Mijlpaal Hunnerberg in de mist: Quo Vadis?, oktober 2023
De Mijlpaal is het startpunt van de fietsroute Via Romana, een route tussen Nijmegen en Xanten. Deze zuil is gemaakt van tufsteen en in december 1993 geplaatst. Het is een geschenk van de gemeente ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de VVV Rijk van Nijmegen. De VVV vierde in 1989 haar 100-jarig bestaan, het moment dat haar voorganger “Nijmegen Vooruit” was opgericht.
Route
100 jaar VVV Rijk van Nijmegen, oktober 2023
Mijlpaal Hunnerberg via Romana, oktober 2023
De fietsroute verbindt Nijmegen met Xanten. Deze fietstocht is 257 kilometer lang, heen en terug. Deze route volgt de heirbaan die in de eerste eeuw ten westen van de Rijn is aangelegd om de militaire kampementen met elkaar te verbinden. Na het Romeinse Rijk bleef deze weg belangrijk, daarom zijn ook bezienswaardigheden van na de Romeinse tijd te zien.
Mijlpaal
Mijlpaal Hunnerberg opschrift: Noviomagus en Colo Traiana, oktober 2023
De mijl is een lengtemaat die door de Romeinen is ingevoerd. Het is afkomstig van het latijn: milia passuum of milliaria. Deze mijl geeft letterlijk hoe ver het nog lopen is: milia passuum betekent `1.000 passen. 1.000 passen staat 1 pas gelijk staat aan 2 stappen of 5 pedes (voeten). 1 Romeinse mijl is ongeveer 1478 meter.; een voet ongeveer 29,6 centimeter.
De Romeinen plaatsten bij belangrijke heirbanen om elke mijl een paal. Meestal stond op die paal:
de afstand, dus uitgedrukt in altijd mijlen naar de dichtstbijzijnde grote plaats
de namen van de plaatsen welke de baan met elkaar verbond
wie de weg had aangelegd en onderhield, en de keizer in wiens naam het werk was verricht.
In het Valkhof staat een dergelijke mijlpaal. Deze stond aan de heirbaan van Nijmegen naar Rindern. Hij is in 1628 gevonden ter hoogte van het voormalige gemeentehuis van de gemeente Ubbergen. Overigens ligt de Rijksstraatweg op de voormalige heirbaan. Op deze mijlpaal staat ook de naam van keizer Trajanus vermeld. Het is tegenwoordig te zien in Museum het Valkhof.
Mijlpaal Museum Valkhof (Joris1919 via Wikipedia, CCO)
Trajanus
De mijlpaal staat feitelijk tegenover het beeld van keizer Trajanus. Deze bevindt zich tegenover, op het talud. Deze keizer gaf rond het jaar 100 Ulpio Noviomagus Batavorum (Nijmegen) haar stadsrechten. Ook stichtte hij rond die tijd Colinio Ulpio Traiana (in de buurt van Xanten).
In het Hunnerpark staan een van de weinige overgebleven resten van de stadswallen van Nijmegen en daarnaast heeft het de prachtige Belvedère. Daarnaast is vooral het kastanjelaantje bovenop de wallen prachtig.
Het Hunnerpark ligt wat verscholen tussen de Valkhof en het Trajanusplein. Het is er dan ook zelden druk, tenzij het bij een van de evenementen is die op deze locatie worden georganiseerd. Toch is deze plek meer dan waard om bij een wandeling aan te doen.
Blik op de oostelijke walmuur in het in 1884 aangelegde aangelegde Hunnerpark naar een ontwerp van Lieven Rosseels en de nog niet gerestaureerde Belvédère, 1884-1900 (GN605 RAN)Oorspronkelijk was het Hunnerpark groter: Blik op het gedeelte van het Hunnerpark wat door het uitbreiden van de stad en de aanleg van de toegangswegen naar de Waalbrug grotendeels verdween; de ronde villa in het midden boven lag op de hoek van de Sint Jorisstraat (later mr. Franckenstraat en Canisiussingel, 1882-1900 (GN4924 RAN)
Hieronder komen een aantal bezienswaardigheden en de geschiedenis van deze locatie aan bod. Het verhaal van het Hunnerpark zal in de loop der tijd verder worden beschreven.
De voetbrug in het Hunnerpark verbindt het restant van de wallen met de Belvedère. Deze brug is ontworpen door stadsarchitect Weve en dateert uit 1883.
Vlakbij de voetbrug bij het Hunnerprak staan de restanten van een muur: oude resten van de wallen? Nee: het is de Gertrudiskapel uit de 15e eeuw, die bij de werkzaamheden en het bouwen van de voetbrug weer aan het licht kwam. De kerkelijke geschiedenis gaat echter verder nog verder terug. Wat is de geschiedenis van…
De Belvedère is gebouwd als verdedigingstoren. Vanaf 1646 kreeg het de functie van speelhuis voor de welgestelden van Nijmegen. Ondanks de restauratie uit 1888 is het gebouw in een vrij authentieke staat. Vanaf de Belvedère heb je een mooi uitzicht op de Ooijpolder, de Waal en Waalbrug en Arnhem.
Het kanon in het Hunnerpark is een Duits 3.8 pantserkanon (PanzerAbwehrKanone), oftewel antitankkanon. Dit is een van de kanonnen die de Duitsers na de gevechten hebben achtergelaten. Het is nu geplaatst als herinnering aan de bloedige gevechten die hier hebben plaats gevonden.
De Mijlpaal is het startpunt van de fietsroute Via Romana, een route tussen Nijmegen en Xanten. Deze zuil is gemaakt van tufsteen en in december 1993 geplaatst. Het is een geschenk van de gemeente ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de VVV Rijk van Nijmegen. De VVV vierde in 1989 haar 100-jarig bestaan, het…
De suikeresdoorns aan de Voerweg zijn het geschenk ter herinnering aan het Eerste Canadese Leger in Nijmegen. Wat betekent dit geschenk? En wat is het verhaal van dit Eerste Leger in Nijmegen en omgeving?
C.A.P. Ivensbank door de architect Estourgie, Hunnerpark oktober 2022Kiosk Hunnerpark, oorspronkelijke wachthuisje voor de tram, architect Weve, oktober 2022Hunnerpark, kastanjes bovenop de wallen (foto oktober 2022)Muur Hunnerpark bij avond, september 2023
De Keuperstoren is 1 van de 7 resterende torens van de oorspronkelijke walmuur. Deze toren werd in de 15e eeuw gebouwd.
