Categorie: Geen categorie

Na de ontmanteling was In de Betouwstraat een van de eerste straten die werd aangelegd. Haar uiterlijk van eind 19e/begin 20e heeft ze voor een groot deel weten te behouden. Deels doordat het zich nooit heeft ontwikkeld tot volledige winkelstraat. En deels, doordat de Tweede Oorlog beperkte schade voor de In de Betouwstraat heef opgeleverd.

Deze pagina verzamelt reeds verschenen artikelen en andere informatie over de In de Betouwstraat. De pagina en artikelen zullen van tijd tot tijd worden aangevuld.

Vooraf

In 1874 viel het besluit dat Nijmegen -eindelijk!- haar wallen mocht slopen en uitbreiden. Hoewel nog enige tijd werd bediscussieerd hoe deze uitbreiding vorm moest krijgen, werd In de Betouwstraat een van de eerst geplande straten: de uitbreiding zou bestaan uit 1 grote ring van boulevard-achtige straten, met daartussen twee ringen van kleinere straten: de Walstraten op de plek waar de wallen stonden en de In de Betouwstraat, van Welderenstraat en van Broeckhuysenstraat daar tussenin.

Hoek In de Betouwstraat – Molenstraat

Snacken op de hoek: Lucullus, Groenen en FEBO

In mijn herinnering zat hier “altijd” snackbar de Groenen. In 1956 zit hier in ieder geval Automatiek Lucullus. Nu zit alweer jarenlang de FEBO op de begane grond.

In de Betouwstraat 11

De In de Betouwstraat 11 lijkt voor de oorlog in gebruik te zijn als (boven) woning met praktijkruimte. Onder meer afgaand op het feit dat de tandarts Parmet zich hier in 1924 vestigt en in ieder geval tot 1968 op dit adres gevonden wordt.

Er dient een slag om de arm te worden gehouden, omdat het mogelijk is dat het gebouw te maken heeft gekregen met een hernummering.

Het gebouw is tussen 1880 en 1885 gebouwd (Gemeentelijke Monumentenlijst).

Iddekinge Hofkamp: eerste gebruiker?

De tot nu toe eerstgevonden vermelding is J.A. van Iddekinge Hofkamp, als penningmeester van een plantenbeurs (PGNC 2/12/1883).

Daarna komen advertenties van J.A van Iddekinge Hofkamp voor als vertegenwoordiger voor Nijmegen en Omstreken voor het Amsterdamse “La Compagnie Bordelaise”. In de eerste helft van 1886 verschijnen advertenties voor “uitmuntende wijnen, cognacs, enz.” (oa PGNC 23/3/1884, De Gelderlander 25/3/1884, De Gelderlander 10/4/1884, De Gelderlander 4/6/1884).

Ook wordt in PGNC 11/5/1884 een advertentie gevonden, waarbij Iddekinge Hofkamp correspondent is voor de Onderlinge Brandwaarborg-Maatschappij.

In april en juli 1885 is een net bovenhuis, in de Betouwstraat No. 11.  “door vertrek naar elders elders terstond tegen lagen prijs te huur”. Deze bestraat uit drie kamers, alcoof, keuken, kelder, twee zolderkamertjes, enz. Inlichtingen kunnen worden gevraagd bij W.C.A. Hofkamp, Berg-en-Dalsche Weg. Er is nog niet onderzocht of en wat de relatie is tussen Iddekinge Hofkamp en W.C.A. Hofkamp. (PGNC 26/4/1885 en PGNC 12/7/1885)

P.M. Parmet

De tandarts P.M. Parmet zal voor lange tijd het pand In de Betouwstraat 11 gebruiken. In juli 1924 plaatst hij een advertentie dat hij naar dit adres is verhuisd (PGNC 26/7/1924). Hij komt in ieder geval nog in het Adresboek van 1968 voor op dit adres.

Tot nu toe gevonden familieleden van Parmet

Hij is getrouwd met mevrouw Post Uiterweer. Afgaande op krantenadvertenties, heeft het echtpaar in ieder geval de volgende kinderen gekregen:

• Piet, 27-5-1927 (PGNC 28/5/1927). Hij overlijdt (waarschijnlijk) in september 1949 (overlijdensadvertentie  De Gelderlander 24/9/1949
• Paula, overlijdt 13-5-1939 op 22-jarige leeftijd (De Gelderlander 13/5/1939).
• Annie, zij is nieuwjaar 1942 verloofd met Bert Bakker (Arksteestraat 1) (PGNC 29/12/1941); Zij overlijdt echter op 6-11-1948 op 29-jarige leeftijd )( De Gelderlander 8/11/1948). Aangezien er bij de rouwadvertentie “lieve Dochter en Zuster” staat, welke is onbekend of het huwelijk heeft plaatsgevonden.

25- jarig jubileum als tandarts

Op 2 mei 1937 viert hij zijn 25-jarig jubileum als tandarts. “Gedurende deze kwarteeuw heeft hij hier ter stede zijn praktijk uitgeoefend en zich een zeer goeden naam verworden. Dat ook de Ned. Maatschappij tot Bevordering der Tandheelkunde zijne verdiensten naar waarde wist te schatten blijkt wel uit het feit dat hij sedert tal van jaren deel uitmaakt van het hoofdbestuur en circa 25 jaar penningmeester is der afdeeling Gelderland.”  (PGNC 27/4/1937)

(Overige) gevonden gebruikers

In deze tabel staan de overige, tot nu toe gevonden, gebruikers op dit adres.

Naam	Omschrijving	Jaar Adresboek /bron
G.L. Schlimme	gediplomeerd Leeraar, Middelbaar onderwijs	Advertentie Boekhouden, Handelsrekenen, Handelsrecht (PGNC 10/4/1892)
G.A.H. Gerritsen	Goudsmid	1896, 1898
M.E. Hioolen	z.b	1896
C.H. Schovel Elias		1899, 1901, 1902
M.S. du Pon	verpleegster	1901, 1902
Th.J. Renckens		1903, 1905
F.J.F. v.d. Poel	Onderwijzer	1908, 1909
H.J.Th. v.d. Poel	Onderwijzer	1908, 1909, 1910
J.F. v.d. Poel	Gep. Hoofd eener openbare school	1908, 1909, 1910
H.J. Engelkamp	geb. G.A.F. Bosch	1912-1913
D.J. v.d. Ven	Kantoorbediende	1912-1913
H.W.A. van Gastel	Bouwk. Opzichter	1912-1913
Weduwe A.H. Hensen	Geb. J.A.C. Rooster	1914-1915
Mr. A. v. Soest	Advocaat	1915-1916
F.C. van der Vliet	Bibliothecaris	1916
Dr. J.P.A. Hoefnagels	Oogarts	1922; advertentie net R.K. Meisje (De Gelderlander 5/8/1922)
P.M. Parmet	Tandarts	1924, 1926, 1932, 1934, 1936, 1938, 1940, 1963, 1966, 1968
Mej. A. Markus	Kinderjuffrouw	1932
Mej. M.J. v.d. Noordaa		Zij vestigt zich in maart 1933 vanuit Schiedam, Stationsplein 15b (PGNC 11/3/1933) ; 1934
Mej. C.M. Meeder	Kinderjuffrouw	1948
Mw. H.L. Parmet		1963
J.M. Stevens	Leraar	1963

Gemeentelijk Monument

Het pand is sinds 1988 een Gemeentelijk Monument. De tekst bij aanwijzing: “Winkelwoonhuis in straatwand. Pand in twee bouwlagen met souterrain, waarvan het linkerdeel van de eerste bouwlaag de winkel vormt. Plat dak met laag dakschild, evenwijdig aan de gevel. Vierassig met asymmetrisch aangebrachte ingangspartij in de derde as van links. Hierin is een terugliggende voordeur aangebracht, met op de etage een verwijderd balkon en een dakkapel met tympaan. Gestucte gootlijst met verdiepte vakken en twee consoles in de risaliet. Geprofileerde raamomlijstingen met ornamentale bekroning van stuc.

Onversierde bakstenen gevel met stuclijst tussen de etages en natuurstenen sokkel, waarin smalle souterrainvensters.”

