Rond 1900 was Beek populair bij welgestelden, niet alleen als woonplek maar ook als bestemming om te wandelen en van het landschap te genieten. Op de Ravenberg werd vanaf 1901 het Villapark Van Heutzpark aangelegd, met onder meer de Ravenberg-Taveerne, beheerd door Hendrikus Merkus. Later groeide deze plek bovendien uit tot een van de eerste campings van Nederland.
“Rond een e-vormig stratenpatroon waren vijf vrijstaande villa’s en een uitspanning gepland. Het betreft de uitspanning met de naam Ravenberg-Taveerne en de villa’s Zonneheuvel (De Ravenberg 2), Welgelegen (De Ravenberg 7), Bijou (De Ravenberg 58) en Kastanjeoord (De Ravenberg 14), alsmede de villa aan De Ravenberg 8. Vanaf een centraal gelegen uitkijkpunt konden potentiële kopers de percelen overzien en het uitzicht bewonderen. De bouw van de panden vond plaats in enkele jaren vanaf 1901” (https://monumentenlandschap.nl/wp-content/uploads/2019/04/Nieuwsbrief-41-febr-2011.pdf)
De Ravenberg-Taveerne was eigendom van baron Van Randwijck. Dit gebouw bestond uit een woongedeelte voor de landgoedbeheerder en zijn gezin, een verblijf voor de baron en zijn gasten en een café met terras.
Op de bovenstaande is rechts het opschrift “Ravenberg-Taveerne” te lezen. Boven een van de ingangen lijkt het wapenschild van Van Randwijck te hangen. In ieder geval komt het qua vorm overeen: “Wapen: in zilver een roode leeuw; en een uitgeschulpt rood schildomboordsel….” (https://www.genealogieonline.nl/west-europese-adel/I102684.php) Wat op de foto opvalt, is dat de vorm van het schild ondersteboven lijkt te zijn.
Daarnaast vallen de 3 ingangen op: Mogelijkde taveerne, het vertrek voor de baron en de woning van de opzichter?
In veel bronnen wordt genoemd dat de Taveerne rond 1901-1905 is gebouwd. Hoewel ik geen bouwkundige ben, heeft het voor mij een boerderij-achtig karakter met een uitsteeksel van de Taveerne. Dat roept bij mij de vraag op of het daadwerkelijk om nieuwbouw gaat, of een verbouwing. Op dit moment heb ik de bouwtekening nog niet gezien, of andere bron gevonden die dat bevestigt.
Op onderstaande foto noemt het RAN het jaartal 1898 – 1902, deze tijdsaanduiding zal vooral als indicatie zijn bedoeld.
Hendrikus/Hendricus Merkus
Vaak wordt de Ravenberg Taverne de Taverne van H. Merkus genoemd. Dit betreft Hendrikus/Hendricus Merkus.
Op https://oudbeek.nl/forum.php?content=topic&onderwerp=8&topic=561 zijn mooie foto’s van Merkus en de familie te vinden (en daarnaast veel andere foto’s van oud Beek).
Hij trouwt op 16 mei 1889 met Maria Alphonsia Lelieveld (Ubbergen, 18-5-1869 – Ubbergen, 21-4-1936)
Ze krijgen de volgende kinderen, waarvan een aantal op zeer jonge leeftijd overlijdt:
- Johannes Ludovicus, Beek (Ubbergen), 16-2-1890 – overl. na 1918
- Johanna Wilhelmina Davida, Beek (Ubbergen), 12-9-1891 – overl. na 1915
- Maria Louisa, Ubbergen, 15-10-1893 – Nijmegen, 6-7-1937
- Theodora Gerarda, Beek (Ubbergen), 14-12-1894 – Beek (Ubbergen) 24-5-1895
- Theodorus Gerardus, Beek (Ubbergen), 10-4-1896 – Beek (Ubbergen) 19-10-1898
- Antonetta Johanna, Beek (Ubbergen), 5-12-1897 – overl. na 1919
- Bertha Everdina, Beek (Ubbergen), 8-3-1899, overl. Beek (Ubbergen) 2-5-1900
- Wilhelmina Hendrika, Beek (Ubbergen), 16-3-1900
- Ludovicus Hendrikus, Beek (Ubbergen), 27-5-1905
- Everdina Johanna, Beek (Ubbergen), 11-3-1907 – Beek (Ubbergen), 4-5-1907
- Everdina Gerarda Josephina, Beek (Ubbergen), 3-3-1911
- Adriana Johanna, geb. ca. 1915 – Ubbergen, 3-6-1960
(https://www.hjmwijers.nl/le-04.htm en https://www.openarchieven.nl/gld:ECEAC599-A1F8-43FF-93BA-93D65AF2BE04)
Bij de geboorte van Ludovicus Hendrikus Merkus op 27 mei 1905 is hij “polderopzichter” van beroep.
