Groen in Nijmegen

Voormalige steenfabriek de Vlietberg (oktober 2024)

De Vlietberg is de naam van een voormalige steenfabriek, waarvan alleen de toren nog overeind staat. In 1873 werd het opgericht als Steenoven de Van Brienenswaard. Vanaf 1927 is het de Vlietberg, feitelijk vernoemd naar een steenfabriek in de buurt van Deventer.

Dit is tevens de naam van het buurtschap, bestaande uit een aantal woningen en woonboten, annex het omliggende natuurgebied geworden (wikipedia).

Steenoven de Van Brienenswaard

De laatste huizen van Nijmegen met op de achtergrond de steenfabriek de Vlietberg en de Waal, 1959 (Jeroen van Lith via D1072 RAN CC0)

Gerrit Hendrik van der Wedden richtte in 1873 de steenoven “De van Brienenswaard” op. Daarbij werd een hoogwatervrije terp aangelegd; de steenoven staat in het gebied dat daarvoor onderdeel uitmaakte van de bekade zomerpolder De Buiten Ooij. Van de Wedden was afkomstig uit Nijmegen en grootgrondbezitter, waarbij hij eigenaar was van boerderij de Grote Kat, welke in de buurt aan de kant van de dijk ligt. Hij liet naast de Grote Kat (oorspronkelijk) 10 arbeiderswoningen bouwen, waaraan dat gehucht haar naam te danken heeft: Tien Geboden.

Mogelijk was Stephanus Burgers daar vanaf het begin bij betrokken of mogelijk een paar jaar later: In PGNC 3/10/1875 wordt de fabriek nog de steenfabriek van “Van der Wedden” genoemd. Op 1 januari 1876 wordt de Firma Van der Wedden & Burgers, gevestigd te Ooy opgericht. Zij heeft als doel het maken en handeldrijven in waalstenen (De Gelderlander 11/1/1882)

Werken op een steenfabriek: steenovenvolk

Het werk op de steenfabriek was zwaar en laagbetaald. Het betrof lange tijd handwerk waarbij de mechanisatie vrij laat inzette en aanvankelijk slechts op een aantal onderdelen. Daarbij betrof het seizoenswerk, waarbij zowel mannen, vrouwen als kinderen op de “fabriek” werkten. Doordat het ongeschoold en laagbetaald werk was en bovendien afhankelijk waren van steun van een gemeente (het betrof seizoenswerk, waarbij fabrikanten zich weinig gelegen lieten aan het lot van de arbeiders buiten het seizoen), keek de burgerij laatdunkend op dit “steenovenvolk” neer.

In ieder geval in grote lijnen zal bovenstaande ook voor deze steenfabriek hebben gegolden. Een mooi (online) boek over steenfabrieken en het werken daarin is te vinden in de Geschiedenis van de techniek in Nederland.

1882: Fels en Burgers

December 1881 kwam Matheus Cornelis Fels in de plaats van Catharinus Alexander van der Wedden. Vanaf dat moment wordt de firma voortgezet als Fels & en Burgers (De Gelderlander 11/1/1882) De fabriek bestond op dat moment uit een vijftal veldovens. (Industriespoor).

Gevonden adressen in Adresboeken

Fels en Burgers	Steenfabriek	Van Brienenswaard 17	1913-1914, 1920
P.H. Burgers	Firma Fels en Burgers, Steenfabriek de “Van Brienenswaard”		1914-1915, 1915-1916 , 1916, 1918

1888: overstroming

De overstromingen van 1919 en 1926 zouden ervoor zorgen dat een deel van de jaarproductie verloren ging, waardoor de fabriek moest worden verkocht. Dat was niet de eerste overstroming. Zo worden in maart 1888 de sluizen van de van Brienenswaard opengezet, zodat deze waard blank komt te staan. “Men kan daar als het ware het water zien wassen. Alle steenfabrieken, zoowel boven als beneden Nijmegen, hebben het werk gestaakt. Een groot aantal arbeiders is daardoor zonder verdienste, waardoor de nooddruft onder die menschen groot is. Het kwelwater richt reeds enorme schade aan.” (PGNC 17/3/1888)

1922: Opvolging

De woning bij de Vlietberg (oktober 2024)

Mogelijk vindt in 1922 de opvolging plaats. In ieder geval wordt op 17-10-1922 de “Naamlooze Vennootschap Steenfabriek “de van Brienenswaard”, voorheen Fels en Burgers” opgericht, met koninklijke goedkeuring op 20-11-1922. Het doel is “Het vervaardigen van en het handeldrijven in steenen, het uitoefenen van het landbouwersbedrijf en alles wat in den meest uitgebreiden zin geacht kan worden met een en ander in verband te staan. Het maatschappelijk kapitaal is 400.000 gulden.”

De directeuren zijn dan:

J.A. Burgers
F. Fels

De commissarissen zijn:

A.B. Burgers
J.J. Fels
P.H. Burgers

Een afbeelding van een aandeel is te vinden op Hugovandermolen.

Hypotheek

Op 8-3-1923 sluiten de directeuren Johannes Antonius Burgers en Frederik Fels als gevolmachtigden van de “Naamlooze Vennootschap Steenfabriek “de van Brienenswaard”, voorheen Fels en Burgers” een hypotheek af 300.000 gulden bij de Weledelgeboren Heer Johann Heinrich Lüps, grondeigenaar wonend op Biljoen te Velp. Dit is tevens interessant, omdat het inzicht geeft van de bezittingen van Fels en Burgers op dat moment.

Het bedrag van de lening is in ieder geval niet opeisbaar vóór 1 juli 1925. Daarna kan een van beide partijen besluiten dat het bedrag dient te worden afgelost, waarvoor dan een termijn van 6 maanden na aanschrijving geldt.

Als onderpand brengen zij in:

De steenfabriek cum annexis te Ooij, met eenige huizen, schuren, ovens, erven, gebouwen, werkplaats, fabriek, stallen, weiland, kolk, moeras, opgaande boomen, dijk, weg, wilgenpas, rijswaard, richtbaan, kribben, dijkhelling, bouwland, water en vaargeul, kadastraal bekend gemeente Ooij, Sectie A nommers 101, 115, 117, 128, 130, 327, 328, 330, 331, 332, 333, 334, 336, 370, 371, 373, 374, 375, 376, 495, 497, 548, 549, 564, 565, 572, 585, 587, 588, 589, 678, 687 en Sectie D nommers 6, 103, 106, 183, 205, 251, 252, 253, 254, 255, 256, 257, 258, 259, 260, 261, 298, 299, 309, 327 en 328, en gemeente Nijmegen Sectie A nommer 63, ter gezamenlijke groote van negenentachtig hectaren, veertien, aren en twintig centiaren, met de aanwezige machines, persen, locomotief, rails, spoorbakken alzoodanige verdere roerende zaken, welke door de wet als onroerend door bestemming kunnen worden beschouwd;
Den eigendom van den ondergrond van het perceel, kadastraal bekend gemeente Ooij, Sectie D nommer 311, groot eene are zesendertig centiaren, waarop recht van opstal heeft de Naamlooze Vennootschap “Steenfabriekn voorheen Firma Robert Janssen” te Angerlo
Het recht van erfpacht tot en met een en dertig December negentienhonderd vier en twintig van de perceelen water, kadastraal bekend gemeente Ooij, Sectie A nommers 590 en 662, samen groot drie en zeventig aren, vijf en twintig centiaren; waarvan bij het kadaster als eigenaar bekend staat: de Staat: Gewone Domeinen “Financien”.

1924 Brand

In februari 1924 breekt er een grote brand in de schuur uit. De 11 paarden en 11 koeien kunnen worden gered. Het woonhuis en kantoor, waar de schuur aan vast zat, bleven behouden. Wel was hier veel waterschade (PGNC 12/2/1924).

1927 Te koop

Aankondiging veiling de Van Brienenswaard (PGNC 5/2/1927 geknipt)

Hierboven werd al beschreven dat in 1924 en 1926 een groot deel van de productie verloren was gegaan.

In februari 1927 staat de aankondiging dat steenfabriek te koop staat. Opvallend daarbij is dat naast notaris De Maret Tak uit Nijmegen, ook R. Reijers uit Velp betrokken is. De hypotheek was immers verstrekt door Lüps, wonend op Biljoen te Velp.

Abonneren

Voer je e-mailadres hieronder in om updates te ontvangen.

1927: Koop door N.V. Steenfabriek “de Vlietberg”

W. Thomassen te Hengelo koopt de fabriek voor f160.000, terwijl het huis en percelen naar andere kopers gaan (PGNC 3/3/1927). Waarschijnlijk verkoopt Thomassen de fabriek vrijwel onmiddellijk door aan N.V. Steenfabrieken “De Vlietberg”, gevestigd te Nijmegen (PGNC 19/3/1927). Vanaf dat moment krijgt de fabriek de naam de Vlietberg en deze is blijven hangen: ook tegenwoordig kennen we de steenfabriek en haar omgeving onder deze naam.

Hoe de Vlietberg aan zijn naam komt: een steenfabriek en boerderij in de buurt van Deventer

Advertentie koop van de Vlietberg (PGNC 19/3/1927)

1919 Oprichting N.V. de Vlietberg

Deze N.V. de Vlietberg was echter al eerder opgericht, in 1919.

De Vlietberg was namelijk een steenfabriek bij Wilp, in de buurt van Deventer. Haar naam had zij te danken aan een boerderij aldaar, erve de Vlietberg (Facebook, met een foto van deze fabriek). De Nijmeegse aannemers Mathijs Konings en Jan Willem Hendrik Thunnissen kopen deze fabriek op 11-4-1919 van Joan Walrave van Houten, “steenfabrikant”, wonende te (Wilp doorgehaald) Deventer (Archiefnr 560, Inventarisnr 54, Aktenr 2279)

Op 3-12-1919 wordt in Nijmegen de “N.V. Steenfabrieken “De Vlietberg” opgericht. De aandeelhouders zijn:

Mathijs Konings, aannemer
Jan Willem Hendrik Thunnissen, aannemer
Rutgerus Theodorus Lem, fabrikant

Allen wonen te Nijmegen en elk verkrijgt 1/3 van de aandelen. Het aandelenkapitaal bedraagt 150.000 gulden. Om deze vol te storten, brengen Konings en Thunnissen hun fabriek de Vlietberg in de gemeente Wilp in. Lem zal binnen 10 jaar zijn aandelen moeten volstorten. (Archiefnr 560, Inventarisnr 70, aktenr 2942). Op 2-11-1920 koopt deze N.V. tevens de steenfabriek ‘Venlona’ bij Venlo (Archiefnr 560, Inventarisnr 95, aktenr 3882).