In de Betouwstraat 12, Vijftigschild

“Een tweeden radio-zaak van de firma Vijftigschild.

De firma Vijftigschild, alleen-vertegenwoordigster voor Nijmegen en omstreken van de Telefunken-producten, is zeker in Nijmegen geen onbekende, en nu, na de bijna tien jaren dat zij in het huis aan den Graafschenweg haar zaak gevestigd heeft, mag zij zich in veler gunst verheugen.

In den laatsten tijd nam het bedrijf echter dermate in groei toe, dat uitbreiding noodzakelijk bleek. Deze nu is verkregen door de vestiging van een tweede zaak in de In de Betouwstraat no. 12, in het pand, waar eertijds de schoenenwinkel van de firma Pelser gevestigd was.

Vanzelfsprekend is het huis eerst voor zijn nieuwe bestemming geschikt gemaakt door de eigenaardige, opvallende gevelbeschildering in rood en blauw, hetgeen echter zijn verklaring vindt in het feit, dat rood en blauw de Telefunken-kleuren zijn, zoodat ’t logisch is, dat deze ook door een vertegenwoordiger van deze fabriek worden gevoerd.

Het inwendige van den winkel ziet er zeer aantrekkelijk uit, eenvoudig en smaakvol; men vindt hier geen opeenstapeling van artikelen, waardoor di, en zeker in een zaak als deze, toch niet tot hun recht zouden komen. De bezoekers komen hier in een rustige, prettig-aandoende sfeer, waar zij op hun gemak hun keuze kunnen bepalen. …” Vervolgens volgt er een bespreking welke radio’s er ondermeer te koop zijn (PGNC 11/9/1929).

Daarbij is opvallend, dat het artikel uit 1929 noemt dat hier de schoenenwinkel van Pelser heeft gezeten. In ieder geval is er in 1935 van de winkel van Pelser, eveneens op nummer 12. Of er sprake is van hernummeringen, is nog niet bekend.

Verbouwing Pelser door architect Estourgie

1935 In de Betouwstraat 12

Charles Estourgie en Charles Estourgie Jr

In de Betouwstraat 13

In 1954 laat M. Beker het woongedeelte op de begane grond verbouwen tot een winkel. De architect is J.A. Marquering uit Oss. Daarbij wordt de zitkamer en woonkamer verbouwd tot winkel.  De voorkant krijgt in het midden een portiek met in het midden de deur naar de winkel (zie hieronder). Links van de ingang komt een etalage. Rechts van de ingang – waar de voormalige entrée van het pand zich bevond- komt eveneens een etalage met daar achter een deur met de opgang naar de bovenverdieping.

In 1966 volgt een verbouwing aan de achterkant: Plan tot verbouwing v/e serre tot kantoor  + douche-zolder voor dhr M. Beker te Nijmegen. De architect is A.J.E? van Velthuysen, Sl. de Bruïneweg 4 (D12.4195004).

Ook in 2000 (“Uitbreiden winkel”) en 2007 (“verbouwen van een winkel naar een winkel/afhaalcentrum”) zijn er verbouwingen. Vanwege privacy zijn de bouwtekeningen niet opgenomen.

In de Betouwstraat 17 en 19

In de Betouwstraat 6-8-10

Bouwjaar: 1880-1882, Architect: H. Jansen (Bron: Gemeentelijke Monumentenlijst)

Vis- en Fruithandel Hendriks

1917 “Betoustraat 6 en 8”; Huidig: In de Betouwstraat 6 en 8

“Visch- en Fruithandel Joh. Hendriks & Zn.

Morgenochtend heeft de opening plaats van een afzonderlijken winkel voor zee- en riviervisch van den visch- en fruithandel der firma Joh. Hendriks &Zn., Betoustraat 6 en 8. Deze nieuwe winkel is gelegen naast den vroegeren, welke thans uitsluitend voor de fruit-afdeeling bestemd zal zijn.

Door een belangrijke verbouwing is nu een prachtig pand verkregen, welks mooie voorgevel de Betoustraat siert en dat de firma Hendriks met rechtmatigen trots het hare mag noemen. Wanneer men bedenkt, dat de heer Hendriks voor een twintigtal jaren met een klein, onaanzienlijk winkeltje in de Bloemerstraat begonnen is en dat de eigenaars door noesten vlijt en prompte bediening hun zaak hebben doen groeien tot een der eerste op dit gebied in Nijmegen, dan past daarvoor een eeresaluut.

De thans voltooide vischwinkel was tot voor eenige maanden woonhuis, behoorend bij de oorspronkelijke zaak. Doordat het afzonderlijke bovenhuis vrijkwam, kon dit bij den winkel getrokken worden en kwamen woonvertrekken voor de nieuwe afdeeling beschikbaar. De medewerking werd gezocht en verkregen van den heer J. Thunnissen, architect en aannemer alhier (Mesdagstraat), en deze heeft op de meest bevredigende wijze de verbouwing ontworpen en uitgevoerd.

De grootste verdienste van den ontwerper is, dat deze de wetten der symmetrie zoo volkomen heeft weten te eerbiedigen. Het dubbele winkelhuis, zooals het er nu staat, is een geheel. De winkels hebben nagenoeg hetzelfde aspect en worden gescheiden door een kantoortje, een elegant glazen huisje, van waaruit de patroons, gedachtig dat het oog des meesters het paard vet maakt, een door niets belemmerend overzicht hebben over beide afdeelingen. Het bovendeel van de glazen wanden van genoemd kantoortje bestaat uit fraai gebrand glas in lood.

De vischwinkel zelf maakt in alle opzichten een keurigen indruk. Alles wat in een dergelijke zaak heden ten dage de kooper uit een oogpunt van schoonheid en hygiëne, de verkooper ten aanzien van comfort en praktische bruikbaarheid verlangt, is hier bijeengebracht. Wij noemen de fraaie marmeren toonbank en vitrine met van het alledaagsche afwijkenden opstand, de eveneens marmeren waschbakken, de tegelwanden met reproducties van beroemde schilderijen uit het visschersleven, het fraaie schilderwerk, waarbij alles in frissche, lichte tinten is gehouden, de electrische verlichting en last but not least het aquarium, dat een sieraad zal uitmaken van de etalage en waarin morgen forellen, voor deze openingsgelegenheid door de Ned. Heidemaatschappij speciaal gezonden, ongetwijfeld de aandacht zullen trekken naast zalmen, kreeften, tarbots en meer andere prachtige vischsoorten.

Zal het publiek zich van morgen af dus kunnen overtuigen, dat wij in onzen lof over den nieuwen winkel niets te ver zijn gegaan- ook het gedeelte, waarmede de zaak verrijkt is, dat niet aan ieders oog zal blootstaan, is het waard met een enkel woord te worden vermeld. Wij bedoelen de flinke, almede naar de nieuwste eischen ingerichte kelders voor het fruit en de visch, met een afzonderlijken, breeden ingang (den vroegeren toegang van het bovenhuis). ’s Is wederom de vischafdeeling, welke onze aandacht gevangen heeft gehouden door hare hoogst gerieflijke en degelijke inrichting. Gemetselde ijskasten en waschbakken, welke in een oogwenk in bassins met doorloopende waterverfrissching kunnen worden herschapen en een speciale inrichting voor de afvoer direct uit den winkel van het vuil van de visch, zoodat men daar nimmer last zal hebben van den penetranten vischreuk, die sommige koopers zoo schuwen- dit alles valt hier op te merken. Een afzonderlijke trap brengt het personeel van den vischkelder naar den daarop correspondereenden winkel.

Wanneer wij nu nog vermelden, dat het schilderwerk is verricht door den heer Joh. Lauran en at de firma Payens-Donders (Betoustraat) zich heeft belast met den aanleg van de waterleidingen, de bassins en het electrisch licht, dan gelooven wij de zaak van de firma Hendriks & Zn. in hare nieuwe uitbreiding voldoende te hebben geïntroduceerd. Wij wenschen de heeren Hendriks toe, dat hun zaak moge blijven groeien en bloeien.” (PGNC 14/7/1917)

Tegenwoordig zit alweer jarenlang pizzeria Romagna in het pand.

