In de buurt van de viszaak in het Kronenburgerpark staat een stenen bank met vissen afgebeeld. Het is een van de nestorbanken in Nijmegen: als eerbetoon en ontmoetingsplek voor ouderen.
Deze bank met vissen staat in het Kronenburgerpark, bij de viszaak. Het is een van de banken de afdeling geriatrie van het Radboud Ziekenhuis in 2009 geschonken heeft vanwege het 20 jarig bestaan van de afdeling. Het cadeau is (vooral) bedoeld als geschenk voor de ouderen. Een eerbetoon: zij hebben Nijmegen gemaakt wat het nu is. De banken zijn bedoeld als ontmoetingsplek voor ouderen. En dat daardoor ouderen meer zichtbaar worden.
De banken zijn ontworpen door kunstenaars. Daarnaast staan er foto’s -net als bij de andere banken- van 2 ouderen op. Ook deze foto’s zijn door medewerkers van de afdeling gemaakt.
Het lijkt alsof het ronde gat is uitgesneden en aan luik is vastgemaakt. Dat heeft te maken met dat Ivens een filmmaker was: het verwijst naar het oog van een camera. Het openstaande gat onderaan kan als een deur gezien worden, die open staat. De tekst op het kunstwerk is van Ivens: ‘Dikwijls, ver weg, bleef Nijmegen, mijn jeugd, toch dicht bij mij. Joris Ivens’.
Geen portret van Ivens zelf
Toen de gemeente een monument voor Ivens wilde oprichten, ging zij met de kunstenaar in overleg. Ivens gaf daarbij aan, dat hij geen portret van hemzelf op een sokkel wilde. ‘Dergelijke beelden op sokkels hebben zoveel kwaad aangericht in de 20e eeuw. Ik wil graag een beeld dat mijn band met de stad uitdrukt, de gemeenschappelijke strijd tegen het fascisme. Het fascisme, waar ik tegen gevochten heb, en het fascisme waar mijn geboortestad zo onder geleden heeft en waarvan het zich moedig bevrijd heeft’. Ik wil graag dat kinderen en ouden van dagen er omheen kunnen spelen. Zoals op de pleinen in Frankrijk, waar er altijd een jeu de boulesbaan is.’ (Ivens geciteerd door de Ivensstichting)
Ivens heeft de plannen voor het kunstwerk nog gekend, voordat hij in 1990 overleed. Maters reisde naar Parijs om een model van het kunstwerk aan de cineast voor te leggen. Het voltooide kunstwerk heeft hij echter niet meer meegemaakt.
Blik
Blik Joris Ivens monument, september 2023
Volgens de Ivensstichting heeft Maters zich niet aan Ivens’ wens gehouden. Of dat voor het kunstwerk geldt weet ik (RE) niet; in ieder geval was het opgeleverde plein stenig, geen plek dat uitnodigde om te spelen.
Het gerealiseerde kunstwerk heeft een monumentale vorm. Het is 26 meter hoog en gemaakt van plaatstaal. Deze is naar boven toe gebogen. Bovenin zit een uitgeklapte cirkel, die uit de plaat lijkt te zijn gesneden. Onderaan is een vierkante opening met een soort van deur.
Dit vierkant en de ‘deur’ geven de harde randen van het aardse bestaan weer. De cirkel bovenaan is mogelijk een lensopening van een camera, of een oog dat naar de hemel kijkt. Het stelt de verbeelding voor, de blik op het spirituele. ‘De 21e eeuw zal de eeuw van het esprit zijn, of ze zal niet zijn’, sprak Ivens een jaar daarvoor tegen de gemeenteraad bij zijn benoeming tot ereburger.
Tekst
Tekst Joris Ivens monument, september 2023
Op de vierkante muur staat: ‘Dikwijls, ver weg, bleef Nijmegen, mijn jeugd, toch dicht bij mij. Joris Ivens’. Deze tekst had Ivens aan André Stufkens doorgebeld naar aanleiding van een te verschijnen boekje over hem.
