Maak van het leven een schilderij waar je warm van wordt aan het Fortuna complex, augustus 2023
Op de plek van Fortuna stond de St. Theresiakerk. Deze werd samen met het zusterhuis en de kleuter- en meisjesschool in 1993 gesloopt. Het complex Fortuna bestaat uit104 seniorenwoningen, gebouwd in de jaren 90. Opvallend is het grote schilderij “Maak van het leven een schilderij waar je warm van wordt”.
De R.K. H. Theresiakerk, Waterstraat 148-150,(ontworpen in 1928/1929 door de Benedictijner Monnik-Architect Dom Paul Louis Denis Bellot (7-6-1876 – 5-7-1944) en Hendrik Christiaan v.d. Leur (12-8-1898 – 8-1-1994), 1930 (bewerking van F1557 RAN)
De H. Theresiakerk is in 1928 ontworpen door Dom Bellot (Dom Paul Louis Denis Bellot, 7-6-1876 Parijs – 5-7-1944 Montreal) in samenwerking met Hendrik Christiaan v.d. Leur (12-8-1898 Velsen – 8-1-1994 Nijmegen). Dom Bellot was een Benedictijner monnik en architect.
Een van de redenen dat dit schilderij mij blij maakt, is dat hier het laantje in het Florapark staat afgebeeld. Zo te zien in de herfst en in de winter. De maker van het schilderij is mij onbekend.
Fortuna aan Biezenplein, augustus 2023 (De eigenaar van de fiets heeft minder geluk: het zadel is er af)
Fortuna
Op de plek van Fortuna stond de St. Theresiakerk. Deze werd samen met het zusterhuis en de kleuter- en meisjesschool in 1993 gesloopt. Hiervoor in de plaats kwam Fortuna, school de Aquamarijn en voorzieningenhart De Biezantijn. Fortuna is een seniorencomplex, bestaande uit sociale huurwoningen van Portaal (voorheen Woningstichting Nijmegen). Het complex is een ontwerp van Van Heelsbergen-Jansen-Omms BV, architecten en ingenieurs uit Arnhem. In plaats van de Biezenstraat te hernummeren, heeft de gemeente in 1994 gekozen voor de naam ” Biezenplein”.
Godin Fortuna
Zoals gebruikelijk in de Biezen, krijgt nieuwbouw de benaming dat verwijst naar het Romeinse verleden. Fortuna is de godin van het toeval of van het lot, zowel van het geluk als van het ongeluk. Het is een grillige godin; zij is vooral een beeld … van het bijzonder het onverwachte en het onverhoopte in het menselijk bestaan.
Geert Schiks maakte het beeld “Samenwerking” in opdracht van Woningstichting Portaal. Het staat aan de Distelstraat, hoek Varenstraat in de Wolfskuil. De twee handen symboliseren het samengaan van de oude en nieuwe bewoners van de Wolfskuil, na de oplevering van nieuwbouw in deze wijk.
De 2,80 m. hoge sculptuur is vervaardigd uit brons en staal. Geert Schiks over zijn werk op zijn website: “De uitgangspunten van mijn werk zijn de menselijke beleving, natuur en het landschap. Vanuit deze gedachtewereld ontstaat bewust een verscheidenheid aan verbeelde onderwerpen.”
Zonder arbeid geen honing (juli 2023) Coflectief Verfbaar, Lijnbaanstraat/Waalbanddijk
Naast de betekenis van het spreekwoord zonder arbeid geen honing: zonder moeite te doen krijg je ook geen beloning heeft ‘honing’ hier nog een andere betekenis.
Een van de leden van Collectief Verfbaar is Remco Visser. Hij is tevens bekend als Fred the Imker. Op meerdere plaatsen in de stad heeft hij een stencilachtige muurschildering.van een imker gemaakt.
Opvallend is ook de kruipende plant, die intussen een deel van de schildering heeft overwoekerd. Op een foto uit 2017 is er nog sprake van een goed zittend kapsel bij de vrouw, zie de foto op de site wilmatakesabreak
Monument bombardement 22 februari 1944 Krayenhofflaan (juli 2023)
Tijdens het bombardement op 22 februari 1944 was de Krayenhofflaan een van de hardst getroffen straten. Buurtbewoners namen het initiatief voor een monument, welke in 2013 werd onthuld aan de gevel van bakkerij de Bie.