Gemeentelijk monument In de Betouwstraat 6-8-10

Het pand is een Gemeentelijk monument met als waardering (tevens met beschrijving):

“De bovenbouw van het pand is door de ligging en het verband met het aangrenzende pand op de hoek van de Molenstraat van essentieel belang voor de straatwand”

In de Betouwstraat 26

In In de Betouwstraat hebben een aantal hernummeringen plaatsgevonden. Daarom moet er voor 1940 een slag om de arm te worden gehouden.

De op dit moment eerstgevonden advertentie is voor een dienstbode in PGNC 4/2/1886

In De Gelderlander 8/5/1887 is G. Orléans, Specialiteit voor Heilgymnastiek en Massage verhuisd naar de Betouwstraat 26a (De Gelderlander 8/5/1887)

Begin 1888 is de heer W.H. van Hoogenhuijze overleden, een gepensioneerd majoor. Op 20-4-1888 zal zijn inventaris worden verkocht, zie advertentie PGNC 8/4/1888

Rond 1908 zit waarschijnlijk voor kortere tijd het “Filiaal van het Electrotechnisch Installatie-Bureau der Firma H. & J. van den Wall Bake te Amsterdam” (PGNC 15/4/1908).

In 1929 zit er een autorijschool, welke “boven ’t Sporthuis” zit (De Gelderlander 18/3/1929)

Voornamen	Achternaam	Omschrijving	Jaar	Opmerkingen
W.H. van Hoogenhuize		Gep. Majoor	1887
M.J. van Hoogenhuize		zonder beroep	1887
A. Dozij		1e Luitenant der Infanterie	1887
wed. A.	Faure Beeckman		1896	is wed. Beekman, geb. E.A.J.G. Cork, z.b. dezelfde?
wed.	Beekman, geb. E.A.J.G. Cork	zonder beroep	1898
wed. H.P.M.	v.d. Wedden, geboren S.M.C. Weijler		1899, 1901
Th.L.A.	Nass	handelsreiziger	1902
Th.J.C.	Bovens		1903
W.	v. Guldener	commies P en T	1905
A.J.G.	v. Selm	gep. Serg. Maj. O.I.L.	1907, 1908
W.A.B.J.	Wiesell		1908, 1909
W.	Roos		1908, 1909
wed. A.J.G.	v. Selm, geb. C.C. Bogmans		1909, 1910-1911, 1912-1913, 1913-1914
E.G.	Tobi		1910-1911
H.C.	Schelbergen		1910-1911
J	Braskamp	1912-1913: assistent-apotheker	1912-1913, 1913-1914
M.L.H.	Geene	gep. Adj. Cond. O.-I. L.	1912-1913, 1913-1914, 1914-1915, 1916, 1918, 1920
G.C.	Sluijs	kantoorbediende	1913-1914, 1914-1915
Mej. A.B.W.	Selm		1914-1915, 1915-1916
(Mej.) M.W.	van ’t Hul		1915-1916, 1918
Mej. M.A.B.W.	Selm		1916
J.C.H.	v. Waegeningh		1918
H.H.	Verbeek		1920
Th.G.	v. Angereen	reiziger	1920
In gebr. Bij No. 24			1928
D.	Fransen	handelsagent; in 1936 reiziger	1934, 1936
P.W.	v.d. Meer	coiffeur; 1948 herenkapper	1938, 1940, 1948
M.G.H.	Opsteeg	1938: machine-bankw. E. Centr	1938, 1940
B.J.M.	Pas	teekenaar van het kadaster	1940
Mej. A.	Staleman	analiste	1940
F.B.	Boschma	Inspect. Rijksmet.	1948
H.	van der Meer	in 1951 tech. Administrateur	1948, 1951
G.E.W.	Opsteeg		1948
wed. A.	Hendriksen, geb. Th.B. van Gessel		1951, 1955. 1959, 1963
T.	Bisselink		1968, 1971
F.W.	Spanjaards		1968, 1971

In de Betouwstraat 28

Payens

In 1918 verhuist Mart. Payens, agent van “Underwood” schrijfmachines naar In de Betouwstraat 28 (De Gelderlander 2/5/1918). Hij is agent voor Gelderland, Noord-Brabant en Limburg (De Gelderlander 29/1/1921)

Hij noemt in zijn advertentie in 1924 ook “Arnhem – ’s-Hertogenbosch – Roermond”.  (PGNC 21/7/1924)

In juli 1925 is er een opruiming “wegens verbouwing en reorganisatie” (advertentie De Gelderlander 18/7/1925) Tijdens deze verbouwing ligt de ingang van de winkel aan de achterkant: 1^e Walstraat 21. (PGNC 31/8/1925) Eind oktober is de verbouwing gereed (advertentie PGNC 30/10/1925)

In juni 1929 kondigt Payens de “verbouw kantoren” aan, waardoor de etalage die week gesloten blijft (PGNC 28/6/1929).

Afgaande op de advertentie, staat In oktober het bovenhuis te huur “ook geschikt voor kantoorlokalen. Desgewenscht met Centrale Verwarming. Te zien en bevragen: Betouwstraat 28” (PGNC 3/10/1932)

E. v.d. Burg en vrouw, gep. Vestigen zich in juli 1934 op In de Betouwstraat 28 (PGNC 28/7/1934). Zij vetrekken rond begin mei 1925 weer, naar Arnhem. (PGNC 4/5/1935)

Bij hun advertentie voor het 40-jarig bestaan noemt Mart. Payens’ Kantoormachinebedrijven de plaatsen Arnhem, Enschede, ’s-Hertogenbosch, Eindhoven en Maastricht (De Gelderlander 6/7/1938)

In 1938 is er een “restauratie” van de winkel, waarbij de schrijfmachines tijdelijk zijn “geëtaleerd” in Broerstraat 53. (PGNC 19/7/1938)

Oorlog

In de oorlog lijken de advertenties voor Underwood te verdwijnen; de laatst gevonden is PGNC 12/8/1940. In PGNC 6/9/1940 staat nog wel “Underwood” als ondertekening opgenomen, maar dan als richt de advertentie zich op het aanbieden van gebruikte schrijmachines,” geheel gereviseerd… zoo goed als nieuw en… met garantie. Onze Firma staat hier ten volle achter”.  De advertentie in PGNC 26/3/1941 biedt een onderhoudsabonnement aan.

Waarschijnlijk Copieerinrchting “Rex” in okober 1944 tijdelijk bij Payens ingetrokken (De Gelderlander 28/10/1944). Een maand later vraagt zij een copieermachine: “De Copieerinrichting “Rex” verloor al haar bezit en vraagt om haar bedrijf te kunnen voortzetten te koop, te huur of te leen een goede copieermachine. Brieven St. Jacobslaan 141 of In de Betouwstraat 28 (firma M. Payens).

Na de oorlog

In augustus 1945 staat er weer een advertentie voor “nieuwe Underwood Schrijfmachines. Aflevering: volgens urgentie, (oorlogsbehandeling, vervanging, uitbreiding). Prijs: door de Regeering gesanctioneerd.” Ook Reken- en Telmachines vallen onder dezelfde bepalingen. (De Gelderlander 6/8/1945)

In ieder geval is Payens in 1961 nog in bedrijf. Een foto is hier te zien: F92050 RAN.

In de Betouwstraat 30

De op dit moment eerstgevonden vermelding van In de Betouwstraat 30 is de advertentie voor de handel in steenkolen van S.W. den Hertoch (ook als Hartoch geschreven, PGNC 17/10/1885). Uit deze advertentie blijkt dat hij pakhuizen heeft aan de Waalkade, Vinkengas en Zeigelbaan.

