#Nijmegen, Gebouw van de dag

De eerste woningen van de Gezonde Woning

De Gezonde Woning werd in 1911 opgericht door 15 arbeiders. Het was daarmee de eerste woningbouwvereniging van Nijmegen die uit hen zelf was ontstaan. In 1915 werden de eerste woningen gebouwd, waar nu het Esdoornplein ligt.

Een foto is te vinden op onder andere F19918

Oprichting De Gezonde Woning

Op 24-9-1911 richten 15 arbeiders een woningvereniging op: “Abeidersbouwvereeniging “Noviomagum”. Het was daarmee de eerste woningbouwvereniging van Nijmegen die uit hen zelf was ontstaan. De bestuursleden waren timmermannen en geschoolde arbeiders. Toen de vereniging Koninklijke goedkeuring op de statuten aanvroeg, werd haar verzocht een andere naam te kiezen. Dat werd “De Gezonde Woning”.

Op dat moment was de Woningvereeniging Nijmegen reeds actief. Er waren echter 2 verschillen: de Gezonde Woning kwam voort uit arbeiders zelf. Daarnaast hield de Woningvereeniging Njimegen zich op dat moment bezig met vervangingsnieuwbouw, vooral ten behoeve van krotopruiming.

Aanvankelijk had de vereniging tot doel, dat haar leden na verloop van tijd de woning in eigendom zouden krijgen. Al gauw bleek dat niet realiseerbaar.

De Gezonde woning bouwde de eerste jaren:

  • 1915-1916 omgeving Broerweg en Van Langeveldtstraat (in 1936 Eschdoornstraat; deze lag vrijwel op dezelfde locatie als het huidige – mei 2024- Esdoornplein), architect E. Verschuil
  • 1922-1925, het “Rode Dorp”: ongeveer 200 woningen in de omgeving Broerweg, architect H.M. Zoetmulder
  • 1931-1934, de “Bomenbuurt”: 173 woningen, 1 winkel en een werkplaats, omgeving Broerdijk, architect W.Th. Reynen

Bouwgrond

Bij haar 25-jarig bestaan noemt ze “Zeer veel moeite werd gedaan om een geschikt bouwterrein te verkrijgen, na vele aanbiedingen en onderhandelingen werd ten slotte het terrein aan en in de omgeving van den Broerweg in eigendom verkregen.”

In de Gemeenteraad van 4-4-1914 keurt de Gemeenteraad het verzoek van De Gezonde Woning goed om een voorschot van f157.905 te verlenen voor het bouwen van 76 woningen en de aankoop van grond (PGNC 7/4/1914).

Daarvoor heeft ze aan de Gemeenteraad een voorschot in de vorm van een lening aangevraagd. Een aantal gemeenteraadsleden wijst er op dat “het hooggelegen terrein op den berg is uitermate geschikt als villa-terrein.” En daarbij zullen villa’s op aanpalende percelen mogelijk moeilijker kunnen worden. Daarnaast zijn andere gebieden meer geschikt, zoals aan drukke wegen of in de buurt van fabrieken. Andere gemeenteraadsleden juichen het juist toe dat ook arbeiders in een mooie omgeving kunnen gaan wonen.

Daarnaast is het plan aanvankelijk om de huizen in beneden- en bovenwoningen te bouwen. De Gezondheidscommissie had hierover negatief geadviseerd. Huizen van een verdieping zouden echter het plan niet meer betaalbaar maken. Hoewel de Gemeenteraad het voorschot goedkeurt, zal de Gezonde Woning toch haar plannen wijzigen om eengezinshuizen te gaan bouwen (De Gelderlander 1/4/1915).

Op 13-4-1915 koopt de vereniging een terrein bij de Broerweg: “Een perceel bouwterrein aan den Broerweg gelegen, op den kadastrale legger der gemeente Hatert bekend als bouwland sectie A nummer 635 groot een hectare, achttien aren en dertig centiaren.” De ondertekenaars zijn de voorzitter Gerardus Bongers, timmerman en secretaris Petrus Hendrikus Diesveld, collecteur bij de gasfabriek. Dit stuk land lag toendertijd nog buiten de stad.  Dit sluit echter aan bij de gedachte van een gezonde woning in een gezonde woonomgeving met frisse lucht.

Verschuyl

Als architect wordt Everwijn Verschuyl (29-8-1871 Amsterdam – 25 oktober 1954, Hollandsche Rading) aangetrokken. Deze uit Hilversum afkomstige architect is dan al een bekende naam in het onwerpen van volkswoningbouw. Hij had daar onder andere het woningbouwcomplex aan de Ericastraat ontworpen, de eerste woningen die met subsidie van de Woningwet uit 1901 waren gebouwd. Daarnaast is hij bekend vanwege het bouwen van villa’s. In Nijmegen ontwierp hij Villa De Beuken, Kerkstraat 5 in 1912-1913.

In 1926 zal hij de verbouwing van de villa Villandry ontwerpen, waarbij deze werd met aan weerszijden aangebouwde vleugels (in de jaren 90 afgebroken). Ook was hij de architect van het kinderherstellingsoord Villandry (1926-1931)

Aanbesteding

Op 10-12-1914 vindt de aanbesteding van het “bouwen van 73 woningen op een terrein aan den Broerweg te Nijmegen”. Daarbij was de bepaling dat de aannemer, wanneer hij voor het werk nieuwe krachten moet aannemen, deze in de eerste speels onder Nijmeegse arbeiders te zoeken. Berntsen en Braam waren met f141.983 de laagste inschrijver (PGNC 10/12/1914).

Door de oorlogsomstandigheden moest de bouw enige tijd worden uitgesteld. Eind 1915 zijn 56 van de 73 woningen opgeleverd. Ondanks de bouw van de door de Woningvereeniging Nijmegen en De Gezonde Woning gebouwde huizing, “blijft aan arbeiderswoningen, speciaal ook voor groote gezinnen, nog groote behoefte bestaan.” (Gemeenteverslag 1915).

Omdat het laagste inschrijvingsbedrag bij de aanbesteding veel hoger lag dan het geraamde budget, waren aanvankelijk een aantal onderdelen van het bestek niet opgenomen. Vervolgens bleek, dat een aantal onderdelen toch nodig waren. Bovendien waren door de oorlog materialen duurder geworden. Daarop besluit de vereniging om een extra lening van ongeveer f3000 aan te vragen. (jaarverslag De Gezonde Woning over 1915 in het Gemeenteverslag 1915).

In 1916 werden alle woningen betrokken. In het Gemeenteverslag 1916 staat bovendien een grappig voorval: er was een klacht binnengekomen dat op bouwland  uitwerpselen waren gevonden, afkomstig uit een van de woningen. Hoewel de woningen waren aangesloten op het riool, bleek de bewuste persoon gebruik te maken van een tonnetjesprivaat, “wat verder werd belet”.

Bij de oplevering

“De Gezonde Woning”.

De Nijmeegsche arbeiders bouwvereeniging “De Gezonde Woning” heeft haar bouwplannen voltooid en het bestuur kan thans met rechtmatigen trots wijzen op de groep woningen welke aan den Broerweg zijn opgebouwd.

Het is er een frissche, vrolijkgelegen buurt daar aan den Berg-en-Dalschenweg, waar de nieuwe arbeidershuizen van “De Gezonde Woning” zijn opgericht. De gedachte, dat een goed volkshuisvesting bevorderlijk is voor de welvaart en de geestelijke en stoffelijke ontwikkeling der bewoners, blijkt wel bij deze bouwvereenining voorgezeten te hebben, toen zij haar bouwplannen opvatte.

Aan de eischen van gerieflijkheid, gezondheid, ruimte en zindelijkheid is met de grootste nauwgezetheid voldaan, zoodat hier wel gesproken mag worden van model-arbeiderswoningen, gelegen in een omgeving, welk bij de bewoners de waardeering van de natuur en de frissche lucht wel zal doen stijgen.

De Nijmeegsche aannemers, de heeren Bertsen en Braam, die deze huizen als minste inschrijvers bij de openbare aanbesteding, gezet hebben, blijken volkomen berekend te zijn geweest voor dit werk, met zorg en vakkennis, door hen voltooid.

Half januari van het vorig jaar zijn zij met het bouwwerk aangevangen en thans zijn de 73 woningen kant en klaar.

Zien deze arbeiderswoningen er van buiten reed vriendelijk-aanlokkelijk uit, binnen stemmen zij de bezoekers, die in arbeiderswoningen belangstellen tot voldoening.

Deze woningen bestaan uit een ruime huiskamer, een aardige voorkamer, een keuken en W.C., terwijl op den zolder drie slaapkamers aanwezig zijn. Iedere woning is voorzien van een ruimen kelder en tuintje. Deze huisjes, in frissche tinten gehouden en van aardige luiftjes(?) voorzien, deels gelegen aan den Broerweg, vormen de Langeveldtstraat, welke zoo op het eerste oog den indruk geeft van een klein kleurig dorpje, in een vriendelijke omgeving.

De architect, de heer Verschuyl uit Hilversum, die zijn sporen reeds lang verdiend heeft op het gebied van volkswoningbouw, heeft ook hier weder iets keurigs in dit genre tot stand weten te brengen.

Opzichters bij dit werk waren de heeren Bunders uit Nijmegen en van den Berg.

De huurprijs dezer woningen bedraagt er de hoekhuizen voor f3.00 per week terwijl de winkelhuisjes f4,50 per week huishuur moeten doen.

De aan den Broerweg gelegen woningen doen f2,95 huur per week, terwijl de hoekhuizen voor f3,50 per week bewoond kunnen worden.

En dat deze woningen grooten aftrek hebben, moge wel blijken uit het feit, dat toen er pas eenige klaar waren, er reeds dadelijk huurders waren, die de woningen betrokken.

De arbeidersbouwvereeniging “De Gezonde Woning” heeft hier thans de beschikking over een zeventigtal woonhuizen, het ledental der vereeniging bedraagt 70 tot 80, en het zijn de leden der vereeniging, die steeds de voorkeur hebben bij het inhuren van een of andere woning, welke alle voorzien zijn van electrisch licht en waterleiding.

De electrische leiding is aangelegd door de firma Broks en Hauxman; het schilderwerk is van den heer Th.J.G. Tesser, het stucadoorwerk van den heer Is. van Haaren, terwijl de heer Nannings voor den aanleg van de gas- en waterleiding heeft zorg gedragen.

De heeren Gebr. Braam waren uitvoerders van het werk.

Bij de bezichtiging der gebouwen, bleken verschillende gemeentelijke autoriteiten aan de uitnoodiging van het bestuur der vereeniging de “Gezonde Woning” gevolg gegeven te hebben, om de model-arbeiderwoningen in oogenschouw te nemen.

De bestuursleden dezer arbeiders-bouwvereeniging, met den heer Bongers als voorzitter en den heer Van Kuijl als secretaris, leidden de bezoekers rond door de Langeveldtstraat, welke als een rechthoek met het pleintje daar aan den Broerweg ligt.

Het plaveisel in de straat zag er keurig uit, wel een bewijs, dat ook de gemeente Nijmegen geen moeite spaart de goede volkshuisvesting in deze gemeente te bevorderen door degelijken stratenaanleg.

Het rijksvoorschot, dat de bouwvereeniging indertijd mocht ontvangen, bedraagt ongeveer f157.000, dat men na verloop van een vijftig jaar hoopt afgelost te hebben.

De vereeniging de “Gezonde Woning” heeft met den bouw van dit complex woningen een prachtig stuk sociaal werk geleverd.” (De Gelderlander 4/2/1916).

Vervolg

In 1975 vond een een grote renovatie van deze woningen plaats. In de jaren 90 zijn de woningen gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw. Waar de Esdoornstraat lag, kwam het huidige Esdoornplein te liggen.

(Overige) Bronnen en verder lezen:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Landgoed_Villandry

https://nl.wikipedia.org/wiki/Everwijn_Verschuyl

De Gemeenschap, 1920-2019, Ingrid D. Jacobs, 2020

Bijlage: Bij het 25-jarige bestaan in 1936:

Arbeidersbouwvereeniging “De Gezonde Woning”: 25-jarig bestaan

Op 24 September 1936 zal het 25 jaar geleden zijn, dat te Nijmegen genoemde Vereeniging werd opgericht. Den 24en September 1911 werd door een 15 tal arbeiders besloten een woningvereeniging op te richten, waaraan de naam gegeven werd van Arbeidersbouwvereeniging “Noviomagum”.

Toe de Koninklijke goedkeuring op de statuten gevraagd werd, verzocht men om de Vereeniging ’n anderen naam te geven, waarna de naam Arbeidersbouwvereeniging “De Gezonde Woning” werd gekozen.

Het eerste bestuur der Vereeniging werd gevormd door de heeren G. Bongers, voorzitter, F. Mouton, secretaris, J. Duppen, penningmeester, H. Balt, lid, C. Zwitserloot, lid.

Aanvankelijk werd de Vereeniging opgericht met het doel, dat haar leden de woningen, na een zeker tijdverloop, in eigendom zouden krijgen. Spoedig bleek echter, dat dit voornemen niet voor verwezelijking vatbaar was.

Zeer veel moeite werd gedaan om een geschikt bouwterrein te verkrijgen, na vele aanbiedingen en onderhandelingen werd ten slotte het terrein aan en in de omgeving van den Broerweg in eigendom verkregen.

Na eenige jaren van voorbereiding kwam in 1915-1916 het eerste woningcomplex tot stand, bestaande uit 71 woningen en 2 winkels, gelegen aan den Broerweg en Van Langeveldtstraat (thans Eschdoornstraat). Dit complex is gebouwd onder leiding van den architect E. Verschuil te Hilversum. In die dagen lagen deze woningen wat men noemt “buiten de stad”, doch de verhuring bracht geen bezwaren mede, omdat het woningen waren van zoodanige afwerking, inhoud en architectuur, dat zij nog heden ten dage als voorbeeld voor  goede arbeiderswoningen gesteld kunnen worden Dit is zeker het mooiste compliment voor de oprichters.

In de na-oorlogse jaren 1919-1920, waarin de woningnood steeds hooger afmetingen aannam, besloot de Vereeniging tot verderen bouw van arbeiderswoningen over te gaan. Nu mag nog wel eens gememoreerd worden, dat toen het te betreden pad lang niet over rozen ging. Alles was tot abnormale verhoudingen gekomen en niet dan na zeer veel overleg en langdurige voorbereiding werden in de jaren 1922-1925 een 200-tal woningen bijgebouwd, onder leiding van den architect H.M. Zoetmulder te Nijmegen. Deze woningen zijn eveneens gelegen in de omgeving van den Broerweg; zij waren spoedig allen verhuurd.

Ondanks de bepaling in de staturen van de Vereeniging, dat ieder lid verplicht is twee aandeelen, groot elk f25 te nemen, een, in het algemeen voor arbeiders, vrij bezwarende bepaling, bleef het aantal leden der Vereeniging steeds stijgen, zoodat in 1931 besloten werd wederom tot uitbreiding van het aantal woningen over te gaan. Na de noodige voorbereiding, waarbij vooral, in verband met de tijdsomstandigheden, de verstrekking van de voor den bouw benodigden kapitalen zeer groote moeilijkheden meebracht, kwamen op een aan en nabij den Broerdijk gelegen terrein 173 woningen, 1 winkel en een werkplaats in 1934 gereed.

Dit terrain was niet bijzonder geschikt voor arbeiderswoningbouw o.m. moest er ongeveer 17.000 M3 grond worden aangevoerd of verplaatst en de diepte der fundeeringen voor de woningen varieerde tusschen 2.70 M. en ongeveer 8 M. De niet geringe kosten hiervan moesten in de huurprijzen der nieuwe woningen worden verdisconteerd, zoodat deze hooger zijn, dan dit bij een normaal terrein het geval zou zijn geweest.