Haar kantoor is gevestigd op St. Annastraat 260 en haar directeur is R.Th. Lem. De eerstgevonden vermelding van R.Th. Lem op St. Annastraat 260 is al in 1910, wanneer hij “boekhouder” is. Zo komt hij tot en met 1916 voor, behalve in 1913-1914 wanneer hij “koopman” is. Van 1922 tot en met 1934 staat er “steenfabrikant” als beroep.

Rond 1926: Haventje

Restant bij de Vlietberg; het is mij onbekend of het onderdeel van een van de gebouwen van de steenfabriek was of niet (oktober 2024)

Rond 1926 is ook een haventje aangelegd, dat later is uitgebreid. Na de sluiting zijn er woonboten in de haven gekomen en zijn er een aantal huizen bijgebouwd (Gelderse Poort).

1927: Ringoven

Detail Schoorsteen de Vlietberg (oktober 2024)

“In 1927 werd op het terrein een nieuwe ringoven gebouwd, die tot 1974 of 1975 in gebruik is geweest. In dat laatste jaar is de fabriek gesloten en grotendeels afgebroken.” (Industriespoor). Het is mij daarbij niet bekend waarop het woord “nieuwe” slaat: of de oven uit 1927 een vervanging is van de veldovens of dat in de tussentijd de veldovens reeds waren vervangen door een ringoven.

Jaren 30

Katrol aan de woning Vlietberg (oktober 2024)

Waarschijnlijk was de grootste concurrent de Belgische import. Bij een excursie van afdeling Nijmegen Nederlandse Bond Technici: “”Steunt de vaderlandsche industrie” en “gebruik Nederlandsch fabricaat” zijn in onzen dagen veelvuldig voorkomende termen. En dan stelt men zich onwillekeurig de vraag: Kan onze industrie tegen buitenlandsche concurreeren? Zijn haar producten van even goede kwaliteit?? Voor zoover het de steenindustrie betreft hebben wij Zaterdag j.l. weer de overtuiging gekregen, dat zij niet slechts met succes tegen buitenlandsche kan concurreeren, maar deze verre overtreft. Wat zijn b.v. de steenen van maatschappij “de Vlietberg” van superieure kwaliteit in vergelijking met de Belgische steenproducten. En een productie van 12 tot 13 miliioen steenen per jaar bewijst voldoende, dat zij gewild zijn.” (De Gelderlander 30/7/1931)

Begin 1934 is er een (dreigend) arbeidsconflict in Gelderland en Overijssel. De directie van de Vlietberg (en die van de Staatjeswaard bij Beuningen) had een loonsverlaging van 10 procent doorgevoerd. Waarschijnlijk wilden andere fabrikanten volgen. De bemiddelaar Jitta stelt een verlaging van 5 procent voor. (PGNC 2/6/1934)

In de jaren 30 werkten er 120 werknemers, waarbij het (nog steeds) vooral seizoenswerk betrof.

Vervolg

konikspaarden Vlietberg Ooijpolder mei 2021 — Konikspaarden Vlietberg (mei 2021)

De steenfabriek werd in 1975 buiten gebruik gesteld (bijschrift bij F90713 RAN uit 1982). Een foto van de steenfabriek uit 1970 is te zien op F73900 RAN.

Bij het schrijven van boek Monument & Landschap noemt Wingens dat “tegenwoordig” (waarschijnlijk begin jaren 90) steenhandel Van Wijk-Deko hier gevestigd is. Naast de schoorsteen is alleen de directeurswoning en het koetshuis overgebleven (beiden rond 1900 gebouwd).

Momenteel (oktober 2024) lijkt -in ieder geval vanaf de weg- alleen de directeurswoning nog te bestaan. Helaas is het haventje niet te bezoeken.

In 2006 werden de bedrijven en het terrein aangekocht en gesaneerd om ingericht te worden als natuurgebied. Door haar hoogte wordt het terrein als vluchtheuvel gebruikt, vooral voor de grote grazers, bij het periodieke hoogwater.

Wandelen op de Vlietberg

De Vlietberg wordt vooral gebruikt als een mooie wandelroute. Of bij een rondje door de Stadswaard en dan via de dijk weer terug, daarbij een langer rondje langs de Oude Waal verkrijgend. Of als verbinding tussen de Stadswaard en dan een vervolg op de dijk richting Oortjeshekken of het binnendijkse natuurgebied. En niet te vergeten ’t Roosje van Ooy, een terras met prachtig uitzicht.

Het uitzicht bij 't Roosje van Ooy (oktober 2024) — Het uitzicht bij ’t Roosje van Ooy (oktober 2024)

(Overige) Bronnen en verder lezen

In december staat het gebouw op de Vlietberg te koop (december 2025)

Monument & Landschap in de gemeente Ubbergen, Marc Wingens

Hans Burgers op Noviomagus.

Geldersepoort

De Geschiedenis van Tiengeboden Ooijpolder: Van Arbeidershuisjes tot Monument

Het gehucht de Tien Geboden ligt in de Ooijpolder, vlak bij de Oude Waal. Het bestaat naast 3 boerderijen uit…

28 oktober 202415 maart 2025

De Geschiedenis en Natuur van de Stadswaard en Ooijpolder

Pal naast de Nijmeegse binnenstad ligt het prachtige natuurgebied van de Stadswaard en de Ooijpolder. Voor de aanleg van de…

28 augustus 202530 december 2025

Bisonbaai: geschiedenis, waterrecreatie en natuurpracht

Een van de bekendste badplaatsen in de omgeving van Nijmegen is de Bisonbaai of Bizonbaai. Het is een voormalig zandwingat…

1 juli 202415 maart 2025

#Nijmegen, Groen in Nijmegen

Stuwwal Beek Berg en Dal

16 oktober 20244 juni 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

De Stuwwal bij Beek en Berg en Dal is een van de redenen dat het Rijk van Nijmegen zich ook wel “het binnenste buitenland” noemt. Er zijn weinig gebieden in Nederland die zo heuvelachtig zijn als de stuwwal. Het is een prachtig bosgebied, met daarnaast mooie open stukken als de Elyzeese velden en het Dal van Palland. Bovendien zijn er prachtige gebouwen te zien.

Deze pagina verzamelt artikelen over de stuwwal bij Beek en Berg en Dal. Deze pagina en de artikelen zullen van tijd tot tijd worden aangevuld.

De Kabouterboom: Oudste Kastanjeboom van Nederland

De kabouterboom staat in het Kastanjedal van de stuwwal bij Beek. Met een leeftijd van 450 jaar is hij waarschijnlijk de oudste kastanjeboom van Nederland. Tot voor kort was hij ook nog eens officieel de dikste boom van Nederland, met een stamomtrek van negen meter.

Lees Meer

15 oktober 202415 oktober 2024

N70 wandelroute

Op deze pagina mag de N70 wandelroute natuurlijke niet ontbreken, een zeer populaire wandelroute. De eerste route is uitgezet in Natuurbeschermingsjaar 1970, vandaar de naam. Deze route is 16 kilometer lang en 6 kilometer lang, heeft 500 traptreden en 375 hoogtemeters.

Er zijn verschillende beginpunten en de route is te herkennen aan de groene paaltjes. Een routebeschrijving vindt u hier: Staatsbosbeheer

Overige bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Natuurwandelroute_N70

Hengstdal

Elyzeese velden

Elyzeesche dal, 1900-1905 (Drukkerij P.A. Geurts via F69563 RAN)

In de Heerlijkheid Beek liggen de Elyzeese velden: een prachtig gebied van weilanden. De naam “velden” is ontstaan na de oorlog; in de 19^e eeuw werd er al wel gesproken over het “Elyzeesche dal”. Wikipedia: “Mogelijk houdt de naam verband met de aanwezigheid van buitenplaatsen, in welk verband ook de klassieke aanduiding Arcadië wel gebruikt werd.”

Tegenwoordig zijn hier weilanden, vroeger lijkt het hier vooral akkerbouw te betreffen, zie ook de foto hiernaast en een foto uit 1920 F69599 RAN.

Elysese velden: verblijfplaats van de gelukzaligen

Hoewel de Elysese velden in de loop der tijd verschillende betekenissen zou krijgen, is de naam afkomstig uit het Oud-grieks. Elysion was een verblijfplaats van de gelukzaligen, een soort hemel. Er was geen eenduidigheid waar deze plaats zich zou bevinden. Wel is duidelijk dat de Elysese velden vernoemd zijn naar de stad Elis, waar de Elyseïsche spelen plaats vonden. De Romeinen namen Elysion in hun mythologie over en noemden het Elysum.

Duel

Niet iedereen beleefde op de Elyzeese velden zijn gelukzalig moment: in 1834 of 1835 zou hier een duel hebben plaats gevonden tussen twee van officieren van het Nijmeegse garnizoen met een “rencontre op het pistool”. Een van hun beide heeft het niet overleefd. (PGNC 27/5/1941)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Elysese_velden

Boerderij Natte Beek

Natte Beek 8 en 10, Gemeentelijk Monument

Natte Beek, Stuwwal Beek Berg en Dal (oktober 2024)

De Natte Beek is een (voormalige) boerderij die rond 1850 is gebouwd. Daarmee is het een “herinnering aan de kleine boerenbedrijven die vóór circa 1950 op de stuwwal gevestigd waren” (https://assets.plaece.nl/odp-kan/other/ommetje-heerlijkheid-beek-lr_353200070.pdf?, mooie wandelroute).

De boerderij is gebouwd volgens het “hallenhuis” type. Het achtergedeelte, het oorspronkelijke bedrijfsgedeelte, is verbouwd als woonhuis (nummer 10). Natte Beek 8 en 10 vormen een Gemeentelijk monument van Gemeente Berg en Dal.

Koeien stuwwal Beek Berg en Dal (foto april 2023)

Chalet Stollenburg

1874/ca. 1883 Oude Holleweg 14 Berg en Dal, Rijksmonument/Gemeentelijk Monument

Chalet Stollenburg is in 1882 gebouwd voor 2 tentoonstellingen als wijnschenkerij. Het pand gebouwd in chaletstijl, de architect van de onderbouw was D. Geijsbeek Molenaar.

Weinstube

Oorspronkelijk is het pand in 1882 gebouwd als “Pfälzer Weinstube” op het terrein van de eerste Bayerische Landesausstellung. Dit fungeerde als horeca voor de bezoekers van deze tentoonstelling. De architect was C. Schick. Het bestond onder andere uit een zaal met buffet en een Herrenstüblein (café) met veranda. In 1883 werd het gebouw op de Internationale Kolonial en Uitvoerhandel Tentoonstelling in Amsterdam geplaatst, om ook hier als “Weinschenke” te dienen. Na afloop van de tentoonstelling werden de paviljoens bij opbod verkocht.