Vergroening
Joris Ivens monument op het vergroende Joris Ivensplein, september 2023
In 2018 is het Joris Ivensplein daadwerkelijk vergroend. Dit paste in het beleid van “Green capital” in 2018. Daarbij past het vernieuwde plein ook bij de grote bouwontwikkelingen van het Waalfront in Nijmegen West.
Volgens de site van Joris Ivensstichting zou Ivens er zelf blij mee zijn geweest: “In de geest van wat Joris Ivens ooit -in 1987- zelf voor ogen stond: een intiem en warm plein, waar mensen met elkaar in contact komen.” In 2015-1206 hadden bewoners 300 ideeën ingebracht en zijn er straatenquetes gehouden. Allereerst is er meer groen gekomen. Er is meer zitgelegenheid gekomen. En de verhoging is verdwenen, welke een groot obstakel vormde om het plein te betreden. In 2014 is de parkeergelegenheid verdwenen. In het artikel wordt ook een vijver genoemd: deze is er niet gekomen.
Bas Maters
Bas Maters (Arnhem, 4-7-1949 – De Steeg, 22-1-2006) was een beeldhouwer, schilder en tekenaar. Hij studeerde in 1971 af aan de Academie van beeldende kunst en nijverheid. Hij was lid van de Groep Abals en Teldesign. Hij is vooral bekend geworden als omgevingskunstenaar.
Aantal werken
Omgevingsvormgeving (1974), Traianusplein in Nijmegen – in samenwerking met Jan Hein Daniëls
De Dam (1982), Scholencomplex Lunetten in Utrecht
Een luchtkasteel tot werkelijkheid maken (1983), Croeselaan in Utrecht
Zonder titel (1984), Ringweg Koppel in Amersfoort
Ontwerp landschapspark (1986), De Wetering bij Zeewolde – in samenwerking met Pieter van der Molen
Zonder titel (1986), De Koogmolen in Purmerend
De dans van de spijspotten (1987), Costerweg in Wageningen
Joris Ivens-monument (1989/90), Joris Ivensplein in Nijmegen
Zonder titel (1990), Berkelplein in Rotterdam
Witte zwanen, zwarte zwanen (1991), Brasserskade in Delft
Vergulde kelken (1993), gevangenis in Lelystad
Zonder titel (1994), Arenapark in Hilversum
Het Bootje (1994), collectie Museum De Paviljoens, Paarlemoervijver in Almere-Buiten
De Lantaarn (1994), IJsselhallen in Zwolle
De Poort van Nieuwegein (1994), langs de A2 bij de wijk Doorslag in Nieuwegein
Hoorn des overvloeds (1994), Heilige Geestkerkhof in Delft
Gelderse Blom (1997), Gelderse Blom in Veenendaal
Ollekebolleke (1998), Naaldwijk – ter gelegenheid van 800 jaar Naaldwijk
Zwevende steen (2000), aan de Overijsselse Vecht bij DalfsenVergroening
Juwelier Courbois is geopend, andere panden zijn op Plein 1944 nog in aanbouw, foto 1951-1952 (J.F.M. Trum via GN15656 RAN CCBYSA)
Tijdens het bombardement van februari 1944 werd de winkel van juwelier Courbois verwoest. In 1951 opent hij zijn nieuwe winkel op Plein 1944 naar ontwerp van architect Goddijn.
Vooraf
Hieronder staan de tot nu toe gevonden juweliers of horlogers Courbois weergegeven. Er is in ieder geval een “horloger” H.J. Courbois gevonden in 1896 tot 1914. Het is nog niet bekend of hij familie was van J.H. Courbois, die voor het eerst in 1923 is gevonden; ook is niet bekend of de tussenliggende periode de afwezigheid van een juwelier/horloger betreft of dat deze gegevens nog niet gevonden zijn.
In ieder geval wordt de (firma) J.H. Courbois verwoest tijdens het bombardement van februari 1944.