In ieder geval heeft den Hertoch in oktober 1888 nog zijn kantoor, wanneer er “een schip in lossing met prima kwaliteit kachelkolen en smeekolen” heeft aangelegd (PGNC 21/10/1888)

Louise Fijt

Rond begin augustus 1899 is Louise Fijt verhuisd naar In de Betoustraat 30 . (PGNC 4/8/1899). In ieder geval vraagt Mejuffrouw L. Fijt in PGNC 22/2/1903 naaimeisjes (geen leerlingen). Zij vertrekt in augustus 1904 naar de Lange Burchtstraat 19. (PGNC 7/8/1904)

R.C.A. van Cranenburgh, Candidaat-Notaris

Een volgende gebruiker is R.C.A. van Cranenburgh, candidaat-notaris. Hij leidt tevens voor Notarieele examens op (PGNC 11/6/1905).

Verkoop

In januari 1909 staat het pand “heerenhuis met erf en tuin, onder samen met nummer 28 te koop. De verkopers zijn de erven van wijlen den heer G.J. Groot Sr., St. Anna. In de Gevonden advertentie van 17/1/1909 is nummer 30 reeds ingezet f7400,-; nummer 28 op f7600,-. Andere panden van de erven zijn:

• De huizen en erven, tuintjes en weg aan de Jan de Wittstraat met uitgang naar de Stijn-Buijsstraat genaamd “het Begin”
• Het perceel bouwterrein gelegen aan de Groenestraat
• Het perceel bouwland gelegen aan de Verlengde Groenestraat

Van Heusden

In De Gelderlander 8/5/1909 staat het verhuisbericht van A. van Heusden, Rijksveearts naar nummer 30 (De Gelderlander 8/5/1909).

In de Betouwstraat 32

Maatschappij “Emma”

1899 Oprichting, Smetiusstraat 12

Het kantoor is opgericht op 18 maart 1899 (Adres 1934). In 1899 komt dit kantoor voor op Spoorstraat 8 (Adresboek 1899); in 1902 is het adres Smetiusstraat 12 (Adresboek 1902, 1903, 1905). Ook wordt het adres Smetiusstraat “Nijmeegsche woninggids, maatschappij Emma (bureau der) genoemd.

In 1905 komt W.S. Hilarides, inspecteur levensverzekering directeur Mij Emma voor op Smetiusstraat 12. (1905, 1907)

1908 verhuizing naar In de Betouwstraat 32

In het adresboek 1908 komt het bedrijf voor als: “”Emma” Maatschappij tot Expl. Van Onroerende Goederen, Hilarides en Steur” en tevens als “Mij “Emma” Bureau Nijm. Woninggids – Hypotheken en Assurantiën”.  (1908, 1909, 1910-1911, 1912-1913, 1913-1914). C.A. Steur is Constant Adriaan Steur.

Ook het adres van W.S. Hilarides, mede-directeur Mij. Emma is dan In de Betouwstraat 32 (1908, 1909, 1910-1911, 1912-1913, 1913-1914).

Opvallend is bovenstaande advertentie uit 1909, waarbij Hilarides vertrokken zou zijn. In ieder geval blijkt Hilarides volgens de Adresboeken nog betrokken te zijn geweest.

Ook W.P. Kregting en P.C. Poos worden op dit adres gevonden. (1909)

In ieder geval wordt de Maatschappij in het Adresboek 1912-1913 expliciet een N.V. genoemd. Kantoor van Vaste Goederen, Hypotheken en Assurantiën. Bureau van Informatiën en van de Nijmeegsche Woninggids.

Alleen C.A. Steur

In 1914-1915 is Hilarides weggevallen; het is nu: “”Emma N.V., Maatschappij tot Expl. Van Onroerende Goederen, Directeur C.A. Steur” (1914-1915, 1915-1916).

C.A. Steur, Direct. Mij “Emma” komt nu zelf voor op In de Betouwstraat 32 (1914-1915, 1915-1916); vanaf 1922 “assuradeur en makelaar, dir. Mij. “Emma” (1922, 1924, 1926, 1932, 1936). Constant Adriaan Steur overlijdt op 25-11-1937 op 56-jarige leeftijd (De Gelderlander 26/11/1937). De ondertekenaar van de overlijdensadvertentie is van zijn vrouw, Mevr. de Wed. H. Steur-Hucke, het adres is In de Betouwstraat No. 32 (De Gelderlander 26/11/1937)

Ook in Adresboek 1934, 1936, 1938, 1940 komen “Emma N.V., Maatschappij tot Expl. Van Onroerende Goederen, ass. hypotheken enz,, directeur C.A. Steur” en “”Emma”, Mij. Woningbureau” voor. Wie de eigenaar is na het overlijden van Steur (mogelijk de weduwe), is mij nog niet bekend.

In ieder geval komt Emma in 1948 en 1951 nog voor als “Makelaarskantoor en Woningbureau”

In de Betouwstraat 34

In de Betouwstraat 36: Lijstenmakerij Gerritsen

In de Betouwstraat 38: De Sportcentrale

In de Betouwstraat 42: schoenmakerij Tweehuysen

P. Tweehuysen richtte in 1932 Schoenmakerij Tweehuysen op. Sinds 1937 is de schoenmakerij gevestigd in de In de Betouwstraat 44. Nu is de winkel alweer eigendom van de 4e generatie. Zie hun website voor hun verhaal.

Verbouwing tot dubbel winkelhuis

1901 Smetiusstraat 14, 16 en 16a

Lees het artikel hier:

Wilhelmus Johannes Maurits: architect van monumenten in Nijmegen

Heseveld

In Nijmegen was er na de Tweede Wereldoorlog grote woningnood. Daarom werd er naar oplossingen gezocht, om ze snel mogelijk woningen te kunnen bouwen. Een van deze oplossingen waren de “airey-woningen”. De buurt werd als snel Jerasulem genoemd. De laatste jaren is de laagbouw vervangen door houtskeletbouw.

Woningnood na Tweede Wereldoorlog

Na de Tweede Wereldoorlog was er grote woningnood in Nijmegen (en de rest van Nederland). Van de 22.000 woningen die Nijmegen in 1940 had, waren er 1900 verwoest en 13.000 beschadigd.  Bovendien was er in de oorlogsjaren nauwelijks gebouwd. Daardoor was er begin 1947 een tekort aan 5.000 woningen.

Ontbreken geld en bouwmaterialen: oplossing nodig

Daarbij was er in Nederland geen geld en een tekort bouwmateriaal, waarbij bovendien de aanleg van fabrieken en infrastructuur de voorrang kreeg. Hierdoor kwam de woningbouw mede traag op gang kwam. 4000 jonge gezinnen bleven inwonen. Daarnaast woonden veel mensen in een schuurtje of krot. Ook koos Nijmegen voor krotopruiming van de Benedenstad en daarnaast zou er bij de wederopbouwplannen van het centrum aanmerkelijk minder ruimte voor wonen zijn dan voorheen.

Er werden naar mogelijkheden gezocht om snel en goedkoop te bouwen, rekening houdend met het tekort aan bouwmaterialen en het tekort aan (geschoolde) arbeidskrachten.

In 1945 en 1946 bouwde Nijmegen honderden noodwoningen, waaronder de maycretewonngen aan de Hatertseweg. Ook wordt er gedacht aan experimentele woningbouw. De gemeenteraad discussieert daarover in 1947: J. ten Hagen van de PVDA pleit voor montagebouw. W. Beeken van de KVP vindt alleen dat traditionele baksteen voldoet, omdat alleen deze bouw de gemeenschapszin bevordert. Burgemeester Hustinx, katholiek, is pragmatischer: mensen moeten ergens wonen. Er wordt gekozen voor het zogenaamde Aireysysteem.

Airey woningen

In augustus 1946 blijkt dat “eenigen tijd geleden heeft een drietal Nederlandsche wederopbouwautoriteiten in Engeland de montagebouw bestudeerd. Bij dit bezoek bleek van een achttal methodes het Airey systeem het meest geschikt, omdat de materialen voor dit systeem in Nederland minder schaars waren dan welke voor andere bouwsystemen nodig zijn.” Er werd daarbij besloten om in Nederland met 1.000 woningen te beginnen in de grote gemeentes. Maatschappij de Vries Robbé zal de fabricage van de staalonderdelen op zich nemen, “Betondak Arkel” de betononderdelen. Dan zullen er 4 woningen per kunnen worden geproduceerd (De Gelderlander 22/8/1946)

De Airey woningen is een vorm van montagebouw. Doordat de woningen gebruikt maakten van geprefabriceerde betonplaten, konden deze relatief snel worden gebouwd. Daarnaast werd gebruik gemaakt van standaardmaten en standaardontwerpen. Dat leverde het tweede voordeel op: door de prefab waren er minder (geschoolde) bouwvakkers nodig.

