29/11/1935)

Manchester House

“Manchester House.

Hedenmorgen is het nieuwe Manchester-House in de Houtstraat geopend.

Het oude is geheel tegen den grond geworpen, het nieuwe kwam op dezelfde plaats, als een verbetering voor straat en zaak.

De Houtstraat verkeert in ontwikkeling tot een der beste winkelwijken, de smalle doorgang wordt met iederen nieuwen verbouw breeder en als de rooilijn, waarop het Manchester House nu staat, eenmaal geheel is doorgetrokken tot de Hezelstraat toe, is aan de groote, dringende verkeerseisch voldaan.

De architect, de heer Offermans heeft een typischen gevel aan het Manchester House gegeven- en iets opvallends, iets karakteristieks in die pui. En als het de bedoeling van den bouwmeester geweest is, om direct de aandacht van den man in de straat te vestigen op Manchester House, dan is hij geslaagd.

Er zit iets schilderachtigs in dezen bouw, levendig in tint en passend in de Houtstraat, waar men hier een niet te hoogen gevel mocht optrekken en de architect een breed vak te vullen had. De typische raampjes staan levendig in een gevel.

De aannemer, de heer Th. Thunnissen, voerde het werk correct uit, de schildersfirma Kaak schilderde alles op in kleuren passende in stijl en bij de betimmering welke uitgevoerd werd door de firma Lemmens-Gerritsen. De electrische verlichting is aangelegd door de firma Nannings.

De winkel, met twee breede diepe dragers, en ruim en practisch ingericht, biedt een gemakkelijk overzicht op de groote verscheidenheid van goederen, welke hier in voorraad gehouden worden.

Het Manchester House, van de heer Gebr. Classen is een speciale zaak in kousen, tricot ondergoederen, stukgoederen als katoen, flanel en verder stop- en breiwol, molton dekens enz.

Een schat van bloemen verlevendigde bij de officieele opening het interieur van het Manchester House.” (De Gelderlander 25/9/1926)

Zie ook over de Houtstraat:

https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/Horn/Nieuwkamp/Nieuwkamp.htm

Bisschop Hamerstraat, 1959 (Fotopersbureau Gelderland via F11632 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)

#Nijmegen, Bisschop Hamerstraat, Centrum, Gebouw van de dag

Bisschop Hamerstraat 4 Maison François, architecten D. en P. Benning

19 november 202423 december 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

In 1956 is begonnen met de herbouw van de panden al “Een van de laatste open plekken in deze sector van het stadscentrum.” Daarbij zullen 2 winkels worden gebouwd: 1 aan de Bisschop Hamerstraat en 1 aan In de Betouwstraat.

Aankondiging opening noodwinkels als "nieuw winkelcentrum" Bisschop Hamerstraat (Nijmeegsch dagblad, 3-10-1946) — Aankondiging opening noodwinkels als “nieuw winkelcentrum” Bisschop Hamerstraat (Nijmeegsch dagblad, 3-10-1946)

Dat van de Bisschop Hamerstraat betreft de herensalon en parfumeriezaak “Maison Francois” van Frans Heijmen. Deze had “aan het begin van de Graafseweg” gezeten en was verwoest in september 1944. Daarop had Heijmen zijn noodwinkel in de Bisschop Hamerstraat gehad.

Het ontwerp voor de nieuwbouw is van het architectenbureau D. en P. Benning. Het gebouw heeft een diepte van 28 meter en 3 verdiepingen. “Ter weerzijden van de ingang komen twee etalages en achter de winkel wordt de grote herensalon ingericht. Ter weerzijden van de ingang komen twee etalages en achter de winkel wordt de grote herensalon ingericht. De eerste etage wordt zodanig gebouwd, dat daarop in de toekomst nog een damessalon kan komen.” De aannemer is van Heusden. Bij de bouwtekening (D12. 424441) blijkt de opdrachtgever Vroom en Dreesmann Nijmegen N.V. te zijn.