Koop door architect Geijsbeek Molenaar

De Arnhemse architect Dirk Geijsbeek Molenaar kocht het wijnhuis en bouwde het huis in 1884 opnieuw in Berg en Dal, op de kruising van de Stollenbergweg en Oude Holleweg. Met een stenen onderbouw, waar oorspronkelijk houten panelen in vakwerkbouw waren geplaatst. Vanaf dat moment wordt het “Chalet Stollenburg” genoemd.

Het PGNC 27/3/1884 kondigt de komst van de villa aan:

“Nijmegen, 26 Maart.

Onder de bijgebouwen der Internationale Tentoonstelling te Amsterdam werd veler aandacht getrokken door een keurig paviljoen, door de heeren Adler en Todt al “Weinschenke” ingericht. Het verdiende die opmerkzaamheid ten volle. Afkomstig van een vroegere “Gewerbe-Ausstellung” te Neurenberg was het daar vervaardigd door de bekwaamste werklieden, die elk in hun vak een proefstuk hunner kunde hadden geleverd. Zoowel wat de uiterlijke vormen als wat de inwendige betimmering betreft, mocht het dan ook op even groote sierlijkheid als soliditeit bogen. Welnu, dit schoone gebouw zal voortaan onze omstreken sieren. Op den rand van den Hunerberg boven het oostelijk uiteinde van het Elyseesche dal, nabij de villa “de Wolfsheuvel”, zal het door den heer Geijsbeek Molenaar als villa worden overgeplaatst. We twijfelen er niet aan of het zal niet alleen het landschap daar tot sieraad strekken, maar weldra blijken een begeerlijk plekje te zijn voor dezulken, die zich in onze heerlijke omstreken willen vestigen.”

Predikant Drost

Na enkele jaren kocht predikant Johannes Drost uit Leiden het gebouw om als zomerverblijf te gebruiken. Zijn dochter W.L. Drost had het daarna jarenlang in gebruik als “Christelijk Rusthuis”.

Woonhuis

Rond 1952 ging B. Hagreis hier wonen. Hij was directeur van de Therminion-Radiolampenfabriek in Lent. Daarna had het huis een aantal andere bewoners.

In 2005 kocht bouwkundig ingenieur T. Klerks de woning. Hij voerde een grote renovatie uit. Zo kwamen er trappen bij de nieuwe voordeur en naar de veranda. Het grote raam werd gerenoveerd.

Chalet Stollenberg, 2010 (Henk van Gaal via DF527 RAN CC0)

2012 Brand

Na kortsluiting in de bedrading aan het houten plafond, brak in 2012 brand uit. Hierdoor raakte pand zwaar beschadigd door het vuur, maar ook door rook en water. Hierdoor was het geruime tijd onduidelijk wat er met het pand ging gebeuren. Vervolgens vond er een grote restauratie plaats.

Monument

Gemeente Berg en Dal: “Kenmerken: op lage grijs gepleisterde onderbouw staand kruisvormig pand van één bouwlaag onder een samengesteld overstekend dak met leien. De muren zijn in vakwerk opgetrokken, met wit gepleisterde velden. De symmetrische voorgevel bestaat uit een middendeel met hoog opgaand steil geknikt schilddak met een dakkapel onder een schilddak. Het wordt geflankeerd door lagere zijvleugels onder lage schilddaken, waarvóór zich tot serres verbouwde veranda’s onder een lessenaarsdak bevinden. In het bewaard gebleven oorspronkelijke interieur valt een gebrandschilderd glas-in-loodraam in de woonkamer op.”

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Chalet_Stollenburg

Zie ook:

https://nijmegen-oost.nl/uitgelicht/chalet-stollenburg-van-weinschenke-tot-woonhuis

https://henkbaron.nl/2012/11/01/uitslaande-brand-zwitsers-chalet-in-berg-en-dal/ met onder andere een beschrijving en foto van de brand in 2012.

https://www.gelderlander.nl/nijmegen/rijksmonument-chalet-stollenburg-zwaar-beschadigd-door-brand~a824b217/

Rijksmonument Chalet Stollenburg zwaar beschadigd door brand

Abonneren

Voer je e-mailadres hieronder in om updates te ontvangen.

Huisje van Salm

Wachthuisje voor de tram

Het Huisje werd in 1892 als bouwpakket in Zwitserland gemaakt in opdracht van de bewoners van landgoed Stollenberg in Berg en Dal. Daar fungeerde het oorspronkelijk als privé tramwachthuisje. Het stond op de kruising van de Prins Hendriklaan en de Berg en Dalseweg.

Villa Stollenberg (ontworpen door dezelfde architect) brandde in 1927 of 1929 (de meeste bronnen noemen 1929, RAN heeft het in het bijschrift F89475 heel specifiek ver 30 mei 1927) af. Daarop werd het huisje geschonken aan Bad-Beek in het Elzendal. Daar werd het gebruikt als kiosk tot de sluiting van het bad in 1953.

Het 'Salmhuisje' of 'Huisje van Salm', in 1892 ontworpen door architect Abraham Salm (1857-1915) als privé-tramwachthuisje bij de eveneens door hem gebouwde villa 'Stollenberg' op het gelijknamige landgoed voor de Amsterdamse distillateur J.J. Schmitz. , 1898-1902 (Uitg. J.H. Schaefer via F68814 RAN) — Het ‘Salmhuisje’ of ‘Huisje van Salm’, in 1892 ontworpen door architect Abraham Salm (1857-1915) als privé-tramwachthuisje bij de eveneens door hem gebouwde villa ‘Stollenberg’ op het gelijknamige landgoed voor de Amsterdamse distillateur J.J. Schmitz. , 1898-1902 (Uitg. J.H. Schaefer via F68814 RAN)

Omgeving van de Stollenberg met op de achtergrond, deels zichtbaar, villa ‘Stollenberg’, gebouwd in 1892 naar ontwerp van architect Abraham Salm (1857-1915), op 30 mei 1927 door brand verwoest, 1898-1902 (Drukkerij P.A. Geurts via F89475 RAN)

Restauratie

Heemschut-Gelderland en de Stichting Monument en Landschap adopteerden het huisje in 1987. Vanaf 1987 is het een gemeentelijk monument. Daarop liet ze De Stichting Salmhuisje Beek-Ubbergen opgericht om het in 1991 te laten restaureren. Daarbij werd het, qua locatie enigszins verscholen, geplaatst op het terrein van het restaurant De Forellenhof aan de Elzenweg. In de periode dat de Forellenhof was gekraakt, werd ook het huisje door krakers gebruikt.

Huidige locatie

In augustus 2007 kreeg het huisje haar huidige bestemming, omdat in het Elzendal mogelijk nieuwbouw zou komen.

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://mijngelderland.nl/inhoud/verhalen/het-huisje-van-salm

lees ook: https://henkbaron.nl/2007/08/11/salmhuisje-verplaatst/

Koetshuis Villa Stollenberg, tegenwoordig de Moerbei

Dit voormalig koetshuis of stalgebouw van de villa Stollenberg is tegenwoordig een woonhuis. Het koetshuis stond jarenlang bekend als kwekerij 'De Moerbei' van de familie Van de Haar. Gebouwd ca. 1892 naar een ontwerp van architect Abraham Salm, Stollenbergweg 22-24 Berg en Dal, 8/11/1994 (Ger Loeffen via F38037 RAN CCBYSA) — Dit voormalig koetshuis of stalgebouw van de villa Stollenberg is tegenwoordig een woonhuis. Het koetshuis stond jarenlang bekend als kwekerij ‘De Moerbei’ van de familie Van de Haar. Gebouwd ca. 1892 naar een ontwerp van architect Abraham Salm, Stollenbergweg 22-24 Berg en Dal, 8/11/1994 (Ger Loeffen via F38037 RAN CCBYSA)

Het koetshuis van Villa Stollenberg bestaat nog wel. Het is een gemeentelijk monument van Berg en Dal: “Kenmerken: wit gepleisterd pand van één bouwlaag hoog onder een ver overstekend schilddak met bruinrode asfaltleien. Het middenrisaliet van de symmetrische voorgevel heeft twee bouwlagen onder een overstekend schilddak. Boven de voormalige poortdoorgang bevindt zich een balkon. …Vroegere functies: koetshuis en koetsierswoning, tuinderij”.

Spoelput

ongeveer 1910, 2001-2002 (herbouw overkapping), Nieuwe Holleweg, bij nummer 53, Beek Gemeentelijk monument

Vanwege het heldere bronwater van Beek waren er tal van wasserijen en blekerijen. De voornaamste beek die daarvoor gebruikt werd was de Elsbeek.

In 2001-2002 is de houten overkapping herbouwd van een spoelput uit ongeveer 1910. Het bassin is ongeveer 8 bij 1,5 meter en aan de rand bevinden zich 4 hardstenen knielvakken. Het is een Gemeentelijk Monument.

Het verhaal op het bordje: “De spoelput in de Elzen is rond 1910 gebouwd door Maatschappij Mooi-Nederland, een organisatie die de terreinen op en rond de Sterrenberg behoorde. De put is tot 1940 intensief in bedrijf geweest en daarna in verval geraakt. In 2001 is de put gerestaureerd door Stichting Platform Toerisme Ubbergen in het kader van het project Water Werkt.

In de beginjaren werd de put gebruikt door vier gezinnen: wasserij Jan Arts, nu staat er een bungalow (no. 55), wasserij Bart van Baal, links achter de bungalow (no. 63), wasserij Toon Arts, recht van de bungalow (no. 57) en wasserij Theo (Ties) Leenders, nu Holleweg 65. Omdat ook veel mensen uit de omgeving hier hun was kwamen spoelen, moest men op maandagmorgen vaak in de rij staan.

Het schoonmaken van de put was een minder prettige bezigheid. Op zaterdag ging de stop er uit en moesten de wanden en de bodem worden schoongemaakt. Een kunststuk in dit koude water. ’s Zondags liep de put met water uit de Elsbeek vol, weer klaar voor een week spoelen. Wasserij Klaas Peters, gelegen aan de Holleweg 58, had een eigen spoelput in het talud van de Holleweg. Het bedrijf werd overgenomen door zijn zoon Nico die, als enige in dit gebied, de wasserij in bedrijf hield tot 1979.”