Naam
Omschrijving
Adres
Advertentie
H.J. Courbois
Horloger (in nieuwsjaarsgroet 1902)
Smidstraat 9
De Gelderlander 14/6/1896, De Gelderlander 17/1/1897, De Gelderlander 11/7/1897, PGNC 1/1/1902
H.J. Courbois
Horloger
Smidstraat 32
PGNC 31/12/1903, De Gelderlander 31/12/1905, De Gelderlander 1/1/1908, De Gelderlander 1/1/1910, PGNC 1/1/1911
Aan de Zuidzijde van Plein 1944 niet ver van de Molenstraat af, heeft gistermiddag alweer een nieuwe zaak, die van de fa. J.H. Courbois, in uurwerken, goud en zilver, de vlag kunnen uitsteken. De reden tot feestvreugde was gelegen in het feit dat de zaak, die vroeger in de Houtstraat was gevestigd en daar op 22 februari 1944 afbrandde, weer is herrezen in een keurig gebouw pand, met grote werkplaats en flinke bewoning. De talrijke artikelen op het gebied van goud en zilver, de uurwerken, komen uitstekend tot hun recht en de moderne verlichting geeft het nodige relief. De bedrijfsleiding in de zaak waarvan mevr. de Weduwe Courbois eigenaresse is, ligt in handen van de oudste zoon, die voor kort zijn diploma’s behaalde voor de uitoefening van dit edel vak.
Het pand rechts is juwelier J.H. Courbois. Het ‘Oorlogsmonument voor de Nederlandse militairen uit het Rijk van Nijmegen, gevallen in de Tweede Wereldoorlog’ , gemaakt door Jac Maris (1951) (op een nieuwe sokkel) ; Op de achtergrond de St. Petrus Canisiuskerk in de Molenstraat. Links de zaak van Holla’s kledingsmagazijn. Rechts naast de winkel van Theo Seegers de juwelier J.H. Courbois en links van Theo Seegers de slagerij van P.W. Boukes ; Op de hoek met de Molenstraat de zelfbedieningswinkel van Jansen-Hendriks, 1954-1955 (F42032 RAN collectie KNBLO, auteursrecht J.F.M Trum CC-BY-SA)
Architect B.W.A. Goddijn en aannemer Th. Wassink, beiden te Nijmegen, hebben eer van hun werk, waardoor weer een bijdrage wordt geleverd tot de opbouw van de stadskern.” (De Gelderlander 6/10/1951)
De winkel
Plan voor een horlogewinkel met bovenwoning a/h. Centrumplein/bij ondertekening: Plan voor herbouw winkel met bovenwoning voor mevr. wed. J.H. Courbois-Werten, B.W.A. Goddijn Architect, datum tekening febr. 1950 (D12.412003)
Aan de voorkant heeft de winkel een etalage met links een portiek. In het portiek is een opgang naar de woning boven en rechts naar de winkel. Achter de winkel bevindt zich een kantoor en daarachter de werkplaats. Achter de werkplaats bevindt zich een plaats, welke een deur heeft naar het “expeditiehof” (Het Hendrikhof)
Vervolg
Plein 1944 5 en 6 Juli 2018 (Google Streetview)
In ieder geval zit J.H. Courbois nog in de winkel in 1971 volgens het Adresboek van dat jaar.
Momenteel heeft Uyen haar winkel op dit adres. (Op basis van Google Streetview in ieder geval ook in mei 2016).
Muurschildering Oudste Stad van Nederland (Oktober 2022)
De Oudste Stad van Nederland is een van de Waalpaintings. Het verbeeldt de Romeinse tijd. En dan is het niet verwonderlijk dat de schildering over Noviomagus (Nieuwe Markt) in de Nieuwe Marktstraat is gekozen. Daarnaast kijk je als je door de tunnel kijkt, rechtstreeks in de richting van de plek waar de Romeinse vestiging begon.
Ook de tippelzone komt aan bod: Sex(tus) Secund(us) Papiria was een Romein. Zoals linksboven is te zien, is “Sextus” afgekort.
Zie voor meer uitleg van deze muurschildering en de overige werken de site van Waalpaintings
De Gaper van Linda Arts Hezelpoort Lange Hezelstraat met en graffitti (februari 2023)
Nadat bewoners langere tijd hadden geklaagd over overlast en de smerigheid van de tunnel, besloot de gemeente 3 kunstenaars te vragen met een idee te komen voor een muurschildering. Linda Arts verkreeg deze opdracht.
