Dencker boekhandel Broerstraat 24 in 1964 (J.F.M. Trum via F86305 RAN CCBYSA)
In 1952 ontwerpt architect Okhuijsen een winkel met bovenwoning, het tegenwoordige Broerstraat 22 en 24. Daarbij is opvallend dat op de bouwtekening D12.413452 J. van Steensel als opdrachtgever staat, terwijl de aanbesteding namens Dencker’s Boekhandel is.
In mei 1919 opent Boek-, Papier- en Kunsthandel Dencker’s haar winkel op de Korte Burchtstraat 17. In een artikel uit 2009 (NoviaNova) over de eigenaar op dat moment, Paul Dencker, staat: “twee zussen van zijn grootvader begonnen ooit de zaak in de tijd dat in het centrum op elke straat te vinden was.” Het lijkt daarbij te gaan om Paulina Petronella Dencker (21-12-1885 Nijmegen), die op de kaart van het Bevolkingsregister 1910 blijkt te zijn verhuist naar Korte Burchtstraat 17-19.
Naast “Mej. P.P.” komt ook “Mej. E.C.” en “Mej. J.C.” in het Adresboek van 1928 voor. Daarnaast woont E.A.M. Dencker op dit adres. Oftewel Emertentiana Cecilia (6-10-1892) en Juliana Cornelia (16-2-1888). Welk van de zussen samen met Petronella de winkel is begonnen, is nog niet bekend. Ook woont hun broer Everardus Augustinus Maria (8-12-1902) in 1928 op de Korte Burchtstraat.
In april/mei 1931 verhuist de winkel en de genoemde zussen en broer naar Kelfkensbosch 16. (Advertenties PGNC 9/4/1931 en PGNC 26/5/1931). In het Adresboek 1940 is het adres nummer 24.
Ook in 1940 wonen de drie “Mejuffrouwen” op het adres van de Boekhandel, samen met Everardus. Of Paul de afstammeling van deze broer is, of van een ander familielid, is nog niet bekend.
Dencker heropent na de oorlog haar nieuwe winkel in de Broerstraat.
In het midden is een portiek geplaatst met de ingang van de winkel en een zijdeur voor de opgang naar de bovenwoning. Voor deze opgang staat een van de etalages. Ook aan de linkerkant bevindt zich een etalage. De voorkant van de begane grond is de winkel, met daarachter een kantoor. Het magazijn bevindt zich in een deel van de kelder.
D12.413452 Plan tot de bouw van een winkel met bovenwoning aan de Broerstr. Te Nijmegen Opdr. G.: De heer J. V. Steensel, Architect J.D.A. Okuijsen, datum tekening 27-4-1952
Dencker zal zelf de bovenwoning Broerstraat 22 gaan bewonen (Adresboek 1955). Dencker heeft nog jarenlang haar boekhandel op dit adres gehad. Opvallend was de uitgebreide keuze aan tijdschriften.
Rechts boekhandel Dencker; Vanuit de Broerstraat in de richting van de Molenstraat 25 mei 1981 (Ber van Haren via KN13356-20 RAN CC0)
Momenteel (januari 2024) bevindt zich Paprika in het pand. Daarvoor zat van Lier in het pand, in ieder geval tussen mei 2016 en juli 2018 (bron: foto’s Google Streetview)
Broerstraat 24 in juli 2019, met sale bij Paprika (Google Streetview)
Bouw winkelpand a/d. Broerstraat te Nijmegen (Herbouw). Opdrachtg.: De Weled. Heer A.C. v. Ooijen, datum tekening juli 1955, H.G. v.d. Boogaard Arch. (D12.421141)
Eind juni/begin juli 1956 verhuist Bata van de Grote Markt naar Broerstraat 7. Even was er sprake geweest dat Bata naar het Centrumplein/Plein 1944 zou verhuizen. De architect was H.G. van den Boogaard.
Een mooie foto van Bata met omliggende panden is te vinden op ZN35238 RAN.
Advertentie opening Bata op de Broerstraat, Nijmeegsch dagblad, 29-06-1956
Architect H.G. van den Boogaard
H.G. van den Boogaard had samen met zijn broer J.A.J. van den Boogaard een architectenbureau in Beek. Zij waren betrokken bij wederopbouw van Beek en van het winkelcentrum in Nijmegen.
“Terwijl J.A.J. van den Boogaard gemeentearchitect en opzichter bij Bouw- en Woningtoezicht was, tekende zijn broer H.G. van den Boogaard veel wederopbouwplannen.”
Dit citaat is afkomstig uit een interessant artikel over het werk van H.G. van den Boogaard in Beek is te vinden op:
Broerstraat 7 gebouwd als Bata nu MacDonalds, juli 2019 I Google Streetview)
In 1974 vindt er een verbouwing van de voorgevel plaats voor rekening van de heer P.H.J. Huisman, Molenstraat 74. Daarbij wordt de winkel verbouwd tot restaurant. (Het is mij daarbij niet meer bekend of dit reeds de McDonald’s is of dat McDonald’s pas vanaf 1996 hier gevestigd is).
Qua uiterlijk betreft het vooral de voorkant: de ruimtes van de etalages worden verwijderd en vervangend door rechte beglazingen. De ingangspartij komt wat naar links, meer centraal, te liggen. Daarboven wordt een lichtbak geplaatst met ruimte voor lichtreclame. De fries op de eerste etage met een afwerking van hechthout lijkt gehandhaafd.