Het systeem is vernoemd naar de ontwerper, Edwin Airey (1879-1955), ingenieur en directeur van W. Airey en Sons in Leeds.

“De architecten J.F. Berghoef en H.T. Zwiers” werd gevraagd “om samen met de Vries Robbé uit Gorinchem (staalconstructies en ramen) en N.V. Betondak uit Arkel dit bouwsysteem ‘industrieel architectonisch’ gereed te maken voor serieproductie in Nederland onder de naam: NEMAVO-Airey… Begin 1947 startte men met de vertaling van het Engelse Airey-Houses systeem naar het Nederlandse systeem.” NEMAVO staat voor de N.V. Nederlands Maatschappij voor Volkshuisvesting uit Amsterdam.

Een dergelijke woning bestaat uit een skelet van beton en staal. Hierop worden betonplaten en de binnenbekleding van houtvezel aangebracht. De ramen en dakspanten zijn van staal. De kap is met beschoten hout, de afdekking van bitumen.

De meeste ontwerpen van Airey woningen waren afkomstig van Berghoef.

Airey woningen in Nijmegen

In Nijmegen zijn er 3 projecten van Airey-woningen:

190 eengezinswoningen	1951
24 eengezinswoningen	1952
216 etagewoningen en 6 woningen voor bejaarden	1954

De eerste twee projecten zijn de eengezinswoningen zijn wit-grijs. De etage-woningen zijn op een later moment beschilderd, waarbij elk blok een afzonderlijke kleur kreeg. Opvallend daarbij zijn de rode bejaardenwoningen die tevens met de etagewoningen zijn opgeleverd.

Zie ook GN5584 RAN uit 1951 voor een foto van de net opgeleverde Kornoeljestraat. En F68540 RAN van dezelfde straat, maar dan in kleur. En waarbij de tuinen intussen al wat groener zijn geworden.

Voormalige tuinbouwgronden

De huurwoningen zijn gebouwd op grond tussen de Wolfskuilseweg en Oud Graafseweg, die daarvoor voor tuinbouw werd gebruikt.

De bronnen verschillen vooralsnog wie deze bouw heeft gefinancierd: wikipedia noemt de Marshallgelden, ACN: “Toch durfde destijds geen van de woningcorporaties het innovatieve project aan. “Onbekend maakt onbemind,” zegt Van Meijel daarover. “Rond 1950 waren in Nijmegen bakstenen huizen met schuine pannen daken nog steeds de norm.” Daarom financierde de gemeente bij hoge uitzondering zelf het project, dat later werd overgenomen door Kolping, de voorloper van Talis. In december 1951 trokken de eerste bewoners in. Enkele van hen wonen er nog steeds.”

Wikipedia: “Bijzonder is dat er puin uit de in februari 1944 bij het bombardement op Nijmegen verwoeste binnenstad is verwerkt in de prefab betonnen ‘bouwstenen’ van de woningen.”

Een uitgebreid artikel bij de oplevering van de 3000-ste Airey-woning van Nederland, in de Boksdoornstraat, staat hieronder.

Jerusalem

De buurt kreeg al gauw de naam Jerusalem, vanwege de witte woningen met hun platte daken in smalle straten. Deze benaming was niet specifiek voor Nijmegen: in meerdere plaatsen in Nederland kregen dergelijke buurten met airey-woningen deze naam.

Verkoop Hoogbouw

De etagewoningen blijven behouden. Inmiddels had Talis een groot deel van deze appartementen verkocht. Na overleg met de Vereniging van Eigenaren koos Talis bij de etagewoningen voor onderhoud. Het betrof onder andere maatregelen ten aanzien van de brandwerendheid. De voordeur werd vervangen. De huurappartementen kregen nieuwe kozijnen, een gipsplaten plafond en eventueel een nieuwe douche, keuken en toilet. Leidingen en cv-ketels worden vervangen waar nodig.

Sloop eengezinswoningen

Rond 2014 waren de woningen intussen sterk verouderd. Een van grootste nadelen was de slechte isolatie en ventilatie. Als de verwarming werd uitgezet, was het na een uur net zo koud als buiten. Daarnaast waren de woningen erg gehorig. Veel woningen hadden bovendien last van vocht en schimmel. Daarnaast waren mensen niet gecharmeerd van het uiterlijk.

Aan de andere kant vreesden sommige bewoners dat met nieuwbouw de huurprijs omhoog zou gaan. Een aantal bewoners nam de ongemakken voor lief vanwege de lagere huurprijs. Ook vreesden sommige bewoners het verlies van ‘paleisje’, hun ‘thuis’ gevoel.

Daardoor ontstond de vraag of groot onderhoud moest plaatsvinden of dat het beter was de woningen te slopen en vervangen door nieuwbouw. Daarbij waren verbeteringen in de isolatie belangrijk, zodat bewoners minimaal energielabel ‘B’ zouden krijgen. Zowel vanuit het oogpunt van de energierekening van de bewoners als het willen voldoen aan het streven van de overheid om in 2050 CO2-neutraal te zijn. Daarmee zou Talis in aanmerking voor subsidieregelingen voor de aanpassingen. Aanvankelijk kiest Talis voor plannen voor groot onderhoud.

Rond 2018 verandert dit beeld: om de woningen energiezuiniger te maken, waren niet alleen aanpassingen van binnen nodig, maar ook aan de gevels. Hierdoor zullen de kosten aanmerkelijk hoger uitvallen. Daarnaast zou Talis in de toekomst kosten moeten maken voor onderhoud (waarvan een deel was uitgesteld). Daarop kiest de verhuurder vanaf dat moment voor sloop. Dit zorgt voor onrust bij de bewoners: sommigen hebben een waar “paleisje” van hun woning gemaakt, zijn betrokken bij het eigen karakter van de buurt; en zullen de woningen voor hun nog wel betaalbaar blijven?

Uiteindelijk konden bewoners in februari 2020 stemmen voor renovatie of nieuwbouw: 73,6% van de bewoners stemde voor sloop van de woningen en nieuwbouw.

Nieuwe woning op bestaande fundering

Vervolgens werd op de bestaande fundering nieuwe, duurzame woningen in de vorm van houtskeletbouw gebouwd voor de bestaande huurders.

“Blokje om” woningen

Talis kwam uiteindelijk uit op de “Blokje om” woningen van Dura Vermeer. Op de bestaande fundering wordt de nieuwe woning gebouwd. Deze zijn gemaakt van prefab houtskeletbouw en kunnen in 20 werkdagen worden gebouwd. De woningen zijn energiezuinig en betaalbaar. Door de houtskeletbouw was het mogelijk om op de bestaande fundering te bouwen. Daarbij was het nu mogelijk om het beeld van de groene jaren vijftig wijk te behouden.

Een ander voordeel voor bewoners is dat ze zo minimaal mogelijk last ondervinden en dat hun tuin en adres behouden blijft. In 2020 liet Talis 46 modelwoningen bouwen, mede om bewoners een idee te geven wat een woning met houtskeletbouw betekende. Tussen 2021 en 2023 werden de woningen blok voor blok vervangen.

Energie

Aanvankelijk leek het niet mogelijk te zijn om de woningen aardgasvrij te maken, zonder de huur te verhogen – een dilemma dat reeds speelde bij de vraag sloop of renovatie. Uiteindelijk kreeg Talis 650.000 euro subsidie van de Provincie en steun van de gemeente.

Voor het rentebedrag krijgt Talis korting op de verhuurdersheffing: aanvankelijk zou dit een subsidie van 5,5 miljoen van het Rijk betekenen, door de afschaffing van de verhuurdersheffing komt dit bedrag op 3,25 miljoen euro neer. Voorwaarde was, dat de doelgroep die er nu woont de huurprijs zou kunnen betalen.

