Tag: Centrum

1838-1839, verbouwing 1881, afgebroken 1934 Oude Stadsgracht 1 Centrum

De eerste stadsschouwburg van Nijmegen werd in 1838 geopend als “Lokaal tot Nut en Genoegen”. Het ontwerp was van stadsarchitect Pieter van der Kemp.

In 1881 vond een verbouwing plaats naar ontwerp van stadsarchitect Weve. Deze verbouwing lijkt vooral intern te zijn geweest. De schouwburg is in 1934 afgebroken om de Burchtstraat te verbreden. In de volksmond krijgt het de naam “La Bonbonniere”, vanwege het koepeltje op het dak.

Bouw door architect van der Kemp

In 1839 ontwerpt van der Kemp de nieuwe schouwburg.

Franse erfenis

In vrijwel de gehele 18e eeuw was toneel verboden, vanwege de invloed van orthodoxe dominees. De manege aan de Mariënburgse kapel is een van de eerste podia van Nijmegen. Tijdens de Franse overheersing en de Bataafse Republiek is toneel niet langer verboden; Franse toneelgroepen doen Nijmegen aan.

Bij de sloop van de Burchtpoort in 1826, ontstaan er plannen voor de bouw van een stadsschouwburg. Door de Belgische Opstand vindt de bouw pas 13 jaar later, in 1839 plaats. Het gebouw is ontworpen in classistische stijl door Pieter van der Kemp.

De Opening van de schouwburg in 1839

Het PGNC bij de opening in 1839:

“Nijmegen, den 18den October.

Tot nu toe, had het onze stad steeds ontbroken aan een geschikt gebouw, voor onderling nut en genoegen bestemd. Sedert lange jaren had men de noodzakelijkheid daarvan ingezien, maar onderscheidende beletselen deden het voornemen, tot daarstelling van hetzelfve, varen. Dank zij ons tegenwoordig Bestuur, dat hetzelve de bestaande bezwaren wist te overwinnen, en een gebouw deed verrijzen, voor welks bezit grootere steden dan de onze in rang, zich niet zouden behoeven te schamen!- Dit gebouw bevat, onder anderen, eene fraaije Schouwburg Zaal, eene Concert-Zaal, eene Zaal voor het Onderwijs in het Hand- en Regtlijnig Teekenen, eene Receptie-Zaal, eene geschikte woning voor den kastelein enz.

De uiterlijke gedaante, welke nog veel in aanzien zal winnen, naar mate het gebouw de voleindig nadert, is bevallig, maar het inwendige laat weinig te wenschen over, vooral wat de Schouwburg-Zaal betreft. Daarvan konde onze bevolking zich op laatstleden Dinsdag overtuigen, toen de Schouwburg, door het Koninklijke Tooneelgezelschap, onder directie van de Heeren Hoedt en Bingley, op eene allergepaste wijze, werd ingewijd.

Hier heeft zich bouw- en schilderkunst vereenigd, om eene Toneel-Zaal daarstellen, die in fraaiheid en kunst voor vele andere niet behoeft onder te doen of dezelve overtreft. Onzen verdienstelijken architect de heer P. van der Kemp, naar wiens plan en teekening en onder wiens opzigt het Locaal werd geboud, en de heer van Hoven, Toneelschilder te ’s Gravenhage, aan wiens kunstpenceel wij het voorhang en de decoratien te danken hebben, komt de eer toe van dit schoone en smaakvolle geheel. Treffend vooral is het decoratief, hetwelk in smaak en kunst niets te wenschen overlaat.

De inwijding van de zaal dan, geschiedde op H. Dinsdag, door de opvoering van een expresselijk vervaardigd stuk, getiteld: de Tijdgeest of Kunst en Kunstmin, in hetwelk de tijdgeest, op eene zinnebeeldige wijze voorgesteld, de belangrijkste gebeurtenissen, uit de geschiedenis van Bato’s stad, herinnert en zijne hulde brengt aan het geachte Stads Bestuur, aan hetwelk wij den tegenwoordigen tempel van kunst en genoegen hebben te danken. De Bouwkunst, de Zangkunst en de Schilderkunst, onder hare eigendommelijke gedaante voorgesteld, wijdden vervolgens mede in den lof uit van het Bestuur der stad, en daarna in dien van den heer P. van der Kemp, als bouwmeester, en den heer van Hoven als schilder. De stedemaagd van Nijmegen trad eindelijk op, om ook, op hare wijze, de regering der stad te huldigen, haar derzelver belangen aan(b)evelen, en de aandacht op het nut, dat dit gebouw, in de gevolgen van Nijmeegs ingezetenen, wegens de inrigting voor Bouw- en Teekenkundige lessen kan opleveren, te vestigen. Dit stuk, dat de tevredenheid van het buitengewoon talrijke publiek, wekte, en bij herhaling met een daverend handgeklap werd ontvangen, werd door een blijspel en een nastukje opgevolgd, in al hetwelk het Tooneelgezelschap deszelfs gevestigden roem ten volle handhaafde.

