Categorie: Groen in Nijmegen

Maasplein maart 2023 Vergroening op het Maasplein Romeinse historie inzichtelijk
#Nijmegen, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen, Romeinen

Maasplein: Geschiedenis en Vergroening

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Maasplein maart 2023 Vergroening op het Maasplein Romeinse historie inzichtelijk
Maasplein maart 2023 Vergroening op het Maasplein Romeinse historie inzichtelijk

Het huidige Maasplein lag in de Romeinse stad Ulpia Noviomagus. Er zijn dan ook 2 tempels gevonden. De Romeinse resten zijn inzichtelijk gemaakt. In 1921 werden hier 314 arbeiderswoningen gebouwd, waarvan inmiddels een deel in de jaren 90 is vervangen door nieubouw. Om het plein een minder stenig aanzicht te geven, is het in 2019 vergroend.

Romeinen

Het Maasplein ligt binnen de Romeinse stad Ulpia Noviomagus. Bij archeologische opgravingen zijn op het Maasplein 2 Romeinse tempels gevonden.  Een was gewijd aan de godin van voorspoed Fortuna, de ander aan Mercurius, god van de Handel. Op deze plaats is veel handel gedreven, vandaar dat deze tempels waarschijnlijk juist aan deze 2 goden zijn gewijd. Daarbij betekent Noviomagus “Nieuwe Markt”.

Fundamenten van Gotisch Romeinse tempels, gevonden tijdens opgravingen, 1920(F45488 RAN)
Fundamenten van Gotisch Romeinse tempels, gevonden tijdens opgravingen, 1920(F45488 RAN)

De tempels stonden aan een plein met een galerij met kleine vertrekken. Vlakbij stond een stadsvilla. Mogelijk woonden hier de priesters van de tempels.

Handelaren brachten in de tempels offergaven. Bijvoorbeeld voor een gunstige overeenkomst of veilige handelsreis. Als offergaven zijn bij opgravingen delen van stenen altaren, godenbeeldjes en verkoolde resten van zaden en pitten van pijnboom, dadels en vijgen gevonden. Daarnaast komen botten voor van rund, schaap of geit en verschillende soorten vis.

Waarschijnlijk zijn bij de grote stadsbrand van 180 na Christus ook de tempels verloren gegaan. Deze zijn niet meer herbouwd. Er zijn geen vondsten uit de derde eeuw gevonden.

Badhuis

De Romeinse stad had ook een badhuis, deze is te vinden op het huidige Honig-complex.

1921: 314 arbeiderswoningen Woningvereeniging Nijmegen

Bloemencorso Maasplein viering 700 jaar stad 1930 GN11771
Bloemencorso op het Maasplein vanwege de viering 700 jaar stad, 1930 (GN11771 RAN)

In 1921 werden in de omgeving van het Maasplein 314 arbeiderswoningen gebouwd door de Woningvereeniging Nijmegen, het latere Portaal.

Op 5 augustus 1922 ging het badhuis open. Deze werd beheerd door de Woningvereeniging, waarbij de gemeente Nijmegen eventuele tekorten aanvulde. Het badhuis sloot in 1975. Lees hier over het Badhuis met een artikel uit de Gelderlander uit 1922 naar aanleiding van de opening:

Badhuis Maasplein in 1975 (foto: Jan Cloosterman via RAN F29505)

Badhuis Maasplein

Het Badhuis is gebouwd in opdracht van Woningvereeniging Nijmegen, naar een ontwerp van de architect J.C. Hermans (1921-22). Daarbij was…

Lees Meer

De huizen en het Badhuis zijn vanaf het jaar 1994 gesloopt.