In ieder geval zit Francois in 1988 nog steeds in het pand (zie foto hieronder).

De genoemde bouwtekening en de bovenstaande foto uit 1959 laat, vergeleken met de situatie in 1988 en de tegenwoordige situatie (zie hieronder) zien dat het gebouw in de loop der jaren aanmerkelijk is verbouwd.

Bisschop Hamerstraat 2-8: in 1988 heeft Radio van Woerkom hier haar winkel, 1/5/1988 (Anton van Roekel via F18215 RAN CCBYSA) — Een foto van Bisschop Hamerstraat 2-8, 1/5/1988 (Anton van Roekel via F18215 RAN CCBYSA)

Bron:

De Gelderlander 19/5/1956

Bisschop Hamerstraat 4, augustus 2023 (Google Streetview) — Bisschop Hamerstraat 4 augustus 2023 Google Streetview

Mariken op haar oude plaats op de Grote Markt, 1995 (Gemeente Nijmegen Afd. Reprografie via F62908 RAN CC0)

#Nijmegen, Centrum, Kunstwerken

Mariken van Nieumeghen beeld Vera Tummers-van Hasselt

15 november 202415 maart 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Het beeld van Mariken is een van de meest iconische gezichten van Nijmegen. Het werd gemaakt door Vera Tummers-van Hasselt en onthuld op 15 november 1957. Zij had in 1953 een uitvoering van het wagenspel gezien en zich afgevraagd waarom er geen beeld van Mariken was. Dit beeld kwam er, een geschenk van Vroom & Dreesmann.

Over het beeld

Iconischer dan dit krijg je eigenlijk niet: Mariken met op de achtergrond de St. Stevenskerk; Gezien richting westen met beeld van Mariken op de voorgrond.Trapgevels en Kerkboog, 1957 (dr. Jan Brinkhoff via D199 RAN CC0 Auteursrechthouder RAN)

Het beeld laat Mariken van Nieumeghen zien. Zij heeft 7 jaar een losbandig leven met Moenen, de duivel, in Antwerpen geleid en nu is ze terug in Nijmegen. Daar ziet zij het wagenspel “Masscheroen”. In dit stuk vraagt Masscheroen, een onderduivel, aan God waarom Hij de mensen vergeeft. Uit het stuk wordt het haar duidelijk dat iedereen vergeving kan krijgen van zijn zonden. Hierop krijgt Mariken berouw en het beeld laat juist het moment van haar inkeer zien.

Wagenspel

Gezicht vanuit de Grote Markt richting Burchtstraat , met rechts het beeld van Mariken van Nieumeghen ; links de Barbershop; Chinees Restaurant Nanking en het Schaefer Hotel. Het beeld van Mariken werd in 1957 ontworpen en gemaakt door de beeldhouwster Vera van Hasselt. Het beeld stond aanvankelijk bij de terrassen tegenover de oude V&D, op een gedeelte dat toen nog verhoogd was (zoals zichtbaar op de foto). Na de reconstructie van de Grote Markt verhuisde Mariken naar de huidige plaats tegenover de Kerkboog en kreeg een sokkel, 1977 (Jan Cloosterman via F14250 RAN CCBYSA)

Daarbij gaf men de opdracht aan Vera Tummers- van Hasselt, voor wie het haar eerste grote opdracht was. Van Hasselt had in 1953 de opvoering op de Grote Markt gezien van de Mariken. Dit toneelstuk werd uitgevoerd om de restauratie van de Sint Steventoren te vieren. Daarop maakte ze een klein beeldje van Mariken. En vroeg ze zich af: waarom is er geen beeld van Mariken op het plein? Te vergelijken met het Peerd van Ome Loeks in Groningen of Zoete Lieve Gerritje in Den Bosch. Ze liet het ontwerp aan Rudi Vroom, van Vroom & Dreesmann, die in de kunstcommissie zat, zien. Daarop gaf Vroom haar de opdracht om het beeld te maken. In 1957 kon het beeld worden onthuld.

