Architect Rodenburg ontwierp in 1947/1948 de woningen aan de Atjehstraat en Delistraat in de wijk Galgenveld.
Bouwplan 104 woningen aan de Delistraat, Opdrachtgever is W.F.H. Meijer, Datum tekening 25-10-1947, gewijzigd 4-2-48 (D12.408160)
Opvallend: hier wordt 104 woningen genoemd, terwijl op andere tekening 82. (Blokken III, IV en V zijn 82 woningen -> I en ll betreft waarschijnlijk de overkant van de straat)
Een blokje nieuw gebouwde huizen aan de Archipelstraat tussen de Atjehstraat (links niet zichtbaar) en (op de achtergrond) rechts de Delistraat, Galgenveld, 19/7/1950 (Joh. Grijpink via F69276 CCBYSA)
“Beide architecten konden toen nog niet bevroeden, dat korte tijd later, na de ravage van de laatste oorlogsjaren, de kwalitatieve ambities aanzienlijk zouden worden teruggeschroefd. In de eerste jaren van de wederopbouw stonden bouweconomie en woningnood noodgedwongen boven aan de agenda. Dat blijkt uit de complexen die architect R.D. Rodenburg realiseerde in 1948 aan de Delistraat en de Atjehstraat, in plaats van de door Meerman en Van der Pijll geschetste bebouwing. Rodenburg realiseerde een complex portiek-etagewoningen van twee lagen met kap. Dit voor die tijd nieuwe type werd architectonisch gearticuleerd door hoge en transparante entreepuien toe te passen, waardoor de portieken zich lijken te openen naar de openbare ruimte. De grote lengte van de bouwblokken trachtte Rodenburg op te delen door een zaagtandsge-wijze verspringing van de rooilijn, die tevens samenvalt met een hoogtesprong. Daarnaast zijn de verspringingen gearticuleerd door ter plaatse een bijzondere kopgevel toe te passen: een rechthoekig gevelvlak, voorzien van een topgevel in de vorm van een klein fronton” (Indische buurt Galgenveld – Nijmegen Atlas beschermd stadsbeeld, Rein Geurtsen & partners, januari 2014)
Het gezicht op de nieuwe gebouwde huizen in het woonblok tussen Delistraat – Atjehstraat – Archipelstraat, Galgenveld, 1952 (GN3802 RAN)Ingang Delistraat 64 en 66, september 2022 (Google Streetview)Delistraat, vanaf kop Archipelstraat gezien, september 2022 (Google Streetview)Atjehstraat 47 t/m 53, september 2022 (Google Streetview)Atjehstraat vanaf Archipelstraat, september 2022 (Google Streetview)Medanstraat 2 en 4, September 2022 (Google Streetview)Bouwplan 82 woningen aan de Delistraat, datum tekening 25-10-1947, gewijzigd 4-2-1948, D12.408163Transformatorruimte t/b van wooncomplex Delistraat (D12.408161)Bouwplan 82 woningen aan de Delistraat, D12.408162
eind jaren 50 Palembangstraat 1 /Molukkenstraat Galgenveld
De Nutsschool, gezien vanuit de Archipelstraat, architect F.M. Oswald, 1991 (Ton Opsteegh via F28255 RAN CC-BY-SA)
Voorgeschiedenis
Het oude gebouw van de Nutsschool voldeed niet meer. Daarop besluit de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen tot de bouw van een nieuwe school. De verwachting is dat deze 1 september 1955 gereed zal zijn. Het zal echter langer hebben geduurd dan verwacht, want op 20 juli 1957 kopt het Nijmeegsch Dagblad: “Nieuwe Nutsschool zal nu spoedig kunnen verrijzen”
Wat de reden was van uitstel is mij (RE) vooralsnog niet bekend. Ten tijde van het artikel van 1954? Was de grond nog niet aangekocht. Wel heeft het bestuur het huidige terrein op het oog. Bovendien wil het de oude school aan de Hertogstraat pas verkopen op het moment dat de nieuwe school gereed is. Oswald moest bij zijn ontwerp rekening houden met de zeer langgerekte afmetingen van het terrein.