Ondanks deze nadeelen kwam, onder leiding van den architect W.Th. Reynen, alhier, en het bestuur der Vereeniging een complex woningen tot stand, waarover de secretaris H. Frederiks in het jaarverslag over 1934 van de Vereeniging zeer terecht schreef: “Nu de bouw der nieuwe woningen in zijn geheel is tot stand gekomen, kunnen wij niet nalaten onzen architect den heer W.Th. Reynen bijzonder woord van hulde te brengen. Hetgeen hier is gepresteerd geworden op het gebied van volkshuisvesting kan den toets der vergelijking doorstaan met het beste wat op dit gebied geleverd is. Van alle zijden wordt ons lof toegezwaaid, zoowel over het in- als over het exterieur der woningen. Waren alle woningen met overheidssteun zóó gebouwd, zoowel het tegenwoordige als het nageslacht zou er wel bij varen.” Is het wonder, dat de Vereeniging trotsch is op dit complex woningen en hiermede op waardige wijze de eerste 25 jaren der Vereeniging afsluit?

Het is niet mogelijk om hier de namen van alle leden, die in den loop der 25 jaren, tusschen het eerste en het tegenwoordige bestuur een bestuursfunctie hebben bekleed of zich op andere wijze voor de Vereeniging verdienstelijk worden gemaakt, te releveeren, volstaan kan worden met aan allen, die hun krachten aan de Vereeniging hebben gegeven, hartelijk dank te zeggen voor wat zij voor de Vereeniging en voor de volkshuisvesting hebben gedaan. Met bijzondere erkentelijkheid mag worden getuid, dat de Vereeniging in de voorbije periode van 25 jaren, bij de oplossing van alle moeilijkheden, die zich op het gebied der arbeiderswoningbouw met overheidssteun hebben voorgedaan, steeds de volle medewerking van het gemeentebestuur heeft gehad.

Het tegenwoordige bestuur bestaat uit de heeren: F. Hummeling, voorzitter, Th. van Emmerik, secretaris; L. van der Wedden, penningmeester; A. van Hinsbergen, lid; H. van Wijnen, lid. Deze leden hebben reeds 10 jaren of langer zitting in het bestuur, met uitzondering van den heer van Emmerik, die in 1935 werd gekozen. In de vacature ontstaan door het bedanken van den heer H. Frederiks, die gedurende 9 jaren het secretariaat der Vereeniging op voortreffelijke wijze had waargenomen.

Van de oprichting der Vereeniging af wordt het bestuur bij de uitvoering van haar omvangrijke taak bijgestaan door een Raad van Commissarissen. De eerste Raad van Commissarissen bestond uit de heeren: Mr. J.F.A.M. Wierdels, Mr. Van Bijlert, C. Backer, Th. Plet; thans wordt de Raad gevormd door de heeren: J. Alberda, voorzitter; A.Th. Reynen, secretaris en gedelegeerd lid der gemeente Nijmegen, die tevens als zoodanig zitting heeft in het bestuur; C.A. van der Waarden, lid; G.A. Corduwener, lid; Mr. J.H.J. Zuidema, lid.

Mr. Zuidema werd gekozen in de vacature ontstaan door het overlijden van den heer Mr. H.J.C. van Scherpenberg, die vele jaren lid van den Raad van Commissarissen was. Aan de nagedachtenis van Mr. van Scherpenberg zij hier een woord van dankbare hulde gebracht voor alles wat hij belangeloos voor de volkshuisvesting der arbeiders heeft gedaan. De nestor van den Raad is de heer C.A. van der Waarden, die sinds 1914 zitting heeft.

De Vereeniging heeft thans in exploitatie 442 woningen, 7 winkels, 1 kantoor en 2 werkplaatsen. Voor de stichting hiervan werden de navolgende leeningen verstrekt: door het Rijk f 159.000, door de Rijksverzekeringsbank f 183.000, door de gemeente Nijmegen f 1.126.000, totaal f 1.468.000.”

(PGNC 12/9/1936)

“Aan huren wordt jaarlijks een bedrag van ongeveer f 122.000,- ontvangen. Het onderhoud der woningen geschiedt in hoofdzaak in eigen beheer, waarvoor jaarlijks een bedrag van ongeveer f 10.000,- wordt uitgegeven.

De thans geldende huren der woningen aan de Broerweg en omgeving varieeen van f 2,80 tot f 5,10 per week, die van de nieuwe woningen aan de Broerdijk en omgeving van f 4,25 tot f 6,25 per week. Deze huren zullen zeer waarschijnlijk binnen korten tijd worden verlaagd, de daarop betrekking hebbende voorstellen zijn reeds door het Gemeentebestuur goedgekeurd en ter verder goedkeuring doorgezonden aan den Minister van Sociale Zaken

Omdat alle woningen als regel verhuurd worden, was het bedrag der huurderving, wegens onverhuurde woningen, tot op heden niet noemenswaard.

Het aantal aanvragen om een woning van het laatst gebouwde complex is nog steeds zoo groot, de aanvragers moeten echter veelal teleurgesteld worden, daar sinds 1934 slechts een vijftal van de 173 woningen voor verhuring beschikbaar kwamen. Hieruit blijkt wel de kwaliteit dezer woningen en hoezeer ze bij het publiek gewild zijn.

De vereeniging doet al het mogelijke om, met de beperkte middelen waarover zij beschikt, de woningen zoowel binnen als buiten, zoo goed mogelijk te onderhouden en een goed aanzien te geven. Het bestuur meent hierin geslaagd te zijn, aangezien het aantal aanvragen, van personen die buiten de vereeniging staan om lid te worden steeds grooter wordt.

Alle woningen zijn regelmatig verhuurd, dikwijls gaan maanden voorbij, voordat een nieuw lid een woning kan worden toegewezen.”

(“Het 25-jarig bestaan der Arbeidersbouwvereeniging “De Gezonde Woning” te Nijmegen”, De Gelderlander 12/9/1936)

https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/E.html#Esdoornstraat

https://gaypnt.home.xs4all.nl/straatnamen/E.html#Esdoornplein

Laan oude fruitbomen bij Park West (april 2021)
#Nijmegen, Groen in Nijmegen

Park West: wandelen in afwisselend park met fruitbomen en voedselbos

Park bij Wolfkuilseweg/Bredestraat/Oscar Carréstraat/Industrieweg

Park West (april 2024)
Park West (april 2024)

Tussen het sportpark en Yuverta door laveert het Park West. Een parkje waar veel mensen wandelen of hun hond uitlaten; het park heeft een loslaat plek. Veel mensen maken met elkaar even een praatje.

Het park is erg afwisselend, van een aantal poelen, een rij oude perenbomen (waarbij ik meestal moet toekijken hoe vogels zich tegoed doen aan het fruit, terwijl ik er vanwege de bramen niet bij kan; de bramen zijn wel lekker) en een voedselbos in ontwikkeling.

Een mooie site met veel foto’s met beschrijving wat er te zien is, is https://www.zodenaandedijk.com/Nijmegen-ParkWest/index.html. Helaas is de blog maar enkele malen verschenen in 2018 en 2019. Het kaartje op hun site maakt duidelijk dat het feitelijk om 9 deelgebiedjes gaat.

Voedselbos

Het Voedselbos in Park West begint steeds meer vorm te krijgen (april 2025)
Het Voedselbos in Park West begint steeds meer vorm te krijgen (april 2025)

Een van de onderdelen van Park West is een zogenaamd voedselbos. Deze in 2017 aangelegd op het terrein van de voormalige kassen van Novio. Daarbij zijn 4.000 planten gepoot. Het voedselbos was een initiatief van de Werkgroep Groen van Dorpsbelang Hees. Ook de voormalige kweker Arie Kooy was onderdeel van deze werkgroep.

De bedoeling van een voedselbos is dat het eetbare producten gaat leveren, zoals vruchten, kruiden en noten. Het verschil met de natuur is dat een voedselbos is aangelegd, waarbij door de keuze van de aangeplante planten het bos zichzelf in stand moet houden zonder mest of bestrijdingsmiddelen.

De Werkgroep had de wens van een voedselbos, vanwege de vele soorten planten die er kunnen groeien. Dat trekt op zijn buurt weer verschillende diersoorten aan. Daarnaast is het leuk om zelf fruit te kunnen plukken en heeft dat tevens een educatieve waarde doordat mensen nu kunnen zien hoe “eten” daadwerkelijk tot stand komt.

Voedselbos Park West 20230324
Voedselbos Park West (maart 2023)

Ecoruïne

in juni 2023 opende burgemeester Bruls de zogenaamde ecoruïne bij de Wolfkuilseweg. Het plan hiervoor stamt uit 2018, toen Operatie Steenbreek van start ging. De ruïne is gebouwd van stenen en tegels die opgehaald zijn in het kader van “Stenen eruit, groen erin.” Een project waarbij stenen en tegels worden door groen, zodat regenwater makkelijker kan wegzakken. Het doel is om overbelasting van het riool en natte voeten te voorkomen. Daarnaast zorgt een stenige omgeving voor een hetere omgeving: stenen warmen op en houden warmte vast, terwijl groen juist voor verkoeling kan zorgen. Aan deze ruïne is 2 jaar gebouwd. Het ontwerp van de grondvorm was afkomstig van Geert Schiks en het project een samenwerking tussen werkgroep Groen Hees van de Vereniging Dorpsbelang Hees, Operatie Steenbreek, gemeente Nijmegen, Dar NV, kunstenaar Geert Schiks en de zorgboerderij Onder de Bomen.

Tiny Forest Wolfsbosje

De ruïne ligt bij het “tiny forest” Wolfsbosje. Op de site van Vereniging Dorpsbelang Hees: ““Een Tiny Forest® is een dichtbegroeid, inheems bos ter grootte van een tennisbaan. Dit bos is niet alleen een prettige plek voor vlinders, vogels, bijen en kleine zoogdieren, maar ook voor mensen. Kinderen leren in het buitenlokaal over de Nederlandse natuur en buurtbewoners ontmoeten elkaar op een prettige en gezonde plek.”

Poelen Park West in de sneeuw (februari 2021)
Poelen Park West in de sneeuw (februari 2021)
Poel Park West in de sneeuw (januari 2021)
Poel Park West in de sneeuw (januari 2021)
Park West laantje in de sneeuw (februari 2021)
Park West laantje in de sneeuw (februari 2021)
Populieren Park West (maart 2023)
Populieren Park West (maart 2023)
Populieren Park West (maart 2023)
Populieren Park West (maart 2023)
zaden Park West  (maart 2023)
zaden Park West (maart 2023)
Planten Park West 202303
Planten Park West (maart 2023)
Park West balen (juli 2024)
Park West balen (juli 2024)
voedselbos park Bredestraat (april 2021)
Laan met fruitbomen, park Bredestraat (april 2021)

(Overige) Bronnen

https://www.gelderlander.nl/nijmegen/een-voedselbos-zorgt-voor-zichzelf~a5462691/

Groen in Nijmegen

Groene plekken en initiatieven in Nijmegen Bijzondere groene plekken in Nijmegen: zowel de bekende als de onverwachte, groot en klein.…

Westerpark

Een van de meest levendige parken van Nijmegen is het Westerpark. Hier is dan ook van alles te doen, zoals:…

Distelpark

Het Distelpark is in de jaren 60 aangelegd. Als onderdeel van Park West is het park in 2005 in samenspraak…

Loden Lady Burchtstraat (januari 2020)
#Nijmegen, Burchtstraat, Centrum, Kunstwerken

De Loden Lady: oorsprong, vondst en onderzoek

Loden Lady Burchtstraat (januari 2020)
Loden Lady Burchtstraat (januari 2020)

Tijdens rioolwerkzaamheden in 2001 wordt een bijzonder vondst gedaan: een honderden jaren oud skelet van een vrouw in een grafkist van lood, wat een zeer kostbare metaalsoort was. Daarop kreeg de vrouw de naam Loden Lady.

Opgraving sarcofaag tijdens rioolwerkzaamheden

In 2001 wordt tijdens werkzaamheden aan het riool in de Burchtstraat een loden sarcofaag (een soort grafkist) opgegraven, met daarin het skelet van een vrouw. Wie de vrouw was, is grotendeels onduidelijk.

Het graf is leeggeroofd, maar gezien het feit dat lood een zeer kostbaar materiaal was, welke alleen de allerrijksten konden betalen, werd ervan uitgegaan dat de vrouw zeer rijk moest zijn geweest. Zij was waarschijnlijk 35 en 50 jaar en en heeft minimaal 1 kind gehad.

De kist was 3 meter diep onder de grond begraven, zodat rover s er niet makkelijk bij konden komen. Desondanks is het graf toch geroofd, wel zijn er nog een aantal kleine glazen flesjes gevonden. Hierin heeft waarschijnlijk parfum of gezichtspoeder gezeten. Daarnaast wat bladgoud, waarschijnlijkafkomstig van kleding of schoenen.

Recent onderzoek: ouder, maar waarschijnlijk minder rijk

Momenteel (mei 2024) is er een intensief onderzoek bezig naar de sarcofaag en de resten van de vrouw, waarvan de eerste resultaten bekend zijn gemaakt: waarschijnlijk behoorde de vrouw niet tot de allerrijksten; wel is het graf ouder dan verwacht.

Ouder dan verwacht

Aanvankelijk dacht men dat het graf dateert rond het jaar 300. Uit recent onderzoek blijkt, dat het graf 100 jaar ouder is en dus rond het jaar 200 dateert.

Minder rijk dan verwacht

Aanvankelijk werd, hoewel onbekend was hoe de vrouw aan haar vermogen kwam, ervan uit gegaan dat de vrouw tot de top van de Nijmeegse elite heeft behoord: alleen de allerrijksten konden lood betalen.

De vrouw blijkt minder rijk te zijn geweest dan aanvankelijk verwacht: het  betreft een hergebruikte kist. De kist blijkt binnenste buiten te zijn gevouwen: versieringen die normaal aan de buitenkant zitten, bevinden zich nu aan de binnenkant. Daarnaast is de kist veel te groot: de vrouw is 1,60 meter lang, terwijl de kist 2 meter groot is. Meestal waren de kisten op maat gemaakt, het is dan niet logisch om een zeer kostbaar materiaal te gebruiken voor een te grote kist. Echter: mogelijk is de ruimte gebruikt voor de (gesloten) grafgiften. Daarbij is alleen de afdektegel gevonden en niet het loden deksel, welke bij een complete begraving in een sarcofaag wel zou worden verwacht. Desondanks bleef ook een “tweedehands” loden grafkist maar voor enkelen weggelegd.

Sowieso blijkt de vrouw afgesleten rugwervels en beginnende artrose te hebben, tekenen dat ze zware lichamelijke arbeid moet hebben verricht. Slijtage van haar tanden duidt mogelijk dat ze vaak haar tanden heeft gebruik tijdens het werk.

Kortom: een desondanks kostbare kist voor een vrouw van “lagere” stand?  Mogelijk betrof het een geliefd lid binnen de (hulp) van het huishouden, bijvoorbeeld een kapster.

De sarcofaag en de resten zijn normaliter in het Museum Valkhof te zien.

Kunstwerk door LaSalle

Ontwerpbureau LaSalle (Albert Goederond en Patty Struik) uit Ede kreeg van de gemeente Nijmegen de opdracht om een markering in het straatbeeld te maken van de vindplaats van de Loden Lady, welke zich midden op straat bevindt. In 2005 is het kunstwerk onthuld: een stalen plaat, met daarin de contouren van gevonden delen van het skelet. Daarbij plaatsten logo’s van moderne dure producten, om op die manier de vrouw weer in een welgestelde omgeving te plaatsen.