https://www.openarchieven.nl/gld:AF66424E-8BCA-46F1-A010-018F99B002C0
Bij de geboorte van dochter Everdina Gerarda Josephina Merkus, geboren op 3 maart 1911 en dochter Adriana Johanna Merkus op 4 december 1914 is hij “waardsman” van beroep
https://www.openarchieven.nl/gld:F1A81C86-3414-4117-A046-E47BB559A958 https://www.openarchieven.nl/gld:009098B1-D7FE-4839-A705-116BD5593BD8
Eveneens bij het huwelijk van zijn dochter Antonetta Johanna Merkus op 4 maart 1919 https://www.openarchieven.nl/gld:018475A7-4EBC-444F-9BB9-9A77ED429936
Gevonden adressen
De eerste tot nut toe gevonden vermelding van Bierhuishouder Hendrikus Merkus is in het Adresboek van 1903 en 1905, op “Ravenberg taverne 25”.
De jaren daarvoor is er wel een H. Merkus op de Ravenberg gevonden, met regelmatig een ander huisnummer:
- 1899, arbeider, Ravenberg 18a (en Th.J. Merkus, arbeider op nummer 18b)
- 1901, arbeider, Ravenberg 25
Of dit dezelfde Merkus is en of het hernummeringen betreft, is nog niet bekend.
In mei 1914 vieren H. Merkus en M. Merkus-Lelieveld hun 25-jarig huwelijksfeest, waarvoor ze een bedankadvertentie plaatsen. (PGNC 31/5/1914)
In 1907 is het bierhuishouder, dan op “Ravenberg taverne 30”
In de Adresboeken 1908, 1909, 1910-1911, 1912-1913 en 1920 is H. Merkus “bierhuishouder en polderopzichter, Beek ravenberg taverne 32”. Dus weer een nieuw nummer. In de jaren 1913-1914 is alleen het adres gevonden, zonder dat er op die plaats een beroep vermeld staat.
In 1914-1915 en 1916 is het bierhuishouder en polderopzichter op nummer 32. Dan staat ook E. Merkus, “arbeider, Beek, Ravenberg, “Taverne” 32” op dit adres.
In 1922 staan zowel H.Merkus eveneens bierhuishouder en polderopzichter als E. Merkus, arbeider vermeld, maar nu op nummer 33.
Op 11 juli 1923 overlijdt Hendrikus Merkus op 68-jarige leeftijd (De Gelderlander 12/7/1923).
In 1928 komt de Weduwe H. Merkus, geboren Lelieveld als bierhuishoudster voor op nummer 33.
Op https://www.wmg-groesbeek.nl/milieujournaal/Milieujournaal190.pdf wordt dit gebouw de boswachterswoning genoemd. Uit bovenstaande opsomming blijkt, dat bij Hendrikus in ieder geval nog niet expliciet het woord “boswachter” is gevonden. Dit kan natuurlijk naast bierhuishouder, polderopzichter en “aanwijzer” nóg een andere functie van hem zijn geweest.
In ieder geval was Theo Merkus met zijn vrouw Twanny de laatste beheerder van de camping in 1979 (zie hieronder). Dat artikel noemt, dat zowel zijn vader als grootvader boswachters waren geweest, toen nog in dienst van Van Randwijck. Dat kan tevens betekenen dat een of meedere functies van Hendrikus samenvielen met “boswachter” of dat deze term er “later” (abusievelijk) is toegevoegd.