Op de onderstaande aquarel is een afbeelding te zien. Het was de enige toren tussen de Sint Joosttoren (links) en de Hunertoren (nu Belvedère, rechts). Daarbij valt op dat de Keurperstoren geen grote ingang had zoals tegenwoordig. Deze ingang is dan ook gemaakt, zodat mensen kunnen zien hoe de toren er van binnen uit ziet.
Het gezicht op Nijmegen vanuit het Oosten, in het midden de (nog steeds in het Hunnerpark bestaande) Keuperstoren (onderdeel van de tweede stadsmuur uit de 15e eeuw) , links de Sint Joosttoren en rechts de Belvedère; aquarel met een niet leesbare signatuur links onder, 1750 (F17861 RAN)
Restauratie Keuperstoren
Hieronder staat de Keuperstoren weergegeven van voor de restauratie in 1966 en in de huidige tijd (2023). In 1966 staat er nog geen hek voor de Keuperstoren, tegenwoordig wel. Mogelijk is dit gekomen bij de restauratie van 1971.
Een andere mogelijkheid is, is dat het hek wat later in de jaren 70 is geplaatst. Hoewel ik deze nog niet heb onderzocht, bestaan er stukken over “de afbraak van een urinoir aan de voet van de Belvedere en de gedeeltelijke afsluiting van de Keuperstoren in verband met op deze plaatsen gepleegde onzedelijke handelingen” tussen 1974 en 1977 bij het RAN
Keuperstoren voor restauratie in 1966 (F38550 RAN)
De Twee zuilen is een kunstwerk van de Nederlands-Duitse beeldhouwer Peter van de Locht uit 1986.
Oorspronkelijk stond dit beeld bij de Commanderie van Sint-Jan, welke vroeger het Nijmeegs museum was. In het Valkhof gingen n de Commanderie (oude Nijmeegse stukken en moderne kunst) en het Museum Kam (archeologische opgravingen) samen. Daarbij werd tevens besloten het beeld mee te verhuizen. In 2007 kreeg het de huidige plaats in het Hunnerpark.
Verstoffelijking vormgedachten
Deze beelden zijn in 1986 gemaakt.
Peter van de Locht beschrijft zijn werken uit deze tijd als volgt: “’Deze sculpturen weerspiegelen mijn toenmalige betrokkenheid tot sculptuur als een verstoffelijking van een aantal vormgedachten over de lichamelijkheid van de vorm, het positief-negatief verschijnsel, het ritme, de richtingen (Axialiteit), de hiërarchie, de oppervlakte.’ De titels van de sculpturen verwijzen naar dit onderzoek” (KOS)
Deze beelden komen in grote mate overeen met twee van de vijf beelden die van de Locht maakte in de jaren 80 voor een fietsroute in Apeldoorn. Ze staan aan de Sprengenweg:
1 van de zuilen aan de Sprengenweg Apeldoorn (Erik Wannee, Wikipedia, CCO)
1 van de zuilen aan de Sprengenweg Apeldoorn (Erik Wannee, Wikipedia, CCO)
Over deze beelden in Apeldoorn:
Jubileumboek Wijkraad de Sprengen 2013: “De betekenis van de zuilen ligt in het idee dat kunst in de openbare ruimte kan functioneren als herkenningspunt, als baken in de omgeving; deze werken zijn bijna letterlijk als ‘landmarks’ of mijlpalen te zien. Uitgangspunt bij deze zuilen vormt de naaf in het achterwiel van een fiets; de beelden staan en liggen namelijk langs fietsroutes. Wie goed kijkt, kan in de uitstulpingen een wielnaaf herkennen.”
En ’t Geheugen van Apeldoorn over deze beelden: “Ze zien er niet alleen uit als zuilen, maar ook als bomen die door wind en regen van hun takken en bladeren zijn beroofd. Die gedachte is niet zo gek, want de allereerste zuilen van de Grieken waren afgeleid van boomstammen. En dan van steen en perfect afgemaakt.
Volgens de Gulden Snede
Kunstenaar Peter van de Locht wilde met deze bomen/zuilen inderdaad een knipoog geven naar het groene karakter van Apeldoorn. Daarbij koos hij bewust klassiek voor marmer als materiaal voor de zuilen. En om nog meer nadruk te leggen op dat klassieke zijn alle zuilen uitgevoerd volgens de Gulden Snede. Dat is een wiskundige verhouding die als heel harmonieus wordt gezien in de architectuur en kunst. Bij de Gulden Snede wordt een lijn zo in twee ongelijke delen verdeeld, dat de verhouding van het korte deel tot het lange deel hetzelfde is als de verhouding van het lange deel tot de hele lijn.”
Peter van de Locht
Peter Herman van de Locht is een beeldhouwer, schilder, graficus, componist en musicus. Hij is op 9 november 1946 geboren in het Duitse Millingen (ongeveer 15 kilometer ten oosten van Emmerich). Hij is een broer van Klaus van de Locht, die ook in Nijmegen heeft gewerkt.
Hij volgde zijn opleiding aan de Werkkunstschule in Krefeld en Wuppertal. Daarnaast studeerde hij aan het Instituut voor Sonologie in Utrecht. Sonologie is een studie waarbij gecomponeerd wordt met zelfontworpen geluiden.
Van 1977 tot 1989 was hij tevens docent aan de Hogeschool voor Kunsten in Arnhem en van 1989 tot 2005 in Utrecht. Sinds 2008 is hij hoogleraar Beeldhouwen in Shanghai, waar hij momenteel woont en werkt.
Werk
De Twee Zuilen op de binnenplaats van de Commanderie van St. Jan, 13/4/1987 (Ber van Haren via KN14160-7 CCO)
Van de Locht werkt als beeldhouwer vooral met natuursteen zoals graniet en marmer. Veel van zijn beelden staan in de openbare ruimte. Daarnaast is hij avantgardistisch- en jazzmusicus en componist.
Hij is de zoon van een architect: “As the son of a German architect and a master builder Peter H. Van de Locht grew up in an environment that was very much aware of the richess of natural materials, the immense architectural possibilities of public space and men’s desire to create inspiring energetic surroundings in which, in a subtle way, aesthetic and practical dimensions of human needs are balanced.