Aan de Nieuwe Holleweg zijn bovendien nog een aantal andere oorspronkelijk wasserijboerderijen te vinden:

Nieuwe Holleweg 57 en 57A uit 1910-1912
Nieuwe Holleweg 59: ongeveer 1885
Nieuwe Holleweg 65: laatste kwart 19de eeuw
Nieuwe Holleweg 67-69 villa en woning Putberg: laatste kwart 19de eeuw

Daarnaast zijn op de Nieuwe Holleweg richting de vijver herinnering aan het water/de wasserij in Beek aangebracht.

Beeld Beekse wasvrouw

Wasvrouwtje Beek (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed via Wiki Commons CC BY-SA 4.0)

Aan de Rijksstraatweg herinnert een beeld van het Wasvrouwtje aan de wasserijen van Beek. Het was in 1984 een geschenk van de de VVV Beek-Ubbergen aan Beek ter gelegenheid van haar 70-jarig bestaan in 1982. Het staat pal tegenover het vroegere gemeentehuis. Het beeld is gemaakt door Jan Schoenmakers.

Zie verder: https://monumentenlandschap.nl/ode-van-jan-schoenmakers-aan-de-beekse-wasvrouwen/

(Overige) Bron: https://www.dbnl.org/tekst/schu211rijk01_01/schu211rijk01_01_0008.php

Wasserij

De wasplaats aan achterzijde van watermolen bij het Spijker. De vijver is ontstaan door opstuwing van Elsbeek, Beek, 1890-1900 (F66606 RAN)

Villa Elsbeek

Pension Elsbeek, Holleweg Beek, 1928-1930 (F69041 RAN)

Geallieerde M10 Tank destroyer in de tuin van huis 'Elsbeek', de woning van notaris Scholtens. Op de achtergrond de Oude Holleweg, Nieuwe Holleweg Beek, 1944-1945 (F25322 RAN) — Geallieerde M10 Tank destroyer in de tuin van huis ‘Elsbeek’, de woning van notaris Scholtens. Op de achtergrond de Oude Holleweg, Nieuwe Holleweg Beek, 1944-1945 (F25322 RAN)

Uitgebrande ruïne van huis 'Elsbeek', woning van notaris Scholtens, Nieuwe Holleweg Beek, 1944-1945 (F25344 RAN) — Uitgebrande ruïne van huis ‘Elsbeek’, woning van notaris Scholtens, Nieuwe Holleweg Beek, 1944-1945 (F25344 RAN)

Sterrenberg, vroegere uitzichttoren

De uitzichttoren op de Sterrenberg, Westerbergweg 4 Beek, 1940 (J. Sleding via F69014 RAN)

De zeventien meter hoge uitzichttoren, gebouwd als attractie in 1938 op de Sterrenberg in opdracht van maatschappij ‘Mooi Nederland’ door werktuigbouwkundige G. Companjen uit Beek. De toren werd in 2007 afgebroken voor de bouw van de zogeheten ‘Toscaanse’ villa van vastgoedmagnaat Raf Terwindt (Bijschrift bij foto F89306 RAN)

Persoonlijk kan ik mij nog herinneren dat de toren vóór de sloop al jaren was gesloten. Wel was de horecagelegenheid bij deze toren daarna nog open.

Bij de Sterrenberg heeft ook een midget golfbaan gelegen, een foto van de aanleg in is te zien op F69491 RAN.

Dal van Palland: oude vormen van perceelafscheidingen

Vlechtheggen in het Dal van Palland (oktober 2024)

Naast haar Informatiecentrum heeft Vereniging Nederlands Cultuurlandschap in de jaren 0 het Dal van Palland hersteld naar vroeger tijden met onder andere heggen en vlechtheggen.

Daarbij zijn allerlei vormen van perceelafbakeningen die vroeger werden gebruikt gemaakt, in een tijd dat er nog geen prikkeldraad bestond. Om het wild buiten te houden, zodat ze niet op de akkers kwamen. Of juist om het vee binnen te houden. Vooral na de Tweede Wereldoorlog nam prikkeldraad deze rol over, waardoor veel oude perceelafbakeningen verdwenen.

Velden stuwwal Beek Berg en Dal (foto april 2023)

Daarvoor was ze al eeuwenlang in gebruik: in ieder geval zijn deze afscheidingen al bekend in de middeleeuwen, maar dateren mogelijk van nog eerdere datum.

Dat levert bovendien een mooi landschap op en is het goed voor de biodiversiteit: bepaalde plantensoorten kunnen hier groeien. Dieren zoals vogels en kleine zoogdieren kunnen hier schuilen of juist hun voedsel vinden, of bijvoorbeeld kunnen ze hier hun nest bouwen.

Hiervoor heeft ze een mooie routebeschrijving met uitleg gemaakt: https://www.landschapmuseum.nl/wp-content/uploads/2017/03/Wandelroute-Palland.pdf

Vlechtwerk Stuwwal Beek Berg en Dal (foto april 2023)

Het duurt vier tot vijf jaar voordat een vlechtheg zich gevormd heeft. Jonge takken worden gebogen of geknikt en vervlochten in de takken van naastgelegen struiken. Bij het buigen ontstaan geen wonden; bij het knikken ontstaat een wond die echter volledig geneest.

(Overige) Bronnen en verder lezen

Heggenvlechten in Berg en Dal

Landschapsherstelproject Palland

Vlechtheg en hakhoutwal

https://nl.wikipedia.org/wiki/Vlechtheg

https://mijngelderland.nl/inhoud/verhalen/vlechtheggen-in-gelderland

Vriendschapswegwijzer: Grenspaal “Laat Vriendschap helen”

Keteldal Beek Berg en Dal

Grenspaal Laat Vriendschap helen wat Grenzen delen (oktober 2024)

Grenspaal Nederland Duitsland (oktober 2024)

In de buurt waar voor de grenscorrectie de grens tussen Nederland en Duitsland liep staat een grenspaal met de tekst “Laat vriendschap helen, wat grenzen delen” en de namen van beide landen.

De grenspaal blijkt daarbij niets met de Tweede (of Eerste) Oorlog te maken te hebben: de oorspronkelijke paal staat er al vanaf 1909 (wikipedia). In ieder geval is de paal in 1989, 2002 en 2016 vernieuwd. Daarbij was de wijzer oorspronkelijk een paal, die de grens tussen Nederland en Pruisen markeerde (kwartiervannijmegen).

Omgeving van het Keteldal met de grenspaal nabij het Bergspoor Nijmegen-Berg en Dal en de van Randwijckweg. Op de achtergrond, rechts, Hotel 'Groot Berg en Dal', 1926-1929 (F89094 RAN) — Omgeving van het Keteldal met de grenspaal nabij het Bergspoor Nijmegen-Berg en Dal en de van Randwijckweg. Op de achtergrond, rechts, Hotel ‘Groot Berg en Dal’, 1926-1929 (F89094 RAN)

Huis Wylerberg

Marie Schuster-Hiby liet tussen 1921 en 1924 Huis Wylerberg bouwen. Zij had in 1906 de Duivelsberg geërfd van haar moeder. De architect was Otto Bartning en is gebouwd in expressionistische stijl. “De villa behoort tot de belangrijkste werken van de architectuur van Duitsland in de eerste helft van de 20ste eeuw” (Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Huis_Wylerberg, met tevens een verdere beschrijving)

Zie ook het artikel in het AD: https://www.ad.nl/nijmegen/monumentale-villa-wylerberg-in-beek-is-voortaan-een-openbaar-museum~a68c3994/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

Motte Mergelpe

De top van de Duivelsberg is Rijks archeologisch monument met de restanten van twee mottes: een kunstmatig opgeworpen heuvels, waaruit de “muren” uit houten palen bestonden. De hoogste motte is 4 meter hoog en heeft een diameter van ongeveer 20 meter en ligt 78 meter boven NAP. Naast het hoogste uitzichtspunt is ook de lage burcht weer zichtbaar gemaakt (eigen herinnering). Deze is ook 4 meter hoog en heeft aan de westzijde een droge gracht. Het oorspronkelijke bouwjaar van de motte is rond het jaar 1.000

Uitzicht op lage motte Duivelsberg vanuit de hogere motte (november 2021)

Bron: Gemeente Berg en Dal

Zie ook: https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Mergelp

Foto’s

Bospaadje Stuwwal Beek Berg en Dal (oktober 2024)

Houtsnijwerk Pauw in Beek (oktober 2024)

Paddenstoel Stuwwel Beek Berg en Dal (oktober 2024)

#Nijmegen, Beek, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen, Ubbergen

De Kabouterboom: Oudste Kastanjeboom van Nederland

15 oktober 202415 oktober 2024 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Kastanjedal Stuwwal, Beek/Ubbergen

De kabouterboom staat in het Kastanjedal van de stuwwal bij Beek. Met een leeftijd van 450 jaar is hij waarschijnlijk de oudste kastanjeboom van Nederland. Tot voor kort was hij ook nog eens officieel de dikste boom van Nederland, met een stamomtrek van negen meter.

Romeinen

Oorspronkelijk komt de tamme kastanje voor in het Middellands Zeegebied. De Kelten waren waarschijnlijk de eersten die de bomen naar Noord-Europa hebben gebracht, de oudst gevonden resten zijn van 200 voor Christus (wikipedia). De Romeinen gingen kastanjes planten, als voedsel voor hun legioenen. Zo is de tamme kastanje waarschijnlijk ook op de stuwwal terecht gekomen, waar hij het goed doet in de löss achtige bodem. Het groot aantal kastanjes is dan ook van de kenmerken van de begroeiing van de stuwwal en het zoek naar kastanjes is een geliefde activiteit.

Oudste en (bijna) dikste

De Kabouterboom stond jarenlang ook bekend als de dikste boom van Nederland, met een stamomtrek van 8 meter en 33 centimeter. Dat was ook jarenlang waarschijnlijk geval, maar op een gegeven moment is hij ingehaald door een sequioia uit Brummen, welke nog elk jaar groeit. Deze had in 2020 een omvang van 8 meter en 60 centimeter. De vorige eigenaresse van het terrein in Brummen had geen behoefte aan bezoekers, en had gevraagd om haar boom alleen te vermelden op de “gesloten” lijst van het bomenregister, zodat deze boom wel bekend was bij beroepsmensen, maar publiekelijk.

Brand

In 2005 staken jongeren de boom (weer) in brand door binnenin een vuurtje te stoken. De boom werkte als een schoorsteen, maar de brandweer wist het vuur te blussen. Het was wel onzeker of de boom het zou redden. De Kabouterboom heeft zich echter wonderbaarlijk hersteld, wel herinnert de zwart geblakerde holte aan de brand. Op Bomengids.nl zijn foto’s te vinden van voor de brand.

Erosie

Daarna dreigde een nieuw gevaar: door erosie dreigden de wortels onvoldoende grip te behouden. Daarom is in 2019 een grote keerwand gebouwd.