Zij maakten in Nijmegen ook:

  • Zonder titel, een zonnewijzer in de Joulestraat, 1999
  • Zonnewijzer in de Keplerstraat

https://mijngelderland.nl/inhoud/verhalen/de-loden-lady

https://www.intonijmegen.com/blijf-op-de-hoogte/nieuws/loden-lady-ouder-dan-gedacht

https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/De_%27Loden_Lady%27

Kunst Op Straat

Molenstraat 99, hoek Molenstraat-Tweede Walstraat (mei 2024)
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag, Molenstraat

Hotel de Bonte Os, laatste werk van architect Semmelink: van hotel met paardenstal tot stalling voor jassen

Molenstraat 99, hoek Molenstraat-Tweede Walstraat (mei 2024)
Molenstraat 99, hoek Molenstraat-Tweede Walstraat (mei 2024)

Een van de markantste gebouwen van de Molenstraat is het voormalige Hotel de Bonte Os. Veel Nijmegenaren zullen het gebouw op de hoek van de Molenstraat kennen als Pizzeria Pinoccio of mogelijk als gebruiker van de stadsgarderobe. Het pand is gebouwd als het Hotel Bonte Os, in een tijd dat er nog 70 paarden konden worden gestald. Het was het laatste werk van architect Semmelink, waarbij de aanbesteding op de dag van overlijden plaatsvond.

Ook is het gebouw bekend als plaats waar het studentenverzet bijeenkwam. Vanwege de Oranjegezindheid van mevrouw Witteveen-van Gaalen omgedoopt tot Hotel Het Oranjehuis.

Vooraf: Café Bonte Os

Voordat het huidige pand werd gebouwd als Hotel de Bonte Os, bestond er al “Een huis en erf met open plaatsen, ruime stallingen, bergplaatsen en 2 afzonderlijke woningen, samen groot 505 centiaren, gelegen op den hoek van de Molenstraat en achter den Wal, genaamd de Bonte Os, waarin sedert onheugelijke jaren de kasteleins- en stalhouder-affaire wordt uitgeoefend.” Dit huis staat in november 1878 te koop in opdracht van C.J. Geurts.

Verkoop de Bonte Os in 1878 (PGNC 20/10/1878)
Advertentie Verkoop van de Bonte Os in 1878 (PGNC 20/10/1878)

1899: Hotel de Bonte Os, architect Semmelink

1899 Molenstraat

De bouw van Café Restaurant De Bonte Os aan de Molenstraat was het laatste ontwerp van architect Semmelink.

De dag waarop hij overlijdt, 11 maart 1899, vindt de aanbesteding plaats van “het afbreken van het Café “de Bonte Os” aan de Molenstraat te Nijmegen en het weder opbouwen daarvan tot Hôtel, Café Restaurant” (PGNC 9/3/1899). J.M. Roos is met f13162 de inschrijver met het laagste bedrag. Bij de opening blijkt hij de bouwer te zijn geweest.

Gezien richting noord-westen met vooraan rechts de oude "Bonte Os" op de hoek van de Tweede Walstraat, 1900 (J.M.G.M Brinkhoff via D405 RAN CC0)
Gezien richting noord-westen met vooraan rechts de oude “Bonte Os” op de hoek van de Tweede Walstraat, 1900 (J.M.G.M Brinkhoff via D405 RAN CC0)

Vrijdag 18-8-1899 gaat de nieuwe zaak open. Het PGNC schrijft:

“Met zekeren weemoed hebben wij heden een bezoek gebracht aan het gisteren avond geopende Hôtel en Café Restaurant De Bonte Os aan de Molenstraat, van den heer H. Kamper.

Dat toch is het laatste werk van wijlen den verdienstelijken bouwmeester D. Semmelink- een werk dat op zijn sterfdag werd aanbesteed. Hij had daarvoor alles gereed gemaakt, plannen, teekeningen en bestek- toen de dood hem wegrukte en belette de leiding over den bouw op zich te nemen. Dat hebben nu de heeren Hofman en Gerrits gedaan- die zich zijn opvolgers noemen.

Ook deze nieuwe inrichting spreekt weder van Semmelink’s practischen zin en goeden smaak. De in baksteen opgetrokken gevel met puntig hoek-torentje maakt juist op den plaats, als het ware bij den ingang der oude stad, een goeden indruk. Het lijkt eene herinnering aan den ouden vesting-wal, die hier zóóvele jaren de grenzen der stad afpaalde.

Gelijkvloers aan de straat, bevindt zich de Café-Restaurant zaal, een luchtig, ruim vertrek, met aan alle zijden groote spiegel-ruiten. Een nette betimmering wedijvert hier met een smaakvolle meubileering en de versieringen van gekleurd glas, waarbij als hoofd-motief telkens “de Bonte Os” dienst doet, maakt een aardig effect, ook in de vestibule. De gaskronen zijn zeer fraai.

Boven is een keurig hôtel ingericht; een net gemeubileerde eetzaal op de eerste etage- daarnaast een smaakvol gemeubeld salon, met heerlijk uitzicht op de Verlengde Molenstraat en het Keizer Karelplein. En verder op beide etages tal van groote en kleine logeerkamers, frissche, en goed verlichte vertrekken, die netjes gemeubileerd zijn! Het geheel maakt een zeer aangenamen indruk.

De heer Kamper heeft, naar het ons voorkomt, goed gezien dit van ouds gunstig bekende café, dat zoo bijzonder goed gelegen is, in een modern hôtel te veranderen en wij zijn er zeker van, dat zoowel stadgenooten als vreemden spoedig den weg naar de verjongde “Bonte Os” zullen kennen.

Aannemer van den bouw was de heer J.M. Roos, alhier, die vlug heeft gewerkt en er alle eer mêe inlegt.” (PGNC 20/8/1899)

Aankondiging opening de Bonte Os Molenstraat PGNC 19/8/1899
Aankondiging opening de Bonte Os (PGNC 19/8/1899)

Ook de Gelderlander plaatst die dag een artikel. Ze schrijft onder andere: “Zoo zijn b.v. de fraaie koperen lichtkronen en gasarmen, alsook het smaakvolle geëtst glas in de deuren door hen (Hofman en Gerrits) ontworpen. Van buiten maakt het gebouw met zijn mooien geelrooden baksteen, afgewisseld door breede hardsteeenen dekstukken boven de ramen en zacht gekleurde tegels, die de opschriften hotel, café, en restaurant dragen en alzoo de borden vervangen, een zeer levendigen en vriendelijken indruk. In de modernen stijl opetrokken, prijkt het op den hoek der Walstraat met een origeneelen toren met fraaie roode pannen gedekt, en op het oogenblik met de wapperende vlag bekroond. Dezelfde roode pannen, die den toren reeds van ver in het oog doen vallen, dekken ook de borstweringen van het platte dak en voltooien den aangenaam kleurigen indruk van het geheel.

Wanneer wij hier nog bijvoegen dat de “Bonte Os” stalling biedt voor een zeventigtal paarden en op een voortreffelijke ingerichte kegelbaan kan bogen, dan zal het den lezer zoo min als ons twijfelachtig zijn, dat de inrichting vooral in deze dagen druk bezoek te wachten heeft.” (De Gelderlander 20/8/1899)

Bouwtekening voorgevel Hotel 'De Bonte Os' (ca. 1899) (Fotoarchief Prof. dr. E.F. van der Grinten via F79312 RAN CCBYSA) architect Semmelink
Bouwtekening voorgevel Hotel ‘De Bonte Os’ (ca. 1899) (Fotoarchief Prof. dr. E.F. van der Grinten via F79312 RAN CCBYSA)

1901: Eigenaar van Lith

Advertentie overname de Bonte Os door A.H. van Lith (De Gelderlander 23/1/1901)
Advertentie overname de Bonte Os door A.H. van Lith (De Gelderlander 23/1/1901)

1901: Verbouwing de Bonte Os, architecten Hoffmann en Gerrits

Hotel Café Restaurant De Bonte Os, rechts de Tweede Walstraat (F19828 RAN) architect Semmelink Molenstraat
Hotel Café Restaurant De Bonte Os, rechts de Tweede Walstraat, 1905 (F19828 RAN)

Molenstraat, 1901

“Toen in den zomer van 1899 het geheel vernieuwde hotel en café-restaurant De Bonte Os in de Molenstraat werd geopend, hebben wij eene uitvoerige beschrijving gegeven van dit laatste bouwwerk van den betreurden architect Semmelink, dat uitgevoerd was onder leiding van de heeren Gerrits en Hoffmann, die er alle zorg aan besteedden. Het ruime welingerichte gebouw was toen echter nog niet afgeverfd. In de laatste weken is men daarmee nu ook gereed gekomen en wij verklaren gaarne dat op zeldzaam gelukkige wijze dit werk is uitgevoerd. De groote zaal, waarvan twee zijden bijna hoofdzakelijk uit glas bestaan, ziet er prachtig uit.

In zachte tinten werden op plafond en zijwanden fraaie decoratieve motieven aangebracht, geheel in overeenstemming met de sprekende bovenlichten van gekleurd glas, die in dit lokaal zulk een vriendelijk licht werpen. De ontwerper, de architect J.W. Hoffmann, heeft daarmee een bewijs gegeven van gekuischten smaak en niet minder lof verdient de firma Gebrs. Frohwein, die dit artistieke verfwerk zoo in de puntjes uitvoerde.

Wij raden onze stadgenooten aan hier eens een kijkje te gaan nemen en men zal ’t ons nazeggen dat er op dezen vrolijken drukken stand, de grens van oude en nieuwe stad, geen smaakvoller ingericht en gezelliger rustpunt denkbaar is.

De nieuwe eigenaar van de Bonte Os, de heer A.H. van Lith, die sinds eenigen tijd zijn bekend café-restaurant en hotel te Groesbeek met deze inrichting verruilde, laat niet onbeproefd om door uitstekende spijzen en dranken het zijnen gasten aangenaam en naar de zin te maken. Ook de vele vreemden, die langs dezen kant de stad binnentreden, zullen moeten erkennen, dat Nijmegen op dit gebied verre van achterlijk is.” (PGNC 13/4/1901)

1901-1911

Interieur Bonte Os Molenstraat 1905-1910 (F87999 RAN)
Interieur Bonte Os, 1905-1910 (F87999 RAN)

Verbouwing Kegelbaan

Het kegelen was in Nederland rond 1840 populair geworden en in 1890 werd de Algemene Nederlandse Kegelbond opgericht (wikipedia)). In November 1902 vindt een uitbreiding en verbouwing van de kegelbaan plaats. Ter gelegenheid daarvan wordt een provinciaal kegelconcours gehouden.

Uit het artikel van het PGNC blijkt, de oude Bonte Os de eerste een kegelbaan van Nijmegen had: “Vergissen wij ons niet, dan is de kegelbaan van De Bonte Os de eerste, die in onze stad werd aangelegd, toen een twintigtal jaren geleden de kegelsport alhier weer begon op te flikkeren, om in den loop der jaren tot grooten bloei te komen. Want moet men niet tot die gevolgtrekking komen, als men ziet dat de eene kegelwedstrijd den anderen in onze stad opvolgt en allen er de sporen van dragen, dat de animo voor het kegelspel onder de kegelaars van Nijmegen onverstoorbaar is? Ook nu hebben wij er weder een aan te kondigen- de hoeveelste is dit in 1902?- ter viering van de uitbreding en verbouwing der baan in De Bonte Os, vanwaar de kegelglorie uitging! Met die verbouwing heeft vooral de baan eene uitstekende verbetering ondergaan en is ook veel ruimte gewonnen voor toeschouwers, die nu desgewenst van uit een galerij, die langs de geheele plank loopt, het spel kunnen volgen. Ook is er van teakhout een fonkelnieuwe baan gelegd, zijn nieuwe kegels en ballen aangeschaft…”  (PGNC 15/11/1902)

Wanneer de kegelbaan is gesloten, is mij nog niet bekend; in ieder geval was het laatste overgebleven Kegelhuis van Nijmegen tijdens de oorlog verwoest. De andere kegelbanen, naast de Bonte Os waren dit Hotel Wiersma en Burgerlust, waren op dat moment al gestopt.

Omnibus

Daarbij laat van Lith een omnibus rijden, aanvankelijk tussen het station en het hotel.

Er is nog niet onderzocht wat het verloop tussen 1901 en 1911 is geweest. Eind november 1911 vindt de veiling plaats van de inventaris van de Bonte Os. De advertentie staat hieronder weergegeven.

Inventaris de Bonte Os (De Gelderlander 26/11/1911)
Inventaris de Bonte Os (De Gelderlander 26/11/1911)

In 1912 hebben de architecten Bieling en Buskens de Bonte Os verbouwd voor L. van Hezewijk. Het is mij onbekend of hij ook uiteindelijk de gehele inventaris heeft overgenomen.

Hotel-restaurant “de Bonte Os“, architecten Bieling en Buskens

Molenstraat 99, 1912

“Hotel-Restaurant “de Bonte Os”.

Er heerschte Zaterdagavond in de nieuwe feestzaal van het Hotel-Restaurant “De Bonte Os”, waarvan wij in ons vorig nummer een en ander hebben meegedeeld, een prettige stemming. Zeer velen hadden gebruik gemaakt van de uitnoodiging van den heer L van Hezewijk en zoo was tegen negen uur om den dansvloer bijna geen plaatsje meer te krijgen.

Vroolijk speelde een strijkorkest op het tooneel, mooie toiletjes waren te zien en de zaal, welke zich baadde in een zee van electrisch licht, werd algemeen bewonderd en was dan ook die bewondering ten volle waard. Doordat alleen bovenvensters zijn aangebracht en de zaal goed is geisoleerd, is zij van storende geluiden van buiten. Op de galerij is een cabine gebouwd voor het geven van bioscoop-voorstellingen.

Onder leiding van den heer B.  Thonus had het bal een geanimeerd verloop. De dansen werden nu en dan afgewisseld door den heer de Canter, den alleraardisten chansonnier, die de aanwezigen weder tal van hoogst aangename oogenblikken bezorgd heeft met zijn liedjes. Uitstekend werd hij daarin gesecondeerd door den heer Fr. Jakma, die aan het klavier de plaats van van Harpen heeft ingenomen en zich op zeer artistieke wijze van zijn taak kweet. Het musicaal tweetal en vooral de heer Canter, wien na afloop namens den heer van Hezewijk een fraaie krans werd aangeboden, werd herhaaldelijk hartelijk toegejuicht, hetgeen eveneens het geval was met een heer, die een xylophoon-nummer ten beste gaf.

De soirée is uitstekend geslaagd en zal bij de gasten wel een aangename herinnering hebben achtergelaten.

In aansluiting aan hetgeen wij in ons vorig nummer over de verbouwing van “De Bonte Os” hebben geschreven, kunnen wij nog mededeelen, dat het werk werd ontworpen door den architect P.G. Buskens, chef de bureau J.P.W. Bieling alhier, en partieel werd aanbesteed als volgt: het timmer- en metselwerk aan J. van Asten, het stukadoorwerk aan Is. Van Haaren, het schilderwerk aan A. de Visser, het glas in lood aan Kronenbitter en de electrische installatie aan de firma Deerns te Arnhem, terwijl het aan de medewerking van de firma L.A. Moll alhier is te danken, dat de electrische verlichting tijdig gereed is gekomen.”  (PGNC 21/5/1912)

1916: Witteveen

Advertentie overname Witteveen Bonte OS De Gelderlander 12/2/1916
Advertentie overname Witteveen Bonte OS (De Gelderlander 12/2/1916)

In februari 1916 neemt C. Witteveen Azn. Hotel de Bonte Os over. Hij zal tot zijn dood in 1936 eigenaar zijn van de Bonte Os. Daarop zet zijn weduwe de zaak voort en zal daarbij de naam veranderen in “Het Oranjehuis”.

Vernieuwing en centrale verwarming 1922

Heropening Bonte Os in 1922 (De Gelderlander 18/3/1922)
Heropening Bonte Os in 1922 (De Gelderlander 18/3/1922)

Hotel- Café-Restaurant “De Bonte Os.”

Het Hotel-Café Restaurant “De Bonte Os” heeft de afgelopen maanden een restauratie ondergaan, welke het café-restaurant een ander aanzien heeft gegeven. De muurschildering van deze lokaliteit is geheel vernieuwd en de vloer is gedekt met rubber. Bovendien is het gebouw van centrale verwarming voorzien. Door een en ander is het een moderne inrichting geworden, en doordat het in ’t vroeger wel wat sombere café nu vroolijk en licht is geworden, lijkt het alsof dit thans veel grooter is.