Geschenk Vroom en Dreesmann N.V.

Het beeld is een geschenk van Vroom en Dreesmann N.V. aan de stad Nijmegen. KOS: “Het bedrijf wilde op deze wijze haar dank betuigen aan de gemeente ‘voor de zorg en de ontzaglijke moeite die men zich getroostte voor de wederopbouw van de gehavende stad en speciaal voor de objectiviteit en het vele werk dat men over heeft gehad voor het herstel van ons bedrijf’”. De grote winkel van Vroom en Dreesmann was tijdens het bombardement van februari 1944 volledig verwoest. In 1955 had zij haar nieuwe zaak aan de Grote Markt geopend (De Gelderlander 22/3/1955).

Verplaatsing

Mariken op haar nieuwe locatie: Op de voorgrond het beeld Mariken van Nieumeghen, gemaakt in 1957 door Vera Tummers - van Hasselt ; op de achtergrond de HEMA en de V&D, 2005 (Jacques van Dinteren via DF5107 RAN CCBYSA) — Mariken op haar nieuwe locatie: Op de voorgrond het beeld Mariken van Nieumeghen, gemaakt in 1957 door Vera Tummers – van Hasselt ; op de achtergrond de HEMA en de V&D, 2005 (Jacques van Dinteren via DF5107 RAN CCBYSA)

Oorspronkelijk stond het beeld aan de noordzijde van de Grote Markt, ter hoogte van de huidige terrassen. Dit gedeelte was op dat moment nog verhoogd.

In het voorjaar van 2001 is het beeld bij de reconstructie van het plein en haar omgeving verplaatst naar de huidige locatie. Kristianne Tummers, haar dochter vertelt in 2019 aan de Gelderlander: “Mijn moeder vond die plek niet ideaal.”

Bij de verplaatsing heeft Mariken een sokkel gekregen. Daarop staan 2 regels:

“Comt nu tot mi ende helpt mi beclaghen,
God of die duvel, tes mi alleleens.”

Nadat ze niet bij haar tante in Nijmegen heeft mogen overnachten en is weggestuurd, is ze weer terug op weg naar het huis van haar oom Gijsbert, een priester. In wanhoop vraagt ze om hulp, om het even of het God of de duivel is. De duivel reageert op haar verzoek en verschijnt dan, waar hij zich voorstelt als Moenen.

Bosje bloemen

Mariken van Nieumeghen (15 november 2024)

Kristianne Tummers mocht als 2-jarige het beeld onthullen door het doek van het beeld te trekken. In ieder geval tot 2019 (de datum van het artikel in de Gelderlander) viert Kristianne Tummers op 15 november altijd de verjaardag van Mariken, de datum van de onthulling in 1957. Zij legt dan een bosje bloemen met wat groen uit de tuin. “”Mijn vader heeft me gevraagd om daar elk jaar bij stil te staan. Maar nooit chrysanten, want daar hield mijn moeder niet van.”” Bij de 60^ste verjaardag van Mariken probeerde ze M&M’s uit te delen, maar dat was geen succes: ““Iedereen keek naar me of ik de daklozenkrant aan het verkopen was.”“

Val

Omdat tijdelijk plaats te maken voor het Glazen Huis en omdat het gerestaureerd moest worden, werd Mariken in december 2023 verplaatst. Daarbij viel ze uit een takel en raakte slechts licht beschadigd. Onder toeziend oog van onder andere Kristianne, de dochter van Vera van Hasselt en burgemeester Bruls werd in januari 2024 het beeld weer herplaatst.