At the age of 12, after a mystical experience that was related to the tragic death of the young boy’s mother, he decided for himself to dedicate his life to sculpture. His father allowed him to stop conventional education he was involved in and sent him to the city of Emmerich where he started to work as pupil of the German sculptor Waldemar Kuhn. Waldemar Kuhn was the first in a row of important German professors that taught him the basic principles of sculpture. Central to these basic principles was the idea that sculpture always is the result of an intense spiritual dialogue between the idea of sculpture and the natural qualities of the landscape, whether urban or natural, the sculpture is thought to be joined with.” (website van de Locht)
Het eerste gevonden werk is de Afsluitpaal op de Kannenmarkt/Korenmarkt in Nijmegen uit 1975.
1979 is een belangrijk jaar: daar ontmoet hij de beeldhouwer Boyer in Frankrijk, die hem wijst op het boek van Petrus Talemarianus. Dit boek gaat onder andere over een proportioneel systeem. Vereenvoudigd gezegd is het uitgangspunt de gulden snede, een zoektocht naar de architectuur van de natuur, waaraan esoterische kwaliteiten worden toegekend. ““In dit boek beschreef hij een systeem van 9 proporties in een universele harmonie, waarvan enkele duizenden jaren oud zijn. Je kan het in vele oude culturen vinden. Het wordt “Arsenicom” genoemd en de beginselen ervan kunnen ook gevonden worden in de diatoniek van het muziektoonsysteem. Ik was gefascineerd door dit machtige instrument en de Franse beeldhouwer gaf me de sleutel om dit harmonische systeem te berekenen. Hierdoor kon ik een constructieprobleem oplossen. Vervolgens heb ik het in al mijn sculpturen gebruikt.”” (https://publicart.amsterdam/projecten/ankh/)
In dat jaar begint hij ook aan zijn serie Sublime symbols/Sublieme symbolen. Ook stopt hij in 1979 met experimentele jazz.
Hij ziet zijn werk verdeeld in 3 fasen: de abstracte, de figuratieve en de architecturale beeldhouwkunst. Daarbij is zijn werk uit 1998-1999 “ Annuntiatio” een van de scharnierpunten van het 40 jaar abstract werken naar figuratieve kunst (website). Aan het begin van deze eeuw gaat hij over naar de “achitecturale beeldhouwkunst”. Deze term heeft mede te maken met het formaat van de werken: sommige werken in China zijn meer dan 60 meter en 130 meter breed en kennen bijvoorbeeld ook een binnenruimte.
Genade binnen een perfecte ruimtelijke orde.
De uitgangspunten blijven bij hem hetzelfde: het bereiken van complete ruimtelijke orde door middel van repetitie/herhaling en polariteit. Daarbij vindt hij het idee cruciaal dat kunst niet zozeer de individuele ervaring van de kunstenaar zelf uitdrukt. Maar dat hij iets bereikt dat universeel en rijkelijk met energie gevuld is, waarbij zijn specifieke eigen ervaring het hulpmiddel is. Deze energie is goddelijk en overstijgt de verschillen tussen mensen en culturen. Dit betekent dat kunst in belangrijke mate uitingen van genadevolle en meedogende uitdrukkingen zijn van universele liefdevolle en verbindende energie. Oftewel: “sculpture is the incarnation of grace within a perfect spatial order.”
Wat zie ik? Wat ziet jij?
Ik ben geen kunstexpert, dus onderstaande is nadrukkelijk mijn beleving, waarbij ik geprobeerd te verwoorden wat ik zie op basis van wat ik tot nu toe gelezen heb. Dus: wat zie jij?
Allereerst zijn het nadrukkelijk beelden van een zuil. Alleen al de afbeeldingen op wikipedia laten zien dat in die tijd dergelijke zuilen voor van de Locht zeer gebruikelijk waren. Er lijkt daarbij vrijwel altijd gekozen te zijn om van onderen voor een ronde of vierkante vorm, waarbij naar boven gaande iets gebeurd met inkepingen en uitstulpingen.
Ook de ronde inkepingen en de ronde banden komen bij hem regelmatig. Evenals de ronde boorgaten. Ik zelf ben geneigd om de beelden van boven naar onder te bekijken. Daarbij lijken ze inderdaad rust, harmonie uit te stralen; ik heb hierbij niet geprobeerd te kijken hoe de ‘gulden snede’ hier is toegepast.
Daarbij staan de twee zuilen nadrukkelijk bij elkaar; ook over de afstand tussen elkaar zal de kunstenaar hebben nagedacht. In ieder geval lijken de beelden daadwerkelijk bij elkaar te horen. En ze lijken met elkaar te “communiceren”: waar in het rechterbeeld een ringband zit, “gebeurt” op dezelfde hoogte “iets” bij het linker beeld.
En dan de ruimte waarin ze staan. Allereerst dient opgemerkt te worden dat de oorspronkelijke plaats de Commanderie van Sint Jan was. Op de bovenste foto lijken zij op die plaats daadwerkelijk met de ruimte te “communiceren”: de beelden en omliggende ruimte beïnvloeden elkaar van beide kanten. In het Hunnerpark -ik probeer weg te blijven van een waardeoordeel, dit is er wel een- lijken de beelden zelf wat weg te vallen: het omliggende grasveld lijkt te groot voor de beelden. Pas als je bij de beelden zelf staat, krijg je gevoel hoe deze beelden zich verhouden tot het grasveld. Als ik weer terug ga naar de Commanderie en de afbeeldingen op wikipedia: daar zie je nadrukkelijk hoe de beelden in verhouding staan tot de omliggende ruimte.
Dit is wat ik zie. Wat zie jij?
Andere Kunstwerken
In Nijmegen
Afsluitpaal, 1975, Kannenmarkt/Korenmarkt
Kern, beweging en relaties, 1976, Barbarossastraat
Het midden en zijn verplaatsing, 1980, Tolhuis 10e straat
Drie elementen, 1981, Prof. Bellefroidstraat
Architectuur der natuur, 1983, Waalkade
Twee reliëfs, 1983, Waalkade
Zuil, 1988, Prof. Huijbersstraat
Andere plaatsen
Bauwerk für die guten Gefühle, 1981, beeldenroute Kunstwegen in Frenswegen
Sublime Symbols, 1981/83, Kunstwegen in Nordhorn
Zeven zuilen, 1984/85, Heidelberglaan in Utrecht
Zonder titel, 1987/88, collectie Museum De Paviljoens in Almere-Buiten
Ankh, bij de Wiegbrug, Amsterdam
Sublime Symbols, 1994, Zaagmolenlaan in Woerden (Hofpoort Ziekenhuis)
Watersculptuur, 1995, Grote Kerkplein in Zwolle
Sublime Symbols, 1997, De Wittenkade in Amsterdam
…was sein doch muß, dringt Körper ein in Körper … 2-delig, 2001, Duisburg
Vijf zuilen 5-delig, 2009, Sprengeweg, Gen. van der Heydelaan en Regentesselaan in Apeldoorn
Restanten Gertrudiskapel in Hunnerpark, oktober 2023
Vlakbij de voetbrug bij het Hunnerprak staan de restanten van een muur: oude resten van de wallen? Nee: het is de Gertrudiskapel uit de 15e eeuw, die bij de werkzaamheden en het bouwen van de voetbrug weer aan het licht kwam. De kerkelijke geschiedenis gaat echter verder nog verder terug. Wat is de geschiedenis van deze kapel en wie was Gertrudis van Nijvel?