Kabouters

Kabouter op de Kabouterroute (oktober 2024)

De boom dankt haar naam doordat ouders aan hun kinderen vertellen dat er kabouters in de boom leven: de holte is daar immers groot genoeg voor. De boom is onderdeel van de Kabouterroute, waar kinderen beelden van kabouters in het bos kunnen zoeken.

(Overige) Bronnen en verder lezen

Kabouterboom Beek

https://www.gelderlander.nl/berg-en-dal/de-beekse-kabouterboom-een-450-jaar-oude-markante-reus~abb028df/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

https://www.gelderlander.nl/berg-en-dal/kabouterboom-in-beek-is-niet-meer-de-dikste-boom-van-nederland~ab9ab995/

#Nijmegen, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen, Kunstwerken

Buurt Natuurtuin

7 oktober 202415 maart 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Trompstraat Bottendaal

De Buurt Natuurtuin is een klein parkje tussen de Dr. Jan Berendsstraat en het spoor in. Hier stond aanvankelijk Cartonnagefabriek van J.P.A. Kilsdonk.

Oorspronkelijk waren hier woningen gepland. Omdat de buurt echter behoefte aan grond, werd er een plantsoen gepland. Bewoners namen daarop het initiatief om in plaats van dit plantsoen een natuurtuin aan te leggen. Het ontwerp, aanleg en beheer is uitgevoerd door vrijwilligers

Het park bestaat uit een grasveld, waar bijvoorbeeld kinderen kunnen spelen. Daarnaast heeft het een moerasvijver. Rondom dit grasveld en de vijver is een wat hoger gedeelte aangebracht, bereikbaar met trapjes.

Huisraad

1994 Hans Vos

Op het grasveld staat het kunstwerk “Huisraad” van Hans Vos uit 1994, wat tevens kan worden gebruikt om te spelen. Hans Vos omschrijft het kunstwerk zelf als: “”Huisraad’ bestaat uit een opstelling van dansende meubels in een formaat waar je je klein bij gaat voelen. Het werk appelleert aan onbevangen spelen en bouwen, aan vrolijke huiselijkheid in de open lucht. Het is een plek waar ruimte is voor verbeelding.'” (Kunst op Straat).

Ander werk van Hans Vos in Nijmegen en omgeving:

1986 – Speelplastiek, Speeltuin Tam Tam Symfoniestraat Nijmegen
1992 – Prieel, Tunnelweg Wijchen
1994 – De Verzegelde Tijd Beuningen

Buurt Natuurtuin Bottendaal (oktober 2024)

De Cartonnagefabriek van J.P.A. Kilsdonk, aan de Dr. Jan Berendsstraat op de hoek met de De Ruyterstraat ; links de Dobbelman Zeepfabriek, 27/6/1983 (Ber van Haren via ZN34654 RAN CC0)

De afbraak van de voormalige Cartonnagefabriek van J.P.A. Kilsdonk. Het voormalige fabrieksgebouw moet plaats maken voor de hier geplande natuurtuin. Op de achtergrond de door architect Paul van Hontem ontworpen nieuwbouwwoningen aan de Trompstraat, 12/3/1991 (Ger Loeffen via F36490 RAN CCBYSA)

#Nijmegen, Beek, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen, Ubbergen

Bisonbaai: geschiedenis, waterrecreatie en natuurpracht

1 juli 202415 maart 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Bisonbaai bomen januari 2023 — Bisonbaai bomen (foto januari 2023)

Een van de bekendste badplaatsen in de omgeving van Nijmegen is de Bisonbaai of Bizonbaai. Het is een voormalig zandwingat in de Ooijpolder, vlak bij de Waal. Daarnaast is het een geliefd wandelgebied, waarbij het met de Stadswaard/Ooijpolder en Groenlanden een groot groen lint vormt. Waarbij deze vervolgens weer aansluit op de Millingerwaard.

De Bisonbaai is gemiddeld 5 meter diep, waarbij het waterpeil afhankelijk van het peil in de Waal. Op sommige plaatsen is de het meer echter meer dan 15 meter diep. (Zwemwaterprofiel Bisonbaai)

Om een rondje te kunnen wandelen, is in 2005 een houten brug aangelegd, welke in 2020 is vernieuwd.

De Bisonbaai staat mede bekend om zijn naaktstrandgedeelte. En om Oortjeshekken, een café-restaurant dat tegenover de Bisonbaai ligt.

Onduidelijkheid over naam Bisonbaai

Er bestaat geen zekerheid waar de naam Bisonbaai vandaan komt. De Gelderlander heeft een leuk artikel over de mogelijke herkomst gepubliceerd.

De door mij (en Rob Essers zoals op de Gelderlander en Noviomagus staat weergegeven) eerstgevonden vermelding is wanneer De Gelderlander 24/7/1936 schrijft over een kanotocht door een aantal Nijmegenaren: ‘Eerst bij de inham, die de canoërs ‘Bizonbaai’ noemen, wenden wij het stuur en zakken we met een flinke snelheid weer de Waal af.’

Baggeren

De Bisonbaai is ontstaan door klei, zand en grindwinning (register zwemwater).

Op een kaart van 1956 zoals te zien op Reactie 5 is te zien dat op dat moment de Bisonbaai veel kleiner was dan het meer wat wij tegenwoordig kennen. In de jaren 50 is zand afgegraven om de Groenlanden-noord op te hogen. Dan heet het nog niet afgegraven deel “Sophia’s Kamp” (Noviomagus). Daarbij is nog tevens een open verbinding met de Waal te zien, ook op de kaart van 1966.

Het genoemde artikel uit de Gelderlander haalt Ton Basten uit Ooij aan, die vertelt dat hij als machinist op de baggermolen heeft gewerkt. Deze heette Cato en niet De Bison, zoals in veel artikelen te lezen is.

In ieder geval zijn in 1949 N.V. Grint Mij „Noviomagum” en N.V. Bagger- en Aannemingsbedrijf „Dara” eigenaren van Cato (Rb. Rotterdam, 19-1-1949).

Het krantenartikel van 8 juni 1957 (zie hieronder) noemt dat “geruime tijd geleden is onder Erlecom, nauwelijks vier kilometer van deze stad, een grote baggermaatschappij aan de arbeid gegaan en langzamerhand is er een diep meer ontstaan, dat de naam Bisonbaai heeft gekregen.”

Waarschijnlijk moest rond 1957 de naam Bisonbaai nog uitgelegd worden, want ook een artikel in het Nijmeegsch dagblad van 8-7-1957 noemt: “Bij de Bisonbaai, het grote meer nabij Erlecom”. (Een “veehouder” had een politieagent gevraagd bezoekers tegen te houden zijn land te betreden, omdat een paar dagen daarvoor bezoekers een landbouwwerktuig zouden hebben vernield. Daarnaast sluiten sommige bezoekers het hek niet, zodat zijn vee kan weglopen. En bezoekers lopen niet alleen op het smalle pad, maar soms met zessen naast elkaar wat onnodig schade aan het gras oplevert. “Bovendien lieten zij daar allerlei rommel achter”). Een artikel van het Nijmeegsch dagblad op 19-6-1957 over zwemgelegenheden in de omgeving heeft het echter slechts over “de Bisonbaai”.

Waterrecreatie

De Bisonbaai staat bekend als een van de meren om te gaan zwemmen of te zonnen.

In 1957 openen de heren Kunst en Wijns -waarschijnlijk voor korte tijd- een school voor waterskiën. Daarbij zijn er plannen om hier een watersportcentrum te vestigen, waarbij ook boten kunnen worden verhuurd. (Nijmeegsch dagblad, 22-5-1957). Een maand later (8-6-1957) schrijft het Nijmeegsch dagblad echter al dat de plannen voor een jachthaven weer van de baan zijn: Rijkswaterstaat de baggerconcessie heeft verleend, op voorwaarde dat de maatschappij na het beëindigen van de werkzaamheden de baai afsluit van de rivier.

Gratis zwemmen

In 1961 wordt er nog steeds gezwommen, gezeild en met motorbootjes gevaren, waarbij de Bisonbaai een open verbinding met “enkele kilometers verder op stromende” Waal heeft. Er zijn echter strubbelingen ontstaan: baron van Randwijk liet tegen “een kleine vergoeding” bezoekers toe op zijn terrein. Gemeente Ubbergen had echter een verordening uitgevaardigd, waarbij het verboden was in de Bisonbaai te zwemmen, zolang de eigenaar geen vergunning had om een zwembad te exploiteren. Van Randwijk wilde geen vergunning aanvragen “omdat hij er geen behoefte aan heeft zwembadexploitant te worden” en daarop konden mensen gratis terecht.

De Bisonbaai was een zware concurrent van het “Wylerbad”, welke met gemeentegeld was opgeknapt. De politie had het jaar ervoor, in 1960 een bekeuring uitgeschreven aan een zwemmer, om op die manier een rechtszaak mogelijk te maken die de rechtmatig van de verordening zou ondersteunen. De kantonrechter had de student een boete van 11 gulden gegeven met de mogelijkheid om in hoger beroep te gaan. Een jaar later, tijdens de behandeling van het hoger beroep, zegt de politieman dat er nog geregeld wordt gezwommen en dat de politie er niet tegen optreedt “die eraan toevoegde dat de Burgemeester van Ubbergen van mening was dat men met de tijd mee moest gaan en het zwemmen moest toestaan.” (Zeeuwsch Dagblad, 9-8-1961)

Verkoop?

In 1966 heeft de eigenaar G.R.A. van Randwijk plannen om het recreatiegebied “Bisonbaai” te verkopen. Daarbij verschijnt een advertentie in de Frankfurter Allgemeine, Dit leidt tot Kamervragen: is het wenselijk dat het gebied aan buitenlanders (“Duitsers zijn met name genoemd”) te verkopen? Kan het niet beter verkocht worden aan Nederlanders, desnoods met overheidsbijdrage of met een financiële deelname in de exploitatie? (Trouw, 21-4-1966). De uitkomst van deze eventuele verkoop is mij nog niet bekend. Van Randwijk zegt geen weet van deze advertentie te hebben gehad en dat hij niet zo snel de grond aan Duitsers zou willen verkopen (oa De Volkskrant en De Telegraaf 21-4-1966).

Naakt zwemmen

Schijnbaar lopen de verkoopplannen uiteindelijk op niets uit, want in 1976 is van Randwijk nog steeds eigenaar. (Nieuwsblad van het Noorden, 11-6-1976) Dan verschijnt er een artikel waaruit blijkt dat naaktzwemmers last hebben van toegenomen agressie. Zelf heeft van Randwijk geen bezwaar tegen naaktzwemmen.