Het monument herdenkt de slachtoffers van het bombardement op 22 februari 1944. De plaquette is ontworpen door J.P. Hermens, samen met nabestaanden van Geertrui Nieske Witteveen-Dijkers, een van de slachtoffers. Het monument was een initiatief van de buurt.
Onthulling
Een van degenen die het monument onthulden, was Sjef Brinkhoff. Hij was een van de overlevenden van het bombardement. Daarnaast onthulden Ben van Hees (gemeenteraad), Jan Hermens en kinderen van de Michiel de Ruyterschool op 27 oktober 2013 het monument.
Een van hardst getroffen straten
Verwoest pand van Slagerij Brinkhoff, naast de voormalige kerk, 1944 (F63237 RAN)
Op deze hoek van de Krayenhofflaan zaten bakkerij de Bie en slagerij Brinkhoff. Naast bewoners en klanten waren veel mensen -voorbijgangers en trampassagiers- in de winkels gevlucht. Onder andere dit woonblok werd geraakt en ging in vlammen op. 27 personen kwamen daarbij om. De familie Brinkhoff werd extra zwaar getroffen: hier overleden moeder en 5 van haar 8 kinderen. De familie de Bie verloor moeder en zoon. De familie van Hezik moeder en 2 kinderen. Ook elders in de Krayenhofflaan vielen slachtoffers: in totaal kwamen 40 personen om het leven. Daarmee was het een van de hardst getroffen straten. In totaal kwamen in Nijmegen rond de 800 personen door het bombardement om het leven.
De Afsluiter, Graspieperhof Carla Dijs en buurtbewoners (juli 2023)
In 2012 konden toekomstige bewoners van de 5 nieuwe appartementsgebouwen op het oude Hartmann-terrein bijdragen aan het nieuwe kunstwerk op de Graspieperhof.
In 2010 waren de namen van deze gebouwen gekozen:
Sol (zon), voor studenten
Luna (maan), voor studenten
Astrum (ster), voor studenten
Terra (aarde), zorgwoningen
Aqua (water), huur
Het doel van het kunstwerk was om het Romeins/industriële verleden van de plek een plaats te geven. En tevens om bewoners te betrekken.
Op basis in welk gebouw de bewoners kwamen te wonen, konden zij meewerken aan de letters van een van de te vormen woorden.
Het kunstwerk bestaat uit 5 stalen cirkels, waarbij de namen in handgevormd aluminium staan. Bij het ontwerp zouden deze cirkels onafhankelijk van elkaar moeten kunnen draaien om een staander. De staander is helaas afgebroken. Op elke cirkel is een ‘afsluiter’ uit de oude fabriek als richtingwijzer.
Op het voormalige terrein van de Verbandwattenfabriek (Het Hartmann-terrein) aan de Sperwerstraat kwam het studentencomplex Orion en appartementen voor ouderen Terra. Daarbij bevindt zich in de “binnentuin” een wadi.
2009, Krayenhoffpark en overig Waterkwartier, Carla Dijs
Tegel Krayenhoff in het Krayenhoffpark, bij zijn grafsteen
In het Krayenhoffpark en op meerdere plekken in het Waterkwartier zijn stoeptegels met een reliëf te vinden, die verwijzen naar straatnamen van de wijk.
Dit was een project van Carla Dijs: “De beeldend kunstenares was als kind al gefascineerd door het Waterkwartier, juist omdat het een slechte naam had: “Ik had er een beeld bij van gezelligheid. Toen ik hier atelierruimte kon krijgen in de voormalige boterfabriek Batava, ben ik naar de wijk verhuisd. En mijn hart ging gelijk open, zo voel ik me er thuis. De mensen zijn open en weten heel goed wat ze willen. Ik houd ervan om de omgeving op een leuke manier aantrekkelijk te maken.” Zo ontstond het ‘tegelproject’. In een middag tijd konden bewoners uit alle 64 straten van het Waterkwartier een eigen reliëftegel maken. Dijs: “Die heb ik daarna in beton gegoten en de gemeente Nijmegen heeft deze stoeptegels in de paden van het Krayenhoffpark gelegd.”‘ (SP.nl, juli 2009)
In de buurt van de viszaak in het Kronenburgerpark staat een stenen bank met vissen afgebeeld. Het is een van de nestorbanken in Nijmegen: als eerbetoon en ontmoetingsplek voor ouderen.