Deze kapel is vernoemd naar Gertrudis van Nijvel. Haar vader Pepijn van Landen was tevens voorvader van Karel de Grote. Gertrudis of Geertruida was de beschermheilige van Nijmegen, voordat Stephanus dit werd.
Voorgeschiedenis: de oude parochiekerk
Merovingische palts
De oudste kerk van Nijmegen was waarschijnlijk een gebouw dat stond binnen de Merovingische palts. Deze palts bevond zich op het oude castellum terrein op het Valkhof. De kerk is waarschijnlijk in het eerste kwart van de 7e eeuw gebouwd. Waarschijnlijk was het een zogenaamde ‘eigenkerk’: een kerk welke eigendom was van de grondbezitter. Deze kon over de inkomsten beschikken en stelde de bedienaren aan.
Mogelijk is deze Merovingische kerk gesloopt voor de bouw van de palts van Karel de Grote in de tweede helft van de achtste eeuw. Daarbij is ze mogelijk verplaatst naar de locatie waar in de 13e eeuw de oude parochiekerk van Nijmegen stond.
Oude parochiekerk
De exacte locatie van deze parochiekerk is niet bekend, maar bevindt zich waarschijnlijk in het zuidoostelijke deel van het laat-Romeinse castellum, in de omgeving van de laatmiddeleeuwse Sint Gertrudiskapel. Ten zuiden van de Gertrudiskapel zijn graven gevonden, welke later bekend was onder de naam ‘alden kerckhoff’, oude kerkhof. Mogelijk fungeerde deze kerk in de Karolingische tijd al als parochiekerk, waarbij de bewoners van Nijmegen en omgeving hun doden hier bergraafden. In ieder geval dateert het oudst gevonden graf waarschijnlijk uit deze tijd.
Een mooie tekening is te vinden op bladzijde 30 van het Numega Jaarboek 2014: Karolingisch Nijmegen: de palts en zijn omgeving, Arjan den Braven. (De voorgeschiedenis is voor een belangrijk deel gebaseerd op zijn artikel).
Ook de ouderdom van deze kerk is niet bekend. In ieder geval na 768, het jaar waarin Karel de troon besteeg. De oudste vermelding van de palts dateert uit 777. We weten dat Karel de Grote in dat jaar (en in 804, 806 en 808) Pasen in de “villa” van Nijmegen vierde. Dat betekende dat er op het terrein een kerk of kapel moet zijn geweest. Echter: het is daarbij ook mogelijk dat deze vermelding betrekking heeft op de oude, Merovingische palts.
In ieder geval wordt in de 13e eeuw de parochiekerk gewijd aan Gertrudis afgebroken. Daarvoor in de plaats kwam de Sint Stevenskerk, op de Hundisberg. Albertus de Grote wijdde deze kerk in 1272 in. Een deel van het kerkhof bleef bestaan en werd het “Oude Kerkhof” genoemd.
Gertrudiskapel uit de 15e eeuw
Het St. Geertruidsbergje rechts, dit bergje ontleende zijn naam aan een Kapel toegewijd aan St. Geertruida, de Kapel stond op een berg, overblijfselen hiervan zijn aanwezig naast de Belvédère, 1895 (Gelderland in Woord en Beeld, 6e jrg., nr.: 22; 22-08-1930 via F45786 RAN)
In het midden van de 15e eeuw werd op dit Oude Kerkhof een kapel gebouwd. Deze was eveneens aan Gertrudis gewijd en vooral bedoeld voor mensen buiten de Burcht. In 1579 werd ze alweer gesloopt, om plaats te maken voor de uitbreiding van de burcht.
Gevonden
Tijdens de werkzaamheden bij de wallen en aanleg van de voetbrug rond 1883 kwamen resten van de kapel weer tevoorschijn. Deze was voorheen bedolven onder de wallen.
Tijdens het archeologisch onderzoek bij de bouw van het Valkhof kwamen resten van de pastorie boven water.
Gertrudis van Nijvel
De kapel en de voorgaande kapel was vernoemd naar Gertrudis van Nijvel. Maar wie was deze Gertrudis, ook wel Geertruida genoemd.
“Familie-heilige”?
De oorspronkelijke kerk en de kapel is gewijd aan de heilige Gertrudis. Zij werd geboren als Gertrudis van Nijvel in 626. Haar vader was de hofmeier Pippijn of Pepijn van Landen. Haar moeder was Ida van Nijveld, oftewel de heilige Iduberga.
Een andere dochter van Pepijn was Bregga. Bregga (ook een heilige) trouwde met Ansegissus, een zoon van Sint Arnoldus van Metz. Hun zoon was Pepijn van Herstal. Deze Pepijn van Herstal was weer de onwettige vader van Karel Martel. Martel nam de macht van de Merovingische koningen over en wordt gezien als stamvader van de Karolingers.
Karel Martel was vader van Pepijn de Korte. En deze de Korte was weer de vader van Karel de Grote.
Het leven van Gertrudis van Nijvel
In 628 trad ze in het klooster, welke haar moeder na het overlijden van Pepijn had gesticht. Haar moeder treedt ook in en wordt abdis. Wanneer zij overlijdt, volgt Gertrudis haar op 20-jarige leeftijd op. Een groot deel van haar leven bestond uit veel bidden en ze bracht dagen in vasten door. Ze leefde daarbij in armoede, alles wat ze kreeg, gaf ze weg. Ook stichtte ze vele kerken. Op een dag daalde, toen ze zat te bidden, een vlam vanuit de hemel neer naar boven haar hoofd en verlichtte de hele kerk. Verzwakt door het vele vasten, droeg ze de rol van abdis over op haar nicht Wilfetrudis. Daarna begon ze zich op haar dood voor te bereiden en bleef srteng vasten. Ze overleed in 659 op 32 of 33 jarige leeftijd. Niet lang daarna werd ze heilig verklaard. Vooral op het moment dat de Karolingers, haar familie, de macht hadden overgenomen van de Merovingers, begon haar cultus zich in in noord-west Europa te verspreiden.
