De Nederlanden van 1845 architect Berlage

1912 Mariënburg Centrum, verwoest in Tweede Wereldoorlog

In april 1912 opent De Nederlanden van 1845 haar kantoor in Nijmegen. Dit pand aan de Mariënburg was het enige pand van Berlage in Nijmegen. In september 1944 werd het gebouw tijdens oorlogshandelingen verwoest.

De Nederlanden van 1845

A.J. Castein wordt agent voor de AMB De Gelderlander 7/8/1862

De Nederlanden is begonnen als De Assurantie Maatschappij tegen Brandschade (AMB). Deze is opgericht door Gerrit Jan Dercksen en Christiaan Marianus Henny, tevens neven van elkaar. Zij waren in Zutphen als agent voor de Nederlandse Maatschappij van Brandverzekering te Tiel (opgericht in 1833), waarbij zij om meer te kunnen verkopen op hun beurt subagenten hadden aangesteld.

Toen de Nederlandsche Maatschappij van Brandverzekering in 1844 haar regels veranderde en deze subagenten wilde omzetten naar (onafhankelijke) agenten, richtten Dercksen en Henny daarop de AMB op. Deze zou in de loop der jaren flink groeien, zowel in aantal klanten als in agenten.

Om verzekeringscontracten van de Nederlandsche Handel-Maatschappij binnen te kunnen halen, richtten ze de herverzekeraar De Nederlanden van 1859 op. Toen deze splitsing in 1888 niet meer opwoog tegen de hogere administratiekosten, werden de bedrijven weer samengevoegd tot Maatschappij tegen Brandschade De Nederlanden van 1845.

In 1903 begon de Nederlanden ook met levensverzekeringen. Deze werd later in een aparte maatschappij ondergebracht. Daarbij werd bedrijfsverzekeraar Labor, de ongevallenverzekeraar Fatum en de transportverzekeringsmaatschappij Binnenlandsche Vaart Risico Sociëteit overgenomen. Door de uitbreiding met deze producten kon de Nederlanden de slogan ‘Alle Verzekeringen’ voeren.

Uiteindelijk zal ‘De Nederlanden van 1845’ in 1862 fuseren met de ‘Nationale-Levensverzekering-Bank’, welke in 1863 is opgericht in Rotterdam, tot de Nationale Nederlanden.

Berlage en de Nederlanden van 1845

Links het Kegelhuis met daarnaast het bankgebouw van de Nationale Bankvereeniging. Rechts het pand van de verzekeringsmaatschappij De Nederlanden van 1845 van de architect H.P. Berlage en rechts daarvan het bankgebouw van de Geldersche Crediet Vereeniging uit 1918. Op de achtergrond panden op de hoek van de Staringstraat en de Van Broeckhuysenstraat, 1925-1930 (L66093 RAN) architect Berlage — Links het Kegelhuis met daarnaast het bankgebouw van de Nationale Bankvereeniging. Rechts het pand van de verzekeringsmaatschappij De Nederlanden van 1845 van de architect H.P. Berlage en rechts daarvan het bankgebouw van de Geldersche Crediet Vereeniging uit 1918. Op de achtergrond panden op de hoek van de Staringstraat en de Van Broeckhuysenstraat, 1925-1930 (L66093 RAN)

Over Berlage zelf zijn al veel artikelen en boeken geschreven. Daarom hierbij een verwijzing naar Wikipedia.

In het kader van het Nijmegen gebouw is interessant om stil te staan bij Berlage als huisarchitect van De Nederlanden.

In 1897 liet de AMB haar hoofdkantoor aan het Kerkplein in Den Haag bouwen door architect Berlage. De Zoon Henny, Carel Henny, was inmiddels directeur geworden, waarbij hij een moderne administratievorm invoerde. Daarnaast was hij een belangrijke supporter voor Berlage.

Berlage ontwierp verschillende kantoren in Amsterdam (Muntplein) en Den Haag. Ook ontwierp Berlage de villa voor Henny zelf. Toen het kantoor op het Kerkplein te klein werd, ontwierp Berlage de uitbreiding van een extra verdieping. Nadat het gebouw weer te klein was geworden, verhuisde de maatschappij in 1927 naar de Groenhovenstraat, welke tevens door Berlage was ontworpen. Wikipedia: “Mede dankzij De Nederlanden kon Berlage uitgroeien tot de eerste moderne architect van Nederland.”