Waarschijnlijk was Theo de zoon van Johannes Ludovicus Merkus en Geertruida Adriana Eberg, waarbij Hendrikus de vader van Johannes Ludovicus was. (https://www.genealogieonline.nl/genealogie-familie-beker/I1300.php, https://www.genealogieonline.nl/genealogie-familie-beker/I1299.php en https://www.genealogieonline.nl/genealogie-familie-beker/I1299.php)
Op Oudbeek.nl en staat een foto van boswachter “Jo Merkus kapte in 1946 een kastanjeboom die de oorlog niet heeft overleefd. Deze boom stond waarschijnlijk in de boomgaard op de Ravenberg. In de boom zit zoon Theo die zijn vader zou opvolgen als boswachter.” (www.oudbeek.nl en https://www.wmg-groesbeek.nl/milieujournaal/Milieujournaal190.pdf)
Oorlog, brand en Geldersch Landschap
In 1941 kocht Stichting Geldersch Landschap de Heerlijkheid Beek van Van Randwijck. De taveerne ging echter verloren in de winter van 1944-1945, toen het afbrandde. Mogelijk doordat geallieerde soldaten bij het eten klaar maken even niet zaten op te letten. (https://monumentenlandschap.nl/wp-content/uploads/2019/04/Nieuwsbrief-58-juni-2015.pdf)
Boswachterswoning
1950, Ravenberg 20
Op de plaats kwam de “boswachterswoning”, De Ravenberg 20. “Architectenbureau G. Feenstra ontwierp het in 1950 in de stijl van de Delftse School. Volgens de architecten van de Delftse School lag schoonheid juist in eenvoud en was een goede harmonie tussen massa, ruimte en lichtval belangrijk. Architectuur moest “nederig” zijn en vooral niet opvallen en er werd veelal gebruik gemaakt van traditionele elementen, zonder dat in een gebouw letterlijk een historische situatie gekopieerd werd. De stijl is vlak voor de tweede wereldoorlog en in de wederopbouwperiode veel toegepast.” https://monumentenlandschap.nl/wp-content/uploads/2019/04/Nieuwsbrief-42-mei-2011.pdf
De vensters hebben luiken in de kleuren van de stichting Het Geldersch Landschap.
Het gebouw is een gemeentelijk monument.
Kampeerplaats/Camping
Zie voor foto’s: https://oudbeek.nl/forum.php?content=topic&onderwerp=8&topic=561
Vanaf de jaren 20 werd er op de Ravenberg gekampeerd en was daarmee een van de eerste campings van Nederland. https://www.wmg-groesbeek.nl/milieujournaal/Milieujournaal190.pdf
Dit artikel vertelt verder, dat de tenten aanvankelijk op de terrassen tussen de kastanjes stonden. Het waren vooral de meer welgestelde mensen uit het westen die kwamen. Met de trein, waarbij de uitrusting met van Gend & Loos werd verstuurd. De camping was voor de boswachter een welkome aanvulling op zijn inkomen.
De camping, dan met 40 plaatsen, is tot 1979 in gebruik geweest: Het Algemeen Dagblad van 27-4-1979 schrijft dat in september dan de poorten definitief dicht zullen gaan. Ook schrijft het artikel dat een andere camping “De Uilenburg” in Berg en Dal met 100 plaatsen zal gaan sluiten.
Beheervisie Heerlijkheid Beek 2018-2019 schrijft: “De voormalige camping op de Ravenberg werd vanaf de verwerving t/m 1984 door de boswachter en zijn vrouw geëxploiteerd en heeft daarom historische waarde voor GLK.” (Beheervisie Heerlijkheid Beek 2018-2019, Geldersch Landschap & Kastelen) Het is nog niet duidelijk waarom hier het jaartal 1984 wordt genoemd, terwijl het krantenartikel uit 1979 vermeldt dat de camping dat jaar zal sluiten.
Stuwwal Beek Berg en Dal
De Stuwwal bij Beek en Berg en Dal is een van de redenen dat het Rijk van Nijmegen zich ook…
Wonen in Nijmegen 