De heer C.J. Witeveen, die zes jaar geleden het hote-café-restaurant “De Bonte Os” ging exploiteeren, heeft zijn inrichting steeds in bloei zien toenemen. Voor hem is het ongetwijfeld een voldoening, dat hij thans den bezoekers van het café-restaurant in een gezellige lokaliteit kan verwelkomen, waar het oog door de keurige aankleeding aangenaam wordt gestreeld.

Het schilderwerk is verricht door de firma G.W. Tesser en Zoon, terwijl de centrale vewarming werd geleverd door de N.V. L.A. Moll.” (PGNC 18/3/1922)

Periode voor de oorlog

Feestzaal de Bonte Os, 25-jarig jubileum van de familie Brinkhoff, 1930 (F55496 RAN)
Feestzaal de Bonte Os, 25-jarig jubileum van de familie Brinkhoff, 1930 (F55496 RAN)

Er is nog niet uitputtend onderzocht wat de verdere geschiedenis van de Bonte Os voor de oorlog is geweest. Regelmatig komen in de krant meldingen van bijeenkomsten voor bijvoorbeeld veilingen, aanbestedingen en vergaderingen langs.

Wanneer de universiteit in 1923 open gaat, wordt de Bonte Os vaak gebruikt voor chique diners of om een lustrum te vieren.

Het Hotel Restaurant "De Bonte Os", rechts is de Tweede Walstraat; merk bovendien op dat ze zichzelf ook "garage"noemt, 1925 (F27353 RAN)
Het Hotel Restaurant “De Bonte Os”, rechts is de Tweede Walstraat; merk bovendien op dat ze zichzelf ook “garage”noemt, 1925 (F27353 RAN)

1938 Verbouwing Hotel de Bonte Os architect Lelieveldt

Links Hotel "De Bonte Os" ca. 1938 (GN5290 RAN)
Links Hotel De Bonte Os ca. 1938 (GN5290 RAN)

“Hotel de Bonte Os

Men moet met den tijd mede.

Vooral het café- en hotelwezen mag niet achterblijven.

Er worden eenmaal hoogere eischen aan gesteld van comfort en uiterlijk.

Hotel-café-restaurant de Bonte Os, aan de Molenstraat, dat al jaren en jaren in stad en omgeving den naam heeft van goed en degelijk te zijn, heeft zich nu ook uiterlijk meer aangepast aan moderne eischen.

Vroeger werden reeds de nieuwe tooneelzaal en verschillende vergaderzalen aangebouwd- dat was een heele verbetering en tevens een verfraaiing van dit stadsgedeelte. Het café-restaurant werd er ook drukker.

Maar nu is ook het café zelf binnen en buiten nog weer gemoderniseerd, naar ontwerp van den architect den heer Lelieveld. Vooral de benedenpui onderging een heele verandering.

De gevel werd als vernieuwd en opgefrischt. De hooge breede caféramen werden afgedekt met crêmekleurige terra-nova, terwijl de bruine glazuursteenen tusschenmuren, welke den bovenbouw steunen, een verrassende, levendige tegenstelling vormen met het room-geel.

De bovenramen zijn voorzien van glas-in-lood en geven van binnen en buiten aan de cafézaal een voornameren aanblik.

De cafézaal werd binnen nieuw beschilderd, als vernieuwd en levendiger gemaakt.

De ingang werd gemoderniseerd terwijl ook de opgangen naar het hotel werden verfraaid.

De geheele verbouwing geschiedde door Molenaar’s bouwbedrijf.

Het schilderwerk werd uitgevoerd door de firma Mom, de electrische verlichting door de firma Lucassen, terwijl de firma’s Peters en Draper van den Broek de stoffeering verzorgden.

De heer v.d. Steen Jr. leidde als opzichter de verbouwing.

Door deze vernieuwing is het aspect van het boveneind der Molenstraat vooral ook bij avond, boveneind er Molenstraat vooral ook bij avond, dank zij doeltreffende Neon-verlichting, heel wat uitgebracht”.  (De Gelderlander 4/6/1938)

2e Wereldoorlog en “Het Oranjehuis”

Bezoek koningin Wilhelmina. Zij wordt begroet door mevrouw Witteveen - van Gaalen voor Hotel De Bonte Os, 9/6/1945 (F69869 RAN) Molenstraat 99
Bezoek koningin Wilhelmina. Zij wordt begroet door mevrouw Witteveen – van Gaalen voor Hotel De Bonte Os (links in lichte mantel mevrouw Witteveen, rechts in donkere mantel koningin Wilhelmina), 9/6/1945 (F69869 RAN)

Sinds de dood van haar man op 13-07-1936 was Henriette Petronella Antonia Witteveen-Van Gaalen (21-5-1893 Grave – 2-7-1967 Nijmegen) eigenaresse van Hotel de Bonte Os. Zij maakte tijdens de bezetting openlijk propaganda voor het koningshuis. Op Koninginnedag (31 augustus) hing ze de vlag op. In ieder geval in 1942, waarvoor ze op 2 september was opgepakt en tot 12 september had vastgezeten. Vanwege haar oranjegezindheid kreeg ze de bijnaam “Oranje-Marie”.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het hotel een ontmoetingsplek voor het studentenverzet, later troffen hier ook andere verzetsgroepen elkaar. Daarnaast zaten er onderduikers in de Bonte Os.

Op 22-10-1944 (“gisteren”), een maand na de bevrijding van Nijmegen, heropent mevrouw Witteveen haar hotel onder de naam “Hotel Oranjehuis”, als symbool voor “den trouwen Oranjegeest”  (De Gelderlander 23/10/1944).

Noodkapel

Het versierde Heilig Hartaltaar in de Noodkapel in hotel De Bonte Os, 6/1944-9/3/1946 (F27345 RAN)
Het versierde Heilig Hartaltaar in de Noodkapel in hotel De Bonte Os, 6/1944-9/3/1946 (F27345 RAN)
Aankondiging huwelijk in de noodkapel in de Bonte Os (De Gelderlander 4/1/1945)
Aankondiging huwelijk in de noodkapel in de Bonte Os (De Gelderlander 4/1/1945)

Omdat de Molenstraatkerk was verwoest, was in de Bonte Os tijdelijk een noodkapel gevestigd.

Bezoek Juliana

Voordat Wilhelmina Nijmegen bezocht, kwam prinses Juliana op 4 juni 1945 op bezoek in Nijmegen, waarbij ze mevrouw Witteveen ontving:

H.K.H. Prinses Juliana ontving “Oranje-Marie”

Gelijk bekend, heeft H.K.H. Prinses Juliana Zaterdag bij haar bezoek aan Nijmegen, des middags na afloop van de gebeurtenissen op het “Quickveld” “Oranje-Marie”, mevrouw Witteveen in Normandie ontvangen.

Mevrouw Witteveen is de eigenaresse van de “Bonte Os”, waar menige ongerechtigheid (met goede bedoelingen) is gepleegd tegen de duitsche bezetting. De naam “Bonte Os” is uit de mode geraakt en van “Het Oranje-Huis” is “Oranje-Marie” thans de kasteelvrouwe.

Belangstellend naar het onderhoud, dat mevrouw Witteveen heeft gehad met H.K.H. de Prinses togen wij gisteren Oranje-Huiswaarts en vernamen enkele bijzonderheden.

De prinses heeft met interesse geluisterd naar het verhaal van hetgeen zich in “de Bonte Os” heeft afgespeel zoo nu en dan: de scènes met de W.A., de huiszoekingen en het vertrappen van de foto’s van Koningin Emma en van de leden van het Koninklijk Huis.

Mevrouw Witteveen moest brommen, maar zij deed dit opgewekt “Oranje Boven” neuriënd en “Ik hou van Holland”.

“Hebt u dit niet erg gevonden, deze gevangenschap”, heeft H.K.H. gevraagd. Mevrouw Witteveen gaf de Prinses te kennen dat zij door het groote leed der Prinses Zelve, Die van Haar Moeder was gescheiden, terwijl Haar huiselijk leven was uiteengerukt, haar eigen leed gering achtte.

De Prinses antwoordde dat de Koninklijke Familie het erg vond dat het volk zoo ontzettend heeft geleden, terwijl Zij het betrekkelijk goed had.” Vervolgens hoopt Witteveen dat Wilhelmina Nijmegen zal bezoeken. (De Gelderlander 5/6/1945)

Op 9 juni komt Wilhelmina naar Nijmegen (zie bovenstaande foto), waarbij ze onder andere het Oranjehuis bezoekt. Daar gebruikt ze haar lunch.

Zie voor meer informatie en verhalen over het Oranjehuis (en de Bonte Os) de pagina van Noviomagus en de pagina op haar prikbord.

Verbouwing Het Oranjehuis, architecten Ockhuysen en Jansen

1946

Hotel 'Het Oranjehuis', voorheen Hotel Café Restaurant 'De Bonte Os', rechts de Tweede Walstraat, 1947-1949 (Fotopersbureau Gelderland via F91446 RAN CCBYSA)
Hotel ‘Het Oranjehuis’, voorheen Hotel Café Restaurant ‘De Bonte Os’, rechts de Tweede Walstraat, 1947-1949 (Fotopersbureau Gelderland via F91446 RAN CCBYSA)

In 1946 vindt er een verbouwing plaats, waarbij het hotel op Koninginnedag weer open gaat.

Het Oranjehuis” in de Molenstraat heropend: Een aanwinst voor Nijmegen

De feestzaal in het Hotel "Oranjehuis", voorheen "De Bonte Os", 10/7/1948 (GN5417 RAN) Molenstraat 99
De feestzaal in het Hotel “Oranjehuis”, voorheen “De Bonte Os”, 10/7/1948 (GN5417 RAN)

Sinds Koninginnedag is Het Oranjehuis, de voormalige “Bonte Os”, na een belangrijke verbouwing te hebben ondergaan, wederom geopend. Dit hotel-restaurant in de Molenstraat, dat in den tijd van de bezetting een unieke rol heeft gespeeld in de geschiedenis van het verzet, en daardoor ook in de historie van de stad Nijmegen, is thans zoodanig van aanschijn veranderd dat het glansrijk een vergelijking doorstaat met de meest smaakvol ingerichte zaken, die ons land op dit gebied in de grote steden kan aanwijzen.

De drie gebouwen, die samen de Bonte Os vormden zijn voor het inwendige aaneengevoegd. Een verbouwing die letterlijk en figuurlijk “heel wat voeten in de aarde” heeft gehad, zoo men tenminste bedenkt dat de aannemersfirma van Kessel dit moeilijke werk heeft tot stand gebracht vier en halve maand onder den grond voetje voor voetje voortgaande, waarbij 4500 kubieke meter grond werd weggehaald. De onderneming, die tot eer van den aannemer strekt en van allen, die er onder leiding van den uitvoerder den heer H. de Jager aan hebben meegewerkt, mag als een stout stukje in het overwinnen van al van technische moeilijkheden gelden.

Het Restaurant van Hotel "Oranjehuis" voorheen "De Bonte Os", 1949 (GN5411 RAN) Molenstraat 99
Het Restaurant van Hotel “Oranjehuis” voorheen “De Bonte Os”, 1949 (GN5411 RAN)

Komt men beneden de eerste verdieping van “Het Oranjehuis”, dan ziet men waar voorheen de kelders waren, thans prachtige keukens, toiletten, centrale verwarmingskelders ingericht.

Het interieur van het Café van Hotel "Oranjehuis", voorheen "De Bonte Os", aan de Molenstraat, 1949 (GN5414 RAN) Molenstraat 99
Het interieur van het Café van Hotel “Oranjehuis”, voorheen “De Bonte Os”, aan de Molenstraat, 1949 (GN5414 RAN)

Aan den bovenbouw hebben de beide architecten J. Ockhuysen en J. Jansen, de laatste binnenhuisarchitect, een aanzien gegeven dat artistiek op een hoog peil staat en wat sfeer en intimiteit betreft wel niet te overtreffen zal zijn. De kunstschilder Wim van Woerkom droeg zorg voor de tafereelen op de muren, de beeldhouwer Peter d’Hont voor het beeldhouwwerk, terwijl de kunstsmid H. de Groot het siersmeedwerk vervaardigde, dat veelvuldig in het restaurant werd toegepast. Dat “Het Oranjehuis” zulk een juweel is geworden, hetwelk men moet zien zoo men tenminste over de vorderingen op het gebied van inrichting van een modern restaurant wil meepraten, -aan de gelukkige samenwerking een allen, die hieraan hetzij artistiek of uitsluitend technisch hun hoogste kunnen met zooveel liefde en toewijding hebben gegevn is dit voor Nijmegen’s stadsleven toe te juichen resultaat te danken.

Een slaapkamer in het Hotel "Oranjehuis", voorheen "De Bonte Os",1949 (GN5411 RAN) Molenstraat 99

Wij kunnen ons niet in een uitvoerige beschrijving van de details gaan begeven. We veronderstellen trouwens dat de vele bezienswaardigheden van “Het Oranjehuis” door eigen aanschouwing gemeengoed gaan worden van de Nijmegenaren en van allen uit de omgeving.

Nog enkele namen van firma’s die tot dit welgeslaagde geheel het hunne bijdroegen; Fa. G… Tesser, schilderswerk; sanitair en verlichting Fa. Lucassen; stoffeering Fa. Peters; Fa. Kropman, centrale verwarmin.

Op Koninginnedag, – een mooiere feestdag voor de opening kon men niet uitkiezen- hebben een zestig bloemstukken in het restaurant gestaan: blijken van sympathie en bewondering voor de doortastendheid waarmede de eigenaresse van “Het Oranjehuis” Mevr H. Witteveen van Gaalen haar doel heeft nagestreefd en bereikt. Des morgens is er in de Can. Kerk een H. Mis opgedragen: des middags was er in “Het Oranjehuis” een receptie, waarop de Burgemeester woorden van gelukwensch namens de gemeente Nijmegen heeft gesproken. De Kon. Zangver, het Nijm. Mannenkoor heeft zoowel des morgens in de H. Mis als tijdens de receptie aan de plechtigheid het juiste relief gegeven.

Mevrouw Witteveen (eigenaresse van Hotel de Bonte Os) naast het borstbeeld van Wilhelmina, met een onbekende luchtmachtmilitair, 1950 (J.F.M. Trum via GN15479 RAN CCBYSA)
Mevrouw Witteveen (eigenaresse van Hotel de Bonte Os) naast het borstbeeld van Wilhelmina, met een onbekende luchtmachtmilitair, 1950 (J.F.M. Trum via GN15479 RAN CCBYSA)

Boven de ingang van het restaurant is, door een indirect neon-licht beschenen, een fraai borstbeeld van H.M. de Koningin geplaatst, – een geschenk van de Paters van de Molenstraatkerk, die een tijdlang hun noodkapel in het gebouw hadden gevestigd.” (De Gelderlander 5/9/1946)

Op GN5408 staat foto van een deur uit 1952 weergegeven. Daarboven staat het beeld van Koningin Wilhelmina.

Vervolg Oranjehuis

In 1960 wordt het hotel nog Oranjehuis genoemd, zie de foto GN3573. In ieder geval heet het pand rond 1970-1975 het Oranjehotel (zie foto hieronder).

Oranjehotel (rechts de Tweede Walstraat), 1970-1975 (Evert F. van der Grinten via F78706 RAN CCBYSA)
Oranjehotel (rechts de Tweede Walstraat), 1970-1975 (Evert F. van der Grinten via F78706 RAN CCBYSA)

Pizzeria Pinoccio

Het pand van Pizzeria "Pinoccio", het voormalige Hotel "De Bonte Os", 15/5/1988 (Anton van Roekel via F18426 RAN CCBYSA)
Het pand van Pizzeria “Pinoccio”, het voormalige Hotel “De Bonte Os”, 15/5/1988 (Anton van Roekel via F18426 RAN CCBYSA)

Er is nog niet onderzocht wat de geschiedenis na het “Oranje Huis” is geweest. In ieder geval komt er nog een foto voor uit 1980: F11644. in 1982 is het, waarschijnlijk voor korte tijd Larrys hamburgers en steaks (zie de foto F11775).