Diersoorten

Galloway runderen Bisonbaai (januari 2023) — Galloway runderen Bisonbaai; na veel regen of hoogwater zijn delen van de Bisonbaai drassig (januari 2023)

De Bisonbaai maakt onderdeel uit van het natuurontwikkelingsgebied de Gelderse Poort. “Staatsbosbeheer “De Gelderse Poort” heeft aangegeven dat de Bisonbaai niet gezien moet worden als recreatieplas, maar als natuurgebied. De Bisonbaai is ook dusdanig ingericht. Het is wel toegestaan om overal op eigen risico te zwemmen. Het gebied heeft een oppervlakte van ca. 41 hectare.” (Register zwemwater).

In het gebied zijn galloway runderen en konikpaarden uitgezet. Omroep Gelderland heeft een mooi artikel geschreven, waarin Jeroen Helmer van ARK Natuurontwikkeling vertelt over deze dieren.

Bij het water zijn watervogels als brilduiker, nonnetje en grote zaagbek te zien. Vooral in de winter zijn hier veel ganzen te zien: brandgans, grauwe gans en kolgans. Daarnaast noemt Birdingplaces (tevens bron) een aantal andere bijzondere vogelsoorten.

Daarnaast komt de bever en de vlindersoort koninginnepage voor.

#Nijmegen, Benedenstad, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen

Korenmarkt

3 juni 202420 juni 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Waar vroeger parkeerplaatsen waren, is het tegenwoordig in de zomermaanden gezellig picknicken op de Korenmarkt. Al dan niet met een kleedje en picknick mand van Barrio Alto.

Daarbij is bij opgravingen de Sint Janskapel weer gevonden met daarbij 2 graven. Deze zijn opgenomen in het park, afgedekt met een glasplaat. Daarnaast zijn 2 13e eeuwse kelders gevonden aan de Smidstraat, deze zijn niet zichtbaar gemaakt.

Johannieterorde

De kapel maakte onderdeel uit van het complex waar ook de Commanderie bij hoorde. Deze was einde 12^e eeuw gesticht door Graaf Alardus en vrouwe Uda als hospitaal voor kloosteringen en pelgrims. In 1214 verkregen de Johannieters het pand (de Johannieterorde heette oorspronkelijk de Orde van Sint Jan). De commanderie en kapel was tijdens de 80-jarige oorlog afwisselend in handen van Spaanse en Staatse troepen/katholieken en protestanten. In 1636 overleed de laatste commandeur. In 1650 besluit het stadsbestuur om de inmiddels vervallen St. Janskapel te slopen. Een deel daarvan is inmiddels ingestort. Deze had inmiddels ook al gediend als vleeshal.

Korenmarkt

Daarbij wordt de vrijgekomen plaats aangewezen als marktplaats: de korenmarkt die tot dan toe op de Lagemarkt werd gehouden, wordt in 1653 hiernaar toe verplaatst. Vanaf dat moment is het de Korenmarkt. Een uitgebreid verhaal is te lezen op Huis van de Nijmeegse Geschiedenis https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/St._Janskapel.

Hof van Brabant

Op de Korenmarkt zaten de nodige horecagelegenheden, waarvan het Hof van Brabant mogelijk de bekendste was. Na verloop van tijd was er een terras, met een prachtig uitzicht op de Waal. En er waren kegelwedstrijden, rond 1900 zeer populair.

31 mei 2025

Sloop

De Korenmarkt: het gedeelte tussen de Pepergas links, en de Vijfringengas rechts, met visvrouw Anneke Nas op de voorgrond, 1939 (J.G. Deur via F29204 RAN CCBYSA)

Rond 1880 kende de handel op de Korenmarkt een slechte tijd, onder andere vanwege de gebrekkige toegankelijkheid. In 13 maart 1882 ging de Korenbeurs op de Nieuwe Markt open.

De Korenmarkt kwam vrij ongeschonden de Tweede Wereldoorlog door. Vanaf 1950 tot 1980 vond echter “krotopruiming” plaats. Vanaf 1980 vond rondom deze locatie nieuwbouw plaats, waarbij de Korenmarkt een parkeerplaats werd.

Afsluitpaal

Een herinnering aan de periode dat het een parkeerplaats was, is de afsluitpaal van Peter van de Locht uit 1975.

Groen

Graf Korenmarkt met glazen plaat als afdekking. Er wordt druk gemaakt van het grasveld. Op de achtergrond de St Stevenskerk, waarbij het dan mogelijk is over de daken te lopen (mei 2025)

Het park was een van de projecten voor Groene Allure Binnenstad, welke in 2007 is gestart. Dit project heeft als doel de kwaliteit van het groen in de binnenstad te verbeteren en ze aan te leggen waar mogelijk. Meer groen is goed voor een beter leefklimaat en draagt bij tot klimaataanpassing. Daarop zijn verschillende locaties in de binnenstad aangewezen die mogelijk geschikt waren voor vergroening of een parkje. De Korenmarkt was daar een van. S Roemburg leverde het ontwerp voor het park. Op 5-4-2012 vond de officiële opening van het park plaats.

Naast een grasveld heeft het op het hoogste gedeelte een siertuin met een fontein. Van daaruit loopt water door een goot, waar het de bron van een fontein is.

Daarbij is het gevonden graf zichtbaar gemaakt door een glazen afdekking.

Informatiebord Korenmarkt 202406 — Informatiebord Korenmarkt (juni 2024)

(Overige) Bronnen en verder lezen:

https://www.gelderlander.nl/nijmegen/grafkelders-op-korenmarkt-nijmegen-blijven-zichtbaar~a3820e24/: tevens met foto’s van de opgegraven graven

https://nl.wikipedia.org/wiki/Orde_van_Sint-Jan

https://nl.wikipedia.org/wiki/Commanderie_van_Sint_Jan_(Nijmegen)

https://www.marikenmagazine.nl/wp-content/uploads/2018/05/2015_3_juni.pdf: een mooi artikel over de geschiedenis en een gesprek met buurtbewoners

https://vanvenrooij.nl/projecten/korenmarkt-nijmegen/: over de herinrichting

https://jeroenmajoor.wordpress.com/2011/09/25/grafkelders-gevonden-op-de-korenmarkt-te-nijmegen/: een mooie foto van de keldershttps://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_beelden_in_Nijmegen

Graf Korenmarkt (juni 2024) — Graf Korenmarkt met glazen plaat als afdekking (juni 2024)

De etagelinde (links) op het Gebroeders van Limburgplein, juli 2019 (Google Streetview)

#Nijmegen, Centrum, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen

Etagelinde op Gebroeders van Limburgplein

30 mei 20241 juni 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

2014 Gebroeders van Limburgplein

Gebroeders van Limburgplein met in het midden de etagelinde (september 2024)

In 2014 is op het Gebroeders van Limburgplein een zogenaamde etagelinde geplant: waarbij de boom zodanig is gesnoeid, dat er “etages” zijn ontstaan. Stad + Groen haalt de Gemeente Njimegen aan: “De bovenste etage symboliseerde de wereld van de goden. De middelste etage, de wereld van de wereldlijke en geestelijke overheden en de onderste etage stond voor de wereld van de gewone mensen. Daarom worden het ook wel geloofsbomen genoemd.”

De aanplant maakte onderdeel uit van het project “Groene Allure Binnenstad”. Deze werd gefinancierd vanuit de verkoop van 200 hectare Heumensoord aan Vitens.

Het Meertens Instituut gaat ervan uit dat de traditie van een etalage linde is ontstaan vanuit esthetische redenen.

De etagelinde op het Gebroeders van Limburgplein, juli 2017 (Google Streetview)

Laan oude fruitbomen bij Park West (april 2021)

#Nijmegen, Groen in Nijmegen

Park West: wandelen in afwisselend park met fruitbomen en voedselbos

24 mei 202412 april 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Park bij Wolfkuilseweg/Bredestraat/Oscar Carréstraat/Industrieweg

Tussen het sportpark en Yuverta door laveert het Park West. Een parkje waar veel mensen wandelen of hun hond uitlaten; het park heeft een loslaat plek. Veel mensen maken met elkaar even een praatje.

Het park is erg afwisselend, van een aantal poelen, een rij oude perenbomen (waarbij ik meestal moet toekijken hoe vogels zich tegoed doen aan het fruit, terwijl ik er vanwege de bramen niet bij kan; de bramen zijn wel lekker) en een voedselbos in ontwikkeling.

Een mooie site met veel foto’s met beschrijving wat er te zien is, is https://www.zodenaandedijk.com/Nijmegen-ParkWest/index.html. Helaas is de blog maar enkele malen verschenen in 2018 en 2019. Het kaartje op hun site maakt duidelijk dat het feitelijk om 9 deelgebiedjes gaat.

Voedselbos

Een van de onderdelen van Park West is een zogenaamd voedselbos. Deze in 2017 aangelegd op het terrein van de voormalige kassen van Novio. Daarbij zijn 4.000 planten gepoot. Het voedselbos was een initiatief van de Werkgroep Groen van Dorpsbelang Hees. Ook de voormalige kweker Arie Kooy was onderdeel van deze werkgroep.

De bedoeling van een voedselbos is dat het eetbare producten gaat leveren, zoals vruchten, kruiden en noten. Het verschil met de natuur is dat een voedselbos is aangelegd, waarbij door de keuze van de aangeplante planten het bos zichzelf in stand moet houden zonder mest of bestrijdingsmiddelen.

De Werkgroep had de wens van een voedselbos, vanwege de vele soorten planten die er kunnen groeien. Dat trekt op zijn buurt weer verschillende diersoorten aan. Daarnaast is het leuk om zelf fruit te kunnen plukken en heeft dat tevens een educatieve waarde doordat mensen nu kunnen zien hoe “eten” daadwerkelijk tot stand komt.

Voedselbos Park West 20230324 — Voedselbos Park West (maart 2023)

Ecoruïne

in juni 2023 opende burgemeester Bruls de zogenaamde ecoruïne bij de Wolfkuilseweg. Het plan hiervoor stamt uit 2018, toen Operatie Steenbreek van start ging. De ruïne is gebouwd van stenen en tegels die opgehaald zijn in het kader van “Stenen eruit, groen erin.” Een project waarbij stenen en tegels worden door groen, zodat regenwater makkelijker kan wegzakken. Het doel is om overbelasting van het riool en natte voeten te voorkomen. Daarnaast zorgt een stenige omgeving voor een hetere omgeving: stenen warmen op en houden warmte vast, terwijl groen juist voor verkoeling kan zorgen. Aan deze ruïne is 2 jaar gebouwd. Het ontwerp van de grondvorm was afkomstig van Geert Schiks en het project een samenwerking tussen werkgroep Groen Hees van de Vereniging Dorpsbelang Hees, Operatie Steenbreek, gemeente Nijmegen, Dar NV, kunstenaar Geert Schiks en de zorgboerderij Onder de Bomen.