Een aantal woningen op het Maasplein, 25/11/1982 (Ber van Haren via KN13615-6 RAN CC0)
Een aantal woningen op het Maasplein, 25/11/1982 (Ber van Haren via KN13615-6 RAN CC0)

Inrichting plein

Kunstobject op Maasplein gemaakt door Lemmen Weurt Staal Constructies BV. in de vorm van een verlichte pergola, kijkend vanaf de Waterstraat, 19/10/1995 (Ger Loeffen via F38178 RAN CCBYSA)
Kunstobject op Maasplein gemaakt door Lemmen Weurt Staal Constructies BV. in de vorm van een verlichte pergola, kijkend vanaf de Waterstraat, 19/10/1995 (Ger Loeffen via F38178 RAN CCBYSA)

Als herinnering aan de Romeinen en om een beeld te geven hoe de tempels er uit hebben gezien is op het Maasplein een podium gebouwd. Daarvoor is een brede trap met vier treden. Op het podium staan 4 zuilen en een bronzen informatiebord.

De contouren van de tempels en stadsvilla zijn evenals de andere Romeinse vondsten met klinkers aangegeven.

Vergroening

Maasplein (mei 2024)
Maasplein (mei 2024)

Rond 2019 begon het idee te leven om het stenige plein te vergroenen. Behalve de beleving van het plein te verhogen bestond ook de behoefte aan vergroening ook om bij te dragen om de hitte in de stad tegen te gaan en regenwater beter te laten weglopen.  In het kader van Operatie Steenbreek: Stenen eruit, groen erin! Is 2100 m2 -omgerekend zouden dit 23.000 stoeptegels zijn- aan steen en asfalt vervangen door groen. Gemeente en bewoners hebben nagedacht hoe ze het plein konden vergroenen. Daaruit ontstond het idee om het plein beplanten met planten die de Romeinen zelf in hun tuin hadden staan. Zoals kastanje, rozen, hazelaar en moerbei. Daarmee is het plein ook een voorbeeld hoe historie en groen elkaar kunnen versterken.

Op 14 juni 2019 vond de opening plaats.

Bronnen

Tempelcomplex op het Maasplein, Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Maasplein, De Wester Een leuk artikel over heden en verleden, met interviews met bewoners

Maasplein van asfalt naar Romeins groen, De Bastei

Maasplein of Maasstraat, Waterkwartier of Biezen, Rob Essers

Eerste stappen in de strijd tegen hitte en hoosbui, AD

Cultuurhistorische visie Waterkwartier

Badhuis Maasplein

Het Badhuis is gebouwd in opdracht van Woningvereeniging Nijmegen, naar een ontwerp van de architect J.C. Hermans (1921-22). Daarbij was…

Tegels wippen in de Roerstraat: twee deuren en een struikje waar eerst tegels waren
#Nijmegen, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen

Tegels wippen

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein

Roerstraat

Tegels wippen in de Roerstraat: twee deuren en een struikje waar eerst tegels waren
Tegels wippen in de Roerstraat (april 2023)

De Roerstaat is een van de straten waar het project ‘tegels wippen’ al plaats heeft gevonden. Bewoners krijgen dan de mogelijkheid om letterlijk tegels uit de stoep te wippen en hier planten voor in de plaats te zetten. In het geval van de Roerstraat (en een deel van de Waterstraat) kregen bewoners de mogelijkheid van Woningcorporatie Portaal om planten uit te zoeken naar aanleiding van de renovatie van hun woning. Een van de onderdelen van deze renovatie was overigens het aanbrengen van groene daken op bergingen

Verder lezen:

Aanleg geveltuintjes in het Waterkwartier

Park bij Spechtstraat Biezen Waterkwartier
#Nijmegen, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen

Park bij Spechtstraat

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Park bij Spechtstraat Biezen Waterkwartier
Park bij Spechtstraat (maart 2023)

Op deze locatie stond tot 2014 de school de Aquamarijn, welke in de jaren 70 was gebouwd. Bij de verplaatsing van de school wordt het oude pand gesloopt.