Een ander gevonden werk is op de hoek Wittevrouwensingel-Nachtegaalstraat in Utrecht. Dit is tevens het enige gebouw van Berlage in deze stad. Het werd in 1930 gebouwd. Op de eerste verdieping lagen bovendien de zalen van sociëteit Tivoli.

Bij de opening

Het PGNC schrijft in mei 1912 een artikel over het nieuwe gebouw. Daarbij noemt ze het gebouw “gewoontjes”. Aangezien ik geen expert ben: mogelijk heeft de reis van Berlage naar Amerika in 1911 invloed gehad, waarbij hij onder de indruk was van het werk van Frank Lloyd Wright.

“”De Nederlanden van 1845”.

De Assurantie-Maatschappij tegen Brandschade en op het Leven “De Nederlandsche van 1845” heeft voor haar kantoor alhier op Mariënburg (waaraan thans naast den heer W.A. van Laer ook de heer A.H. Koning uit Groningen als directeur verbonden is ) een eigen gebouw gesticht. Door niemand minder dan den bekenden Amsterdamschen architect, den heer H.P. Berlage Nzn., zijn de plannen voor dezen bouw gemaakt en het werk is ook onder zijn oppertoezicht uitgevoerd. Het is een gewaagde zaak voor leeken, om het werk van mannen, die in hun vak zóó grooten naam hebben als Berlage, te beoordeelen, en wij willen ons dan ook van kritiek onthouden, al scharen wij ons aan de zijde van hen, die aan den gevel van een zóó groot gebouw als dit gaarne een meer monumentaal karakter zouden hebben gezien. Zonder voor opschik te willen pleiten, komt ons dit ”uiterlijk” van den zetel eener zoo gewichtige maatschappij wat erg ”gewoontjes” voor. De knappe bouwmeester zal zijn arbeid echter wel weten te motiveeren, ook dient daarbij o.a. met den wensch van den opdrachtgever rekening te worden gehouden. Ons blijft echter de hoop over, dat de heer Berlage nog eens gelegenheid moge hebben hier zijn talent op breeder schaal te ontplooien.

Tot zoover wat het uitwendige van het gebouw betreft. Voor het inwendige hebben wij niets dan lof. Een stijlvol interieur toch paart zich aan groote praktische bruikaarheid en dit geldt zoowel de drie winkels met bovenwoningen als de kantoren der Maatschappij zelve.

Een massieve eikenhouten trap leidt naar de kantoren, welke zich in het midden van het kolossale pand op de eerste verdieping bevinden. Allereerst komt men hier in de lokaliteit voor het publiek, onmiddellijk correspondeerend op het ruime kantoor der ambtenaren. Alles spreekt hier van degelijkheid en zin voor het praktische, terwijl ook met de eischen van hygiëne in alle opzichten is rekening gehouden. In dit kantoor bevindt zich een kluis, waar de papieren en bescheiden der firma tegen brand en inbraak beveiligd zijn. Het bureau der directie grenst onmiddellijk aan het kantoor van de ambtenaren. Ook dit is zeer comfortabel en stijlvol ingericht tot in de kleinste bijzonderheden. De directie der “Nederlandsche van 1845” heeft dan ook alle reden om over hare nieuwe, aan moderne eischen beantwoordende kantoren voldaan te zijn.

De eigenlijk bureaux liggen temidden van een complex winkelhuizen en bovenwoningen, welke door de “Nederlanden van 1845”zijn gebouwd met goed vertrouwen op de toekomst van ’t Mariënburg als handelswijk onzer stad. Een drietal winkels van groote afmetingen zullen, wanneer ze verhuurd zijn, ongetwijfeld een aanwinst zijn voor het plein en van de bovenwoningen, welke zoowel mèt den betreffenden winkel als afzonderlijk kunnen worden verhuurd- ze bezitten aparte ingangen-, kan wederom worden getuigd, dat ze groot, comfortabel en uit ruime beurs gebouwd zijn. De directie van het kantoor Nijmegen der “Nederlandsche van 1845” kan dan ook met dezen nieuwen zetel wel worden gelukgewenscht.

Nog worde vermeldt, dat in den toren van het gebouw een electrisch uurwerk zal worden aangebracht met des avonds verlichte wijzerplaat, zulks ten gerieve van het publiek en dat door dit wel op prijs zal worden gesteld.” (PGNC 4/5/1912)

Lees tevens de pagina op Noviomagus over dit gebouw.