(Overige) Bronnen en verder lezen

Mariken van Nieumeghen op 15 november 2024

Mariken hoorde er altijd gewoon bij in ons gezin, Geert Willems in de Gelderlander 24-9-2019: een leuk interview met Kristianne Tummers

https://www.noviomagus.nl/Vrij/Mariken/MarikenCat.html met foto’s

‘Gevallen vrouw’ Mariken weer in ere hersteld, Karel de Jong bij Omroep Gelderland, 9-1-2024

Kunst op Straat

https://nl.wikipedia.org/wiki/Mariken_van_Nieumeghen

Vierdaagsemonument Vera Tummers-van Hasselt

Vanwege de 50e Vierdaagse werd een beeld geplaatst naar ontwerp van Vera Tummers-van Hasselt. Het stelt een jongen (de start)…

14 maart 20249 juli 2024

Waag Grote Markt 1612: Bouw, functie en architectuur

In 1612 werd het huidige gebouw van de Waag gebouwd, ook Boterwaag genoemd, in de Hollandse Renaissancestijl. Naast Waag was…

5 juli 202415 maart 2025

Het Beeld van Moenen in Nijmegen: Geschiedenis en Betekenis

“Bij Mariken hoort haar belager, Moenen”. Het beeld van Moenen uit 1968 is een cadeau van het Nijmeegs Studenten Corps…

10 november 202415 maart 2025

#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag

St. Canisiussingel van Gebr Haspels

11 november 202415 maart 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

De Canisiussingel 19H is in 1902 gebouwd door het aannemersbedrijf Gebr. Haspels. Let vooral op het prachtige houtwerk.

St. Canisiussingel 19H

St. Canisiussingel 19H is een Stadsdeelobject (overigens geen verdere omschrijving) van de 19e eeuwse stadsuitbreiding.

Mogelijk betreft 19H een hernummering: wanneer hier in 2014 Dé Woonnotaris.nl gevestigd is, heeft zij een bord met 19C hangen. Bij het hekwerk staat tevens een bord Poelmann van den Broek Advocaten (zie foto Google Streetview hieronder). Op de foto’s van juli 2016 zijn deze bedrijven nog aanwezig, op die van juli 2017 niet meer.

In oktober 2024 is 19C onderdeel van het linker pand 19A t/m C.

De wijziging van het Bestemmingsplan rond 2013: “St. Canisiussingel 21 is (samen met nr. 19h) in 1902 gebouwd door het aannemersbedrijf Gebr. Haspels. Ook door de Gebr. Haspels gebouwd zijn de panden St. Canisiussingel 23, (25) 27, 32 (1910), 36 (1908) en Oranjesingel 39 (1911).”

Sint Canisiussingel 19H, in 2014 19C, juli 2014 (Google Streetview)

detail St. Canisiussingel 19H (oktober 2024)

Moenen, beeld van Piet Killaars, van Wouttrappen (oktober 2024)

#Nijmegen, Centrum, Kunstwerken

Het Beeld van Moenen in Nijmegen: Geschiedenis en Betekenis

10 november 202415 maart 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

1968 Gerard van Woutrappen

“Bij Mariken hoort haar belager, Moenen”. Het beeld van Moenen uit 1968 is een cadeau van het Nijmeegs Studenten Corps aan de stad Nijmegen ter gelegenheid van haar 40 jarig bestaan. Het is gemaakt door Piet Killaars.

In 1964 is de het drie dubbel feest in Nijmegen: Zowel de universiteit als het Nijmeegse Studentencorps Carolus Magnus bestaat 40 jaar; en daarnaast wordt het 35-jarige bestaand van sociëteit Roland gevierd.

Cadeau van Nijmeegs Studenten Corps

Het Nijmeegse Studentencorps gaf daarbij de Maastrichtse beeldhouwer Piet Killaars de opdracht om een monument voor de universiteitsstad te ontwerpen. Daarbij respecteerden ze volledig de vrijheid van de kunstenaar, die zelf het onderwerp mocht bepalen. Helaas weet ik niet hoe het Studentencorps bij deze Maastrichtse kunstenaar terecht is gekomen, zeker omdat hij de volledige vrijheid kreeg. “Zelden heeft de Maastrichtse beeldhouwer Piet Killaars zoveel plezier beleefd aan een opdracht”, schrijft De Tijd De Maasbode dan ook op 26 mei 1964.