De woningen kregen acht zonnepanelen, twee zonnecollectoren, zonneboiler, een doorstroomboiler en vloerverwarming.

Kleur

Naast het bouwen op de bestaand fundering, refereren de nieuwe woningen “aan de oude woningen in architectonische opbouw, materiaal en kleurstelling. Zo blijft Jerusalem een samenhangende, herkenbare buurt met een eigen identiteit.” (https://erfgoedstem.nl/jerusalem-nijmegen-nieuwbouw-met-een-knipoog-naar-het-verleden/)

Airey woningen elders in Nederland

Op verschillende plaatsen in Nederland zijn wijken met aireywoningen gebouwd, in totaal bijna 10.000. Veel woningen zijn inmiddels weer gesloopt. Andere gemeentes kozen voor renovatie. In een aantal gevallen voor de Airey woning 2.0, waarbij op de bestaande fundering een nieuwe skeletwoning werd gebouwd.

In een aantal plaatsen hebben de woningen een (gemeentelijke) monumentenstatus gekregen.

Bij de oplevering van de 3000-ste Airey-woning van Nederland in de Boksdoornstraat

De Gelderlander in 1951:

“Veel nood werd gelenigd, maar er bleven ontoelaatbare situaties: Burgermeester Hustinx over huisvestingsprobleem

Gistermorgen is, zoals wij reeds meldden, de 3000e woning sinds de bevrijding gereed gekomen, officieel geopend en daarna werd de sleutel door de directeur-generaal voor de Volkshuisvesting, dr. Ir. Z.Y. van de Meer aan de bewoners overhandigd. De Airey-woning van de familie Knuist aan de Boksdoornstraat 91 maakt deel uit van een complex van 214 woningen, in opdracht van de gemeente gebouwd en in exploitatie gegeven aan de R.K. Arbeiders Woning Vereniging “Kolping”. Talrijke autoriteiten uit de gemeente zijn bij deze plechtigheid tegenwoordig geweest, alsook het bestuur van de Ned. Mij voor Volkshuisvesting te Amsterdam, die haar 3000^ste Airey-woning voltooid zag. De straat-ingangen waren met vlaggen getooid en de bezoekers werden met speciale richtingbordjes door het enorme complex naar de 3000^ste woning op de hoek Boksdoornstraat-Vuurdoornstraat geleid.

Directeur-generaal voor de Volkshuisvesting bij opening 3000^ste woningen: “Niet te optimistisch, ook niet al te pessimistisch”: Dit jaar een record in de woningbouw te verwachten?

Na het bereiken van de dubbele mijlpaal -voor Nijmegen en de Ned. Mij voor Volkshuisvesting- te hebben gememoreerd en hierover zijn vreugde te hebben uitgesproken, zeide de burgemeester: hoewel de keuze van de Airey-woningen, vooral wat het uiterlijk betreft, voor Nijmeegse begrippen althans revolutionair is te noemen, is het gemeentebestuur er van overtuigd, met dit systeem een goede greep te hebben gedaan. De medewerking van de beide architecten, de professoren Berghoef en Zomers, zegt trouwens in dit opzicht genoeg. Er is inderdaad reden tot voldoening zo vervolgde de burgemeester en ik voel mij dan ook geroepen dank te zeggen aan de regering, tot de institutionele beleggers en tot de woningbouwverenigingen, waaronder de junior “Adolf Kolping”, die steeds een zo grote en lofwaardige activiteit aan de dag legden.

Er is vandaag aanleiding, zo vervolgde de burgemeester, om aan de bereikte mijlpaal een feestwimpel te bevestigen. Toch zijn er aan de volkshuisvesting in Nederland en ook in Nijmegen zo vele donkere zijden, toch zijn de verwachtingen ten aanzien van de woningbouw in de toekomst van dien aard, dat uitbundig feestvertoon niet gerechtvaardigd is en er reden bestaat voor grote bezorgdheid.

Ellende en kommer

Ik denk thans aan de ellende en kommer tengevolge van de woningnood in onze gemeente, ik denk aan de huisvestingsnood met de daaraan verbonden sociale, morele en hygiënische gevaren, waarmede het gemeentebestuur dagelijks wordt geconfronteerd. Ik zou u specimen kunnen geven van woningnood in mijn gemeente, welke u in het jaar 1951 niet denkbaar zou achten, welke de geestelijke en lichamelijke gezondheid ernstig ondermijnen en een gezonde gezinsvorming onmogelijk maken.

Hoewel ik mij er zeer van bewust ben dat er in de voorbije jaren veel nood is gelenigd, bleven er ontoelaatbare en onhoudbare woonsituaties, waarvoor het gemeentebestuur zich verantwoordelijk voelt.

Wanneer we constateren, dat het Regeringsbeleid het in de achterliggende jaren -ook nog in 1951- mogelijk heeft gemaakt, het nijpende woningtekort geleidelijk in te lopen, dan betekent de voorgenomen vermindering van het bouwvolume tot 40.000 woningen niet alleen, dat voorlopig geen sprake meer zal zijn van een geleidelijke daling van het woningtekort, doch dit tekort vanaf 1952 weer al toenemen.

Dit betekent dat van de bestaande achterstand in onze stad niets zal kunnen worden ingelopen, ja dat de achterstand zelfs groter zal worden door de zeer dringende krotopruiming in de benedenstad en de huisvesting van de gerepatrieerden. Dit vooruitzicht vervult het gemeentebestuur met grote zorg en vrees.

De woningnood heeft voor Nijmegen nog een ander facet. Vergelijkingen met provincie en rijk hebben uitgewezen, dat er in Nijmegen een probleem in werkloosheid is ontstaan, zij het dat dit probleem vergeleken met de jaren van 1930-1940 geen catastrophale vormen heeft aangenomen. De sterke groei van de bevolking in het rayon Nijmegen, de stijging der arbeidsproductiviteit noodzaken dus maatregelen te treffen om aan dit probleem het hoofd te bieden, maatregelen, welke betrekking hebben op de toeneming der werkgelegenheid. De aanleg van de nieuwe haven en de omringende industrie-terreinen, de bouw van industriehallen, zij bewijzen, dat het gemeentebestuur de industrialisatie met ernst ter hand heeft genomen.

De factor huisvesting, bezien in het kader van de vergroting van de werkgelegenheid, kan aan die vergroting belangrijke steun verlenen. De vestiging van nieuwe bedrijven en uitbreiding van bestaande industriën worden gunstig beïnvloed door de aanwezigheid van woonruimte, waardoor de nodige werkkrachten kunnen worden aangetrokken.

Donkere wolken

De bestrijding van de werkloosheid is voor mij daarom een reden temeer ernstig te waarschuwen tegen vermindering van het woningbouwvolume en ik overdrijf niet wanneer ik zeg dat donkere wolken hun schaduwen werpen over het feestelijke gebeuren van vandaag.

///

De Airey- woning

De constructie van Airey-woningen, vertoont verschillende verbeteringen vergeleken bij het oorspronkelijke Engelse systeem. Alle deuren en ramen zijn in staal uitgevoerd, evenals de kastdeuren en kozijnen. De keukens zijn als Bruynzeelkeukens ingericht. Alle woningen bevatten één grote woon-eetkamer, drie slaapkamers, keuken en lavet, terwijl zij tevens een schuur hebben voor berging van fietsen en kolen.

///

Ik kan slechts hopen dat de toekomst een oplossing ten goede zal inhouden, dat de Regering alsnog op haar voornemen zal terugkomen en zal besluiten het woningbouwvolume eerder op te voeren dan terug te dringen.

Opmerkelijke resultaten bij wederopbouw

De directeur-generaal voor de Volkshuisvesting begon zijn toespraak met een gelukwens aan de gemeente Nijmegen, waar zowel wat de wederopbouw als de woningbouw betreft, opmerkelijke resultaten zijn bereikt.

Wanneer hopelijk de kernfinancieringsregeling spoedig een feit is, kan ook Nijmegen de wederopbouw met vertrouwen tegemoet zien.