Tiny Forest Wolfsbosje

De ruïne ligt bij het “tiny forest” Wolfsbosje. Op de site van Vereniging Dorpsbelang Hees: ““Een Tiny Forest® is een dichtbegroeid, inheems bos ter grootte van een tennisbaan. Dit bos is niet alleen een prettige plek voor vlinders, vogels, bijen en kleine zoogdieren, maar ook voor mensen. Kinderen leren in het buitenlokaal over de Nederlandse natuur en buurtbewoners ontmoeten elkaar op een prettige en gezonde plek.”“

Poelen Park West in de sneeuw (februari 2021)

Poel Park West in de sneeuw (januari 2021)

Park West laantje in de sneeuw (februari 2021)

Planten Park West 202303 — Planten Park West (maart 2023)

voedselbos park Bredestraat (april 2021) — Laan met fruitbomen, park Bredestraat (april 2021)

(Overige) Bronnen

https://www.gelderlander.nl/nijmegen/een-voedselbos-zorgt-voor-zichzelf~a5462691/

Klik om toegang te krijgen tot 20160301-De-Stenen-Bank-Een-voedselbos-in-Hees.pdf

Groene plekken en initiatieven in Nijmegen Bijzondere groene plekken in Nijmegen: zowel de bekende als de onverwachte, groot en klein.…

29 juni 202314 maart 2025

Westerpark

Een van de meest levendige parken van Nijmegen is het Westerpark. Hier is dan ook van alles te doen, zoals:…

1 juli 202314 maart 2025

Distelpark

Het Distelpark is in de jaren 60 aangelegd. Als onderdeel van Park West is het park in 2005 in samenspraak…

8 juli 202314 maart 2025

#Nijmegen, Beek, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen, Ubbergen

Thornsche Molen en omgeving

4 mei 202415 maart 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Thornse straat 20 Persingen

Thornsche molen bij Persingen. De molen werd bij Market Garden verwoest en is in 2016 herbouwd. De Thornsche Molen is een zogenaamde wipkorenmolen in de Ooijpolder, tussen Persingen en Erlecom. Of voluit: wipkokerkorenmolen.

Oorspronkelijke molen

De oorspronkelijke molen was waarschijnlijk gebouwd in de 15^e eeuw. De Kampioen uit 1942 noemt dat ze eens heeft toebehoord aan het Kapittel van Cranenburg. De eigenaars van de molen hebben nog jarenlang tienden aan het kapittel moeten betalen; de naam Kapitteldijk herinnert nog aan dit Kapittel.

Rond 1778: Wipkorenmolen

In de 18^e eeuw werd bij de een restauratie de inscriptie I V D G – A D 1778 op de zetelbalk aangebracht. Dit betekent: Jan van der Grinten Anno Domino 1778. Hij was op dat moment de molenaar en molenbouwer. Hij stamde uit een bekend geslacht van molenbouwers. Waarschijnlijk is bij de restauratie van 1778 de molen verbouwd tot kokerkorenmolen. In 1942 noemt de Kampioen dat “Maar het is een wipkorenmolen, waarvan ons land er nog maar een kleine tien bezit”. “

De Kampioen legt goed uit wat het verschil met een “standaardmolen” is: “Het kenmerkende verschil met den standaardmolen is echter, dat bij dezen het geheele bedrijf ondergebracht is in den draaibaren bovenromp, die dan ook meestal van aanzienlijke afmetingen is . Het ondergedeelte doet daar uitsluitend dienst als ondersteuning van den molen en in sommige gevallen is er een bescheiden bergruimte van gemaakt. Bij den wipkorenmolen- ter plaats wil men van deze benaming niets weten; men spreekt er van “kokermeulen”- dient het draaibare bovengedeelte daarentegen enkel voor het bergen van as, bovenwiel, bonkelaar en andere onderdeelen. Het bedrijf vindt in het “molenhuus”, dus in het vaste ondergedeelte plaats, en dit maakt de benaming kokermolen zeer wel verklaarbaar.

1799 Beschadiging door dijkdoorbraak

De Thornse molen aan de Kapitteldijk in de Ooypolder bij hoog water, 1920 (F74133 RAN)

In de loop der eeuwen zijn de nodige dijkdoorbraken geweest, al dan niet met een “ijsgang”. Deze hebben ook invloed op de Thornsche Molen gehad. Door de dijkdoorbraak van 1799 raakte de molen ernstig beschadigd. Daarbij sloeg het water een kolk achter de molen. Bij het herstel van de dijk werd deze om de kolk heen gelegd, zodat er een bocht in de dijk ontstond. Na de Tweede Wereldoorlog is de kolk gedempt, onder andere met resten van de molen en van andere bebouwing. Daarbij is de dijk weer rechtgetrokken.

Jaren 30 verval en verkoop

Thornsche Molen met 2 wieken 1937 1940 GN11125 — Thornsche Molen met 2 wieken, 1937-1940 (GN11125 RAN)

Aankondiging veiling Thornsche Molen PGNC 8/6/1935 — Aankondiging veiling Thornsche Molen (PGNC 8/6/1935)

In de jaren 30 was de molen in verval geraakt. De burgemeester van Ubbegen, Sassen, nam het het initiatief tot restauratie. Hij kreeg daarbij een financiële bijdrage van provinciale en landelijke organisaties.

In juni 1935 vindt de veiling van de Thornsche Molen en een aantal andere gebouwen plaats vanwege het faillisement van G. Vierboom, molenaar.

Eind juni wordt de molen verkocht aan H. Vierboom te Heijen voor 1.400 gulden. Tevens heeft hij het Erfpachtrecht (V) gekocht voor 1.400 gulden (PGNC 28/6/1935).

Er is nog niet onderzocht wat de relatie tussen G. en H. Vierboom is. Wel noemt de Kampioen in 1942 dat Gerrit Vierboom op dat moment -dus waarschijnlijk nog steeds- de molenaar is.

Het Geldersch Panorama van 27 november 1941 (overgenomen van de website Thornsche Molen) noemt: “drie geslachten van de familie Vierboom, de grootvader, de vader en thans de zoon Jan, de heer Vierboom jr., hebben achtereenvolgens het muldersbedrijf in de Thornsche molen uitgeoefend en de zoon vertelde ons, dat zijn hooggespannen verwachtingen na de restauratie nog overtroffen waren. Ook hij zal hier zijn jaren dus wel uitdienen.“

Oorlog en verwoesting

In mei 1940 vallen de Duitsers binnen, onder andere in de omgeving van de Thornsche Molen.

In de storm van november 1940 raakte de molen zwaar beschadigd, waarbij onder andere de wieken knakten. In november 1941 was deze weer hersteld. Daarbij waren de wieken gemoderniseerd volgens het zogenaamde systeem Van Bussel.

Maar niet voor lang. Tijdens de gevechten rond Market Garden in september 1944 waren de Amerikaanse parachutisten geland bij Groesbeek. Daarbij kwam de molen midden in het frontlinie te liggen. Op 25 september 1944 wordt de molen en het buurtschap door brandbommen verwoest.

Voor meer informatie en een aantal films: https://www.gld.nl/nieuws/8007474/in-de-ooijpolder-begon-de-oorlog-pas-echt-in-1944

Herbouw

Electrische step Thornsche Molen 20230714 — Wandelen, fietsen, of met de electrische step, Thornsche Molen (juli 2023)

Na de oorlog dient burgemeester Sassen een plan voor de herbouw van de molen en het buurtschap in bij het Ministerie van Wederopbouw. Deze plannen halen het niet: de herbouwclaims worden gebruikt voor de bestaande dorpskernen.

In 2005 kreeg een groep mensen het idee om de molen te gaan herbouwen. Het duurt tot 17 juli 2015 voordat begonnen kan worden met de bouw. De aannemer was Coppes BV uit Bergharen. De molen is op dezelfde plek herbouwd en werd op 15 juli 2016 officieel geopend. Vanaf dat moment is de molen daadwerkelijk weer in gebruik als korenmolen. In de aanbouw is een restaurant en een informatie gedeelte.

Molendatabase: “Er zijn alleen beplantingen ten oosten van de molen; vanuit andere windrichtingen zijn de windvang en het zicht op de molen zeer goed, daarbij is de molen ook vrij hoog gelegen.”

In het restaurant bevindt zich een informatiegedeelte over de over de geschiedenis en de herbouw van de molen.

Omgeving

De molen staat op de grens tussen Nederland en Duitsland/het toenmalige Pruisen. De grens is het ontwateringskanaal, in Duitsland de Hauptwässerung. Daarbij bevindt de molen zich op een kruispunt van 3 polders: Circul van Ooij, de Erlecomse Polder en de Duffeltse Polder.

Vlakbij de molen staat tevens een ooievaarsnest.

Dertig Menschenkinder bij Thornsche Molen

Menschenkinder door Anne Thoss (juli 2023)

Wanneer je vanuit de Thornsche Molen de brug oversteekt, zie je al gauw een groep van 30 houten figuren: de Menschenkinder van Anne Thoss, een kunstenares uit Kleve. De beeldengroep was een initatief van de Stichting Thornsche Molen ter gelegenheid van “75 jaar Vrijheid”. Deze beelden zijn onderdeel van de 6 kilometer lange wandelroute.

Aanvankelijk was het dan ook de bedoeling om 75 figuren te maken, maar dit bleek niet behapbaar. Daarbij kwam het aantal op 30, wat nog genoeg “body” zou overhouden.

De beeldengroep herinnert aan de evacuatie tijdens de oorlog, maar tevens ook aan het ontvluchten van oorlog, waanzin en onmenselijkheid, in heden en verleden. Ze hebben geen gezichtsuitdrukking, noch is leeftijd of geslacht te herkennen. Een soort schaakstukken die heen weer geschoven kunnen worden, zonder dat de stukken zelf een keuze of doel hebben. Houtkunstenaar Jo Milano (een alias van Jörg Florenz) maakte de beelden uit boomstammen op basis van een keramiek voorbeeld.

Anne Thoss en grenzen

Ontheemding, uitzichtloosheid, onbereikbaarheid zijn belangrijke thema’s bij Anne Thoss. Zij is in de grensregio opgegroeid. Ze heeft een Oost-Duitse vader, die na de oorlog niet meer terug kon. Zij werkt veel met het Duitse verleden en de Tweede Oorlog.