Van binnen wordt de verkoopruimte een restaurant, met rechts daarvan buffet, open keuken en spoelkeuken.
De kelder die bestemd was voor verkoop wordt een hal met toiletten, de personeelskamer de kleedruimte. De cv ruimte en het magazijn blijft bestaan. De verkoopruimte op de eerste verdieping wordt kantoor.
Daarnaast wordt aan de achterkant een aluminium afzuigkanaal aangebracht. De architect is Jan Reedyk uit Schiedam (D12.507437)
McDonald’s
In 1996 vindt de verbouwing tot McDonald’s plaats door Multiplan. Van buiten valt de nieuwe voorgevel op: de begane grond krijgt een nieuwe aluminium gevelpui. De eerste etage krijgt grotere ramen, met daaronder een nieuwe grijze gevelbeplating met “McDonald’s”.
Van binnen is de keuken van het restaurant vergroot.
Broerstraat 15-17 met ICI Paris in het pand gehuisvest, Juli 2019 (Google Streetview)
In 1955 komt Oostvogel weer terug in de Broerstraat, op de locatie waar ze zat tot het moment dat het pand in de Tweede Wereldoorlog verloren ging. In 1928 had ze hier haar winkel geopend. E.H. en H.M. Kraaijvanger van het Architectenbureau Kraaijvanger uit Rotterdam ontwierpen het gebouw in 1954.
Opvallend is, dat de Gelderlander de legendarische vogel in haar kop noemt, maar geen melding maakt van de tegeltableaus die het pand sieren: 6 vogels.
Een van tableaus van een vogel op voormalige pand van Oostvogel
“Oostvogel als Phoenix uit de asse glorieus in de Broerstraat verrezen.
“De Nijmeegse binnenstad is verrijkt met een fraai modern pand, dat in de Broerstraat op no. 15 is verrezen. Oostvogel, de bekende herenmodezaak, te Arnhem, Hengelo, Almelo, Enschede gevestigd, is thans in het hartje van de stad teruggekeerd. Sinds de verwoesting in de Septemberdagen van ’44 was ze daaruit verdwenen: de zaak werd toen voortgezet op de hoek van de van Welderenstraat, tegenover het Postkantoor, in afwachting van de dag waarop tot herbouw in de oude vertrouwde omgeving kon worden overgegaan. Deze herbouw is thans voltooid en zo ooit een vogel vol glorie uit de asse herrezen is, dan is het wel Oostvogel, die thans aanmerkelijk groter, fraaier en uitgebreider zijn vleugels uitslaat voor het publiek dat ongetwijfeld vol belangstelling zal toestromen. Want hier is veel moois te zien. Niet alleen het gebouw zelf, een schepping van het architecten-bureau Kraaijvanger uit Rotterdam, waarvan de uitvoering in handen lag van het Nijmeegse Aannemersbedrijf Berntsen en Braam, -maar ook de étalages die een grote aantrekkingskracht uitoefenen, nodigen tot stilstaan en bezichtigen uit.
Binnen- en buitenlandse collecties komen in de ruime, overzichtelijke vitrines volledig tot hun recht. De heer der schepping kan hier zijn keus doen. Maar ook de koningin van de mode, mevrouw zelf, wordt vanaf heden onmiddellijk bij Oostvogel betrokken. Er is een geheel aparte afdeling damesmantels, tailor-made en jersey-couture aan de zaak verbonden; deze afdeling vormt daarmede een sluitend geheel en ze verhoogt zelfs de intieme sfeer welke tot kopen noodt.
Vanmorgen om kwart voor twaalf vond de officiële opening van de nieuwe zaak plaats in aanwezigheid van mevr. Oostvogel, familieleden, wethouder Duives, Ir. B. Fokkinga, leden van het personeel uit het bedrijf in Nijmegen en de bedrijven op andere plaatsen.
Terug in Broerstraat
De heer F. Oostvogel, die de genodigden begroette, sprak het openingswoord mede namens zijn moeder. Hij uitte zijn vreugde over de gelukkige omstandigheid dat het bedrijf na een onderbreking van tienjaar weer op zijn oude plaats, in de Broerstraat is teruggekeerd. Spr. bracht dank ook aan allen die hiertoe hebben medegewerkt, aan het gemeentebestuur, aan de stedebouwkundigen Ir. Siebers en Ir. Fokkinga, die met veel élan en energie het opbouwplan hebben verwezenlijkt, met als een van de hoogtepunten een gezellig stadscentrum, waarin de Broerstraat de meest drukke winkelstraat is.
Spr. had veel waardering voor het architectenbureau Kraaijvanger, voor de aannemer Berntsen en Braam, voor uitvoerders en onderaannemers, weke zorg droegen voor een uitstekende bouw die tot in alle détails verzorgd is. Grote lof had spr. voor de verzorging van het interieur, met name voor dat van de afdeling voor dames-kleeding, welke door de Genneper Molen onder leiding van zijn directeur de heer Steinman tot stand kwam.
Felicitatie van gemeente
Na bijzondere dank gebracht te hebben aan zijn moeder voor het vertrouwen dat zij in hem had gesteld bij de voorbereiding van de bouw, gaf de heer F. Oostvogel het woord aan wethouder M. Duives.