Verering
Pas op het einde van de middeleeuwen werd Gertrudis een volksheilige. “De eerst tekenen daarvan werden zichtbaar in gebieden waar de bevolking traditioneel weinig ophad met vorsten en andere hogere heren. Vanaf de elfde-twaalfde eeuw stond zij in Friesland en later in Scandinavië bekend als patroon van reizigers en handelaren, in de Hanzesteden droegen koopmansgilden haar naam, net als de verpleeg- en opvanghuizen voor pelgrims en vreemdelingen die in navolging van de abdij in Nijvel in Noord-Duitse steden werden gesticht. Dergelijke huizen waren in Brabant en Limburg nauwelijks te vinden en reizigers zochten hier hun heil eerder bij Jacobus en Christophorus dan bij de heilige uit Nijvel.” (Trouw)
Zij is beschermheilige van ziekenhuizen. Bovendien is zij patrones van de armen en weduwen, van herbergiers, van pelgrims, reizigers en weggebruikers. Dat laatste heeft te maken met de legende dat een ridder ooit een pact met de duivel zou hebben gesloten: hij zal 7 jaar alles krijgen wat hij begeert. Daarna zal de duivel zijn ziel krijgen. Wanneer de 7 jaar bijna verstreken zijn, houdt de ridder een gastmaal voor zijn vrienden. Zijn knecht raadt hem daarbij aan om een beker wijn op Sint Gertrudis te drinken, wat hij dan ook doet. Daarna gaat de ridder naar de afgesproken plek, waar hij de duivel zal ontmoeten. Wanneer hij daar aankomt, vindt hij de duivel opgeknoopt: Gertrudis was hem voor. Gertrudis is tevens heilige van tuin- en veldvruchten. En ze is heilige tegen ratten- en muizenplagen: op 17 maart bevloeide men akkers en vloeren van stallen met water uit haar bronnen, samen met gewijd zand en aarde van de onder haar bescherming staande kerkhoven, om zo van muizen, ratten en ander ongedierte verschoond te blijven.
Familie-heilige of verering?
Hoewel ik geen expert ben, lijkt het logisch dat de voorgaande kerk (en daarmee de kapel) naar Gertrudis zijn vernoemd, omdat ze een familielid van de Karolingers was. Daarbij is het echter ook mogelijk dat de stichter van de kerk en/of kapel slechts aanspraak wilde maken op afstamming van Karel de Grote. Hoewel van een wat later tijdstip, laat Karel van Gelre zijn stamboom opmaken, waarbij hij afstammeling is van onder andere Karel de Grote. Maar het is ook mogelijk dat ze de kerk vernoemd is vanwege haar populariteit of een combinatie daarvan.
Duits kanon op plateau Hunnerpark, gebruikt tijdens gevechten Market Garden, oktober 2023
Het kanon is een Duits 3.8 pantserkanon (PanzerAbwehrKanone), oftewel antitankkanon. Dit soort kanon hoorde bij de standaard bewapening van het Duitse leger. Dit kanon is een van de kanonnen die bij Market Garden zijn ingezet bij de gevechten rond het Hunnerpark en het Keizer Lodewijkplein (nu Trajanusplein). Het is een van de kanonnen die de Duitsers na de gevechten hebben achtergelaten en is nu geplaatst als herinnering aan de bloedige gevechten die hier hebben plaats gevonden.
Gevechten in Hunnerpark
17 en 18 september
Op 17 september deden de Amerikanen een eerste poging om bij de brug te komen. Deze mislukte echter. Ook de poging op 18 september mislukte. Die dag stuurden de Duitsers tevens versterking naar Nijmegen. De “Kampfgruppe Euling” stak op 18 september ter hoogte van Huissen en Pannerden de Rijn over om zich daarna in het Hunnerpark in te graven. Deze bestond uit de 1. Kompagnie SS-Panzer-Pionier-Abteilung 10 onder leiding van SS-Untersturmführer Werner Baumgärtel. En het 2. Bataillon SS-Panzergrenadier-Regiment 19 onder leiding van SS-Hauptsturmführer Karl-Heinz Euling. Deze versterking bood de Duitsers tevens mogelijkheid om zich te hergroeperen, waarbij het Keizer Karelplein, het Keizer Lodewijkplein en de singels konden worden versterkt. De Amerikanen moesten nu wachten op de Britse versterking van het 30de Legerkorps. Qua planning hadden de Amerikanen de brug op het moment dat de Britten zouden aankomen de brug al moeten hebben veroverd.
19 september
Op 19 september zetten de Amerikanen en de gearriveerde Britten de aanval opnieuw in. Deze vond plaats in 2 richtingen: 1 met richting spoorbrug 1 richting de Waalbrug. Rond het Keizer Lodewijkplein vond een zware slag plaats, waarbij de Britse tanks en pantservoertuigen en het Duitse ingegraven antitankgeschut en infanterie elkaar beschoten. Intussen had de Amerikaanse infanterie zich verschanst in de tegenoverliggende woonhuizen. De Duitsers werden bovendien ondersteund door hun artillerie welke in Lent was opgesteld. Het werd duidelijk dat een frontale aanval op de Duitsers nog dagen kon duren. Zoveel tijd hadden de Britten bij de veroverde Rijnbrug in Arnhem niet. Generaal Gavin gaf daarom opdracht om boten te zoeken om de Waal over te steken. Deze moesten echter uit België komen.
20 september
Uiteindelijk wist de 82ste Ariborne divisie de Waal over te steken om de brug vanuit het noorden aan te vallen. Intussen vonden er bloedige gevechten plaats rond het Hunnerpark. Nu de brug zowel vanuit het noorden als zuiden werd aangevallen, moest de Kampfgruppe Euling het opgeven. Van de 500 soldaten die zich hadden ingegraven, waren 300 man om het leven gekomen. Daarnaast werden ongeveer 60 man krijgsgevangen gemaakt. De overige mannen wisten te ontsnappen. Daarbij hadden de Duitsers materiaal achtergelaten, waaronder dit kanon.
De voetbrug in het Hunnerpark verbindt het restant van de wallen met de Belvedère. Deze brug is ontworpen door stadsarchitect Weve en dateert uit 1883.