Een uitgebreid artikel is te vinden op:

https://monumentenlandschap.nl/dertig-menschenkinder-bij-thornsche-molen/ De site van Anne Thos: www.annethoss.de

Landschapskunst: OPEN – Paul de Kort

Daarnaast is er een kunstmatig eiland te zien waarop met water, gras, zand, klei en baksteen de letters O, P, E en N zijn gevormd. Dit werk van Paul de Kort.

Herinneringsroute Thornsche Molen – Zyfflich

Bij de molen begint de Herinneringsroute, een wandelroute van 6 kilometer. De Menschenkinder is een onderdeel van deze route. En net als dit kunsproject is het een initiatief van de Thornsche Molen. Het thema is “Herinnering 75 jaar Vrijheid”. Langs deze route zijn informatieborden geplaatst wat er in deze omgeving heeft afgespeeld.

Op de site van Visit Nijmegen is de route te downloaden:

https://www.visitnijmegen.com/routes/2230318924/herinneringsroute

(Overige) Bronnen en verder lezen:

Home

https://www.molendatabase.nl/molens/ten-bruggencate-nr-14041: tevens veel foto’s

https://www.molendatabase.nl/molens/ten-bruggencate-nr-00268: tevens veel foto’s

https://nl.wikipedia.org/wiki/Thornsche_Molen

https://www.liberationroute.com/nl/pois/914/the-thornsche-mill

In de Ooijpolder begon de oorlog pas echt in 1944, Jesse Sprikkelman in Omroep Gelderland, 19 september 2023: een mooie documentaire over het gebied in de oorlog

https://www.ad.nl/nijmegen/kunstwerk-ter-herinnering-aan-de-evacuatie~ab8f2bc1

Rondje Thornsche Molen

https://www.gld.nl/nieuws/2110413/de-wieken-van-de-thornsche-molen-draaien-weer-voor-het-eerst-in-zeventig-jaar

Vijver Goffartpark. Ooit zat hier een eendenkooi. Nadat deze is afgebrand, is hij nooit meer hersteld (april 2024)

#Nijmegen, Groen in Nijmegen

Goffertpark: Stadspark van Nijmegen

17 april 202412 januari 2025 ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Goffertpark tijdens Koningsdag (foto april 2023)

Het Goffertpark is het grote stadspark van Nijmegen. Het is in de jaren 30 aangelegd als een werkverschaffingsproject. Nijmegenaren gebruiken het park om te wandelen, zonnen, sporten en de hond uit te laten.

Daarnaast vinden er regelmatig evenementen plaats: een circus, concert en een bijzonder moment is elk jaar weer de Koningsmarkt op Koningsdag.

Deze pagina zal van tijd tot tijd worden aangevuld, onder de foto staan daarnaast een aantal verwijzingen naar mooie sites weergegeven (tevens bron van deze pagina).

Goffertboerderij: Geschiedenis

Goffertboerderij juli 2024 — Goffertboerderij (juli 2024)

Het Goffertpark is vernoemd naar de Goffertboerderij. Deze boerderij heeft zijn naam te danken aan Jan Derks den Goffert. Deze Derks komt voor in 1740, wanneer Jonas Reijnen toestemming krijgt om op de door hem gepachte percelen bouwland op de “op de “Hasencamp” onder Hatert “een huijs off schuur te mogen setten” met het doel om “daerinne te stellen een tropje schapen, die althans bij Jan Derkse den Goffert aen de heijde waren leggende en welke schapen aen de heijde soude blijven weijde” (Huis van de Nijmeegse Geschiedenis). Waarschijnlijk had of pachtte Derkse een boerderij op de toenmalige Malderheide. In ieder geval was zijn bijnaam “De Goffert”: een groot en dik persoon.

Boerderij de Goffert, oktober 1934 (F17222 RAN)

De boerderij komt overigens al eerder voor: in 1668 wordt het genoemd als de boerderij van Evert Reindershoff.

Boerderij “De Goffert” komt voor het eerst voor in 1780, wanneer het Borger Kinderen Weeshuis haar bezit van de Weezenheide op de Malderheide uitbreidt met een hofstede met bouw- en weiland, “vanouds “Maldenburg” en ook wel Maldenbij, Maldenbeim of De Goffert genaamd, afkomstig uit de nalatenschap van een zekere kapitein W. Keizer”(Huis van de Nijmeegse Geschiedenis).

De Goffertboerderij met het terras (theetuin) ten tijde van de opening van het aangenzende stadspark 'De Goffert, Goffertweg 17, 7/1939-9/1939 (uitg A.A. van der Borg via F38969 RAN CC BY-SA) — De Goffertboerderij met het terras (theetuin) ten tijde van de opening van het aangenzende stadspark ‘De Goffert, Goffertweg 17, 7/1939-9/1939 (uitg A.A. van der Borg via F38969 RAN CC BY-SA)

Goffertpark met de hand gegraven

Het Goffertpark is aangelegd al werkverschaffingsproject in de jaren 30. Toen was er een hevige crisis met grote werkeloosheid.

Het plan voor een “Stadsbosch” bestond uit de bouw en aanleg van onder andere een 17 ha. grote speelweide, theeschenkerij, schuilkoepels, hertenkamp, vogelpark, kinderboerderij, bijenstal, openluchttheater, stadion, sportvelden, tennisbanen en een siertuin met vijvers.

De aanleg van het Goffertpark, 1937 (Nederlandse Heidemaatschappij via F62866 RAN CCBYSA)

GoffertStadion: de Bloedkuul

(stilstaande) klok NEC stadion Goffert (april 2024)

In het park ligt het Goffertstadion, in de volksmond beter bekend als “de Bloedkuul” (de Bloedkuil). Ook het terrein voor het stadion is handmatig afgegraven. Door 160 Nijmeegse werklozen, die ongeveer 80.000 kubieke meter grond hebben verplaatst om een kuil van 6 meter diep met hellingen van 9 meter hoog te maken. Dus met bloed, zweet en tranen, waarnaar de naam Bloedkuul verwijst.

De architect van het stadion was D. Monshouwer en het werd in 1939 door Prins Bernhard geopend. Het stadion had plaats voor 30.000 bezoekers. Daarnaast had het een wielerbaan en een sintelbaan. Vanaf 1945 was het voor N.E.C. de thuisbasis.

Thuisbasis N.E.C.

Bij de bouw konden zowel N.E.C. als Quick 1888 het stadion als thuisbasis gaan gebruiken. Maar beiden aanvankelijk, omdat ze huur zouden moeten betalen en een eigen stadion op de Hazenkamp hadden. Dat van N.E.C. had al een capaciteit voor 12.500 personen.

In 1944 moest N.E.C. echter haar stadion verlaten: voor een deel vanwege oorlogschade. Bovendien was hun terrein een geallieerd legerkamp geworden. Sinds seizoen 1945-1946 is de Goffert het thuisstadion.

Vernieuwing jaren ’90

In de jaren ’90 werd het stadion vernieuwd. Daarvoor was de capaciteit van het stadion intussen vanwege veiligheidseisen die de KNVB en UEFA stelden teruggelopen naar aanvankelijk 5.000 plaatsen om vervolgens door maatregelen weer naar 10.000 te zijn vergroot. In 1998 werd besloten tot een grootschalige renovatie.

In 2000 ging het vernieuwde stadion open. Daarbij is de capaciteit verlaagd naar 12.500 zitplaatsen.

Vlaggenparade

Tussen 1951 en 2011 vond in de Goffert de officiële opening van de Vierdaagse plaats door middel van de Vlaggenparade.

Instorting tribune

Op 17 oktober 2021 stortte het voorste deel van het uitvak in vanwege hossende Vitesse supporters, vanwege de gewonnen wedstrijd met N.E.C.. Er bleek in de fout in de betonconstructie te bestaan, die ook gold voor andere delen van het stadion. Na maatregelen konden in 2022 weer wedstrijden met publiek gespeeld worden.

Bronnen

https://www.nec-nijmegen.nl/club/goffertstadion.htm: de eigen site van het Goffertstadion

IndeBuurt

https://geschiedenislokaal024.nl/bronnen/aanleg-goffertstadion/

https://nl.wikipedia.org/wiki/Goffertstadion

De aanleg van het Goffert Stadion, 1937 (F46202 RAN)

Rosarium

Erfgoedstem noemt het terecht een van de “kroonjuwelen” van het Goffertpark. In 2014 vond er een renovatie plaats. Daarbij werd de pergola wordt vervangen en de bodem van de vijver vernieuwd. Ook de schuilkoepel naast het rosarium werd vernieuwd.

Wat is een rosarium?

Het Rosarium in het Goffertpark, 1938-1940 (F57323 RAN)

Een rosarium is een tuin waar rozen de voornaamste planten vormen. De vrouw van Napoleon, Josephine, richtte bij hun huis Malmaison (vlakbij Parijs) de eerste rozentuin op, waarin alle rozensoorten die op dat moment bekend waren stonden. In de 18e en 19e ontstonden vele rosaria: veel en allerlei soorten rozen met daarachter heesters en hagen. Meestal hadden ze een klein oppervlak en waren ze niet groter dan ¾ hectare.

Daarbij lijkt het opvallend dat er in Nijmegen een rosarium wordt aangelegd: in de jaren 30 verdwijnen juist vele rosaria vanwege de hoge kosten van het onderhoud. (Bron: wikipedia)

De Kammende Baadster

Het beeld de Kammende Baadster is in 1958 gemaakt door professor Hermann Hubacher (1885 – 1976). In 2010 werd het beeld gestolen, waarschijnlijk vanwege het brons.

Kammende Baadster, beeld bij vijver rosarium Goffertpark, november 1982 (Ber van Haren via ZN34584 RAN CC0)

Daarop werd, na een inzamelingsactie, in 2013 het beeld Wassende Aphrodite van Margriet Hovens geplaatst. Dit beeld was gebaseerd op de Kammende Baadster. Ook dit beeld is in 2017 van de sokkel gestolen, waarschijnlijk in de veronderstelling dat het een bronzen beeld was. Zie voor foto’s van het beeld tijdens de onthulling Flickr.

(Overige bronnen: Noviomagus en de Gelderlander).

Bloemen Rosarium Goffertpark (april 2024)

Vijver bij Rosarium Goffertpark (april 2024)

Educatieve Natuurtuin Goffertpark

Vlak naast de Goffertboerderij ligt de Educatieve Natuurtuin… en tot schande kwam ik er nu, juli 2024, pas achter. Want de tuin is werkelijk prachtig, met allerlei verschillende landschappen.

Hun eigen, zeer mooie site: https://natuurtuingoffert.nl