Na de representatie heeft zich een zeventigtal feestgenooten vereenigd aan den keurig collation, hetwelk tot laat in den morgen heeft voortgeduurd. Bij alles heeft de beste orde geheerscht en is het feest zonder eenige stoornis afgeloopen.” (PGNC 19/10/1839)

Verbouwing door architect Weve

“Iets over den verbouwden Schouwburg.

Toen door den Gemeenteraad besloten werd den Schouwburg te verbouwen, liever dan een geheel nieuw gebouw te stichten, wat met het oog op de énorme kosten, bij alles wat door de uitbreiding der stad toch reeds van gemeentekas gevorderd wordt, niet raadzaam werd geacht, werd dit besluit algemeen gebillijkt, maar rees toch bij velen twijfel of er wel veel goeds van den Schouwburg zou te maken zijn. Die twijfel is thans opgeheven. Volgens het oordeel van allen die reeds in de gelegenheid waren het lokaal te zien, zijn de aangebrachte veranderingen zoo doelmatig dat wij ons thans in ene Schouwburg kunnen verheugen, geëvenredigd aan de behoefte onzer stad, en beter dan menige plaats, grooter dan de onze, kan aanwijzen.

Nu de inwijding bepaald is op Dinsdag, Woensdag en Donderdag e.k. meenen wij onzen lezers geen ondienst te doen om met hen eene kleine wandeling door het gebouw te maken, ten einde hen eenigzins op de hoogte der tegenwoordige inrichting te brengen.

Binnen komende vindt men dat de oude Vestibule door een tochtpui in twee deelen is verdeeld. In het midden bevindt zich het plaatsbureau. Rechts en links twee glazen deuren.

In de Vestibule valt de verandering het meest in het oog. In plaats van een middentrap zijn thans twee ruime gemakkelijke trappen aangebracht ter zijde van den middendoorgang, die door een baaien tochtdeur is afgesloten, en naar de benedenruimte van de zaal voert. Die benedenruimte is achter een rechte door een gang omgeven. Zij bevat de Stalles en de Parterre, omzoomd door de Baignoiren en de Loges tegenover het tooneel, zes in getal. -De kleedkamer is rechts in de Vestibule. Daardoor heengaande komt men eveneens in den parterre-gang.

De trap links in de Vestibule voert naar de 1. Galerij. Tegenover het tooneel bevinden zich zeven loges elk van 4 zitplaatsen, verder het Balkon, dat naar onze meening de mooiste plaatsen bevat, en de galerijen rechts en link.

Op de Corridor dezer galerij vindt men den toegang naar den Foyer of koffiekamer. Ook zijn daar kleedkasten met kapstokken aangebracht.

De trap rechts in de Vestibule voert naar een portaal, dat op één hoogte ligt met den Foyer, zoodat deze ook afzonderlijk te bereiken is, zonder met het comediegebouw in verband te staan.

Van uit het portaal leidt een tweede trap naar de 2. Galerij. Tegenover het tooneel bevindt zich daar de Tribune, welke een aantal goede zitplaatsen bevat, benevens rechts en links galerijen.

Het Plafond, waarop wij in het bijzonder te moeten wijzen, is nieuw en aanmerkelijk verhoogd, en munt uit door sierlijkheid.

Wat de decoratie der zaal betreft, deze is nog niet geheel voltooid, daar alles nog in grondverf staat, wat later natuurlijk zal veranderen en waardoor het algemeen aanzien dan nog beteren indruk zal maken dan thans het geval is, nu de met rood trijp bekleedde balustraden, de fauteuils met kiepzittingen, de nieuwe gaskroon enz. toch reeds aan de zaal een behoorlijk, ja coquet aanzien geven.