Aangezien de wijk een tekort aan groenvoorzieningen heeft, besluit de gemeente de locatie groen te houden en een park in te richten. De gemeente houdt een groennorm van 0,5 ha groen binnen 300m van elk huis aan. “Het resultaat moet een sober en doelmatig wijkpark zijn dat in nauw overleg met wijkbewoners tot stand is gekomen en dat past in het stedelijk weefsel van De Biezen, aansluit op de omgeving en rekening houdt met eventuele toekomstige ontwikkelingen.” (Nijmegen Oud West 2015)

Opgravingen

Het terrein ligt binnen het gebied van de Romeinse grafvelden ten zuidoosten van de Romeinse stad Ulpia Noviomagus.

Daarom vond in het voorjaar van 2016 archeologisch onderzoek plaats. Het was daarbij duidelijk dat het om een ‘verstoord’ gebied ging: grond waarin steeds de Romeinse tijd van alles mee is gebeurd. Bovendien betrof het de bovengrond; mogelijk zijn er wel graven aanwezig die lager liggen dan het niveau tot waar is opgegraven. Er werd echter wel 1 scherf gevonden van een bakje aardewerk van “terra sigillata” (gestempeld aardwerk). Op deze “stempel” staat “SILVI·OF”. Het betreft waarschijnlijk een bakje van een pottenbakker die wordt aangeduid als Silvius II, een pottenbakker die van 120 en 160 werkte nabij Les-Martres-des-Veyre (in het Franse Lezoux, nabij Clermont-Ferrand). Dit stempel komt op bakjes veel voor. Bij andere opgravingen ten aanzien van Ulpia Noviomagus waren vroeger al 2 soortgelijke stempels gevonden. Waarschijnlijk is dit bakje een grafgeschenk geweest. Waarbij het graf rond 1900 tijdens bouwwerkzaamheden vergraven is.

Opening

Bordje Romeinen Romeinse graven Spechtstraat parkje

Het park is op 23 september 2017 geopend. Wethouder Renske Helmer-Englebert onthulde daarbij een informatiebord over de Romeinse graven.

Bronnen

Nijmegen Oud West 2015, in het bijzonder Park De Kraaij (Spechtstraat)

Excursie klimaatbestendige stad Nijmegen, 2018

Brief Rob Essers aan de Gemeenteraad

Een archeologische begeleiding bij de sloop van een schoolgebouw aan de Spechtstraat 4 (Nijmegen), Jeroen Oosterbaan, 2016

Terra_sigillata

Spoorkuil Bottendaal (oktober 2022)
#Nijmegen, Groen in Nijmegen

Spoorkuil met seinhuis Bottendaal

ReisgidsNijmegenUtrechtTrein
Spoorkuil Bottendaal Willemskwartier 20221030
Spoorkuil Bottendaal Willemskwartier (foto oktober 2022)

Het seinhuis is in 1960 gebouwd in opdracht van de Nederlandse Spoorwegen. Doordat het aantal reizigers in de jaren 50 was gegroeid, was het nodig het treinverkeer te intensiveren en het efficiënter te regelen.

Centrale Verkeersleiding (CVL)

Gezicht op het stationsemplacement in de spoorkuil te Nijmegen vanaf de St. Annastraat, gezien in de richting van de Graafsebrug ; op de voorgrond krater van de inslag van een Duitse bom ; links op de achtergrond de Tollensstraat, rechts op de achtergrond de Dr. Jan Berendsstraat, 2/1944-12/1944 (F33085 RAN)
Gezicht op het stationsemplacement in de spoorkuil te Nijmegen vanaf de St. Annastraat, gezien in de richting van de Graafsebrug ; op de voorgrond krater van de inslag van een Duitse bom ; links op de achtergrond de Tollensstraat, rechts op de achtergrond de Dr. Jan Berendsstraat, 2/1944-12/1944
(F33085 RAN)