“Bij Mariken hoort haar belager, Moenen”

Nadat hij een bezoek aan Nijmegen had gebracht, besloot hij de Mariken van Nieumeghen als uitgangspunt te nemen. Mede doordat het beeld in de buurt zou komen te staan van het beeld van Mariken, dat was vervaardigd door Vera van Hasselt. “Bij Mariken”, zo redeneerde beeldhouwer Killaars, “hoort haar belager, duivel Moenen””.

Mariken van Nieumeghen

De “Mariken van Nieumeghen” is een zogenaamd mirakelspel. Kort samengevat verleidt de duivel Mariken met hem mee te gaan naar Antwerpen. Daar aangekomen wonen ze samen en leiden ze een losbandig leven. Mariken komt echter tot inkeer. Moenen probeert haar te vermoorden, maar dit mislukt. Uiteindelijk worden de zonden van Mariken vergeven.

Aan het begin van het stuk woont Mariken bij haar oom, priester Gijsbrecht, in de buurt van Nijmegen. Zij wordt op een dag naar de markt in Nijmegen gestuurd, om bij haar tante te blijven overnachten. De tante stuurt haar echter weg.

Gekrenkt en wanhopig gaat Mariken op weg naar huis. Zij bidt om hulp en in haar wanhoop maakt het haar niet uit of God of de duivel haar al komen helpen. De duivel hoort dit en verschijnt als “Moenen metter eender ooghe, Die wel bekent es met veel goede ghesellen”. Oftewel Moenen met het ene oog; de duivel wordt vaak afgebeeld met een gebrek, zoals een etterende oogbal.

En wat is de betekenis van de naam Moenen? Moen(en) is een volkse naam voor de duivel, vernoemd naar een in de middeleeuwen gewone jongensnaam Moen. Deze naam is waarschijnlijk een afgeleide van de naam Simo(e)n.

In ieder geval: “is de mans- én duivelnaam Moen(en) voor het dubbelzinnige personage van een duivel die zich achter een menselijk masker verbergt, wel zeer geschikt.” (Mariken van Nieumeghen)

Uit het zicht van Mariken

Killaars maakte vele voorstudies van zowel Moenen met als zonder Mariken en besloot uiteindelijk alleen Moenen weer te geven: een zittende figuur van de duivel, zittend op een zuiltje van 2 meter hoog, “meer horizontaal dan verticaal uitgewerkt”. Het beeld wordt uitgevoerd in Muschel-kalksteen en zal komen te staan bij de dan nog nieuw te bouwen bij het zuidportaal van de Stevenskerk. In de buurt van Mariken, maar wel uit het zicht. En met de rug gekeerd naar de kerk.

Overhandiging Maquette en daadwerkelijke plaatsing

beeld Moenen Gerard van Woutrappen 202001 — Beeld Moenen Gerard van Woutrappen (januari 2020)

Tijdens de lustrumfeesten In juni 1964 wordt het beeld in maquettevorm overhandigd. Het is dan de bedoeling dat het eigenlijke beeld later dat jaar geplaatst zal worden. Uiteindelijk duurt het tot 1968 duurt voordat het beeld daadwerkelijk wordt geplaatst.

Bij de plaatsing schrijft De tijd: dagblad voor Nederland (10-7-1968): “Bij gelegenheid van het inmiddels overleden Nijmeegsch Studenten Corps hebben de studenten als “goede ghesellen” het beeld van Moenen geschonken aan de stad die hun gastvrijheid verschaft. Na vier jaar heeft Moenen eind vorige maand eindelijk zijn plaatsje bij de Sint Stevenskerk ingenomen. Daar zit hij met zijn lippen de uitnodiging “Comt drincken, ghesellen!”