Het tooneel is gebleven zooals het was en kan zeer goed aan de daarvoor gestelde eischen voldoen, het orkest is eenigzins vergroot en de kleedkamers der actrices veel verbeterd.

En hiermede gelooven wij dat men zich gemakkelijk een denkbeeld van de Schouwburg kan maken, zelfs zonder dien gezien te hebben, en dat het vinden der plaatsen geen moeilijkheid zal opleveren. Alleen blijft ons nog de wensch, dat het gebouw voortaan menigmaal en door goede gezelschappen moge bespeeld worden en het publiek steeds talrijk en voldaan moge zijn.” (PGNC 7/1/1881)

Sloop in 1934

Na de opening van Societeit de Vereeniging in 1915, werden steeds vaker voorstellingen daar gegeven. De schouwburg begint te vervallen. Daarnaast staat het in de weg voor de aanleg van de Waalbrug en de verbreding van de Burchtstraat. In 1934 wordt overgegaan tot sloop.

Wel is het de bedoeling dat er in Nijmegen een nieuwe schouwburg komt. Onder andere door de Tweede Wereldoorlog lopen deze plannen echter vertraging op.

(Overige) Bronnen en verder lezen

La Bonbonniére

1906, Stationsplein (Spoorstraat/Stationsweg)

Directeur Gerstenberg gaf in 1906 opdracht voor een grote uitbreiding van het Oranje Hotel. Deze lag aan het Stationsplein met links de Spoorstraat en rechts de Stationsweg. Het ontwerp was van architect Bieling van architectenbureau Buskens.

Het PGNC schreef bij de opening in oktober 1906:

“Nijmegen, 22 October. Het Oranje-Hotel.

Wij hoorden dezer dagen door iemand, die het weten kan, zeggen, dat Nijmegen staat in het teeken des tijds, dat wil zeggen, dat het met den tijd medegaat en genoemde spreker had daarmede in het bijzonder het oog op het hotelwezen hier ter stede. Nu, dit moet erkend, dat het hotelwezen hier in de laatste jaren een groote vlucht heeft genomen. Vooral, wat familiehotels betreftt, bezit onze stad reeds een gevestigden naam. Tot dergelijke, op royale wijze ingerichte hotels behoort het “Oranje-hotel”, dat onder het directeurschap van den heer Gerstenberg langzamerhand eene algeheele verandering heeft ondergaan en thans tot een der eerste hotels alhier gerekend kan worden. Eenigen tijd geleden is het weer met een nieuwen vleugel verrijkt, welke aan het gebouw een nog imposanter uiterlijk geeft. Aan den bouw van dit gedeelte is groote zorg besteed.

Onmiddellijk, nadat men den koninklijken hoofdingang van het hotel is binnengetreden en men aan de linkerhand de ruime conversatie- en leeszaal is gepasseerd, heeft men de breede marmeren trap voor zich, waar, boven het eerste bordes, de fraai uitgevoerde koepel van gekleurd glas- een ineensmelting van zachte oranje en groene tinten- zeer de aandacht trekt. Een paar lampen, door de firma Goette onder aan de trap aangebracht, geven bij avond een aardig effect.

Het gebouw omvat twee etages en telt in het geheel 60 kamers. Evenzeer als dit geldt voor de geheele restauratie, zoo zijn inzonderheid bij de inrichting der logeerkamers in den nieuwen vleugel de beste snufjes op modern gebied in toepassing gebracht. Een bijzonderheid mag allereerst wel worden genoemd, dat alle kamers voorzien zijn van balcons, hetgeeen zeer zeker den vrijen toegang van lucht en licht zeer bevorderlijk is. Trouwens, zoo ergens, dan beantwoordt de inrichting van het “Oranje-hotel” aan dezen eersten eisch van modern leven. Maar er is meer. Noemen wij dan de frissche, stijlvol-moderne meubileering, meest in eikenhout, hoewel wij ook een paar salons konden bewonderen- want dit is het juiste woord- uitgevoerd in stijl Louis XV en in Italiaansch notenhout. En verder de keurige stoffeering van alle kamers zonder uitzondering, terwijl ook op de ondergeschikte punten aan alles de meeste zorg is besteed. Zoo zijn alle kamers voorzien van dubbele deuren, voor Nijmegen iets nieuws; zoo merkten wij aan de deuren Duitsche schanieren op, ook iets nieuws, hoewel over de practische toepassing daarvan de meeningen verdeeld zijn; zoo viel het telkens op, dat de kamers- ook in de tweede etage- zeer hoog van verdieping zijn. In alle opzichten is merkbaar het streven om zooveel mogelijk den logés ten gerieve te zijn. Prachtige electrische verlichting, in alle vertrekken centrale verwarming, mooie belichting, frissche lucht- alles inderdaad wijst er op, dat het nieuwste bij de restauratie van het Oranje-Hotel in toepassing is gebracht.