De wethouder feliciteerde namens de burgemeester, die door uitstedigheid verhinderd was, namens het College van B. en W. en namens de burgerij van Nijmegen. Hij sprak er zijn vreugde over uit dat het pand van Oostvogel op de oude plaats is herbouwd en had veel respect voor de energie waarmede de heer F. Oostvogel dit alles heeft voorbereid en geleid. Spr. noemde het nieuwe pand een van de mooiste in de Broerstraat en een sieraad voor de stad. De heer Duives had lof voor de architect en voor de aannemers, die al veel mooie panden in Nijmegen hebben gebouwd. Wethouder Duives drukte daarna op een knop, waardoor de zo veelzijdige en zeer gevarieerde verlichting aanging en het pand was geopend, onder het applaus van de aanwezigen, die hierna de bouw en het interieur bezichtigden.” (De Gelderlander 14/9/1955)
Het pand
De beschrijving van de Gemeentelijke monumentenlijst noemt ontworpen in “in een sobere modernistische trant. Brede, lage gevel bestaande uit winkelpui en twee verdiepingen. In het midden geopend door een brede, in sierbeton uitgevoerde vensterlijst. De ramen hierin waren oorspronkelijk in staal uitgevoerd. De zijpenanten en fries zijn gestuct maar waren oorspronkelijk gemetseld in een donkere verglaasde verblendsteen. De sierbetonnen puien onder de bovenste ramen zijn voorzien van wandkunst: cirkelvormige tegeltableaus met geabstraheerde vogels waarvan de kunstenaar onbekend is. De pui is in 1997 in het midden verhoogd (1997) waarbij een stijl uit de vensterlijst is gewijzigd”.
Firma Oostvogel
De firma Oostvogel is het oudste herenkledingzaak van Nederland geweest: in 1795 begon Johannes Oostvogel zijn hoedenmakerij aan huis in Delden of Hengelo. Daarop opende hij een winkel in Hengelo, waar vanaf dat momnt/op een gegeven moment ook maatpakken en herenkleding werd verkocht. Later kwam daar dameskleding bij. Hengelo zoals het was Hengelo zoals het was
noemt dat Johannes ook al dameskraagjes maakte.
Jarenlang had Oostvogel haar winkels in Twente: Hengelo, Almelo en Enschede Daarnaast was ze gevestigd in Arnhem en Nijmegen. In 2020 staan artikelen dat de laatste winkel van Oostvogel zal sluiten bij gebrek aan een opvolger – de laatste winkel in Almelo is dan inmiddels verhuisd naar Ootmarsum.
Even lijkt in 2014 het einde te zijn van de familie Oostvogel: Frederique Oostvogel besluit het huurcontract voor het pand in Almelo niet nog eens voor 5 jaar te verlengen, ook vanwege haar gezondheid en dat er geen opvolger is. Uiteindelijk besluit zij samen met een goede vriend, Hans van der Maa, verder te gaan in Ootmarsum. Tijdens de verbouwing overlijdt zij. Hier is de winkel nog steeds actief. https://www.oostvogelootmarsum.nl/
In 1963 verkocht Oostvogel aan Meddens. Kledingzaak King kwam rond 1980 in het pand en in de jaren 90 vestigde zich hier miss Etam. Momenteel is het pand in gebruik door Ici Paris.
Het Bureau Kraaijvanger is afkomstig uit Rotterdam en is in 1027 opgericht door de broers Herman en Evert Kraaijvanger. Dit bureau heeft belangrijke ontwerpen voor de wederopbouw van Rotterdam aangeleverd. Omdat het bureau niet/nauwelijks actief in Nijmegen lijkt te zijn geweest, hierbij de verwijzing naar wikipedia. https://nl.wikipedia.org/wiki/Kraaijvanger_Architects
Wel kan een Nijmeegse connectie nog worden genoemd: hun vader Bernardus Theodorus Kraaijvanger (1969-1944) ontwierp in 1910 voor Edmund Meulenberg de Koninklijke Nijmeegse Paraplu en Parasolfabriek (Huidig adres Stikke Hezelstraat 2-4).
H.W Kraaijvanger, die met een dochter van Edmund Meulenberg was getrouwd, een bouwvergunning aan voor het pand op de foto dat rond 1901 gereed kwam. Bron: bijschrift F34035 RAN) Er is nog niet verder onderzocht of en welke familierelatie er tussen deze H.W. en de architecten is.
Gemeentelijk monument
Het pand is een gemeentelijk monument met als waardering:
“Broerstraat 15-17 maakt stedenbouwkundig onderdeel uit van het wederopbouwplan van de Nijmeegse binnenstad en is hier een expressie van. Ensemblewaarde met de buurpanden vanwege het breedte- en hoogteverschil met de belendende gevels. Ensemblewaarde tevens door de krachtige brede en hoge vensteromlijsting middenin het gevelvlak. Deze gevelcompositie contrasteert met de compositie van (gedeeltelijke) gelijkmatige vensterassen van de buurpanden. Hierdoor ontstaan ritme en levendigheid in het straatbeeld. Bureau Kraaijvanger had in Rotterdam en in Nederland een belangrijk aandeel in de wederopbouw.”
Kreymborg in november 1955 hoek Molenstraat Ziekerstraat met auto’s. Verkeersdrukte op het kruispunt Ziekerstraat – Molenstraat – Plein 1944 en de Korte Molenstraat, kort voordat het klapbord van de verkeersregelaar wordt vervangen door een draagbaar verkeerslicht, november 1955 (J.H.W. Schellinx via ZN36365 RAN CC-BY-SA)
In september 1953 opent Kreymborg haar nieuwe nieuwe winkel op de hoek van de Ziekerstraat en Molenstraat. Deze is herbouwd op de plek waar haar gebouw stond dat tijdens het bombardement van februari 1944 is verwoest. Dit is de laatst gevulde hoek van de 4 hoeken van de belangrijke kruising Molenstraat/Broerstaat en Ziekerstraat/Plein1944. Opvallend daarbij is, dat alle 4 ontwerpen een plat dak hebben.