Daarna heeft hier jarenlang pizzeria Pinoccio gezeten, welke in 1983 is geopend, zie tevens de foto F7399.

In 2018 bestaat Pinoccio nog, wanneer Gyorgyi Kovacs meer dan 20 jaar de eigenaresse is. Een interview met haar is te lezen op IndeBuurt. Het interieur is vooral bekend om de vele chianti flessen aan het plafond. In 2020 gaat de zaak failliet in coronatijd.

Stadsgarderobe

In februari 2022 opent Khalid Oubaha de Stadsgarderobe 024. Er zijn dan 1600 kluisjes waar nog een muntstuk voor nodig is om de jas op te bergen; het is echter de bedoeling dat er 6800 nieuwe kluisjes komen, waarbij stappers een kluisje kunnen openen met een QR-code. Zie daarvoor het artikel in de Gelderlander en de ANS.

Zie ook:

Nijmeegs verzet zichtbaar in straten, de Brug, 12 februari 2020

https://www.noviomagus.nl/Gevels/Gevelstenen/BvdBerghstraat49/BvdBerghstraat49.html

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=gevbedr2.htm

https://www.noviomagus.nl/gevbedr10.htm

Advies van de commissie: ‘Het Nijmeegs verzet zichtbaar maken’, 24 januari 2020

Derk Semmelink, architect

Architect Semmelink begon als leerling bij de Arnhemse architecten van Gendt en Nieraad. Een aantal werken van hem zijn Hotel-café…

Molenstraat 105 verbouwingen Oscar Leeuw

Architect Oscar Leeuw ontwierp 2 verbouwingen voor Molenstraat 105: voor bakker annex lunchroom Creyghton en in 1919 voor kledingmagazijn Bischoff.

Molenstraaat 81 architect van der Waarden (mei 2024)
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag, Molenstraat

Kruidenierswinkel van Haaren, architect van der Waarden

Molenstraat 79-81

Molenstraaat 81 architect van der Waarden (mei 2024)
Molenstraaat 81, architect van der Waarden (mei 2024)

Na de afbraak van de wallen, wordt de Molenstraat via het nieuwe Keizer Karelplein de belangrijkste toegang tot het oude centrum. Naast de nodige horeca, verandert zij bovendien in winkelstraat. De stijl is de op dat moment moderne Art Nouveau, net als zo veel panden aan de Molenstraat.

Van Haaren

Een van de winkels die zich hier vestigen is de firma H.M. van Haaren. De gebroeders van Haaren waren begonnen in de Smidstraat. Daarna hadden 2 vestigingen geopend in de op dat moment nieuwe woonwijken: 1 op de Burghardt v.d. Berghstraat en 1 op de Daalsche Weg.

Advertentie van Haaren voor haar Stoom-Koffebranderj. Op dezelfde pagima staan die dag ook 2 advertenties voor vleeswaren  (PGNC 19/8/1905).
Advertentie van Haaren voor haar Stoom-Koffebranderj. Op dezelfde pagima staan die dag ook 2 advertenties voor vleeswaren (PGNC 19/8/1905).

Beschrijving pand

De Gemeentelijke Monumentenlijst geeft een beschrijving van het pand: “De begane grond was als winkelruimte in gebrujik en de overige verdiepingen als woning. De winkelpui had in het midden een ingang, geflankeerd door twee etalagevensters.

Onder de etalagevensters waren twee kelderlichten zichtbaar. Geheel links op de begane grond was de ingang naar de bovenwoning opgenomen. De overige verdiepingen bestonden uit twee traveeën. De eerste verdieping had over de gehele breedte van de gevel een balkon met sierlijk balkonhek. De gevel werd afgesloten door een Vlaamse gevel, waaraan een klein driezijdig balkon was aangebracht, te bereiken via twee fenêtres à terre. Het pand werd beëindigd door een plat dak met aan de voorzijde een dakschild.”

Bij de opening

Het PGNC schrijft een uitvoerig artikel ter gelegenheid van de opening:

Een kloeke onderneming.

Als men de Molenstraat opwandelt heeft men ter linkerzijde een schuin uitloopende verbreeding van de straat, welke als het ware een pleintje vormt. Wij hebben het gekend als een weinig ter verfraaiing van deze hoofdstraat strekkend gedeelte, dat velen maar liefst geheel bebouwd zagen, teneinde de trotsche Molenstraat een meer regelmatigen loop te geven. Aan dien uitwas woonden toen meest stads-boeren, wier kippen “de Poel”- zoo noemt men dezen hoek- als hun eigendom beschouwen en wier onooglijke mestkarren den geheelen dag op straat stonden. Dat alles is echter in den loop der jaren veranderd en zeker zal thans niemand meer zeggen, dat “de Poel” moest verdwijnen.

Integendeel, die hoek, begrensd door een fraai en van verre zichtbaar nieuwerwetsch gebouw, is eene aantrekkelijkheid temeer geworden van de nijvere Molenstraat en het verwondert ons niet, dat de bekende firma H.M. van Haaren hier een pand heeft uitgekozen om haar nieuwe zaak te stichten, die in- en uitwendig een bezienswaardigheid is.

De beide heeren H.A. en C.H. v. Haaren, eigenaars der firma, hebben in de laatste jaren heel wat uitbreiding aan hunne aanvankelijk alleen in de Smidstraat gevestigde zaak in koloniale waren annex stoomkoffiebranderij gegeven. Het voorbeeld volgend van ondernemende mannen in groote steden hebben zij, bij de voortdurende uitbreiding der stad, niet kunnen eischen, dat de berg tot hen in de Smidstraat kwam, als Mohammed besloten, dan maar tot den berg- alias de nieuwe clientèle- te gaan op verschillende punten der nieuwe stad winkels gevestigd. De kroon op die uitbreiding hunner zaken zetten zij echter met hun kolossaal magazijn Molenstraat no. 81, dat morgen wordt geopend en waar wij heden een kijkje namen. Rijke ervaring, opgedaan in eigen omgeving, in andere steden, ja zelfs te Parijs bij Potin, de koning der kruideniers, heeft de beide heeren van Haaren in staat gesteld een plan te ontwerpen voor een magazijn van consumptie-artikelen, gepaard met courante huishoudelijke zaken, dat eenig in zijn soort is. Dat plan werd op degelijke wijze uitgevoerd door den heer W.J.H. v.d. Waarden, aannemer alhier, en geld noch moeite sparend, kwam werkelijk met vereende krachten iets zeer bijzonders tot stand. De flinke gevel, zonder onnoodigen opschik of akelig-grillige bochten, zooals men dat thans zoo vaak ziet, past bij het practische interieur en de uitstraling is ruim genoeg om een overzicht te geven van wat hier te koop is.

Advertentie opening firma H.M. van Haaren in de Molenstraat (PGNC 5/7/1905)
Advertentie opening firma H.M. van Haaren in de Molenstraat (PGNC 5/7/1905)

Treedt men den winkel binnen- “winkel” is hier eigenlijk niet het goede woord, men moest “tentoonstellings-hal zeggen”- dan staat men onwillekeurig eenigzins verbluft, door de schitterende witte, met zachtblauw afgezette betimmering van deze onafzienbare galerij- die meer aan een museumpje dan aan een gewonen kruidenierswinkel doet denken. Aan beide zijden, over de geheele lengte is de muur bedekt met vakken, waarin de verschillende artikelen, meest zichtbaar, geborgen zijn en boven elk vak staat de naam van het artikel duidelijk vermeld met den prijs. Daarvoor staan wit marmeren toonbanken, aan de voorzijde met heldere tegeltjes bezet en zoo ongeveer in het midden, aan de linkerzijde, vindt men de keurige en practische kas, waarheen ieder kooper geleid wordt, om te betalen wat hij gekocht heeft. Gelukkig- hier is eens voor goed gebroken met het ouderwetsche en onsmakelijke “grabbelen” in de geldlade van het bedienend personeel. Een zestal bedienden, in netten witten jasjes gestoken, heeft slechts te wegen, te pakken en te noteeren wat hun gevraagd wordt en geen hunner behoeft meer te raken aan het “slijk der aarde”, wat dikwijls zoo afschuwelijk smerig is. Bevordering van zindelijkheid dus, gepaard met uitstekende controle!

Men vrage ons niet wat wij hier alles te zien kregen. Een goed verslaggever moet wel van alles verstand hebben- maar bij en zoo groote in de duizenen loopende verscheidenheid van artikelen, raakt zelfs deze den tel kwijt. Toch frappeerde ons bv. de keurige afdeeling voor uitgeneden vleeschwaren, die automatisch worden uitgesneden; de practische inrichting van alle reukafsluitende geknoei-onmogelijke-makende bussen voor oliën en wat dies meer zij; de eveneens geheel reukelooze petroleum-aftapping in een afzonderlijken hoe, even smakelijk als het buffet in de beste Bierkneipp en zooveel andere zaken meer, die het publiek hier zelf kan zien. Wij dachten onwillekeurig aan het oude rijmpje uit onze kinderjaren: “In den winkel van Sinkel” en wat daarop volgt!

Eindelijk genaderd aan het einde van den winkel, troffen ons, aan de zijde van de open plaats, waar zich ook een kantoortje bevindt, de sierlijke ruiten in gekleurd glas, en fraai geëtste ruiten met Chineesche voorstellingen. Een en ander kunstwerk van onzen stadgenoot den heer E. van Bilderbeek.

Voegen wij hier nu nog bij, dat in den winkel een zindelijke terrasso-vloer ligt, dat èn voor vleeschwaren èn voor kaas afzonderlijke kelders zijn ingericht; dat zich achter aan de plaats een pakhuis bevindt, vormenden de voorraadschuur waaruit telkens de winkelvoorraad wordt aangevuld; dat een centrale verwarming door het geheele gebouw is aangelegd; dat op de toonbanken prachtige candelabres staan, die evenals de andere fraaie gasornamenten werden geleverd door onzen ondernemenden stadgenoot, den heer L.A. Moll, v. Welderenstraat; dat… ja in één woord alles hier meewerkt om met een aangenamen indruk huiswaarts te keeren, dan hebben wij zeer in het kort en toch nog te ruim voor ons bestek weergegeven, dat het nieuwe magazijn der heeren Van Haaren eene bezienswaardigheid is.

Hun ondernemingsgeest zal zeker goede vruchten afwerpen en als straks de zaak geopend is en de fraaie wagens der firma met goederen op de Poel af- en aanrijden, zal onze Molenstraat opnieuw aan levendigheid hebben gewonnen en onze stad een grootsteedsche inrichting rijker zijn.” (PGNC 5/7/1905)

Gemeentelijk Monument

Het pand is een gemeentelijk monument met als waardering:

“Molenstraat 79-81 heeft architectuurhistorische waarde als onderdeel van het oeuvre van de Nijmeegse architect-bouwkundige W.J.H. van der Waarden en als voorbeeld van een pand uit de vroege twintigste eeuw in Art Nouveaustijl.

Het pand heeft stedenbouwkundige waarde als markant onderdeel van de Molenstraat en vanwege de parcellering, die in de late-middeleeuwen tot stand is gekomen, als onderdeel van de historische stadsstructuur.

Molenstraat 79-81 heeft cultuurhistorische waarde als voorbeeld van de cityvorming van de Molenstraat aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw.”

Van der Waarden Architect Nijmegen

OVER Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden (Nijmegen, 15 november 1860 – Nijmegen, 25 september 1930) Wijnandus Johannes Hermanus van…

Molenstraat 105 verbouwingen Oscar Leeuw

Architect Oscar Leeuw ontwierp 2 verbouwingen voor Molenstraat 105: voor bakker annex lunchroom Creyghton en in 1919 voor kledingmagazijn Bischoff.

Villa Sterreschans bij avond (mei 2024)
#Nijmegen

Historie Villa Sterreschans

Sterreschansweg 71

Villa Sterreschans bij avond (mei 2024)
Villa Sterreschans bij avond (mei 2024)

Villa de Sterreschans is rond 1900 gebouwd. Het toenmalige Fort Sterrenschans lag gedeeltelijk op het perceel. Het huis is waarschijnlijk vooral bekend als studiehuis voor de Missonarissen van Steyl.

Het perceel bevindt zich op een terrein waar voorheen een deel van fort Sterrenschans lag. Noviomagus toont een foto van de restanten tijdens werkzaamheden in 2006.

Wanneer het huis gebouwd is, is nog niet definitief gevonden. Sites als Kadastralekaart refereren naar 1881, Numaga noemt het jaartal 1904.

Een aantal bewoners inmiddels wel bekend.

Fort Sterreschans: Een pentekening van Jan Willem van Druijnen (16-5-1790 - 21-4-1854), 1842 (F55019 RAN)
Fort Sterreschans: Een pentekening van Jan Willem van Druijnen (16-5-1790 – 21-4-1854), 1842 (F55019 RAN)

Gevonden bewoners voor 1940

NaamBeroepAdresboek (en overage bronnen)Opmerking
Leeg?, geen naam 1915 
E.V.  (Edouard Victor) Letitre 1918, 1920 
Mej. F.L. v. Loon 1920 
Wed. J.Th. H. M. Hagemeijer 1922, 1924Ze verkoopt op 14/6/1924 de woning aan Helmer
Prof. Dr. H. de Vries v. Heekelingen  Bibliothecaris en buitengewoon hoogleraar R.K. UniversiteitDe Gelderlander 3/5/1924  Bij het bericht personen die uit Nijmegen vertrokken zijn; hij vertrekt naar villa Torenzicht, Ubbergen; mogelijk niet de hoofdbewoner
J.P. HelmerDirecteur van een houthandelKoopacte 14/6/1924; 1932, 1934, 1936, 1938, 1940 
Mej. A.F. Hurkenskinderjuffrouw1926, 1932, 1934, 1936 

Edouard Victor Letitre

Eduouard Victor Letitre (9-8-1857, Amiens), “zonder beroep” komt op 1-8-1917 op de Sterrenschansweg 71 te wonen. Hij is getrouwd met Petronella Adriana van Loon (14-2-1869, Waalwijk). Ze hebben 2 kinderen:

  • Jeanne Christine (12-6-1904, Den Haag)
  • Jean Richard (5-6-1898 Den Haag)

Schoonzus Francisca Louisa van Loon (1-6-1863 Waalwijk) woont bij hen in. Ze zijn dan afkomstig uit Den Haag, waar ze op 30-12-1919 weer naar toe vertrekken. Daarbij s opvallend dat niet allen Letitre en de kinderen, maar dat bij de aanmerkingen ook bij Petronella “Fransche” staat, wat waarschijnlijk betekent dat ook zij de Franse nationaliteit heeft. (Bevolkingsregister 1910)

Edouard Victor Letitre, “particulier” gaat op 25-4-1918 een hypotheek aan bij Naamlooze Vennootschap Hypotheekbank voor Nederland waarbij de Sterrenschans “een heerenhuis met erf, koetshuis en tuin, staande en gelegen te Nijmegen aan den Sterrenschansweg plaatselijk gemerkt 71 en kadastraal bekend Gemeente Hatert in sectie A nummer 4028 groot een en veertig aren vier en dertig centiaren” en “een perceel bouwland gelegen te Nijmegen aan de Ubbergschenweg, kadastraal bekend gemeente Hatert in sectie A nummer 4828 groot vijfentwintig centiaren” het onderpand zijn. Zijn vrouw is Petronella Adriana Maria van Loon. (Actenr 128, archiefnr 446, inventarisnr 447).