Bouw in 1957
De uitbouw van de vleugel, rechts de school, links de gymzaal. Op de voorgrond ‘Zuil’, kunstwerk uit 1988 van Peter van de Locht (Rees Dld, 1946) voor de Nutsschool, 1988 (Martine Ridderbos via F24615 RAN CC-BY_SA)
Wel is het gebouw dat uiteindelijk in 1957 gebouwd wordt aanmerkelijk minder ambitieus dan de plannen. Afgaande op de 2 artikelen uit 1954 en 1957, hoewel ik de bouwtekeningen niet heb gezien.
Het ontwerp van de school is een zogenaamde portiekschool. Daarbij lijkt het grondplan voor de lokalen niet veranderd en daadwerkelijk uitgevoerd te zijn. De school bestaat uit 4 lokalen, met daarbovenop nog eens 4 lokalen. Deze liggen in de lengte naast elkaar. De ruimtes zijn vanaf buiten bereikbaar, zodat er geen gang langs de klaslokalen nodig is. Hiervoor zijn de deuren in een portiek geplaatst, waarin naast een trappenhuis zich de toiletten en garderobes bevinden. Het voordeel hiervan is dat van beide kanten licht het lokaal binnenkomt.
Op de kop is een uitbouw geplaatst voor de spreekkamer van het schoolhoofd. Daarboven bevindt zich het handenarbeidlokaal.
Aan de kant van de Palembangstraat is een korte vleugel aangebouwd, zodat het gebouw een L-vorm krijgt. De begane grond kan dienst doen als schoolhal en begin van het trappenhuis. Waarbij boven ruimte is voor een keukentje en toiletten.
De aannemer voor de bouw is Tiemstra.
Plannen 1954 en 1957
De plannen voor 1954 en 1957 gingen aanzienlijk verder dan wat uiteindelijk gerealiseerd is. Hierbij ga ik af op 2 krantenartikelen, zonder de bouwtekeningen te hebben gezien. Bovendien weet ik niet, of de beschrijvingen in 1954 en 1957 hetzelfde ontwerp betreft of 2 verschillende ontwerpen.
In de plannen van 1954 lijkt het te gaan om een daadwerkelijk hoofdgebouw: op de benedenverdieping is er de kamer voor het hoofd van de school, twee bestuurskamers, een portiersloge. En daarnaast 2 kleedkamers voor het gymnastieklokaal. Op de bovenverdieping is het handenarbeidlokaal en kan een bibliotheek worden ingericht. Rechts is het gymnastiekgebouw gepland.
Zoals gezegd lijkt een daadwerkelijk hoofdgebouw nooit gerealiseerd. Het gymnastieklokaal is pas in 1985 gebouwd.
In 1954 zijn daarnaast vóór de linkervleugel zijn 2 losstaande paviljoens van elk 2 klaslokalen gepland, waarbij het eerste paviljoen daadwerkelijk zal worden gebouwd, althans volgens het ontwerp. Daarnaast is in 1954 voor het hoofdgebouw een aula gepland. Deze zou plaats bieden voor 350 personen en gebruikt kunnen worden voor toneel. Aan de rechter voorzijde is een kleuterschooltje gepland met een achtkantige speelzaal.
Ook de plannen van 1957 gingen verder, echter aanzienlijk minder ambitieus: op termijn zou de vleugel uitgebouwd worden voor kleedlokalen. Daar bovenop zou een ruimte voor schoolbijeenkomsten en eventueel toneeluitvoeringen komen. Ook moet op termijn een gymnastieklokaal komen. Daarnaast heeft de Stichting ook dan plannen voor een kleuterschool op het terrein.