Voetbrug Hunnerpark architect Weve. Op de voorgrond de ruïne van de Gertrudiskapel, oktober 2023
De voetbrug in het Hunnerpark verbindt het restant van de wallen met de Belvedère. Deze brug is ontworpen door stadsarchitect Weve en dateert uit 1883. Op 10 augustus van dat jaar besteedt de Commissie voor den uitleg der Stad “Bestek No. 28. Het bouwen van een Steenen Brug, in den hoofdwal bij den Belvedère aan. (De Gelderlander 1/8/1883). H.W. van der Waarden was met f3567 de laagste inschrijving en verkrijgt daarop de aanbesteding. Op de onderstaande bestekening staat naast de naam H.W. van der Waarden tevens de namen T.(of P.) J. van der Waarden en J. Buskens. In ieder geval is de brug begin juni 1884 gereed (PGNC 8/6/1884).
De brug is vrijwel in oude staat. Alleen de kantelen op het einde van de brug zijn in de 20e eeuw gereconstrueerd.
Opvallend zijn de zitbankjes aan het begin van de brug. De brug loopt naar het midden iets op.
Aan beide zijden van de voetbrug staat het jaartal 1883
Bankje voetbrug Hunnerpark, oktober 2023
Rijksmonument
De voetbrug met de Belvedère, (Uitgever: A. Jager, Amsterdam via Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 20641586)
De brug is een Rijksmonument. Als waardering:
“-Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een bakstenen voetgangersbrug uit het laatste kwart van de negentiende eeuw, die opvalt vanwege hoogwaardige esthetische kwaliteiten zoals de zorgvuldige detaillering in siermetselwerk en natuursteen. De brug sluit in hoofdvorm en stijl aan bij de door Weve zojuist gerestaureerde Belvedère en vormt een karakteristiek object in het door Lieven Roseels ontworpen stadspark.
-Van stedebouwkundige waarde als onderdeel van het Hunnerpark, waar het als verbinding tussen de walmuur en de Belvedère een belangrijke beeldbepalende en structurerende rol speelt.
-Van cultuurhistorische waarde als onderdeel van het Hunnerpark dat belangrijk is binnen de geschiedenis van de negentiende-eeuwse uitleg van de stad Nijmegen.”
De Belvedère is gebouwd als verdedigingstoren. Vanaf 1646 kreeg het de functie van speelhuis voor de welgestelden van Nijmegen. Ondanks de restauratie uit 1888 is het gebouw in een vrij authentieke staat. Vanaf de Belvedère heb je een mooi uitzicht op de Ooijpolder, de Waal en Waalbrug en Arnhem.
Verdedigingstoren
De Belvedère is oorspronkelijk gebouwd als een verdedigingstoren bij de aanleg van de nieuwe stadsmuur. In 1511 heette het de Hoendertoren De toren stond bij de Hunnerpoort was een van de belangrijkste poorten van de stad.
Uit deze tijd stammen tevens de grote kelders. Deze werden tot 1818 als kruitmagazijn gebruikt.
Bel vedere!
Het verhaal gaat dat de hertog van Parma de uitroep “Bel vedere” zou hebben gedaan, toen hij het uitzicht vanaf de toren zag. Bel vedere betekent namelijk in het italiaans “schoon zicht”. Of mogelijk was het een van zijn ingenieurs bij onderhoudswerkzaamheden. In ieder geval is deze naam blijven hangen. De naam komt voor het eerst in de boeken voor als “Bel Viderr” in 1592. Het betreft het Rekenboek, waarin genoteerd staat dat een walmeester 2 dagen gewerkt had aan een schoft.
En het uitzicht is inderdaad prachtig: je kijkt de Ooijpolder in, ziet de Waal en Waalbrug en je kunt Arnhem zien liggen.
Speelhuis
Belvédère en de Hunnerpoort: Een gewassen pentekening van Lambert Doomer (1622-1700) van de Belvédère en de Hunnerpoort (Hoenderpoort) (1461-1466 en gesloopt in 1882), 1665
In 1646 verloor de Belvédère haar militaire functie vanwege de toegenomen kansen op vrede met Spanje: de toren was dan niet meer nodig als verdedigingstoren. Daarop kwam het stadsbestuur op het idee om hier een attractief uitzichtpunt te maken. Het stadsbestuur besloot in juli 1646 om de burgerwacht op te heffen en op de toren een “camer off vertreck” te maken. In dezelfde maand werd besloten om het dak plat te maken en omringd met pilasters. In oktober kreeg het ontwerp haar definitieve vorm, door de trap zo hoog te maken als het plat van het dak en dit dak eveneens te omringen met pilasters, “om dies verder te kunnen uytsien”. Daarvoor was het wel nodig om een aantal bomen om te hakken, die het uitzicht belemmerden. Het ontwerp en uitvoering was afkomstig van de stadsbouwmeester Peter van Blokhout. De nieuwe toren werd gebouwd in renaissancestijl.
Stadswapen
De kopie van het stadswapen zoals tegenwoordig op de Belvedere te zien, oktober 2023
Daarbij werd boven de ingang het stadswapen aangebracht door de beeldhouwer van Groeningen. Bij de restauratie in 1887 werd dit wapen vervangen door een kopie. Het origineel ging naar het Gemeente Museum. In de toegang van de Gedeputeerdenplaats, aan de binnenkant, is tegenwoordig het bovenste gedeelte van het origineel gemetseld.
Het originele stadswapen van de Belvedere, nu in het Raadhuis (september 2024)
De Belvedère werd een “speelhuis” voor de Nijmeegse elite. In het restaurant een eiken schoorsteenmantel met zandstenen wangstukken, gedateerd 1626.
Overigens wordt in het Raadsbesluit van 13 augustus 1747 nog wel 2 schildwachten genoemd, 1 op de Belvedère en 1 bij het kruitmagazijn. De eerstgenoemde stond daarbij op het eerste terras van de toren.
Vrede van Nijmegen
Daarnaast werd de Belvedère gebruikt voor ontvangsten van hoog bezoek. Om de ambassadeurs die kwamen voor de Vrede van Nijmegen goed te kunnen ontvangen, werd de Belvedère opgeknapt. Daarbij was het mogelijk, om een raam te kopen, waar bovenaan met glas-in-lood hun wapen werd ingezet.
Restauratie
De Belvédère gezien vanuit het noordoosten na de sloop van de vestingwerken en aanleg van de voetbrug in 1883 en voor de de restauratie in 1888, 1883-1888 ( GN10092 RAN)
In 1887-1888 was restauratie van de toren nodig. De stadsarchitect Weve voerde deze uit. Daarbij liet hij onder andere de witte bepleistering verwijderen. En hij liet het bovengenoemde stadswapen vervangen. De replica’s zijn gemaakt door Henri Leeuw Sr. en Jr.. Uit dezelfde tijd stamt de voetbrug tussen de Belvedère en het restant van de wallen.