Historie pand Kreymborg
Links op de foto met rond uithangbord de oude Kreymborg winkel (afb. RAN – GN5358)
Kreymborg zit sinds 1930 in Nijmegen.
Op de bovenstaande foto staat links op de hoek met rond uithangbord de oude Kreymborg winkel. Vergelijkend met de bovenste foto staat de nieuwe Kreymborg tevens op de plek van een kapper en ’t Jagershuis. Het portaaltje heeft het bombardement wel overleefd en is een restant van de verwoeste Petrus Canisiuskerk. Deze is gesloopt bij de bouw van de nieuwe Petrus Canisiuskerk oftewel Molenstraatkerk.
Nadat haar pand was verwoest, zat ze op tijdelijke plekken.
Naoorlogs gebouw door architect Kramer
Het nieuwe gebouw is ontworpen door F. Kramer van het Architectenbureau Kramer en Balabrega uit Haarlem. De aannemer was (de heer Konings van) Aann. Mij Nederland te Nijmegen.
Kreymborg is nog net juist op de voorgrond te zien. Het is mooi om te zien hoe de panden op elke hoek van de kruising verschillen, maar toch een soort uniformiteit hebben: De kruising Molenstraat , Plein 1944 , Broerstraat en Ziekerstraat (met rechts de Gebrs. Voss , in het midden Drogisterij Nickel en links de zelfbedieningswinkel van Jansen-Hendriks), 1954 (Foto Grijpink via F46491 RAN CC-BY-SA)
Bij de opening schrijft De Gelderlander 25/9/1953:
“Nadat de aanwezigen in de gelegenheid waren gesteld om de directie geluk te wensen sprak de wethouder M. Duives een woord van felicitatie namens de gemeente Nijmegen. Spr. uitte zijn grote voldoening over het resultaat hetwelk op dit punt van de Stad is bereikt. Vier jaar geleden toen de fa. Voss haar gebouw tot stand had gebracht vroegen we ons af: hoe lang zal het nog duren voordat de vier hoeken compleet zijn, aldus spr. Veel besprekingen zijn aan de bouw vooraf gegaan. Spr. was zeer verheugd dat dit mooie pand thans behoorlijk aansluit aan het entree van de nieuwe stad.
De architect, de heer Kramer sprak hierna een woord van gelukwens en bood de directie een raampje aan in een van de paskamers. Het stelt de Phoenix als symbool van eeuwige verjonging.”
Kreymborg is op een later tijdstip naar de Burchtstraat verhuisd. Momenteel zit ING in het pand.
Architect F. Kramer
voormalig Kreymborg Ziekerstraat 2 Molenstraat 5-7 Huidig ING (augustus 2023)
Zoals gezegd was F. Kramer de architect. Hij ontwierp voor Kreymborg meerdere panden: Over de architect Kramer is nog weinig te vinden, daarom wordt op deze plaats hier wat uitgebreider bij stil gestaan.
Leven
Frederik Marinus Kramer is geboren 18-5-1902 te Amsterdam en overleden na 1977. Kramer verhuisde na zijn huwelijk in 1928 naar Haarlem, Koninginneweg 46. Kramer was in de jaren 50 aanvankelijk geassocieerd met achtereenvolgens de architecten C. den Heyer en later met J.M. Balabrega. De bureau’s waren gevestigd op Kenaupark 1 en Nieuwe Gracht 76 in Haarlem.
Verbouwing met uitbreiding, Venlo, 1959 (Dagblad voor Noord-Limburg,19-03-1959)
Grote Markt 10 Den Haag, samen met C. den Heijer, 1965- 1966; Monumentenzorg Den Haag: “Op geraffineerde wijze markeert dit gebouw de hoek van twee winkelstraten in het centrum van Den Haag: de Grote Markt en de Boekhorststraat. In de behandeling van de gevels komt de hiërarchie tussen beide straten duidelijk tot uiting: open en transparant naar de belangrijkste straat, de Grote Markt en meer gesloten naar de zijstraat. Opvallend is het fraaie spel van de volumes waaruit het pand is opgebouwd: de insnijdingen en de verspringingen maken het zeer levendig waardoor het zich uitstekend voegt in de bonte rij van historische gebouwen. Het vormt een voorbode van de diversiteit van de jaren zeventig architectuur”. Tevens een afbeelding van het pand.