De muurschildering bestaat uit 2 basiskleuren in verschillende tinten. Deze lopen de gehele tunnel mee. Het ging haar daarbij zowel om de lichtinval en contrasten en de rol van de tunnel en omgeving. Daarbij moest de voorbijganger toeschouwer worden en de tunnel minder anoniem aanvoelen.
Arts gebruikt dergelijke lijnen in een groot deel van haar werk. In haar ‘statement’ op haar site: ‘Sleutelwoorden zijn: ruimte, diepte, fragmentatie, contrast en interactie. Daarbij plaats ik handmatigheid naast kunstmatigheid, emotie versus ratio en ervaren tegenover zien. … “Omdat je niet weet wat je ziet, doet een schilderij van Linda Arts zich voor als een vorm van optisch bedrog. In een ritmische aaneenschakeling van witte en zwarte banen verliest het oog het van de hersenen die op hol slaan en duizelt het je. Dat zou je op het idee moeten brengen dat het niet gaat om waar je ogen tekortschieten, maar om de gedachten waar je niet bij kunt. En als je er met je gedachten niet bij kunt, kun je altijd nog trachten beter te kijken. Dat is waar het de schilderkunst om te doen is: kijken en denken. Je kunt iets zien en daarbij iets ervaren: de schilderkunst laat je ernaar kijken, zodat je erover kunt denken.’ Uit: Alex de Vries, Andere schilderijen van Linda Arts, oktober 2006′”
Helaas is, zoals ook op de foto te zien, de tunnel regelmatig beklad met graffiti.
Stad in Opkomst, Sander Dolstra Combulation, Hendrikhof/ Plein 1944
Sander Dolstra & Combolution zijn de makers van deze muurschildering. Het werk is onderdeel van de Waalpaintings.
Op het paard zit Hendrik (VII), de Duitse koning die Nijmegen in 1230 stadsrechten gaf. Daarbij verkreeg Nijmegen als Rijksstad ook het recht om het wapen met de dubbele adelaar te gebruiken. De locatie, het Hendrikhof, is dan ook naar deze Hendrik vernoemd.
Duitse koningen lieten zich meestal ook door de paus kronen als keizer van het Heilige Roomse Rijk: vandaar de dubbelkoppige adelaar. (Overigens staat deze Hendrik meestal met de VII tussen haakjes vermeld, om hem te onderscheiden van Hendrik VII van Luxemburg).
Ook de tralies in het gebouw vervullen een rol: Hendrik (VII) zat vanaf 1235 in verschillende burchten van Apulië (in het zuiden van het huidige Italië) gevangen. Toen hij in 1242 zou worden overgeplaatst naar de burcht San Marco in Martirano (Calibrië, in het noorden van het huidige Italië) viel hij van zijn paard en overleed hij. Dat moment is op de muurschildering weergegeven.
Op meerdere plekken in Nijmegen zijn afbeeldingen van “The Imker” te vinden. The Imker is een pseudoniem van Remco Vissers, die op meerdere plaatsen in de stad onder eigen naam werk heeft gemaakt. In een interview met In de Buurt in 2020 geeft hij aan 3 bijenvolkeren te hebben en stads-imker van Nijmegen te willen worden.
Naast de trap stond rond 2013 tevens een roltrap om van de Hezelpoort naar de Snelbinder te komen. Aangezien deze trap regelmatig stuk was, werd deze verwijderd. Hierdoor ontstond een leeg gat, dat met betonnen platen werd afgedekt.
Carla Dijs nam het initiatief om deze plaat te beschilderen. Door de gebruikte schildertechniek is het de bedoeling dat de kleurige vlakken op blokken lijken. In het artikel van de Gelderlander is overigens geen verwijzing naar de Romeinse cijfers.
Let ook op de andere straatkunst die bij de Hezelpoort is te zien: de muurschildering Oudste stad van Nederland, de muurschildering op de Nieuwe Marktstraat en het “masker”.
Wonen in Nijmegen 