Waalbrug
Door de aanleg van de Waalbrug is de grond in de omgeving verhoogd. Daardoor torent de Belvedère wat minder hoog uit dan voorheen. Het heeft nog steeds een prachtig uitzicht op de Ooij en de overige omgeving. Daarnaast kijk je mooi op het bloemenwapen.
Oorlog
De Belvedère overleefde de oorlog. Ondanks de zware gevechten die in deze omgeving plaats vonden en het feit dat de Duitsers veel panden tijdens Market Garden, onder andere op het Kelfkensbos, in brand hebben gestoken.
Op een plateau bevindt zich het kanon.
Rijksmonument
De Belvedère is een rijksmonument.
“Aan de oostzijde van het Valkhof een waltoren uit het midden der 15e eeuw, in 1646 door de stadsbouwmeester Peter van Blokhout verhoogd tot “Speeltoren” en toen voorzien van tweelichtvensters met geblokte ontlastingsbogen, sierankers en een natuurstenen balustrade.
Kopieën van twee gevelstenen – waarvan de originelen in het Gemeentemuseum – de bovenste gedateerd 1646.”
Tegenwoordig
In het gebouw zit horeca. In het restaurant bevindt zich een eiken schoorsteenmantel met zandstenen wangstukken. Deze is als zijnde uit 1626 gedateerd.
2013 brug de Ooypoort, tussen Waalkade en Stadswaard
Ooypoort, maart 2023
De Ooypoort verbindt de Waalkade met de Stadswaard/Ooijpolder; de stad met de natuur. Het ontwerp is van Olaf Gipser uit 2013.
Met haar lengte van 56 meter was het in 2014 de grootste composietbrug ter wereld. De brug loopt over ’t Meertje. Het was een project van Olaf Gipser (architect), firma Meerdink Bruggen (hoofdaannemer) en Delft Infra Composities (constructief ontwerp en realisatie).
De draagconstructie bestaat geheel uit glasvezelversterkt polyester. Het voordeel van composiet is dat het niet alleen weinig weegt, maar vooral ook dat het duurzaam en onderhoudsarm is. Daarnaast biedt het materiaal voor architecten veel mogelijkheden voor de vormgeving.
Brug tussen stad en natuur
De Ooypoort van onder de Waalbrug met zicht op de Stadswaard/Ooijpolder, maart 2023
De brug is gebouwd in opdracht van de gemeente Nijmegen in samenwerking met Staatsbosbeheer. De brug is mede door de Provincie Gelderland en Staatsbosbeheer gefinancierd. Meerdere keren wordt er gesproken over de letterlijke brug tussen stad en natuur. Ook is voorzien dat brug belangrijk gaat worden voor het dan nieuw te openen de Bastei, een natuur- en cultuurcentrum dat bij de Stratemakerstoren zal worden gehuisvest.
Uitzicht
Als je over de loopt, geniet dan op de top ook even van het uitzicht: achter je heb je de stad Nijmegen en de Waalbrug, voor je uitzicht op de Stadswaard/Ooypolder, links van je de Waal en rechts de woonboten.
Extra attractie: op het moment je er overheen loopt – en zeker wanneer er meerdere mensen lopen- veert de brug wat mee.
Bouw
In 2013 is de brug vanwege haar afmetingen in 3 segmenten gebouwd. Deze zijn toen samengevoegd en per boot naar Nijmegen vervoerd. Daar is het op 2 november 2013 op de reeds aanwezige fundatie gehesen. Daarna vond afwerking plaats (bijvoorbeeld het plaatsen van de leuningen).
Passeren van woonboten mogelijk
De brug is zo geplaatst, dat de woonboten in ’t Meertje verplaatst kunnen worden wanneer nodig: voor onderhoud, bij hoogwater of juist wanneer ’t Meertje droogvalt. De brug is zo ontworpen, dat hij bij hoogwater deels onder water kan komen te staan, wat ook regelmatig gebeurt. Bij extreem hoogwater kan, indien nodig, de brug zelfs worden opgehesen om de woonboten door te laten.
Natte voeten
Ooypoort met natte voeten, januari 2018
Twee weken later was het in november2013 al zover: hoogwater en de brug had natte voeten en kon de brug niet geopend worden. Op dat moment moest er bovendien nog een slijtlaag aangebracht worden. En deze kon alleen worden aangebracht als de brug droog was. Daarnaast werd de brug gestabiliseerd. Bij ingebruikname vonden sommige wandelaars de brug wat eng omdat deze bij de op- en afgang vrij steil is. Op 27 februari 2014 was het zover en werd de brug officieel geopend.
De Gemeentelijke Hogere Burgerschool (HBS) met links de Stieltjesstraat, 1900 (F19580 RAN)
De Hogere Burgerschool is in 1899 ontworpen door de stadsarchitect Weve. Het pand is gesloopt en vervangen door appartementen.
Vooraf:
1863: een nieuw schooltype
Het schooltype van de Hogere Burgerschool werd in 1863 ingevoerd bij de eerste wet voor middelbaar onderwijs onder de regering Thorbecke. In de huidige vorm is het vergelijkbaar met havo/atheneum. Deze opleiding kwam naast het gymnasium, dat reeds bestond. In de zesde klas van de lagere school moesten leerlingen een toelatingsexamen doen, om toegelaten te worden tot hbs, gymnasium of lyceum.
De hbs was bedoeld voor degenen, die geen wetenschappelijke opleiding wilden volgen, maar wel een brede algemene ontwikkeling en maatschappelijk nuttige kennis wilden opdoen. Zodat ze voorbereid werden op “hogere” functies binnen handel en industrie. De vakken bestonden uit boekhouden, handelskennis, moderne talen, alsmede wis-, natuur- en scheikunde (zoals Huis van de Nijmeegse Geschiedenis aangeeft: feitelijk een “B-pakket”). De hbs was aanvankelijk alleen bestemd voor jongens. Vanaf 1871 mochten meisjes worden toegelaten, maar zij hadden vooraf wel toestemming van de minister nodig. Aanvankelijk duurde de opleiding 3 jaar (bij een aantal bijzonder scholen bij uitzondering 5 jaar).