Schapenmarkt 9-15 Den Bosch, samen met C. den Heijer, 1968: “In de jaren na de Tweede Wereldoorlog werd steeds minder teruggegrepen op de historisch gegroeide waarden en kwam een vernieuwingsdrang in de architectuur tot uitdrukking. Op het eerste oog is bij dit pand sprake van grootschaligheid. Door de invulling van de gevel en de toegepaste kleuren en materialen is hier echter een storende massaliteit voorkomen. De zichtbare gevelhoogte sluit goed aan bij de naastgelegen gebouwen. Ook de wijze waarop het dak door haar verdraaiing ten opzichte van de gevel is gerealiseerd, maakt dat dit gebouw ondanks de forse omvang toch past in de omgeving.” Architectuurgids ‘s-Hertogenbosch
Amsterdam
winkelpui van banketbakkerij Holtkamp, Vijzelgracht 15, 1928
schoenenzaak van de firma Huf aan de Burgemeester De Vlugtlaan 143 (ontwerp: 1957)
schoenenzaak van de firma Hoogenbosch, Osdorpplein 41 (ontwerp ca. 1964)
Overig
Kleiweg 22 Gouda: bouw trap naar verkoopruimte op 2e verdieping. Opdrachtgever: J.C. Raming N.V. Kramer & Balabréga 1949/1950
In Archief van Architectenbureau G. Husslage zitten “Ontwerptekeningen in lichtdruk voor de filialen van de firma s Hoogenbosch, Kreymborg, Meyjes & Höweler, Modemagazijn Witteveen en Mundheim aan het Osdorpplein, in samenwerking met de architecten F.M. Kramer, C. den Heijer en C.J.G. van Gestel”, waarbij het op dit moment onduidelijk is (en niet verder uitgezocht) of het ontwerp van Kramer (en dan waarschijnlijk in samenwerking met den Heijer) alleen de firma Hoogenbosch betreft of ook de overige panden (waaronder een Kreymborg).
Bronnen
Cuypersbulletin: Nieuwsbrief van het Cuypersgenootschap, Vereniging en Stichting tot behoud van negentiende‐ en twintigste‐eeuws cultuurgoed in Nederland. jaargang 20 ‐ 2015 ‐ nummer 1 (Pdf)
Vanuit de Broerstraat in de richting van de Molenstraat, links op de voorgrond de Pauwelstraat; 1955 (GN3909 RAN)
In 1955 vond de herbouw plaats van juwelier en horloger van Baal, op de hoek van de Molenstraat en Pauwelstraat. Het gebouw is ontworpen door architect ten Have.
Bij de opening in 1955:
“Juwelierszaak van Eug. van Baal in Korte Molenstraat fraai herbouwd
In de Korte Molenstraat, op de hoek van de Pauwelstraat, is vanmorgen onder grote belangstelling de nieuwe zaak geopend van de juwelier en horloger Eugène van Baal, een bekend Nijmeegs bedrijf, dat in de Septemberdagen van ’44 in de Korte Molenstraat in vlammen opging en daarna jarenlang in een noodpand was gevestid, laatstelijk in de Bisschop Hamerstraat. Wethouder M. Duives verrichtte de opening en bood namens het gemeentebestuur aan de eigenaar, de heer Th. Van Baal en aan mevrouw van Baal zijn gelukwensen aan met dit fraaie pand, dat een juweel betekent voor de binnenstad.
Het welkomstwoord sprak de architect de heer J. ten Have uit Nijmegen, die de wethouder begroette en dank bracht aan allen, in het bijzonder aan Moolenaar’s Aann. bedrijf, aan de fa. B. Lommerse, die voor de betimmering zorgde en aan allen, technici en onderaannemers, die de bouw hebben tot stand gebracht. Op prettige wijze hadden zij aan deze bouw gewerkt en het resultaat stemde tot grote tevredenheid. Spreker wenste de heer en mevrouw van Baal geluk bij de opening van de nieuwe zaak.
Wethouder Duives herinnerde dan de lijdensweg, die ook de heer Th. van Baal, evenals alle getroffenen in de binnenstad, heeft moeten bewandelen, voordat hij zijn mooie nieuwe zaak kon openen. Het bombardement van Febr. En daarna nog eens een bombardement hadden hem getroffen, jarenlang noodwinkelen volgde en gedurende deze tijd werden de voorbereidingen getroffen voor de herbouw van de zaak in de oude vertrouwde omgeving. Spr. sprak er zijn voldoening over uit dat drie juweliers in de binnenstad elkaar weer hadden opgezocht, zodat de stadgenoot en de vreemdeling gelegenheid krijgen in kort bestek hun keuze te maken. Hij noemde het frappant hoe deze juweliers op zulk een voortreffelijke wijze, zowel extern als inwendig hun zaken hebben herbouwd. Ze toonden daarbij een breed inzicht te bezitten: ze lieten panden zetten die er zijn mogen. Nijmegen verheugt zich over het voorrecht middenstanders te bezitten, die kosten noch moeite sparen om hun zaken een eerste-rangs cachet te geven, zodat niet alleen de stadgenoot, maar ook de vreemdeling, die zijn eisen stelt, wordt aangetrokken. De stad moet iets te bieden hebben; door een zaak als die van de heer van Baal wordt de aantrekkelijkheid van de city verhoogd.
D12.421120 Plan voor de bouw van een winkelpand met bovenwoning aan de Korte Molenstraat hoek Pauwelstraat, datum tekening 27-3-1953, architecten Ch. V. Heelsbergen en J.H. ten Have
De wethouder had lof voor de heer van Baal, wiens naam een vertrouwde klank heeft in de juwelierswereld en bij de kopers.
Spr. had ook grote waardering voor de architect de heer J. ten Have, die dit pand op een interessante wijze heeft ontworpen en voor de aannemer die het op solide wijze heeft uitgevoerd. Hierna opende de wethouder de deur van het nieuwe pand, waarbij het alarm- en vreugdesein tegelijk, in werking trad. De heer Th. van Baal sprak een woord van herinnering aan de dag waarop de oude zaak werd verwoest, – een dag waarop de familie door de dood van zijn moeder in rouw werd gedompeld. Spr. herdacht ook zijn vader, die de grondslag had gelegd van het bedrijf. Hij wijdde waarderende woorden aan wethouder Duives en de gemeente-instanties, aan de architect en zijn assistent, aan de aannemer en zijn medewerkers en aan allen, die tot het welslagen van bouw en inrichting hun bijdrage hebben geleverd.” (De Gelderlander 30/6/1955)
Juwelier Eugene van Baal, hoek Molenstraat Pauwelstraat. Let op het prachtige metselwerk van de muur aan de Pauwelstraat architect ten Have
Vroeger Kofa , in augustus 2023 Nelson en Rituals Architect van Veen 1952 1954
Kofa-Miltenburg herbouwde ongeveer op dezelfde plaats in de Broerstraat, waar het oude bedrijf had gezeten welke tijdens het bombardement van 1944 was verwoest. Architect van Veen ontwierp het pand met een sobere voorgevel en diepe en lichte etalages.