Op 31-10-1918 koopt hij van Carel Marie Victor Roothaan (namens zichzelf en namens de weduwe Maria Anna Berdina Soudaal(?)) een stuk grond: “gelegen aan den Sterrenschansweg te Nijmegen, kadastraal bekend Gemeente Hatert, Sectie A, nummer 4835 groot een are, acht en veertig centiaren”. (Actenr 403, archiefnr 446, inventarisnr 455)

"Bestaande toestand" bij Plan tot verbouwing van Perceel gelegen Sterrenschansweg 71 Gem Hatert Sectie A 4824, datum tekening  31-12-1919 (D12.386303)
“Bestaande toestand” bij Plan tot verbouwing van Perceel gelegen Sterrenschansweg 71 Gem Hatert Sectie A 4824, datum tekening 31-12-1919 (D12.386303)

Maria Johanna Regina Janssen, weduwe van Hagemeijer

Op 1-12-1919 verkoopt Letitre de Sterreschans aan Maria Johanna Regina Janssen, weduwe van Johannes Theodurus Hendricus Marie Hagemeijer, “particuliere, wonende te Hilversum” voor 62.750 gulden. Het betreft: “de villa “Sterrenschans”, gelegen aan de Sterrenschansweg te Nijmegen, Kadastraaal bekend: gemeente Hatert, Sectie A, nummers 4828, 4829 en 4835, tesamen groot drie en veertig aren, zeven centiaren, als bouwland, huis, koetshuis en erven.” (Actenr 8441, archiefnr 442, inventarisnr 288)

Zij laat aannemer Delgijer een verdieping op de keuken plaatsen, waar voorheen een plat dak zat (vergelijk D12.386303 hierboven met D12.386302 hier beneden).

Plan tot verbouwing van Perceel gelegen Sterrenschansweg 71 Gem Hatert Sectie A 4824, datum tekening 31-12-1919 (D12.386302)
Plan tot verbouwing van Perceel gelegen Sterrenschansweg 71 Gem Hatert Sectie A 4824, datum tekening 31-12-1919 (D12.386302)

Johannes Petrus Helmer

Maria Regina Johanna Janssen, zonder beroep, weduwe van Johannes Theodorus Hendrikus Marie Hagemeijer verkoopt op 14-6-1924 aan Johannes Petrus Helmer, zonder beroep, wonend te Heemstede “De villa met tuin gelegen aan den Sterrenschansweg te Nijmegen genaamd “Huize Sterrenschans” kadastraal bekend Gemeente Hatert sectie A nummer 4828-4829-4835 samen groot drie en veertig aren zeven centiaren” voor 50.000 gulden.

Mej. A.F. Hurkens is waarschijnlijk een inwonende kinderjuffrouw.

Na de oorlog

Het is mij nog onbekend wat de situatie tijdens de oorlog was. Tot 1946 woonde er P Heimer (Numaga

Wel kom ik onder de kop “Politieke gevangen” de naam A.M. Kraakman-Frank, Sterreschansweg 71 tegen, die “in vrijheid te stellen met meldingsplicht” (De Gelderlander 21/11/1945)

Centrale Broederschool, Villa Sterreschans, Sterreschansweg 71 (De Gelderlander 15/11/1945)
Centrale Broederschool, Villa Sterreschans, Sterreschansweg 71 (De Gelderlander 15/11/1945)

Omdat het Vincentiusgebouw aan het Kelfensbos tijdens Market Garden op 20-9-1944 was verwoest, betrokken de Broeders van Maastricht (Broeders Onbevlekte Ontvangenis) in augustus 1945 naar Villa Salatiga (nummer 77) en in oktober werd Sterreschansweg 71 gehuurd. (Wijkkrant Nijmegen-Oost 1/9/1992). Nadat bij Salatiga kloosterruimte was aangebouwd, vertrokken ze uit huize Sterreschans (reactie 7 Noviomagus https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=OudNijmegen/052/cwdata/07W194800Wim001.html) in 1952 (Numaga)

In 1948 maakt Zwanikken het ontwerp voor het verbouwen van de garage en stal tot 4 studeer- en slaapkamers. Dit lijkt te betekenen, dat de Sterreschans dan inmiddels eigendom is van een congregatie.

P"Bestaande toestand", architect Joh. Zwanikken, datum tekening juli 1948, Kad gem. Hatert Sectie A No 4829 (D12.408483)
“Bestaande toestand”, architect Joh. Zwanikken, datum tekening juli 1948, Kad gem. Hatert Sectie A No 4829 (D12.408483)
Plan verbouw Garage tot Studeer en slaapkamers, architect Joh. Zwanikken, datum tekening juli 1948, Kad gem. Hatert Sectie A No 4829 (D12.408482)
Plan verbouw Garage tot Studeer en slaapkamers, architect Joh. Zwanikken, datum tekening juli 1948, Kad gem. Hatert Sectie A No 4829 (D12.408482)

Missonarissen van Steyl S.V.D.

Verbouwing perceel Sterrenschans 71 te Hatert, architect J.J.H. van Halteren, datum dossier 6-3-1963 (D12.417657)
Verbouwing perceel Sterrenschans 71 te Hatert, architect J.J.H. van Halteren, datum dossier 6-3-1963 (D12.417657)

In oktober 1953 betrekken de paters van het “Gezelschap van het Goddelijk Woord”, oftewel de Missonarissen van Steyl, het gebouw als studiehuis. “Hun studenten aan de Universiteit, hun missionarissen die met verlof zijn en een rustige vacantie na lange jaren van ingespannen missie-arbied heus wel verdiend hebben, kunnen in “Sterreschans”, hetwelk voorheen door een Nijmeegse familie werd bewoond, een hun passend verblijf vinden.” (De Gelderlander 5/10/1953)

Uiterlijk betreft het de ramen van de zolderverdieping: hier zitten nu 2 ramen. Ook van binnen lijkt de verbouwing vooral de zolderverdieping te betreffen, waar nu 8 studeerkamers, een badkamer en berging zijn gebouwd.

Op de 1ste verdieping is de kamer linksboven opgedeeld in 2 studeerkamers. Bij de “bestaande toestand” bleek echter al sprake te zijn van een kapel en een aantal studeerkamers: het is onduidelijk of en welke verbouwing in de tussentijd had plaats gevonden.

Verbouwing perceel Sterrenschans 71 te Hatert, architect J.J.H. van Halteren, datum dossier 6-3-1963 (D12.417655)
Verbouwing perceel Sterrenschans 71 te Hatert, architect J.J.H. van Halteren, datum dossier 6-3-1963 (D12.417655)

Daarvoor heeft een verbouwing plaats gevonden om het aantal kamers uit te breiden, zodat er voor 15 paters woonruimte is.

Een foto uit 1958 te zien op GN5945 RAN: Huize Sterreschans van de paters S.V.D., met de Chineese Kardinaal Tien. Deze congregatie heeft tot 1976 of 978 in de Sterreschans gezeten (bijschrift bij de foto/Numaga). Daarnaast is Tien in 1962 op bezoek, zie de foto VN44960

Gezelschap van het Goddelijk Woord

De congregatie van de Missionariseen van Steyl is opgericht in 1875. Zij wordt ook het Gezelschap van het Goddelijke Woord of SVD (voluit: Societas Verbi Divini) genoemd. In 1875 richtte priester Arnold Janssen uit Goch de orde op. Vanwege de zogenaamde “Kulturkampf” was het niet mogelijk om een klooster in Duitsland te stichten. Daarop stichtte Janssen op 8 september 1875 in Steyl (onder Venlo) deze congregatie.

De congregatie werkt aan de missie, onder andere in de koloniën. In 1879 vond de eerste uitzending van missionarissen plaats, naar China.

Nadat tijdens “dolle dinsdag” het klooster in Steyl hadden vernield, vestigde de orde zich in 1954 uiteindelijk in Deurne

China en Kardinaal Tien

Op de foto’s staat de Chinese kardinaal Tien. Op 11-4-1946 was hij benoemd tot kardinaal van Peking. Na de communistische machtsovername in China was hij in 1951 verbannen. Tien leefde op dat moment in de Verenigde Staten.

De data van foto’s zijn mogeljik geen toeval: Tien was in 1958 aanwezig bij het conclaaf voor de verkiezing van Paus Johannus XXIII en in 1962 begon het 2e Vaticaans Concilie in Rome.

Vervolg

Huize Sterreschans (van 1953 tot 1978 het klooster van de Paters Norbertijnen), 1988, (Anton van Roekel via F33576 RAN CCBYSA)
Huize Sterreschans (van 1953 tot 1978 het klooster van de Paters Norbertijnen), 1988, (Anton van Roekel via F33576 RAN CCBYSA)

Wanneer SDV verhuisd is, komt de familie G v d Bergh, die er in ieder in 1988 nog woont (Numaga). Ook na 1976 is de Sterreschans nog een aantal malen verbouwd. Vanwege privacy wil ik deze bouwtekeningen niet publiceren. Wel verwijs ik naar onderstand bericht over de renovatie:

Renovatie

De villa is gerenoveerd door aannemersbedrijf Boerboom. Op hun site: “Complete renovatie van Villa De Sterreschans op de Sterreschansweg. Hierbij zijn de dragende constructies van de wanden en het dak aangepast en is een geheel nieuwe leien dakbedekking aangebracht. Tevens is een ondergronds zwembad gebouwd met een bovenliggend terras waarop een nieuwe serre is gebouwd in stijl van de Villa.
De serre aan de zijgevel en het oude koetshuis zijn ook geheel in stijl vernieuwd. De gehele verbouwing (inclusief zwembadinstallatie, schilderwerken en alle overige technische installaties) is uitgevoerd onder verantwoording van aannemersbedrijf Boerboom bv.” Daarop staan tevens veel foto’s van de renovatie.

Beeldbepalend Object

(Overige) Bronnen en verder lezen

Over SVD:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Missionarissen_van_Steyl

https://www.deurnewiki.nl/wiki/index.php?title=Missionarissen_van_Steyl

https://www.dederdekerk.nl/index.php/encyclopedie-sp-157882441/missie-kopstukken-sp-1376477646/61-arnold-jansen-stichter-van-drie-missiecongregaties-in-steyl-aan-de-maas

Over kardinaal Tien:

https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Tien_Ken-sin

http://www.svdchina.org/?q=node/128

https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btienk.html

Sluitsteen en paardehoofd , Lange Hezelstraat 86 (mei 2024)
#Nijmegen, Centrum, Gebouw van de dag, Hezelstraat, Kunstwerken

Gevelstenen Lange Hezelstraat 86: van welke slagerij?

Sluitsteen en paardehoofd , Lange Hezelstraat 86 (mei 2024)
Sluitsteen en paardehoofd , Lange Hezelstraat 86 (mei 2024)

Hoewel geen slagerij, zijn op de Lange Hezelstraat 86 een sluitsteen van een hakmes en zaag en een paardenkop te zien. In ieder geval is het een blijvende herinnering dat hier ooit een slagerij heeft gezeten.

Wanneer deze zijn aangebracht, is mij tot toe nog onbekend. Wél is er tussen 1906 tot in de jaren 50 sprake van een slagerij in deze winkel. Het betrof echter rund- en varkensslagerij en géén paardenslagerij.

Slager A. Janssen

Aankondiging opening A. Jansen (De Gelderlander 1/6/1906)
Aankondiging opening A. Jansen (De Gelderlander 1/6/1906)

Op 1 juni 1906 opent A. Janssen zijn slagerij. Daarvoor was Ja. Daems, winkelierster in ieder geval vanaf 1896 de gebruiker van dit adres (afgaande op de Adresboeken; bovendien is op de bouwtekening hieronder Daems doorgehaald).

Uit de bouwtekening (gevonden in het dossier bij de aanleg van de riolering in 1912), blijkt er sprake te zijn van het ontwerp van een nieuwe voorgevel. De aanvrager is A. Janssen, Mr. slager, Hezelstraat No 86. De ontwerper is M. Jansen, Bloemerstraat 118.

Bij dit ontwerp blijkt er een koeiekop te zijn ingetekend, waar op dit moment de sluitsteen van het slagers hakmes en zaag zich bevindt – maar dit kan ook perspectiefwerking zijn.

Wel is in ieder geval de boog te herkennen.

Bij “Perceel Boddelstraat” (Bottelstraat) staat eveneens Janssen. Het is mij nog onbekend of dit A. Janssen betreft, of dat het om een ander persoon gaat. Wel blijkt uit de bouwtekening voor de aanleg van de riolering in 1912 (tekening D12.382704), dat dit perceel geen onderdeel is van het perceel van de slagerij.

Lange Hezelstraat 86, voorgevel: Ontwerp eener pui, ten diensten voor een slagers winkel in het pand gelegen aan de Hezelstraat. Kadastraal bekend gemeente Nijmegen Sectie C No (2012 doorgehaald) 4772 en verde de gevel van genoemd pand, opnieuw cementen (D12.382705)
Lange Hezelstraat 86, voorgevel: Ontwerp eener pui, ten diensten voor een slagers winkel in het pand gelegen aan de Hezelstraat. Kadastraal bekend gemeente Nijmegen Sectie C No (2012 doorgehaald) 4772 en verde de gevel van genoemd pand, opnieuw cementen (D12.382705)
Lange Hezelstraat 86, plattegrond: Ontwerp eener pui, ten diensten voor een slagers winkel in het pand gelegen aan de Hezelstraat. Kadastraal bekend gemeente Nijmegen Sectie C No (2012 doorgehaald) 4772 en verde de gevel van genoemd pand, opnieuw cementen (D12.382705)
Hezelstraat 86, plattegrond: Ontwerp eener pui, ten diensten voor een slagers winkel in het pand gelegen aan de Hezelstraat. Kadastraal bekend gemeente Nijmegen Sectie C No (2012 doorgehaald) 4772 en verde de gevel van genoemd pand, opnieuw cementen (D12.382705)

De slagerij blijft echter maar een jaar bestaan: in juni 1907 gaat A.P.J. Janssen failliet (PGNC 9/6/1907). Op maandag 24 juni worden de vleeswaren verkocht (De Gelderlander 23/6/1907), in de Gelderlander 23/6/1907 staat de aankondiging van de veiling op 3 en 17 juli van “Een winkelhuis en Erf aan de Lange Hezelstraat no. 86, groot 1.48 are, waarin een slagerij is uitgeoefend.”

J.D. Evers

Aankondiging opening slagerij J.D. Evers Lange Hezelstraat 86 (De Gelderlander 2/8/1907)
Aankondiging opening slagerij J.D. Evers Lange Hezelstraat 86 (De Gelderlander 2/8/1907)

Op 2 augustus 1907 verplaatst J.D. Evers zijn “vleeschhouwerij en spekslagerij” van Lange Hezelstraat 98 naar nummer 86 (De Gelderlander 2/8/1907).

Vermeldenswaardig  is hun advertentie dat zij op de paasvee tentoontenstelling 2 ossen hebben aangekocht, die zijn bekroond met eerste en eere-prijs en tweede prijs; zij waren gemest en afkomstig van A.W. Burgers te Weurt (PGNC 15/3/1929).

In PGNC 4/1/1930  staat een advertentie dat die dag de slagerij gesloten is; in 1930 komt D. Evers als slager voor (PGNC 3/10/1930): waarschijnlijk betreft het overlijden J.D. Evers en heeft D. Evers de zaak overgenomen.  

In het Adresboek 1922, 1924, 1926 en 1928 komen zowel “J.D.” als “D.” op dit adres voor als “slager”.

D. Evers

In ieder geval komt D. Evers nog in het Adresboek van 1948 voor als slager. Dan is er ook een regel “Ëvers, D.J. slager”. Waarschijnlijk betreft dit een zetfout voor “J.D.”. Wel opvallend is dat ook in de Adresboeken 1951 en 1955 er weer een “Evers, J.D.” slager is. Of dit een opvolger van D. is of een gewijzigde naam van het bedrijf is onbekend.

Op 4 februari 1949 overlijdt Dirk Evers. (De Gelderlander 5/2/1949).