Ook voor de uitvoering niets dan lof- zij kan niet dan tot warme aanbeveling strekken van hen, wien dit werk werd opgedragen. Het plan van de metamorphose van het Oranje-Hotel, werd ontworpen door de firma Berndsen en Braam, die ook met de uitvoering belast zijn geweest. Dit is evenwel geschied onder toezicht van den heer Bieling, architect bij den heer Buskens, door wien aan een en ander ook de laatste hand is gelegd.

Maar de nieuwe inrichting zou niet tot haar volle recht zijn gekomen, ware het niet, dat de firma Drukker en Cohen met artistieke hand de meubileering en stoffeering in de vertrekken hadden gebracht, althans het leeuwendeel daaraan had gehad, want ook de firma Bahlmann heeft in dit opzicht verdienstelijk werk geleverd.

Het stukadoorswerk werd bezorgd door den heer Is. van Haaren. Dat dit bij hem in goede handen was, behoeft geen betoog.

Maar in de lange winteravonden, die aanstaande zijn, zou van dit schoons veel verloren gaan, indien niet de firma Alewijnse en Co. zeer zeker eerste technici op haar gebied, gezorgd had voor de electrische installatie, waarbij alwêer het nieuwste in praktijk is gebracht. Een zuiggasmotor is in bewerking, die waarschijnlijk binnen niet te langen tijd in dienst wordt gesteld.

Vermelden wij ten slotte nog, dat de centrale verwarming, die, gelijk wij reeds meldden, door het geheele gebouw loopt, werd bezorgd door Bechem en Post te Hagen (Wf.), waarbij door een kunstigen automatische seinfluit alle gevaar is gemeden, dan gelooven wij wel de voornaamste bijzonderheden van den aanbouw van het Oranje-hotel vermeld te hebben en durven wij gerust te onderschrijven, dat dit hotel, wat inrichting en exploitatie betreft, met de allereerste kan wedijveren.

Ter herdenking van het totstandkomen van dezen vleugel gaf de heer Gerstenberg Zaterdagavond een groot diner aan zijne logés en eenige invités, waarop een allergezelligste toon heerschte en menige toast werd uitgebracht op den voortdurenden bloei van het Oranje-hotel en op het bestuur van den heer Gerstenberg.” (PGNC 23/10/1906)

1937, Zeigelbaan 59, Verwoest in WO II

In 1938 vestigt slagerij Rosendaal-Wouters zich op Zeigelbaan. Eerst laat zij het verbouwen door architect van Eldik.

Voor de verbouwing zat de melkhandel van G. Geurts in dit pand. Links is het pand van Roghmans (Zeigelbaan 55), welke eveneens naar het ontwerp van architect van Eldik is verbouwd. Het interieur en de winkelpui werden gemoderniseerd. Daarnaast werd een verdieping er bovenop gebouwd. Zie voor de oude toestand F 2384

“Verplaatsing Rund-, Kalfs- en varkensslagerij Th. Rosendaal-Wouters

Naar de geheel nieuw ingerichte slagerij aan de Zeigelbaan 59 heeft de Fa. Rosendaal-Wouters haar zaak overgeplaatst.

Bij de opening was veel belangstelling en een zee van licht deed de étalage met de uitgebreide sorteering vleeschwaren en de winkel met zijn witte betegelde muren op zijn voordeeligst uitkomen. De firma heeft een electrische koelinstallatie laten aanbrengen, kortom geheel naar de laatste eischen, ook op hygiënisch gebied is de slagerij ingericht. De firma Rosendaal-Wouters zal ook hier haar talrijke klanten weer naar volle tevredenheid kunnen bedienen.”  (PGNC 29/10/1937)

Vervolg