De Gelderlanders schrijft bij de opening in november 1952:
“Bijna gouden Miltenburg terug in de Broerstraat
Toen Herman Miltenburg in 1903 de zaak van Altstadt in de Houtstraat kocht, heeft hij niet kunnen dromen, dat het door hem gestichte bedrijf een vlucht zou nemen als desondanks het geval is geweest. Morgen- bijna vijftig jaar later- openen zijn zonen, die intussen een familie-N.V. gesticht hebben, in de Broerstraat een winkelpand, dat een belangrijke aanwinst voor de stad genoemd mag worden. Kofa-Miltenburg herbouwde ongeveer op dezelfde plaats, waar het bedrijf op die zwarte 22e Februari 1944 des middags in een ruïne herschapen werd. Acht en half jaar nadien staat er de nieuwbouw, fors, modern, maar net niet té streng zakelijk.
N.V. Manufacturenhandel v/h H. Miltenburg Dir. H.H.S. Miltenburg, Borneostraat 22… Herbouw van een bedrijfsruimte aan de Broerstraat, project 444, April 1951, Achitectenbureau G. van Veen en W. Braam (D12.413512)
Architect van Veen ontwierp het pand, een sobere voorgevel, diepe en lichte etalages, een prachtige serie verkoopruimtes, kantoren en magazijnen en… expansiemogelijkheden. Berntsen en Braam realiseerden die plannen, en, voor zover ons lekenoog daarover oordelen kan, op de bedende degelijke manier. Voor de indeling van de verkoopruimtes werd advies gevraagd aan architect Vermolen en de Haagse firma Ratté droeg er zorg voor dat die adviezen werkelijkheid werden. Door al deze samenwerking werd Nijmegen een grootbedrijf rijker, dat er in alle opzichten zijn mag. In het royale souterrain werd de afdeling tapijten en zeilen ondergebracht, benevens de aanverwante artikelen. Alles is even overzichtelijk en dat vergemakkelijkt het kopen.
Kunstmatig daglicht zorgt er voor dat de koper zich niet in de kleur vergissen kan en datzelfde is ook het geval op de parterre, waar de manufacturen zijn ondergebracht. Toonbanken kent Miltenburg niet meer, slechts toontafels. Alle vakken zijn zo ingericht, dat de klant in een oogopslag zien kan wat er voor keus is en zij (of hij) het slechts voor het aanwijzen heeft. Heel de winkelinventaris is mobiel en kan dus geranschikt worden naar behoefte. Een speciale afdeling echter is ingericht voor corsetten en wat dies meer zij en voor het babygoed.
De heren-afdeling is (de praktijk ried dat aan) vlak bij de deur. Op de 1e etage zijn aan de achterzijde de kantoren- glazen wanden- en aan de straatkant is de zeer licht en ruime afdeling voor bedden en kleinmeubelen. Daarboven is dan nog een behoorlijke portie bedrijfsruimte.
Op de dag precies acht jaar na de ramp werd de eerste steen gemetseld in de funderingen. Aan de vooravond van het gouden feest begint Kofa-Miltenburg opnieuw. Opnieuw? Neen, het bedrijf bouwt voort op een traditie en een goodwill, waarvan wijlen Herman Miltenburg de grondlegger is geweest, een goodwill, die een halve eeuw gehandhaafd bleef. Het moge nog lang zo zijn.” (De Gelderlander 20/11/1952)
Vervolg
Een pagina grote advertentie kondigt de opening van de Gruyter aan, Nijmeegsch dagblad 13-11-1958
In 1958 “vermoedelijk in de zomer” wordt Kofa Miltenburg opgeheven. In mei is bekend dat de Gruyter, die op dat moment op nummer 62 haar winkel heeft, naar dit pand zal verhuizen (Nijmeegsch Dagblad, 3-5-1958). Op 14 november opent ze haar winkel.
De Gruyter verlaat op 29-3-1975 dit pand (zie het plakkaat op foto F15255 RAN)
Rechts schoenenwinkel van Haren op de hoek met de Pauwelstraat, gezien vanuit de Molenstraat ,links Boekhandel Kloosterman, 23/10/1950 (F12976 RAN)
Jarenlang heeft op de hoek van de Broerstraat en Pauwelstraat het filiaal van schoenenwinkel van Haren gezeten. Begin September 1950 heropent van Haren haar winkel, vlakbij haar voormalige winkel. Het ontwerp is van de architecten Deur en Pouderoyen.
Oorlog
Daarvoor had de firma een winkel gehad op de hoek van de Korte Molenstraat en de Pauwelstraat. Deze ging in de oorlog in vlammen op. Van Haren had in de tussenliggende jaren als noodwinkel bij de familie Käller ingewinkeld.