In de Adresboeken 1951 en 1955 komt op dit adres weer een “Evers, J.D.” slager. Of “J.D.” de initialen van de opvolger betreft of de naam van de firma is onbekend.

In ieder geval komt ook de weduwe D. Evers, geboren P. Steinman. Zij komt in 1955 op dit adres voor.

Hapjesautomaat en koelcel

Vanaf November 1937 is het mogelijk om hapjes uit de automaat te kopen. In PGNC 17/11/1938 verschijnt een artikeltje (en advertentie) dat de slagerij een nieuwe koelcel heeft laten plaatsen. Een deel is ingericht voor de slagerij en een deel voor de hapjes voor de automaat. “Het is het allernieuwste op het gebied wat de Fa. Tadema tot nu toe heeft bereikt. Het is een groote hygiënische aanwinst voor de Fa. D. Evers, zie zeker door de vele cliëntèle van slagerij en automaat op hoogen prijs gesteld zal worden.” (PGNC 17/11/1938)

Vervolg: Zuivelhuis?

Aankondiging opening Zuivelhuis op Lange Hezelstraat 86 (De Gelderlander 28/2/1951)
Aankondiging opening Zuivelhuis op Lange Hezelstraat 86 (De Gelderlander 28/2/1951)

In januari 1951 verschijnt de aankondiging van “Het Zuivelhuis”, die een van de 2 winkels op Lange Hezelstraat opent. Of en welke relatie er met de familie Evers is, is mij onbekend. In ieder geval zijn er een aantal advertenties gevonden, onder andere in De Gelderlander 12/3/1954.

Op F55695 is een foto van een voddenman te zien, met rechts daarachter Het Zuivelhuis, waarvan het zonnescherm naar beneden is.

Er is niet uitputtend onderzocht wat het vervolg is geweest. Hoewel de bouwtekeningen openbaar zijn, wil ik ze verder niet op deze plaats publiceren.

In het gevonden Adresboek 1971 zit Mata Hari op dit adres; In 1998 is een foto (D12.653934) gemaakt van de situatie op dat moment: dan blijkt Mata Hari een plaat voor het gedeelte waar al dan niet de sluitsteen zich bevindt over het gehele breedte van het pand te hebben gemaakt. Daarnaast is de uitsparing waar zich nu het paardenhoofd bevindt leeg.

Wel is opvallend dat op tekening D12.653938 ui 1998 noch de sluitsteen, noch de kop of uitsparing daarvoor zijn ingetekend.

Afgaande op de foto hieronder zit het Mozaïek Atelier in deze winkel.

Lange Hezelstraat 86 met op dat momet het Mozaiek atelier, 2007 (Henk Rullmann via DF3351 RAN CCBYSA)
Lange Hezelstraat 86 met op dat momet het Mozaiek atelier, 2007 (Henk Rullmann via DF3351 RAN CCBYSA)

Bij de verbouwing in 2018 is er expliciet sprake van de sluitsteen en het paardenhoofd in zowel de “bestaande” als de “nieuwe” situatie (D180091617).

In oktober 2021 opende “Make it greener” hier haar fysieke winkel.

In september 2023 is het Atelier Kroost.

Paardenhoofd en sluitsteen?

Momenteel is nog onduidelijk wanneer de sluitsteen en het paardenhoofd precies zijn aangebracht. De sluitsteen is mogelijk aangebracht in de tijd dat het pand daadwerkelijk een slagerij was, ergens tussen 1906 en begin jaren 50.

Het paardenhoofd zal echter juist níet in deze tijd aangebracht: de slagerijen van Janssen en Evers waren runder- en varkensslagers. (In ieder geval was er in de tijd van Mata Hari geen sprake van een dierenkop).

wikipedia: “Vroeger bestond er een strengere scheiding dan tegenwoordig tussen slachterijen voor paarden en slachterijen voor andere dieren”. Bovendien was paardenvlees goedkoper.

Behalve om onduidelijkheid te voorkomen, zou een rund- en varkensslagerij -volgens mij- zich nooit associëren met een paardenslagerij (en vice versa).

Schildering Sigaren, sigarenwinkel Völcker
#Nijmegen, Centrum, Hezelstraat

Schildering Sigaren Lange Hezelstraat 95

Lange Hezelstraat 95

Schildering Sigaren, sigarenwinkel Völcker
Schildering Sigaren, sigarenwinkel Völcker (mei 2024)

Nog juist op de zijkant van het pand Lange Hezelstraat 95 is nog vaag “sigaren” te lezen. Deze schildering had Maximilian Julius Joseph Berthold Völcker (Meppen, 27/3/1866) laten aanbrengen toen hij hier zijn sigarenzaak openende.

De Gelderlander vertelt in hun serie “Merkwaardige huizen” dat huis lang in het bezit van de familie Vink verbleef “het was een heerenhuis met dubbele deur, waartoe eenige stoeptreden toegang gaven.” (De Gelderlander 19/7/1914)

Gezien richting Korte Hezelstraat later( Stikke Hezelstraat). Links de Bottelstraat, 1900-1906 (Collectie J.M.G.M Brinkhoff via D243 RAN)
“Sigaren” duidelijk leesbaar -Gezien richting Korte Hezelstraat (later Stikke Hezelstraat). Links de Bottelstraat, 1900-1906 (Collectie J.M.G.M Brinkhoff via D243 RAN)

Maximilian Julius Joseph Berthold Völcker

Maximilian Julius Joseph Berthold Völcker (Meppen, 27/3/1866, Koopmansleerling) komt op 22-12-1883 te wonen op  Burchtstraat C. 16 als koopmansleerling Bevolkingsregister 1880). Hij is dan afkomstig uit Amsterdam. Bij aanmerking staat “ZDGR”. Ook in het Bevolkingsregster staat “Koopman in sigaren” in Kerkstraat  6 in Hees, later is er met het “blauwe potlood” 243 bijgevoegd.

In het Bevolkingsregister 1890 blijkt hij in deze 10 jaar van Kerkstraat Wijk… no 243 naar Lange Hezelstraat 95 te verhuizen.

Opening sigarenwinkel Völcker Lange Hezelstraat 93 (PGNC 15/11/1890)
Opening sigarenwinkel Völcker Lange Hezelstraat 93 (PGNC 15/11/1890)

Nummer 93?

Opvallend is dat in de advertentie het huisnummer 93 staat. Op Noviomagus staat eveneens hij aanvankelijk in de Lange Hezelstraat 93 zat en later het naastgelegen pand 95 heeft gekocht. In hun overzicht van Merkwaardige huizen lijken nummers 93 en 95 het huidige nummer 95 te zijn. Ook in de adresboeken komt hij in die tijd voor op nummer 93.

Daarbij noemt hij zich tijdelijk Magazijn “De Tabaksplant”.

Huwelijk en kinderen

Hij is op 12-1-1892 getrouwd met Adriana Schoon (16/8/1866, Egmondbinnen). Hij is dan “koopman in sigaren”. In dezelfde maand wordt hij genaturaliseerd tot Nederlander (PGNC 22/1/1892). 

Zij zullen 2 kinderen krijgen:

  • Augusta Johanna Eduarda, geboren op 24-10-1892
  • Eduarda Johanna, geboren op 3-11-1894

Op 21-12-1940 zal Völcker komen te overlijden. Uit de rouwadvertentie blijkt dat de dochters “Gusta” en “Jo” worden genoemd (PGNC 23/12/1940)

Lange Hezelstraat 95

Op 3 mei 1898 koopt hij “Een huis en erf aan de Lange Hezelstraat te Nijmegen, Kadastraal aldaar bekend in Sectie G nummer 4548, als groot een are vijf en dertig centiaren” van Catharina van den Broek. Daarbij krijgt W.J.H. van der Waarden de opdracht deze te verbouwen tot winkelhuis met bovenwoning.

Opening nieuwe magazijn van sigaren Völcker, Lange Hezelstraat 95 (PGNC 31/7/1898)
Opening nieuwe magazijn van sigaren Völcker, Lange Hezelstraat 95 (PGNC 31/7/1898)

Op 6 augustus 1898 opent hij zijn “Nieuwe Magazijn van Sigaren een aanverwante artikelen” (PGNC 31/7/1898). Het huisnummer is dan wel 95.

Daarnaast komt hij ook al in 1900 voor als koopman in sigaren op Lange Hezelstraat 95. In 1910 eveneens als sigarenhandelaar.

Huis Lange Hezelstraat – Parkweg

Daarnaast lijkt hij een investering te doen: in april 1904 koopt hij “een Huis met Plaats, waarin Café, gelegen op den hoek van de Lange Hezelstraat en Parkweg te Nijmegen, groot 197 centiaren, aan M.F.F.B. Völcker te Nijmegen, voor f15600”, waarbij de “f.f.” mogelijk een zetfout is (PGNC 8/4/1904).

Op 15-2-1912 verkoopt Völcker (“koopman”) dit huis weer. Daarbij blijkt Walde Salomonsky (“boterfabrikant”) comparant te zijn. In de acte staat het pand omgeschreven als “het koffiehuis met erf, staande gelegen aan de Hezelstraat, hoek (Parkstraat doorgestreept) Parkweg kadastraal bekend gemeente Nijmegen in Sectie C nummer 4771 als huis, groot een are en zeven en negentig centiaren. De koopster is Alegonda Francisca de Wildt. https://studiezaal.nijmegen.nl/MediaViewer/Imageviewer/2325993695?HighlightQueryParams=2325993695~VsO2bGNrZXI%3D&externalCss=%2F%2Fstudiezaal.nijmegen.nl%2Ffiles%2Fstylesheets%2Fdetail-viewer.css

Vervolg

In 1926 neemt L,J. Meijer de zaak over. Völcker verhuist dan samen met zijn gezin naar Franschestraat 30.

Voor veel meer informatie over de Lange Hezelstraat 95 verwijs ik naar het al genoemde artikel op Noviomagus. Dit artikel vertelt tevens dat de tijdens de verbouwing van 2016 de schildering Tabak-Sigaren en Rookartikelen aan het licht kwam.

Zie tevens voor afbeeldingen hun pagina’s gevelschil30 en ahezel004

Houten bord Glashuis

Boven de ingang naar het Glashuis, tussen Lange Hezelstraat 58 en 60 is een houten bord te zijn. Deze is…

Erven van Daal De Beurs

Op de hoek Lange Hezelstraat – Bottelstraat zijn een muurschilderingen hersteld in de tijd dat café De Beurs nog een…

De Gaper, Linda Arts

2020, Hezelpoort/Lange Hezelstraat Nadat bewoners langere tijd hadden geklaagd over overlast en de smerigheid van de tunnel, besloot de gemeente…

Houten bord Glashuis, bij Lange Hezelstraat (mei 2024)
#Nijmegen, Centrum, Hezelstraat

Houten bord Glashuis

Glashuis

Houten bord Glashuis, bij Lange Hezelstraat (mei 2024)
Houten bord Glashuis, bij Lange Hezelstraat (mei 2024)

Boven de ingang naar het Glashuis, tussen Lange Hezelstraat 58 en 60 is een houten bord te zijn. Deze is inmiddels weer wat vergaan en vaag zijn er nog letters op te vinden. Wat is er over dit bord te vinden?

Stalhouderij Poos

Het was Noviomagus dat mij met “Poos” op het spoor zette.

Op de foto F92095 RAN uit 1955 is duidelijk leesbaar “Stalhou”(derij) en daaronder “Joh.” te lezen. Opvallend daarbij is de bovenkant van het toegangsbord recht is en niet in de vorm van een dakje.

In 1959 heeft de vorm zoals wij ‘m vandaag de dag kennen, zoals op onderstaande foto te zien is.

De toegangspoort met dakje: Slijterij en wijnhandel. Links café De Gouden leeuw, 1959 (F92087 RAN)
De toegangspoort met dakje: Slijterij en wijnhandel. Links café De Gouden leeuw, 1959 (F92087 RAN)
Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken. (Detail (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)
Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken, 1975 (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)

Inzoomend op de foto uit 1975 is rechts nog duidelijk Poos of Roos te lezen (hoogstwaarschijnlijk de P van Poos, waarbij de P met een vlek lijkt op een R). In de genoemde pagina van Noviomagus wordt ook de herinnering aangehaald van een paardenkop die hier zou hebben gezeten: dat verklaart mogelijk het donkere gat in het midden.

Inzoomend: is op de onderste plank ook nog Stalhouderij te lezen? Betreft het mogelijk de plank die al in de foto van 1955 te zien is?

Linker gedeelte: Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken. (Detail (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)
Linker gedeelte: Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken. (Detail (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)
Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken. (Detail (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)
Rechter gedeelte: Vanaf de Lange Hezelstraat: stalhouderij van de Gouden Leeuw; achteraan de garage/loods/fabriek in 1976 afgebroken. (Detail (Evert F. van der Grinten via F79289 RAN CCBYSA)

Poos, het oudste adres ter stede voor trouw- en rouwrijtuigen

Advertentie Poos Stalhouder (De Gelderlander 2/12/1948)
Advertentie Poos Stalhouder (De Gelderlander 2/12/1948)

In ieder geval zijn er voor 1948 vermeldingen gevonden van Stalhouder Poos. “Het oudste adres hier ter stede voor trouw- en rouwrijtuigen”. (Op de bedrijfspagina van het adresboek komt hij op dat moment voor als nog enige “stalhouderij”). Waarschijnlijk zijn zowel Daalseweg 187 als v. Heutzstraat 6 tijdelijke adressen; in PGNC 16/12/1947 staat in ieder geval de v. Heutzstraat expliciet als tijdelijk adres. Elders in het adresboek van 1948 staat er “Poos, J.P.G., stal- en garagehouder” te lezen.

Stalhouderij Poos Adresboek 1948
Stalhouderij Poos, Adresboek 1948

In de adresboeken van 1951 en 1955 wordt J.P.G. (en Joh. P. G.), stal- en garagehouder, op van Heutszstraat 6 gevonden. In het adresboek van 1955 komt op Papengas 8b “Stalling J.G.P. Poos” voor. Het is onduidelijk of dit een schrijffout of een opvolger betreft.

Poos: Glashuis

Het lijkt aanlokkelijk om de relatie met de Gouden Leeuw te leggen, welke een stalhouderij was.

Eerst echter een ander spoor: Maria Petronella Poos is de vrouw van Hendrikus Adrianus Hendriks. Hij is in het Bevolkingsregister 1880 “Winkelier” in Hezelstraat D32; welke op een later tijdstip doorgehaald en vervangen is door “Kantoorbediende”. En het adres is dan Hezelstraat 56. Oftewel, indien er geen sprake is van hernummeringen, het pand dat van de Lange Hezelstraat dat vrijwel op de hoek ligt van het Glashuis (tegenwoordig winkel Het Theezakje).

Poos Bevolkingsregister 1880
Maria Petronella Poos (Bevolkingsregister 1880)

Daarnaast is er in het Bevolkingsregister van 1880 sprake van Geertruida Poos (Nijmegen, 31/5/1853, de echtgenote van slager Hendrikus Antonius Tijssen (Nijmegen, 29/6/1852). Aanvankelijk staat hier Hezelstraat No. 70, welke later gewijzigd is naar 888 -evenals de geboortedata.

Gouden Leeuw

Zoals gezegd lijkt het aanlokkelijk om een relatie te leggen met de Gouden Leeuw. In 1891 koopt J.W. Jansen, eigenaar van het bedrijf van P.J. Poos aan de Molenstraat.

Rechts de Gouden Leeuw met uithangbord en het Glas: De Hezelpoort,  gezien in westelijke richting., 1870, Evert F. van der Grinten via F78436 RAN CCBYSA)
Rechts de Gouden Leeuw met uithangbord en het Glas: De Hezelpoort, gezien in westelijke richting., 1870, Evert F. van der Grinten via F78436 RAN CCBYSA)

Jansen Herberg de Gouden Leeuw Hezelstraat PGNC 5/3/1824
Jansen Herberg de Gouden Leeuw Hezelstraat (PGNC 5/3/1824)

In ieder geval is er in 1824 al sprake van een Herberg de Gouden Leeuw op de hoek van de Hezelstraat en het Glashuis. Deze komt in maart 1824 te huur te staan, met J. Jansen als huidige bewoner.