Een foto van de maquette is te vinden op F45638 RAN. Killaars aan het werk is te zien op een foto uit 1966 F21319. En een foto van het beeld in 1968 staat weergegeven op F45625.

Het Nijmeegs Studenten Corps

Waarschijnlijk was de aanleiding van het uitstel de opheffing van het Nijmeegs Studenten Corps Carolus Magnus (niet te verwarren met de huidige studentenvereniging).

Het overkoepelend orgaan N.S.C.

Het Corps was in 1924 bij het ontstaan van de universiteit opgericht. Na de oorlog fungeerde het N.S.C. als een overkoepelend orgaan voor alle studentenorganisaties en studenten werden automatisch lid van dit Corps. Onder dit N.S.C. vielen ook twee studentenverenigingen: de S.S.N. Roland (die aanvankelijk los van het Corps was opgericht in 1928; de huidige N.S.V. Carolus Magnus ziet dit zelf als de geboorte van haar vereniging) voor de mannelijke studenten en de S.V.N de Meisjes voor de vrouwelijke (opgericht in 1929).

Opheffing N.S.C.

Eind jaren 50 was het aantal studenten en daarmee het aantal gebouwen en verenigingen dat onder het Corps viel sterk gestegen. Sommige studenten hadden geen affiniteit met het Corps en weigerden het verplichte tientje te betalen. De grootste sociëteit, Roland, manifesteerde zich als “de” vertegenwoordiging van mannelijke studenten. Begin jaren 60 werden 3 afzonderlijke disputen erkend; Roland exploiteerde hij eigen sociëteit, terwijl het N.S.C. zelf er geen meer exploiteerde. Het definitieve einde kwam bij de oprichting van de (linkse) landelijke Studentenvakbeweging, welke een Nijmeegs initiatief was, met Unie van Studenten Nijmegen als plaatselijke afdeling in 1963 als belangbehartiger van de Nijmeegse studenten. In het studiejaar 1965-1966 werd het Nijmeegs Studenten Corps omgevormd tot de Unie van Studenten Nijmegen, waardoor de N.S.C. ten einde was gekomen.

Piet Killlaars

Het beeld is gemaakt door beeldhouwer Piet Wilhelmus Killaars (Tegelen, 17 oktober 1922 – Maastricht, 8 februari 2015). In 1939 ging hij werken bij de nieuwe kunstnijverheidsafdeling van het keramische bedrijf Russell Tiglia in Tegelen. Daarnaast volgde hij teken- en beeldhouwlessen. In 1941 ging hij studeren aan de Middelbare Kunstnijverheidsschool (het latere Academie Beeldende Kunsten Maastricht) bij Charles Vos. Tot 1943, het jaar waarin hij onderdook. Na de oorlog maakte hij aanvankelijk studiereizen, onder andere naar het buitenland. Daarna vervolgt hij de beeldhouwopleiding aan de Jan van Eyck Academie bij Oscar Jespers, waar hij in 1953 afstudeerde.

Naast beeldhouwer was hij docent:

1967-1970: docent ruimtelijke vormgeving aan de Academie voor Beeldende en Bouwende Kunsten in Tilburg
1970-1986: docent beeldhouwen aan de Stadsacademie voor Toegepaste Kunsten in Maastricht.

Over het werk van Piet Killaars

Kunst op Straat: “Zijn beelden zijn te typeren als gestileerd abstract. Belangrijke thema’s in zijn werk zijn beweging, energie en groei.”

Wikipedia: “Het werk van Killaars wordt gekenmerkt door de zogenaamde figuratieve geometrie, die teruggrijpt op de onbetwijfelbare wetmatigheden in de natuur.” Wikipedia toont daarbij een aantal foto’s van zijn werk. Hoewel ik geen expert ben, lijkt zijn werk voor 1970 van dat van Moenen, abstraherend, maar het figuratieve nog steeds te herkennen is. In zijn latere werk lijkt het werk abstracter te worden, meer gericht op de genoemde beweging.