De Airey-woningen, aldus vervolgde dr Van der Meer, nemen in de systeem-woningen een eerste plaats in, ook uit een oogpunt van aesthetische montagebouw. Zij behoeven stellig niet achter te staan bij de traditionele bouw.

Na hulde gebracht te hebben aan de arbeiders, die ook hier met liefde en enthousiasme hebben gewerkt, besprak dr. Van der Meer de woningnood. Daarover mogen we niet te optimistisch zijn, maar zeker ook niet al te pessimistisch, aldus spreker.

4000 woningen per maand?

In de eerste 8 maanden van dit jaar kwamen 36000 woningen gereed en met de maanden welke we nog voor de boeg hebben, is het zeer waarschijnlijk dat dit jaar het record van 54.000 woningen in 1934 bereikt, gebroken zal worden.

Voor 1952 zijn echter de vooruitzichten minder gunstig, omdat de mogelijkheden kleiner zullen zijn, maar toch zijn er voor de toekomst enige lichtpunten.

Er worden thans meer dan 4000 woningen per maand in uitvoering genomen en wanneer we op deze wijze voortgaan, kunnen er volgend jaar toch meer woningen worden gebouwd.

Ook in financieel opzicht zijn de vooruitzichten iets beter. De betalingsbalans is verbeterd de deviezenpositie is  in de laatste maanden gunstiger en in de maand September werd op de handelsbalans het ongekende dekkingspercentage van 97% bereikt.

Een en ander gaf Dr. Van der Meer aanleiding mede te delen, dat gemikt kon worden op 50.000 woningen per jaar. Maar, alle krachtsinspanning zal daarvoor nodig zijn.

Met een beroep op allen om volksvijand no. 1, de woningnood, te bestrijden, besloot Dr. van der Meer zijn toespraak.

Namens de Ned. Mij. voor Volkshuisvesting te Amsterdam werd nog het woord gevoerd door de heer Jac. Rustige, gedelegeerd commissaris. Deze beval ten zeerste aan een lening met recht van toewijzing op een woning en daarbij een huur naar draagkracht.

Hierna opende Dr. van der Meer de woning en werd deze door velen der aanwezigen bezichtigd.” (De Gelderlander 23/10/1951)

(Overige) bronnen en verder lezen

https://www.architectuurcentrumnijmegen.nl/single-post/jerusalem-wederopbouw-van-de-wederopbouw

https://nl.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_(Nijmegen)

https://geografie.nl/artikel/jerusalem%C2%A0-erfgoed-en-leefbaarheid-in-nijmegen%C2%A0

https://nl.wikipedia.org/wiki/J.F._Berghoef

https://nl.wikipedia.org/wiki/Airey-woningen

https://www.trouw.nl/duurzaamheid-economie/gasloos-bouwen-is-de-norm-maar-niet-in-de-nijmeegse-nieuwbouwwijk-jerusalem~b46cf029/

https://mijngelderland.nl/inhoud/verhalen/wederopbouwijk-jerusalem-te-nijmegen

https://www.jerusalemnijmegen.nl/ : blog van de bewonersgroep met onder andere video’s

https://www.jerusalemnijmegen.nl/boek-jerusalem-de-buurt-die-bleef/ : blog van de bewonersgroep. Op deze pagina zijn oude foto’s te zien

https://www.duravermeer.nl/woningbouw/expertises/blokje-om/

https://aedesmagazine.nl/edities/3-2021/artikelen/duurzaamheid-versus-betaalbaarheid.html

Klik om toegang te krijgen tot 170628_eindrapport_airey_totaal.pdf

https://geografie.nl/artikel/jerusalem%C2%A0-erfgoed-en-leefbaarheid-in-nijmegen%C2%A0

https://www.gebiedsontwikkeling.nu/artikelen/corporaties-en-de-businesscase-van-sloop-nieuwbouw-een-lastige-puzzel/

Klik om toegang te krijgen tot Wandelroute-Heseveld-Jerusalem-def.pdf

Deze pagina verzamelt de reeds verschenen artikelen over de Wilhelminasingel.

Drie herenhuizen Wilhelminasingel 24, 26 en 28

Rijksmonument

De huizen zijn een Rijksmonument met als waardering (tevens met een uitgebreide beschrijving):

“Drie HERENHUIZEN met doorlopend TUINHEK, deel uitmakend van een woonblok uit ca. 1900.

– Van architectuurhistorische waarde als goed bewaard voorbeeld van een aantal gekoppelde herenhuizen, gebouwd in de stadsuitleg van Nijmegen in een Eclectische, door de Neo-Renaissance be’nvloede bouwstijl die typerend is voor een gedeelte van de bebouwing aan de Singels in Nijmegen. De panden vallen op door de rijk gedetailleerde en deels gespiegeld van elkaar vormgegeven voorgevels. De woningen hebben hun karakteristieke bouwvolume, hun architectuur, het decoratieschema goed behouden en zijn ook in het interieur nog voor een groot deel oorspronkelijk.

– Van stedenbouwkundige waarde als onderdeel van de als stadsbeeld beschermde zogenaamde ’19de eeuwse gordel’ van Nijmegen. Karakteristieke elementen van deze stadsuitleg zoals de aaneengesloten gevelwanden met afwisselend erkers, balkons, dakkapellen en voortuinen met hekwerken, zijn ook hier aanwezig.

– Van cultuurhistorische waarde als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het pand is gebouwd als huisvesting voor de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen in de nieuw aangelegde straten rond de oude stad; een stadsuitbreiding die met het verwijderen van de vestingwerken aan het eind van de 19de eeuw mogelijk was geworden.”

Wilhelminasingel 36

Zie hiervoor https://www.noviomagus.nl/Gastredactie/VDZee/VDZee.htm

Wilhelminasingel 38

https://www.joodsmonument.nl/nl/page/46867/wilhelminasingel-38-nijmegen

Wilhelminasingel 40 en 42

Wilhelminastraat 40: mooiste huis van Nijmegen

“Het huis uit 1902 is al sinds 1939 in de familie.

Ooit diende het als sectiebureau van de ‘Ingenieur van het Staatsspoor’. In 1915 bereikbaar op telefoonnummer: 1228. ,,Daarna heeft mijn grootmoeder het in ’39 gekocht en ik ben hier opgegroeid, met zeven broers en zussen.””

https://www.gelderlander.nl/nijmegen/mooiste-huis-van-nijmegen-is-na-honderd-jaar-en-drie-generaties-nog-niet-af~a0894a29/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

Rijksmonument

Wilhelminasingel 40 en 42 is een Rijksmonument, met als waardering:

“Twee HERENHUIZEN met doorlopend TUINHEK uit 1902, deel uitmakend van een woonblok dat rond deze tijd is ontstaan. Beide huizen zijn ontworpen door H. Bartels.

– Van architectuurhistorische waarde als goed bewaard voorbeeld van een aantal gekoppelde herenhuizen, gebouwd in de stadsuitleg van Nijmegen in een Overgangsarchitectuur die vooral door de Neo-Renaissance en de Art Nouveau is be’nvloed. Deze bouwstijl is typerend is voor een gedeelte van de bebouwing aan de Singels in Nijmegen. De panden vallen op door de rijk gedetailleerde en deels gespiegeld van elkaar vormgegeven voorgevels. De woningen hebben hun karakteristieke bouwvolume, hun architectuur, het decoratieschema goed behouden en zijn ook in het interieur nog voor een groot deel oorspronkelijk.

– Van stedenbouwkundige waarde als onderdeel van de als stadsbeeld beschermde zogenaamde ’19de eeuwse gordel’ van Nijmegen. Karakteristieke elementen van deze stadsuitleg zoals de aaneengesloten gevelwanden met afwisselend erkers, balkons, dakkapellen en voortuinen met hekwerken, zijn ook hier aanwezig. Dit hekwerk valt op vanwege de door de Art Nouveau be’nvloede vormgeving.

– Van cultuurhistorische waarde als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het pand is gebouwd als huisvesting voor de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen in de nieuw aangelegde straten rond de oude stad; een stadsuitbreiding die met het verwijderen van de vestingwerken aan het eind van de 19de eeuw mogelijk was geworden.”