Het pand lijkt bij de familie Jansen te blijven: in PGNC 5/9/1855 komt weduwe Jansen voor op dit adres en bijvoorbeeld op PGNC 2/3/1873 Logementshouder J.W. Jansen. Op de foto hierboven is rechts de Gouden Leeuw te zien; er is geen sprake van toegangsbord bij het Glashuis.

Ook een soort paard: het ijzeren ros van de omnibus (PGNC 24/9/1879)
Ook een soort paard: het ijzeren ros van de omnibus (PGNC 24/9/1879)
Ook een soort paard: de Omnibus naar Berg en Dal (De Gelderlander 13/5/1869)
De Omnibus naar Berg en Dal (De Gelderlander 13/5/1869)

Poos verkoopt in 1891 zijn bedrijf aan de de Molenstraat, waarbij J.W. Jansen de nieuwe eigenaar wordt.

Verkoop Poos Molenstraat PGNC 5/4/1891
Verkoop Poos Molenstraat (PGNC 5/4/1891)
Rijtuigen Poos te koop PGNC 26/4/1891
Rijtuigen Poos te koop (PGNC 26/4/1891)

P.J. Poos verkoopt zowel zijn onroerend goed Molenstraat Sectie C no. 2907, een huis met stelling en koetshuis, als zijn rijtuigen. Daarbij wil Poos tot 1 juli in de woning blijven wonen.

Advertentie overname Poos door Jansen, PGNC 14/5/1891

Brand

In juli 1893 is er een grote brand door een uitslaande brand bij “lampenfabrikant Levi, wonende op het Glashuis alhier”. Daarbij vatte ook de daarnaast gelegen bergplaats voor rijtuigen van stalhouder J.W. Jansen vlam en brandde geheel af. Wel was “alles” tegen brandschade verzekerd. (De Gelderlander 18/7/1893). Het is mij niet bekend of dit de enige bergplaats was en of deze is herbouwd.

In 1910 is G. Jansen eigenaar van het Hotel de Gouden Leeuw op de Lange Hezelstraat 60, met daarbij een stalhouderij en daarnaast de stalhouderij op Molenstraat 122 (Bron: briefhoofd).

Wat op dit moment nog niet gevonden is (en niet volledig onderzocht) is of en wanneer er een pand naar Poos overgaat. Vooralsnog was de belangrijkste vraag of het houten bord “thuis” te brengen is.

Daarbij lijkt de weg van Poos een logische te zijn. Hij lijkt echter geen relatie met de Gouden Leeuw te hebben, behalve het feit dat de eigenaar van de Gouden Leeuw zijn bedrijf aan de Molenstraat heeft gekocht. (En mogelijk speelt de Lange Hezelstraat 60 een rol).

Relatie met stalhouderij(?)

Via adresboeken lijkt het spoor van Poos te volgen, via:

  • P.J. Poos
  • zijn weduwe
  • J.P.G. Poos

Wel moet worden aangetekend dat de bron van de gegevens gevonden Adresboeken zijn, waarbij er wordt uitgegaan van opvolgende relaties; personen die op hetzelfde adres voorkomen.

P.J. Poos

In PGNC 30/5/1879 staat een advertentie dat P.J. Poos, stalhouder, verhuisd is van de Brouwerstraat naar de Houtstraat Wijk B. 314. In 1878-1881 komt een “Tapper en huurkoetsier” P.J. Poos voor op Houtstraat B 314; in 1887 een “Stalhouder” op Molenstraat 27.

Zoals hierboven staat beschreven, verkoopt hij zijn bedrijf op de Molenstraat in 1891.

In 1893 komt een P.J. Poos voor op Marienburg 2 als “tapper”, in 1895 op “Burghardt vd Berghstraat” 77 en In 1896 komt er een P.J. Poos voor op van Goorstraat 27 als “koetsier”.

Houtstraat 42

Opvallend is dat er in ieder geval in 1902 een Poos op Houtstraat 42 wordt gevonden, met een filiaal op van Goorstraat 27. Betekent dit dat hij alleen het bedrijf aan de Molenstraat heeft verkocht en dat hij de Houtstraat 42 heeft aangehouden; zijn het wellicht 2 verschillende personen?

In 1902, 1903 1905, 1907, 1908, 1909, 1910 komt P.J. Poos voor op Houtstraat 42 en v. Goorstraat 27.

Weduwe P.J. Poos

In 1912, 1913-1914, 1914, 1915 en 1916 komt Wed. P.J. Poos, geb. P.A. Vierboom, stalhouder voor op Prins Hendrikstraat 42. (In 1940 woont zij op Molenstraat 121); daarbij lijkt het waarschijnlijk dat het bedrijf de stalhouderij “Firma P.J. Poos, Waldeck Pyrmontsingel 42” betreft (eveneens in deze adresboeken).

Daarnaast wordt op Glashuis 4 in het adresboek 1914 L. Poos, koetsier, gevonden.

In 1920 komt de stalhouderij Firma P.J. Poos voor op Prins Hendrikstraat 42. In de tot nu toe gevonden adresboek komt in 1932, 1934, 1936 en 1938 “Poos Wed. J., geb. E.W. Aengenent, café-restaurant “Royal” op Prins Hendrikstraat 42, stalhouderij Waldeck Pyrmontsingel 4″ voor.

In 1940 woont Wed. J. Poos, geboren Aengenent al op van Heutzstraat 6. Volgens het Adresboek 1959 woont mw J.C. Poos daar nog steeds.

J.P.G. Poos

J.P.G. Poos, stal- en garagehouder komt in ieder geval in 1934 op Prins Hendrikstraat 38 en daarna in de Adressboeken 1936, 1938 en 1940 op nummer 26. (In 1932 komt hij nog niet voor). Uit het straatnamenregister van Rob Essers wordt duidelijk dat het een hernummering betreft en dat Prins Hendrikstraat 26 in september 1944 tijdens oorlogshandelingen is verwoest.

Zoals hierboven te lezen, komt J.P.G. Poos vervolgens voor op de Heutszstraat 6.

In ieder geval komt J. Poos, Prins Hendrikstraat 20 nog in het Adresboek van 1966 voor.

Sengers

Sengers, toegangspoort Glashuis, 1970-1975 (Toon Opsteegh via F71939 RAN)
Sengers, toegangspoort Glashuis, 1970-1975 (Toon Opsteegh via F71939 RAN)

Op en foto uit 1985 is te zien dat hier nog steeds Sengers staat: F62310 en daarbij is tevens de lichtblauwe kleur te zien. Het is mij onbekend om welke Sengers dit gaat: de Modezaak op de Lange Hezelstraat of de bandenzaak gaat.

In het artikel van Noviomagus (waarschijnlijk uit de jaren 0) is het bord verweerd, maar heeft nog steeds een blauwe kleur. Nu is het al jaren wit geschilderd.

Erven van Daal De Beurs

Op de hoek Lange Hezelstraat – Bottelstraat zijn een muurschilderingen hersteld in de tijd dat café De Beurs nog een…

De Gaper, Linda Arts

2020, Hezelpoort/Lange Hezelstraat Nadat bewoners langere tijd hadden geklaagd over overlast en de smerigheid van de tunnel, besloot de gemeente…

Schildering Erven van Daal Lange Hezelstraat (Mei 2024)
#Nijmegen, Centrum, Hezelstraat, Kunstwerken

Erven van Daal De Beurs

Lange Hezelstraat 94

Schildering Erven van Daal Lange Hezelstraat (Mei 2024)
Schildering Erven van Daal Lange Hezelstraat (Mei 2024)

Op de hoek Lange Hezelstraat – Bottelstraat zijn een muurschilderingen hersteld in de tijd dat café De Beurs nog een stalhouderij was. Dit was een van de stalhouderijen rond de Lange Hezelstraat: hier konden mensen hun paarden/rijtuigen stallen of huren.

Het bovenste opschrift is: Café-Billiard De Erven P. van Daal”, daarna “De Beurs” en het onderste: “Stalling Verhuring van Paarden en Rijtuigen”.

Erven P. van Daal

Aankondiging veiling 12-6-1872 van Hezelstraat Wijk D. No. 106 (PGNC 2/6/1872)
Aankondiging veiling 12-6-1872 van Hezelstraat Wijk D. No. 106 (PGNC 2/6/1872)

De eerste door mij gevonden advertentie de “erven P. van Daal is in PGNC 2/6/1872″: mogelijk hebben ze dan al langer het huis gehad. Het betreft onder andere een bakkerij en uitspanning. Daarnaast hoort bij de koop en blok huizen van 10 woningen aan de Boddelstraat (Bottelstraat).

Advertentie verhuring van Paarden en Rijtuigen bij de Erven P. van Daal (PGNC 6/6/1880)
Advertentie verhuring van Paarden en Rijtuigen bij de Erven P. van Daal (PGNC 6/6/1880)

In 1887 is het briefhoofd J.A.Ph. van Ellekom, voorheen Erven P. van Daal, Hezelstraat No.82  voor een vergunning tot het aanleggen van ijzeren brug voor de stal uitkomend aan de Nieuwe Markt. Van Ellekom was getrouwd met Theodora Grada van Daal (Nijmegen, 13/3/1843), een van de kinderen/erfgenamen van P. van Daal (Bevolkingsregister 1880).

In 1896 en 1899 staat op Lange Hezelstraat 94 het café de Beurs J.A.Ph Ellekom in het Adresboek.

Van Bon

Stalhouderij en Hotel Café Bar 'de Beurs' op de hoek met de Bottelstraat van J.H.W. van Bon. Het pand diende tevens als slijterij en rijwielbergplaats, zoals blijkt uit de opschriften op de voorgevel. De ingang van de stalhouderij met de 'verhuring' van paarden en rijtuigen was gelegen aan de Nieuwe Markt , 1910-1913 (Auteursrechthouder P. van Bon via F26520 RAN Publiek Domein)
Stalhouderij en Hotel Café Bar ‘de Beurs’ op de hoek met de Bottelstraat van J.H.W. van Bon. Het pand diende tevens als slijterij en rijwielbergplaats, zoals blijkt uit de opschriften op de voorgevel. De ingang van de stalhouderij met de ‘verhuring’ van paarden en rijtuigen was gelegen aan de Nieuwe Markt , 1910-1913 (Auteursrechthouder P. van Bon via F26520 RAN Publiek Domein)

Begin 1900 neemt J.H.W. van Bon de zaak over van Ellekom. In april 1900 krijgt van Bon vergunning verkoop van sterkend drank in het klein. Het is “J.H.W. van Bon, te Beuningen” (De Gelderlander 19/4/1900). In De Gelderlander 27/5/1900 staat de vermelding dat van Bon het telefoonnummer van Ellekom heeft overgenomen.

Afgaande op de advertentie 1902 zijn er tevens rijtuigen te huur.

Advertentie rijtuigen te huur, van Bon, Lange Hezelstraat 94 (PGNC 29/8/1902)
Advertentie rijtuigen te huur, van Bon, Lange Hezelstraat 94 (PGNC 29/8/1902)

J.H.W. Van Bon komt met beroep “stalhouder” café “De Beurs” Lange Hezelstraat 94 voor tot en met het adresboek van 1910-1911

Nieuwe Markt 8: Stalhouderij en 'verhuring' van paarden en rijtuigen van J.H.W. van Bon (rechts), tevens eigenaar van Hotel Café Bar 'de Beurs' in de (Lange) Hezelstraat op de hoek met de Bottelstraat. Op en naast het paard (met de stalknecht) de drie zoons van Van Bon: Antoon, Theo en Herman, 1910-1913 (Auteursrechthouder B. van Bon via F26517 RAN Publiek Domein)
Nieuwe Markt 8: Stalhouderij en ‘verhuring’ van paarden en rijtuigen van J.H.W. van Bon (rechts), tevens eigenaar van Hotel Café Bar ‘de Beurs’ in de (Lange) Hezelstraat op de hoek met de Bottelstraat. Op en naast het paard (met de stalknecht) de drie zoons van Van Bon: Antoon, Theo en Herman, 1910-1913 (Auteursrechthouder B. van Bon via F26517 RAN Publiek Domein)

Voor de aanleg van de riolering is de onderstaande bouwtekening uit 1912 gevonden. Het gedeelte rechts van de trap naar de bovenverdieping is het café: deze had 2 ingangen, 1 naar de Tapperij en 1 naar de Koffijkamer. Opvallend is de behoorlijk grote telefoonkamer. Aan de achterkant bevindt zich een keuken.

Detail Bouwtekening, begane grond, datum dossier 20-7-1912 (D12.382756)
Detail Bouwtekening, begane grond; het rechter gedeelte is nummer 94, datum dossier 20-7-1912 (D12.382756)

Jansen & Ederveen

Overname door Jansen & Ederveen PGNC 14/4/1912
Overname door Jansen & Ederveen (PGNC 14/4/1912)

In 1912 neemt Jansen & Ederveen, stalhouders de firma over (PGNC 14/4/1912). Zij gebruiken het pand aan de Lange Hezelstraat als filiaal.

In 1912-1913 en 1913-1914 staat er geen “stalhouder” meer bij; wel is een van de vermelding in het adresboek 19-1914 “Hôtel, Café de Beurs”; dit is wel de enige keer dat er een hotel wordt genoemd welke gevonden is. Tot en met 1916 komt van Bon vervolgens nog voor.

In 1918 heeft stalhouderij en auto-verhuurinrchting Jansen & Ederveen (Waldeck Pyrmontsingel 69) een filiaal J.W.H. van Bon, Café de Beurs, Hezelstraat 94. In 1920 staat van Bon nog in het adresboek van 1920, maar mogelijk is de zaak dan al verkocht aan ours

Hotel De Beurs van Bours

Advertentie Hotel de Bours Lange Hezelstraat 94 (De Gelderlander 9/7/1921)
Advertentie Hotel de Beurs Lange Hezelstraat 94 (De Gelderlander 9/7/1921)

In 1920 en 1921 zijn er advertenties van R. Bours gevonden. In de advertentie van De Gelderlander 9/7/1921 is het tevens een hotel, naast café-restaurant.

In 1926 wordt N. Bours, fabrikant op dit adres gevonden. J.W.H. van Bon komt dan voor op Nieuwe Markt 8 (dus het adres van de stalhouderij) als Centraal-Garage.

In 1940 komt H.J.A.H. van Bon, garagehouder voor op dit adres; in 1948, 1951 en 1955 is het caféhouder.

Er is nog niet onderzocht of en wat de relatie met Nieuwe Markt 10 (en 20) is, hier komen in 1940 A.F.J. v. Bon, chauffeur-monteur en J.H.W. van Bon, autohandelaar en Th.W.H. van Bon voor. In 1948 is  Th.W.H. van Bon, garagehouder op nummer 20; daarnaast woont in 1948 tevens mej. H.Th. W.M. op nummer 10. Ook in de adresboeken 1955, 1959 en 1963 komt van Bon in ieder geval op nummer 10 voor.

Op F5129 is een foto van het biljarten in “de Beurs van Piet de Haard” te zien uit 1978.

Het opschrift voor restauratie

Op onderstaande is het opschrift vóór restauratie te zien. Hoewl op het bovenste gedeelte J.H.W. van Bon in donkere letters duidelijker te herkennen zijn, zijn daarboven ook nog de lichte letters “Erven” te zien.

Opschrift: "Café Billard en Stalhouderij van Paarden en Rijtuigen ", op de hoek van het pand van Café-Bar De Beurs aan de Lange Hezelstraat, 1993 (Toon Opsteegh via F6381 RAN CCBYSA)
Opschrift: “Café Billard en Stalhouderij van Paarden en Rijtuigen “, op de hoek van het pand van Café-Bar De Beurs aan de Lange Hezelstraat, 1993 (Toon Opsteegh via F6381 RAN CCBYSA)