Waardering
Juni 2016; in juli 2014 waren de lage bijgebouwtjes er nog niet, in augustus 2018 zijn deze verdwenen. Google Streetview
“Het gebouw is van groot cultuurhistorisch belang vanwege de belevings- en herinneringswaarde voor grote groepen kinderen die hier zijn gevormd en NUTS onderwijs hebben genoten. Daarnaast is het van belang als herinnering aan de verzuilde vroeg-naoorlogse samenleving met eigen voorzieningen voor elke (geloofs)overtuiging en als toonbeeld van de verzorgingsstaat in opbouw waarin voorzieningen voor basisonderwijs gelijke tred moesten houden met de ongekende groei van de bevolking en sterke uitbreiding van de stad. Het gebouw is van architectuurhistorisch belang als goed en herkenbaar voorbeeld van een portiekschool, uitgevoerd in een vrij uitzonderlijke en goeddeels gaaf behouden frivole shake handsarchitectuur van architect Oswald.
Het gebouw is van stedenbouwkundig belang vanwege de ligging binnen het beschermd stadsbeeld Indische buurt. Het stedenbouwkundige ruimtebeeld in de Molukkenstraat is sterk: twee jaren vijftig portiekgebouwen met omhaagde voortuinen aan weerszijden van de straat. Teleurstellend is de stedenbouwkundige uitwerking en het ruimtebeeld aan de doorgaande Archipelstraat en aan de veelsprong met plantsoen in de Borneostraat. Op deze stedenbouwkundig markante plekken zijn alleen blinde kopgevels en een rommelig inkijkje op het desolate speelterrein. Enkel vanuit het gebouw en de bezonning beredeneerd is de oplossing met blinde kopgevels begrijpelijk, maar vanuit de stedenbouwkundige context bezien schiet het ontwerp hier tekort. Vermoedelijk is dit ook de reden waarom de Nutsschool geen status heeft gekregen binnen het beschermd stadsbeeld.”
Juni 2016: laatste Google Streetview van de Blauwe Buut als school
Vervolg: appartementen
September 2022, Google Streetview
De school heeft tot 1997 dienstgedaan als Nutsschool. Daarna fuseerde het met Basisschool de Buut en heette het de Blauwe Buut. Deze school heeft tot 2016 bestaan.
Sloop gymzaal, behoud school
Aanvankelijk waren er plannen om zowel de gymzaal als de school te slopen. De gymzaal werd gesloopt, maar de buurt wist de sloop van de school te voorkomen. De school wordt verbouwd tot een aantal van deze appartementen. Daarbij kreeg de buurt deels haar zin: wel behoud van de school, maar ze was tegen de bouw van sociale huurwoningen. Het tweede blok appartementen is georiënteerd op de Archipelstraat.
Daarbij krijgen de appartementen een gemeenschappelijke tuin. Een soort gesloten binnenhof voor parkeren en groen door de beide gebouwen, de fietsenstalling en de naast het complex liggende Archipelhof.
Op de hoek van de Palembangstraat komen 3 vrijesectorwoningen.
Appartementen
Nieuwe Buut, hoek Archipelstraat Molukkenstraat (maart 2026)
De school is verbouwd tot 16 appartementen. Een deel van de portieken is bij de lokalen getrokken. Ze zijn verbouwd tot het toilet en bergingen. In de verbouwde lokalen zelf bevinden zich de woonkamer, keuken en twee slaapkamers.
Bovendien kwamen 8 nieuwbouw appartementen in houtskeletbouw. “Daarnaast is een tweelaagse uitbreiding in houtskeletbouw gerealiseerd met 8 appartementen, waarbij het gevelontwerp een hedendaagse interpretatie geeft aan het oorspronkelijke ontwerp door de ritmiek van de gevelopeningen en een stripstalen balustrade.” (https://www.architectuurcentrumnijmegen.nl/single-post/molukkenstraat)
De opening vond plaats in mei 2024, opdrachtgever was Woningcorporatie Woonwaarts. Zie voor het project de website van opZoom.
“Architectenbureau opZoom is de architect van deze transformatie. Door de huidige portieken in het schoolgebouw bij de lokalen te trekken en de trapopgangen te verwijderen, ontstaat een nieuwe ontsluitingstructuur. Deze ontsluiting maakt het mogelijke alle appartementen vanuit één stijgpunt te bereiken. De te realiseren galerij wordt extra breed uitgevoerd zodat deze tevens dienst kan doen als buitenruimte aan de appartementen op de verdieping. Het gevelontwerp voor de nieuwbouw borduurt voort op de shake handsarchitectuur van het bestaande schoolgebouw en geeft hier een hedendaagse interpretatie aan.” (https://www.hendriksbouwenontwikkeling.nl/projectoverzicht/molukkenstraat/)
Bijzonder aan de “Pretty Home”, Archipelstraat 288 is dat er vlak na de oplevering in 1912 een verdieping is toegevoegd, waarbij het gehele ontwerp van G. Tiemstra intact is gelaten.