Walk of Wisdom

Tot slot is vermeldenswaard dat de Walk of Wisdom begint bij het beeld Mariken en eindigt bij dat van Moenen. Dit is een “moderne pelgrimsroute geïnspireerd door de natuur” van 136 kilometer rondom Nijmegen

Stikke Hezelstraat 18, Nijmegen, Nederland

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://nl.wikipedia.org/wiki/N.S.V._Carolus_Magnus

Kunst op Straat

De Volkskrant, 13-5-1964

https://nl.wikipedia.org/wiki/Mariken_van_Nieumeghen

https://www.literatuurgeschiedenis.org/teksten/mariken-van-nieumeghen

St. Stevenskerkhof: geschiedenis en bezienswaardigheden

Het St. Stevenskerkhof is een van de belangrijkste bezienswaardigheden van Nijmegen. Niet alleen vanwege de St Stevenskerk die er middenin…

2 juli 20246 juni 2025

Kerkboog: op Grote Markt: Historische Lakenhal en Thomas Singendonck’s Gevelontwerp

5 juli 202415 maart 2025

Balans, sculptuur Daalseweg van Jan Samsom

Balans, een sculptuur van Jan Samson op de rotonde van de Daalseweg. Met Mariken en Moenen stelt het de keuze van de mens tussen goed en kwaad voor.

3 november 202415 maart 2025

In de Gecroede Boterton, plaquette Nieuwstraat (september 2024)

#Nijmegen, Centrum, Kunstwerken

Gevelsteen In de Gecroede Botterton

31 oktober 202415 maart 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Raadhuisstraat 2 Centrum

Bij Raadhuisstraat 2 hangt een gevelsteen van “In de Gecroede Botterton”, oftewel In de Gekroonde Boterton. Oorspronkelijk behoorde deze plaquette bij een pand aan de Stikke Hezelstraat, welke in 1944 werd verwoest.

De gevelsteen “In de Gecroede Botterton” heeft daarbij op de “e” een liggend streepje, waarmee in het Latijn vaak een “n” of “m” wordt bedoeld. Tegenwoordig zou het dus waarschijnlijk “In de gekroonde boterton” zijn.

Dat komt overeen met de afbeelding van een ton en daarboven een kroon.

Weer daarboven staat het jaartal 1649. Wat de overige letters en cijfers betekenen lijkt niet duidelijk te zijn.

Hezelstraat

Oorspronkelijk behoorde de gevelsteen bij een pand aan de Stikke Hezelstraat, welke in februari 1944 werd verwoest door het bombardement.

Van Schevichaven: ““Protocollen van 26 Mei 1705 en 20 Nov. 1725 vermelden het huis van oudts genaemd de Boterton, staende aen de Hezelstraet, met nog een kamer van seker huys, staende op St. Stephens Kerckhof;” in 1768 “de Boterton aan het Groote Kerckhoff.” Het huisteeken schijnt dus oorspronkelijk in den gevel van het huis in de Hezelstraat gestaan te hebben. Gysbert van Urmondt, bekend uit “de Plooyerij”, was eigenaar van dit gebouw in 1705.”

Lederhandel Gebr. Daniëls

Lederhandel Fa. Gebr. Daniëls is de laatste gebruiker, voordat het pand in de Stikke Hezelstraat in 1944 wordt verwoest. Bij een uitbreiding in 1940 blijkt dat zij al vanaf 1875 in Nijmegen hun winkel hadden. (PGNC 2/12/1940) De eerste tot nut toe gevonden vermelding op Stikke Hezelstraat 40 is in het Adresboek 1910: dus in ieder geval hadden de Gebr. Daniëls vanaf dat jaar hun winkel op dat adres. Maar mogelijk eerder, doordat er in de loop der tijd hernummeringen hebben plaatsgevonden.