Blommestein
De Gelderlander 17/12/1949 meldt dat eerdaags de bouw zal beginnen, waar het schoenenmagazijn van de firma van Haren zal worden gevestigd. “Eigenaren van dit pand zijn de dames Blommestein”. Blommestein had meer dan 40 jaar zijn apotheek op de hoek van de Broerstraat en Pauwelstraat gehad (De Gelderlander 25/6/1954), dus waarschijnlijk op de locatie waar nu van Haren komt. Aangezien Blommestein “op leeftijd” is, gaat hij samen met de apotheek van Bijleveld in de Jorisstraat. Deze apotheek gaat echter in september 1944 in vlammen op. De apotheek Blommestein-Bijleveld wordt in 1954 in de Burchtstraat herbouwd, eveneens volgens ontwerp van Deur en Pouderoyen.
Nieuw filiaal van Haren
Rechts van Haren;
Broerstraat gezien richting het noorden met allemaal nieuwe winkelpanden. Straat is verbreed, 1955-1960 (dr. Jan Brinkhoff via D57 RAN CCO)
Het ontwerp van de winkel is afkomstig van het architectenbureau Deur en Pouderoyen. Boven de winkel zijn er vijf bovenhuizen. De aannemer was H. van Oosterhout.
Bij de opening in september 1950 schrijft de Gelderlander:
“Schoenenpaleis van Haren in binnenstad herrezen
Broerstraat 51 architecten Deur en Pouderoyen voormalig schoenwinkel van Haren, 2023
Het pand rechts is het filiaal van van Haren; Zicht op de St. Dominicuskerk met daarvoor de nieuw gebouwde winkelpanden aan de oostzijde van de Broerstraat : het Warenhuis A.A. van der Borg, Juwelier Firma Jac van Baal, Hommen Stoffenhandel, Zaadhandel Lahey & Fliervoet en Schoenhandel Van Haren., 1951 (F12975 RAN)
Op de hoek van de Broerstraat en de Pauwelstraat is een imposant nieuw gebouw verrezen. Het is het schoenenpaleis van de firma van Haren, die binnenkort het vijf en zeventigste van haar, over ons hele land verspreide filialen, zal gaan openen.
In Nijmegen betreft het evenwel geen nieuwe zaak; reeds tal van jaren had de firma hier een filiaal, dat op de hoek van de Korte Molenstraat en de Pauwelstraat was gevestigd. In de oorlogsdagen het door brand ten gronde.
Naar ontwerp van het architectenbureau Deur en Pouderoyen kwam een nieuw gebouw tot stand dat onze binnenstad siert en dankzij de vijf bovenhuizen, die er zijn opgenomen, het woningtekort helpt bestrijden.
In een korte plechtigheid, welke gistermiddag in de ruime winkel met zijn uitmuntende verlichting en zijn fraaie betimmering plaats vond, bracht de verkoopleider van Van Haren’s schoenmagazijnen, de heer H. Haak, dank aan allen, die dit werk in zo korte tijd hebben tot stand gebracht. De aannemer, H. van Oosterhout, de architecten, de onderaannemers, de familie van Hooren, die het filiaal beheert, de staf van toegewijd personeel, de étaleurs, allen kregen grote lof voor hun goede zorgen die na de verwoesting weer tot de glorieuze herbouw hebben geleid.
Bijzondere dank bracht spr. aan de familie Käller, bij wie van Haren al die jaren had ingewinkeld en die de grootst mogelijke gastvrijheid verleende.
Nadat hij zich nog eens bijzonderlijk tot het echtpaar van Hooren had gericht, welks trouw, werkzaamheid en oprechtheid in de moeilijke jaren erkenning vonden, voldeden de filiaalhouders aan het verzoek van de heer Haak om aan de kooplust van het publiek, dat buiten stond te dringen, tegemoet te komen.
De brillante, overzichtelijke zaak, met zijn prachtige étalages aan Broer- en Pauwelstraat werd geopend.” (De Gelderlander 9/9/1950)
Geschiedenis van Haren
Paginagrote Openingsadvertentie van Haren’s Schoenfabrieken Nijmegen (PGNC 24/3/1933 en De Gelderlander 24/3/1933)
In 1924 verhuisde Ivo’s leerhandel naar de Groote Markt in Waalwijk, waarbij het voormalig postkantoor als magazijn werd ingericht. In 1929 werd de fabriek onderdeel van “N.V. Ivo van Haren’s Schoenfabrieken”. Hij was daarmee een van de eersten die in de schoenenbranche de gehele kolom van leerlooierij tot winkel beheerste. Daarna ging het snel: zowel in de uitbreiding van de productie en haar fabriek als de uitbreiding van het aantal winkels. Afgaande op de advertentie was Nijmegen de 13e plaats met een Van Haren filiaal; in 1937 opent van Haren haar 50ste filiaal.
Ook van Haren had te maken met de neergang van de Nederlandse/Europese schoenenindustrie. In 1977 werd de montage-afdeling in Den Bosch en de looierij in Waalwijk gesloten. Het bedrijf werd nu een winkelketen met eigen productiebedrijf. In 1985 nam het Duitse Deichmann de onderneming over. In 1989 stopte ook het productiebedrijf: van Haren vanaf dat moment alleen nog een winkelketen. In 2010 telde het 126 winkels, 1 meer dan in 1989.
Huidig
Broerstraat 51 in augustus 2023 vestiging Pink Gellac
Tegenwoordig (maart 2024) heeft van Haren haar winkel op de Burchtstraat 35 en daarnaast een winkel op Zwanenveld 9051-9053.