1865: besluit HBS in Nijmegen
Het voormalige nonnenklooster “Bethlehem”, sinds 4 september 1865 in gebruik als de Hogere Burgerschool (HBS); de versierde ingang t.g.v. het 25 – jarig jubileum van directeur de Hartog, mei 1890 (F27437 RAN)
Daarop besloot de Gemeenteraad op 17 februari 1865 tot verordening voor de middelbare scholen te Nijmegen. Daarbij kwamen er een hogere burgerschool (hbs) met een driejarige cursus en een burgeravondschool. Ze waren beide werden gevestigd in Huize Bethlehem, een voormalig klooster en weeshuis op de Hessenberg.
Groei aantal leerlingen en slechte huisvesting
De Burgeravondschool had in 1881 26 leerlingen en 10 leraren, terwijl de hbs 58 leerlingen en 14 leraren had. Vanaf 1867 duurde de hbs 5 in plaats van 3 jaar. Zoals wikipedia over de landelijke trend aangeeft: “Anders dan verwacht werd vooral de vijfjarige hbs een succes, de driejarige hbs werd grotendeels verdrongen door de mulo, waar in vier jaar dezelfde stof onderwezen werd. Bovendien gaf het overgangsbewijs naar de vierde klas van de vijfjarige hbs dezelfde rechten als het eindexamen driejarige.”
Vooral tussen 1880 en 1895 groeide de hbs sterk. In 1900 zou de school 190 leerlingen tellen. De gemeenteraad besloot vanwege deze grote toename en de slechte huisvesting in 1896 tot nieuwbouw van de Gemeentelijke Hogere Burgerschool.
De Hogere Burgerschool van architect Weve
Toegangspoort van de Gemeentelijke Hogere Burgerschool (HBS)
, 1975 (Evert F. van der Grinten via F78594 RAN CCBYSA)
In 1899 opent de nieuwe Hoogere Burgerschool op de Kronenburgersingel. De Gelderlander schrijft daarover:
“Het monumentale gebouw der nieuwe hoogere burgerschool, dat zich als een wezenlijk sieraad onzer gemeente aan den Kronenburgersingel verheft, zal nu eerlang in gebruik worden genomen. A.s. Vrijdag zal het worden bezichtigd door burgemeester en wethouders, alsmede de leden van de gemeenteraad, terwijl het Zaterdag en Zondag daarop ter bezichtiging zal worden opengesteld voor ouders, voogden en verzorgers van leerlingen zoowel van de burgerschool als van de burgeravondschool.
Maandag worden in het gebouw reeds examens afgenomen en Dinsdag worden de leerlingen verwacht, wien er hun plaatsen moeten aangewezen worden.
Het zal voor hen een kolossale verandering en verbetering zijn, in aanmerking genomen de gebrekkige localiteit, waarmee men zich in het thans verlaten gebouw heeft moeten behelpen. Hier overal ruime, lichte lokalen, breede gangen; overal openen de hooge vensters op frisch geboomte en blauwe lucht, terwijl geen stadsgewoel de voor het onderwijs gevorderde stilte stoort.
Het trotsche gebouw, waarvan wij eerlang een in bijzonderheden afdalende beschrijving hopen te geven, mag in zijn soort een model-inrichting genoemd worden, zooals er maar weinige in het land worden aangetroffen. Het verwondert ons dan ook niet, dat, toen onlangs de groote bouwmeester Cuypers onze stad bezocht, hij onzen stads-architect zijn bijzondere voldoening betuigde over deze zijn jongste schepping. De heer Weve toch is niet alleen een bouwmeester die fraaie lijnen en sierlijke vormen zoekt: vóór alles is het hem om de practische doelmatigheid te doen; hij behoort tot de rationeele school, die van het beginsel uitgaat dat het vormen- en lijnenschoon in hoofdzaak niets anders behoort te zijn dan geidealiseerde doelmatigheid.” (De Gelderlander 27/8/1899)
Vervolg
De Gemeentelijke Hogere Burgerschool (HBS) op de hoek met de Stieltjesstraat, 1907 (F19576 RAN)
Vanaf 1906 was de toelating vrij: ook meisjes mochten zonder dat ze vooraf van de minister nodig hadden naar de hbs. In 1917 kreeg de hbs de erkenning dat het als voorbereiding mocht dienen als toelating voor de universiteit.
HBS-B
In 1924 werd de hbs in de landelijke regelgeving hernoemd tot hbs-b. Daarnaast kwam een nieuw type hbs, de hbs-a welke een opvolger was van de Handelsschool. Op de hbs-a lag de nadruk op economische vakken en moderne talen. De splitsing tussen a en b vond daarbij plaats vanaf het 4e studiejaar. In Nijmegen kwam in 1937 een hbs-a, ter vervanging van de Middelbare en Hogere Handelsschool.
Vervolg
Gemeentelijke Hogere Burgerschool (HBS) (anno 1897/1899), links de Stieltjesstraat, 1970-1975 (Evert F. van der Grinten via F79159 RAN CCBYSA)
Vanaf 1906 was de toelating vrij: ook meisjes mochten zonder dat ze vooraf van de minister nodig hadden naar de hbs. In 1917 kreeg de hbs de erkenning dat het als voorbereiding mocht dienen als toelating voor de universiteit.
In 1924 werd de hbs in de landelijke regelgeving hernoemd tot hbs-b. Daarnaast kwam een nieuw type hbs, de hbs-a welke een opvolger was van de Handelsschool. Op de hbs-a lag de nadruk op economische vakken en moderne talen. De splitsing tussen a en b vond daarbij plaats vanaf het 4e studiejaar. In Nijmegen kwam in 1937 een hbs-a, ter vervanging van de Middelbare en Hogere Handelsschool.
De hbs-b zou tot 1968 -toen dit schooltype in de Wet op het Voortgezet Onderwijs (de Mammoetwet) werd vervangen door havo en atheneum- in dit gebouw blijven; de laatste leerlingen slaagden in in 1972. In 1968 wordt de school onderdeel van de Stedelijke Scholengemeenschap Nijmegen (SSgN), afdeling atheneum. In 1980 vertrekt de school, samen met alle 5 locaties van de SSgN, naar 1 locatie naar de nieuwbouw in de Lamastraat. De verlaten school wordt gekraakt, waarop het vervolgens afbrandde. Vervolgens is het gesloopt en vervangen door de huidige appartementen.
(Overige) Bronnen en verder lezen
https://www.ssgn.nl/Onze-school: de eigen site van de school. Hier staan tevens 4 leuke magazines, uitgegeven ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van de school
Wonen in Nijmegen 