T. van de Poel, R. Eekelder

Notariële akte (koopakte) d.d. 21 oktober 1898, in de notariële akte van scheiding inzake de erfenis van J.H. Meulenberg d.d. 25 november 1909 wordt als door J.H. Meulenberg in eigendom verkregen vermeld het perceel B 2830, en wel bij akte van verkoop en koop verleden voor den notaris Courbois te Nijmegen een en twintig October achttien honderd acht en negentig, overgeschreven ten kantore der hypotheken te Nijmegen dien zelfden dag in deel 455 Nummer 72.

Volgens kadasterkaart nr. 249 gaat het hier om Stieltjesstraat 26-28

Gemeentelijk Monument

Stieltjesstraat 26-28 is een Gemeentelijk Monument met als tekst bij aanwijzing:

“Twee elkaars spiegelbeeld vormende panden van baksteen met leien schilddak aan de straatzijde van het platte dak. Twee bouwlagen. Beneden etage 6-assig met de deuren links en rechts. Op etage in plaats van twee middelste assen ‚één brede balkonopening met een driehoekig balkon op polygonale gemetselde console. Daarboven topgevel waarin gemetselde uitspringende driepas, die een dakvenster omsluit. Links en rechts daarvan geprofileerde gootlijst met blokken; daarboven een houten dakkapel met zinken bekroning.
Bouwtijd: ca. 1900.
Karakteristiek pand in nieuwe-stijl vormen, van fraaie verhoudingen. Van groot belang in de straatwand.”

Lees hier verder over het huizenbezit van de Meulenbergs

De tot nu eerstgevonden vermelding van de Garage aan de Holtermanstraat 22 is het Adresboek 1915-1916. Dan staat alleen H. van den Bosch nog vermeld. De Holtermanstraat is voor het “Verhuren en Stallen van Automobielen”; de Burghardt v.d. Berghstraat 24 voor “Auto’s, Motoren en Rijwielen”. In het Adresboek 1914-1915 staat nog alleen het adres van Burghardt v.d. Berghstraat.

In 1916 is het adres van H. v.d. Bosch “in rijwielen en automobielen” Burgh. v.d Berghstraat 26, terwijl zijn “Rijwielfabriek” nummer 22 heeft. In 1916 komt v.d. Bosch ook onder de kop “Benzine depots” voor op Holtermanstraat 20.

In 1924 is het “Automobielen-Garage Verhuren en Stallen”. H. v.d. Bosch en H.B. v.d. Bosch, electro-techniker, komen dan voor op Holtermanstraat 18.

“Automobielen-garage Van den Bosch en Jansen.

Sedert vele jaren was in de Holtermanstraat de Automobielen-Verhuur- en Reparatie-inrichting van de firma Van den Bosch en Jansen gevestigd. Thans heeft een belangrijke uitbreiding van deze zaak plaats gehad, welke gepaard is gegaan met een verbouwing van betekenis. De firma Van den Bosch en Jansen heeft daarmede getoond den geest van dezen tijd te verstaan. Velen, die vroeger tot de vaste gebruikers van huur-auto’s behoorden, hebben thans zelf een automobiel of zullen, de een na de ander, binnen afzienbaren tijd het aantal der auto-eigenaars vermeerderen. Vandaar, dat de firma Van den Bosch en Jansen zich, naast het verhuren van auto’s, den laatsten tijd mede speciaal heeft toegelegd op den verkoop van automobielen en op de stalling en reparatie daarvan.

Van drie merken met welklinkende namen heeft zij de vertegenwoordiging: de Nash- en Renault-automobielen en de F.N. motorrijwielen. Er zal spoedig voor ons gelegenheid zijn om over deze auto- en motormerken eenige nadere bijzonderheden in ons blad mede te deelen.

Voor heden willen wij stilstaan bij de wijze, waarop de firma Van den Bosch en Jansen haar inrichting heeft uitgebreid en gemoderniseerd, waardoor zij voor de onderdeelen stalling en reparatie haar bedrijf op moderne leest heeft geschoeid.

Bij de oude zaak is een aangrenzend pand getrokken en na de verbouwing is thans een garage ontstaan, welke twee breede ingangen heeft en waar dertig auto’s ruim plaats vinden. Achter de garage, die dag en nacht geopend is, ligt de werkplaats, welke van het andere gedeelte der zaak zal worden afgescheiden. Ter zijde van de garage vindt men een privé-kantoortje, terwijl een trap leidt naar een verkoop-kantoor en een magazijn van onderdeelen voor automobielen en motorrijwielen.

De inrichting, welke thans een grootsteedschen indruk maakt, is van alle moderne gereedschappen voorzien. Dat voor aan de straat een benzinepomp staat behoeft nauwelijks gezegd. Verder heeft de garage een free air station voor het electrisch oppompen van banden, olietanks, een welvoorziene stock Dunlop- en Michelin-banden enz.

De verbouwing is, naar het ontwerp van den heer W. Offerman te Hees, uitgevoerd door de firma Stuy en van Berchem, aannemers alhier. Er is een fraai geheel verkregen, dat de firma Van den Bosch en Jansen op de nieuwe banen, welke zij met haar zaak is ingeslagen, ongetwijfeld tot voortdurend succes zal voeren.” (PGNC 5/8/1925)

In 1926 is het “repareeren” erbij gekomen: Automobielen-Garage, Verhuren, Stallen en Repareeren. Het adres is nu Holtermanstraat 16-24. H. en H.B. v.d. Bosch komen nu voor op Holtermanstraat 16.

In 1 van de Adresboeken is het idem voor 1928. In 1 van de Adresboeken is het idem voor 1928. Bij een ander Adresboek:

26: Zie No. 20

16: H. v.d. Bosch

18: Onbewoond

20: Th.Th.A. Jansen

22: Garage

24: Zie No. 22

In 1932 zit de Fa. v.d. Bosch & Jansen, automobielen, verh. en repar. Zowel op Holtermanstraat 16-24 als op van Welderenstraat 100.

In de Adresboeken 1934, 1936, 1938 is het Th.Th.A. Jansen, fa. v.d. Bosch & Jansen, autom. Handel, garage op de Holtermanstraat 20.

Ook in 1938 zit de firma op Holtermanstraat 20 (of 16-24), Fa. v.d. Bosch & Jansen noemt zich nu Chevrolet-Buick-Garage, met ook nog steeds het adres op v. Welderenstraat 102. H.B. van de Bosch heeft adres van Welderenstraat 100.

Ook in 1948 zit Th.T.A. Jansen op Holtermanstraat 20. Nummers 18, 22 en 24 zijn “Garage”.  Elders staat onder de kop Garagebedrijven: “v.d. Bosch & Jansen, Chevrolet, Buick. Kantoor, Werkplaats, Verkoop, Nieuwe Marktstraat 4. Magazijn: Vredestraat 1. Garage: Holtermanstraat 18-24”.

In 1951, eveneens onder de kop Garages: v.d. Bosch en Jansen C.V. Chevrolet, Buick, Opel. Nieuwe Marktstraat 4. Magazijn: Vredestraat 1. Tankstation: Kronenburgersingel 7.

Waarschijnlijk is de Holtermanstraat 18-24 een ander bedrijf gevestigd: ”Nijmeegs Automobielbedrijf”, waarbij het een Skoda-Dealer is.

In 1955 staat op Holtermanstraat 20 W.H. van Wijk en F.J.G. Rasing. 18, 22 en 24 zijn een Garage (26 is een kantoor).

En in 1963 op nummer 20 G. Stoks en W. van der Linden. 18 is een Garage, nummers 22 en 24 een Fabriek. Op nummer 26 F.J.G. Rasing.

De N.V. v.d. Bosch en Jansen, Autoverh. komt in het Adresboek 1963 voor op St. Annastraat 196.

Ook in 1968 is G. Stoks nog te vinden op nummer 20. 16 is een Garage, 22 en 24 een fabriek. (Op nummer 26 is het E.H. Bokkerink)