Sinds 2022 zit op Broerstraat 51 ( augustus 2023) een vestiging van Pink Gellac. Hiervoor zat een vestiging van Rituals. Zij is verhuist naar iets verderop, Broerstraat 52.
Het nieuwe pand van de Dameskledingzaak “Maison de Nouveautés”, aan de Broerstraat 40, met rechts “het Witte Huis” in 1955 (VN21292 RAN)
De herenkledingzaak het “Witte Huis” was in september 1944 in brand gestoken. Na een aantal tussenstops heropent de winkel in de Broerstraat haar nieuwe zaak. Hierbij was het ontwerp afkomstig van architect Rodenburg.
RAN heeft op haar site een foto uit 1954: daarbij lijkt het dat het pand in de loop der jaren van de buitenkant gezien geen grote verbouwingen heeft gekend, alleen de begane grond is wat aangepast. Daarnaast is te zien dat het links nog niet is gebouwd.
“Het “Witte Huis” herrees in de drukke Broerstraat
De etalages van “Het Witte Huis” aan de Broerstraat 32, ter gelegenheid van de opening van dit nieuwe pand; 1953 (GN3849 RAN)
Elke rechtgeaarde Nijmegenaar weet zich van vele jaren her “Het Witte Huis” te herinneren, het herenkledingmagazijn, dat lange jaren in de Augustijnenstraat en later op de Hoek Augustijnenstr.-Houtstraat was gevestigd. Vergissen we ons niet dan is het bijna tachtig jaar geleden dat Het Witte Huis werd opgericht. In 1942 werd het naar de Burchtstraat overgeplaatst en daar ging het in 1944 gedurende de Septemberdagen in vlammen op. Energiek van aanpak als de leiders van het “Witte Huis” uiteraard zijn, gingen ze niet bij de pakken neerzitten In het klein werd de zaak op de hoek van Welderenstraat-Arksteestraat voortgezet. Enkele jaren daarna werd het Witte Huis op groter schaal in de van Broeckhuysenstraat heropend. Wie zou denken dat hiermede de eindpaal in de wedloop naar voormalige krachtsontplooiing was bereikt, rekende buiten de waard. Ook deze voorziening was een tijdelijke. Het slotbedrijf van deze omzwerving na de stadsramp speelt zich af in de meer drukke Broerstr, op een van de mooiste punten.
Broerstraat 32, oorspronkelijk het Witte Huis, detail balkons, juli 2019 (Google Streetview)
En als men deze herbouw aanschouwt zal men ’t met ons eens zijn dat dit ‘n “happy end” is, Het Witte Huis en de stad Nijmegen, waarmee het is vergroeid, hebben elkaar “hervonden”. Gelukkig voor beide, want zoals met vele verwoeste zaken het geval is, kunnen ze elkaar niet missen. We mogen het als een gunstig teken voor de heropbloei in de binnenstad zien dat ondernemende zakenlieden hier een fraai winkelpand hebben doen zetten, dat zelfs de hoofdstad van ons land eer zou aandoen. En in dit gebouw zijn merkwaardige vindingen in toepassing gebracht. In een gedeelte van de étalages kunnen de ruiten worden uitgenomen. De portiek, waarin zich deze étalages bevinden, kan worden verwarmd, zodat de bezoekers van de zaak de indruk hebben zich in de winkel te bevinden. De deur welke tot de zaak toegang geeft, kan door middel van ’n vernuftig mechanisme in de diepte verdwijnen. Dit bedrijf is dus, in de geest van de politiek van “Het Witte Huis” sterk elastisch.
Architect R.G. Rodenburg en het Aann. Bedrijf Tiemstra en Zn., beiden te Nijmegen, hebben eer van hun werk. De fa. J. Reijers te Nijmegen droeg zorg voor de smaakvolle binnenbetimmering.
De heren H.F. van Emmerik en H.A. Hermsen, die de leiding in de zaak in Nijmegen voeren, hebben gistermorgen vóór de opening, tezamen met de heer J. Roose uit Rotterdam, de Directeur van Het Witte Huis de heer J. van Emden verwelkomd en hem namens het personeel een Phoenix in brons als symbool van het geslaagde herstel na de verwoesting van de zaak aangeboden. Bij de opening vertegenwoordigde wethouder W. Beukema het gemeentebestuur en tientallen prachtige bloemstukken getuigden van de sympathie van velen.” (De Gelderlander 27/3/1953)
Vervolg
Broerstraat 32 gebouwd als Witte Huis, in juli 2019 Vila (Google Streetview)
Er is nog niet volledig onderzocht wat het vervolg is geweest.
In ieder geval heeft er in 2018 een verkoop plaats gevonden. Bestseller Wholesale Benelux blijkt dan huurder van de winkel te zijn, met als gebruiker Vila Clothes. Op de eerste verdieping woont dan een huurder, de tweede en derde zijn vrij van huur.(Property.nl)
Op 6-4-2023 verleent de gemeente vergunning tot het verbouwen van de bovenwoning tot 6 appartementen. (Gemeenteblad van Nijmegen)
Broerstraat 32 gebouwd als Witte Huis, augustus 2023
De Broerstraat is de belangrijkste winkelstraat van Nijmegen. Het dankt haar naam aan de middeleeuwse Dominicuskerk, oftewel de Broer- of Broederenkerk. Rond 1900 werd de Broerstraat een van de belangrijkste winkelstraten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de straat vrijwel volledig verwoest.
Wonen in Nijmegen 