Aangezien er (waarschijnlijk) geen verbouwingen hebben plaats gevonden, lijkt de woning in augustus 2023 nog steeds op dat van meer dan 100 jaar geleden.
Oplevering 1912 en verbouwing 1913
Archipelstraat 288 is ontworpen en gebouwd door de aannemer G. Tiemstra in 1912 (D12.382775). De eigenaar is J. Lampe. Al een jaar later vindt verbouwing plaats, door dezelfde architect en voor dezelfde eigenaaar door er een etage tussen te voegen. De bovenstaande tekening is die van de verbouwing van 1913: links het in 1912 gebouwde huis, rechts de verbouwing van 1913.
Plan voor het verbouwen van een woonhuis aan de St. Anna -dwarsstraat te Nijmegen, architect Tiemstra, (D12.384014)
Tiemstra
Gatse Tiemstra noemt zich op de nieuwjaarspagina van het PGNC 1/1/1916 nog “Mr. timmerman en aannemer Pontanusstraat 24-26”. Tiemstra vestigt zich op 1892 in Nijmegen. Hij komt in dienst van M. Wijers, timmerbaas op de Pontanusstraat. In 1903 zal hij het bedrijf overnemen. Het adres Pontanusstraat 24 was lange tijd de spil van de onderneming, welke in de loop der jaren zou uitgroeien tot een groot aannemersbedrijf. Deze werd in 1988 verkocht aan NBM-Amstelland. Een lange beschrijving is te vinden op Huis van de Nijmeegse Geschiedenis.
Jan Lampe
In het Adresboek 1913-1914 komt een L. Lampe voor op St. Annadwarsstraat 5 Waarschijnlijk betreft het Jan Lampe (22-2-1880, Aengwirden (hier: Engwirden). Hij komt op 15-10-1912 te wonen op “St. Annastraat 5”. Waarbij hiermee Annadwarsstraat wordt bedoeld (dit blijkt ook uit de verhuizing van Leendert van Gent, zie hieronder). Hij is dan afkomstig uit Apeldoorn. Hij scheidt op 19 februari 1914 (vonnis, verwerking 14 maart, blad 5) an Bertha Johanna Verschuur (16-6-1887), waarmee hij op 6-3-1907 was getrouwd. Beiden zijn dan “zonder beroep”. Op 25-8-1914 trouwt hij met Johanna Josepha Evers (14-2-1882 Soerabaja).
Voordat Jan Lampe vanuit Apeldoorn naar Nijmegen komt, heeft hij eerder gewoond in Nijmegen, als zoon van Jan Evert Lampe (18-5-1838, Steenwijk, Zonder beroep) en Anna Elisabeth Sara Mooijaart (2-2-1849, Colijnsplaat). Hun huizing is Wijk G 141, later doorgehaald en vervangen door 206. Het gezin was daarbij op 6-11-1889 afkomstig uit Steenwijk. (Bevolkingsregister 1880).
Jan blijkt een aantal keren te verhuizen, om daarna weer bij zijn ouders te gaan wonen: op 8-9-1896 – 25-8-1898 naar Utrecht, van 13-10-1898 naar Tiel om op 8-2-1900 weer bij zijn ouders te gaan wonen, waarbij hij afkomstig is uit Hasselt, België. Op 14-5-1901 vertrekt hij weer, naar Elst (Bevolkingsregister 1890 en 1900).
Wat er na de scheiding van Jan gebeurt qua huisvesting is niet geheel duidelijk: Enerzijds maakt het Bevolkingsregister melding van het vertrek naar Den Haag op 8 juni 1914; anderzijds is daaronder weer een rij waarbij hij zich vestigt op 8 juni 1914 “van Nijmegen”, waarbij daaronder geschreven staat “geen gebruik gemaakt” en waarop hij op 23(?) april 1918 naar Apeldoorn vertrekt. Op later datum is bij de tweede rij tevens zijn geboortedatum veranderd van 22 naar 2 februari.