De Centrale Verkeersleiding (CVL) werd ingevoerd vanuit een efficiencyslag van de spoorwegen. Bij de CVL wordt een spoorlijn met meerdere emplacementen en/of stations bediend vanuit één centraal punt. Bij deze invoering werd de seinbeveiliging en dat van wissels tevens gecombineerd met de railverkeersleisding (“het leiden van het treinverkeer. Hierbij worden beslissingen genomen over het treinverkeer, zoals maatregelen om verstoringen in het treinverkeer te verhelpen of de gevolgen er van in de hand te houden.” Wikipedia)

Daarvoor werden wissels en seinen ter plaatse bediend. Bij de invoering van de CVL gebeurde dit via relaisbeveiligingen. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Centrale_Verkeersleiding)

De spoorlijn Nijmegen-Blerick was het eerste traject dat met CVL was uitgerust. Vanuit dit seinhuis werden 33 wissels en 67 seinen bediend over een baanvak van 57 kilometer.

Door de opschaling van het CVL staat het pand sinds 1976 leeg. Wel bleven de installaties nog tot rond de eeuwwisseling in bedrijf.

Koenraad van der Gaast

Het ontwerp van het gebouw was afkomstig van Koenraad van der Gaast (Utrecht, 10 augustus 1923 – Utrecht, 7 februari 1993). Hij was architect bij de Nederlandse Spoorwegen en ontwierp derhalve de nodige stations en seinhuizen. “De naoorlogse modernistische bouwstijl is kenmerkend voor het Seinhuis. Het bestaat uit een rechthoekige basis en een opvallende achthoekige opbouw –waardoor het Seinhuis een ‘paddenstoel’-type wordt genoemd. Dit seinhuis is het laatste in haar soort en staat mede daarom op de lijst om aangewezen te worden als gemeentelijk monument.” (https://www.coup-group.com/project/seinhuis)

Van der Gaast studeerde in 1941 en van 1945 tot 1949 bouwkunde aan de Technische Hogeschool te Delft. Hij studeerde af bij Jo van den Broek, een van de kopstukken van de “progressieve vleugel”.

In 1950 ging hij werken bij architectenbureau van P. J. Koster  in Zeist. Hij werkte echter tevens als medewerkend architect op het architectenbureau van de Nederlandse Spoorwegen (Afdeling Gebouwen). Hiervan kreeg hij in 1953 de leiding.

Belangrijke werken zijn het station van Eindhoven (1956, lijst Top 100 Nederlandse monumenten 1940-1958 en rijksmonument) en de stations in Almelo en Tilburg (Lijst 90 topmonumenten uit de periode 1959-1965).

Een mooie foto van begin jaren 80 van de spoorkuil met het seinhuis is te zien op F61450 RAN. https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=1-1&index=0&imgid=14031255&id=287785

Binnenkijken

Hoe het er van binnen uitziet is te zien op een filmpje van de Gelderlander uit 2023:https://www.gelderlander.nl/video/productie/binnenkijken-bij-het-bekende-seinhuisje-in-nijmegen-350476-350476

Bewoners voor Behoud

Op het moment dat de NS, op dat moment eigenaar, de spoorkuil wil verkopen, starten bewoners in  juli 2016 een petitie om het de kuil en het seinhuis te behouden. “De groenstrook in de spoorkuil, ter hoogte van het seinhuisje wordt nu al regelmatig gebruikt door de bewoners van Bottendaal. De groep buurtbewoners die de petitie heeft gehouden, organiseert in de spoorkuil ook vaak buurtactiviteiten. Zo worden er wandelingen door de spoorkuil georganiseerd, daarnaast wordt het groen bijgehouden door een groepje betrokken bewoners.”

https://www.nieuwsuitnijmegen.nl/Nieuws/6587/Gemeente-wil-deel-spoorkuil-kopen-voor-groen-Bottendaal.html

spoorzone 202303
Spoorzone (maart 2003)

Spoorkuil
Spoorkuil (foto oktober 2022)
(maart 2023)