Hij overlijdt op 1-11-1943 te Apeldoorn.
Leendert van Gent
PGNC 11/1/1914
In januari 1914 wordt de veiling aangekondigd van “Pretty Home”, zie bovenstaande advertentie.
De volgende gevonden bewoner is Leendert van Gent. Hij is op 2-12-1877 geboren te Ubbergen. Wannneer hij zich op 19-4-1911 weer in Nijmegen, Jan Berendsstraat 14a, vestigt, is hij afkomstig uit Utrecht. Hij is getrouwd met Jeanette H. Eekhoff (1-2-1884 Nijmegen). Wanneer hij vóór 1920 naar de St. Annadwarsstraat 5 verhuisd is afgaande op het Bevolkingsregister niet duidelijk: De Dr. Jan Berendsstraat is op 1-1-1921 doorgehaald en vervangen. In het Bevolkingsregister 1910 staat hij vermeld als koopman.
In het adresboek 1914, 1915 en 1916 komt hij voor onder de kop “Bouwmaterialen”.
Hij overlijdt in maart 1931 (PGNC 28/3/1931)
Enkele actes tussen Jan Lampe en Leendert van Gent zijn nog niet onderzocht:
In het bouwdossier zijn verder geen verbouwingen te vinden. Vergelijkend met een foto van de huidige toestand komt het huidige gebouw overeen met dat van 1913. Wel zijn de schoorstenen op de tegenwoordige foto verdwenen. Ook is er “Pretty home” aangebracht.
Archipelstraat 288 op Augustus 2023 (Google Streetview)
In 1950 ontwerpt Kuipers de appartementen aan de Molukkenstraat 6 t/m 22. De achterliggende garages staan daarbij aan de Borneostraat. Opvallend daarbij is, dat het complex tevens bestaat uit 1 woning aan de Archipelstraat. Rodenburg zal hetzelfde tekenen: eveneens appartementen aan de Molukkenstraat en een vrijstaande woning aan de Archipelstraat.
Plan voor een te bouwen flatwoning Molukkenstraat en Archipelstraat: Archipelstraat 274 en zij aanzicht appartementen Molukkenstraat, Augustus 1950 (D12.409917)
Archipelstraat 274 met daarnaast de appartementen van de Molukkenstraat, september 2022 (Google streetview)Plan voor een te bouwen flatwoning Molukkenstraat en Archipelstraat: appartementen Molukkenstraaat, Augustus 1950 (D12.409917)
Ingang appartementen Molukkenstraat architect Kuipers maart 2026
Naast de appartementen in de Molukkenstraat tekende architect Rodenburg ook de vrijstaande woning Archipelstraat 251. Huidig, September 2022 (Google Streetview)
Naast de appartementen in de Molukkenstraat tekende architect Rodenburg ook de vrijstaande woning Archipelstraat 251.
De eerste bouwtekening lijkt van 13-6-1952 te zijn geweest, met een wijziging “opdr”? Gew. 9-7-1955. Rodenburg is tevens ontwerper van de 122 appartementen aan de Molukkenstraat. De half getekende zijgevel op onderstaande tekening is Molukkenstraat 34.
Daarbij is opvallend dat de achterkant van de woning veel opener is dan de voorkant.
Voorgevel Bouwplan eengezinswoning a/d Archipelstraat Beh. Bij Bouwplan 122 woningen Molukkenstraat Voor N.V. Aann. Bedr. v/h Tiemstra (D12.421556)Achtergevel Bouwplan eengezinswoning a/d Archipelstraat Beh. Bij Bouwplan 122 woningen Molukkenstraat Voor N.V. Aann. Bedr. v/h Tiemstra (D12.421556)
In 1996 is er aan de voorkant een erker aangebouwd en in 2000 2 dakkapellen. Bron: Digitaal bouwarchief)
Wonen in Nijmegen 