Deze bank met vissen staat in het Kronenburgerpark, bij de viszaak. Het is een van de banken de afdeling geriatrie van het Radboud Ziekenhuis in 2009 geschonken heeft vanwege het 20 jarig bestaan van de afdeling. Het cadeau is (vooral) bedoeld als geschenk voor de ouderen. Een eerbetoon: zij hebben Nijmegen gemaakt wat het nu is. De banken zijn bedoeld als ontmoetingsplek voor ouderen. En dat daardoor ouderen meer zichtbaar worden.
De banken zijn ontworpen door kunstenaars. Daarnaast staan er foto’s -net als bij de andere banken- van 2 ouderen op. Ook deze foto’s zijn door medewerkers van de afdeling gemaakt.
Het lijkt alsof het ronde gat is uitgesneden en aan luik is vastgemaakt. Dat heeft te maken met dat Ivens een filmmaker was: het verwijst naar het oog van een camera. Het openstaande gat onderaan kan als een deur gezien worden, die open staat. De tekst op het kunstwerk is van Ivens: ‘Dikwijls, ver weg, bleef Nijmegen, mijn jeugd, toch dicht bij mij. Joris Ivens’.
Geen portret van Ivens zelf
Toen de gemeente een monument voor Ivens wilde oprichten, ging zij met de kunstenaar in overleg. Ivens gaf daarbij aan, dat hij geen portret van hemzelf op een sokkel wilde. ‘Dergelijke beelden op sokkels hebben zoveel kwaad aangericht in de 20e eeuw. Ik wil graag een beeld dat mijn band met de stad uitdrukt, de gemeenschappelijke strijd tegen het fascisme. Het fascisme, waar ik tegen gevochten heb, en het fascisme waar mijn geboortestad zo onder geleden heeft en waarvan het zich moedig bevrijd heeft’. Ik wil graag dat kinderen en ouden van dagen er omheen kunnen spelen. Zoals op de pleinen in Frankrijk, waar er altijd een jeu de boulesbaan is.’ (Ivens geciteerd door de Ivensstichting)
Ivens heeft de plannen voor het kunstwerk nog gekend, voordat hij in 1990 overleed. Maters reisde naar Parijs om een model van het kunstwerk aan de cineast voor te leggen. Het voltooide kunstwerk heeft hij echter niet meer meegemaakt.
Blik
Blik Joris Ivens monument, september 2023
Volgens de Ivensstichting heeft Maters zich niet aan Ivens’ wens gehouden. Of dat voor het kunstwerk geldt weet ik (RE) niet; in ieder geval was het opgeleverde plein stenig, geen plek dat uitnodigde om te spelen.
Het gerealiseerde kunstwerk heeft een monumentale vorm. Het is 26 meter hoog en gemaakt van plaatstaal. Deze is naar boven toe gebogen. Bovenin zit een uitgeklapte cirkel, die uit de plaat lijkt te zijn gesneden. Onderaan is een vierkante opening met een soort van deur.
Dit vierkant en de ‘deur’ geven de harde randen van het aardse bestaan weer. De cirkel bovenaan is mogelijk een lensopening van een camera, of een oog dat naar de hemel kijkt. Het stelt de verbeelding voor, de blik op het spirituele. ‘De 21e eeuw zal de eeuw van het esprit zijn, of ze zal niet zijn’, sprak Ivens een jaar daarvoor tegen de gemeenteraad bij zijn benoeming tot ereburger.
Tekst
Tekst Joris Ivens monument, september 2023
Op de vierkante muur staat: ‘Dikwijls, ver weg, bleef Nijmegen, mijn jeugd, toch dicht bij mij. Joris Ivens’. Deze tekst had Ivens aan André Stufkens doorgebeld naar aanleiding van een te verschijnen boekje over hem.
Vergroening
Joris Ivens monument op het vergroende Joris Ivensplein, september 2023
In 2018 is het Joris Ivensplein daadwerkelijk vergroend. Dit paste in het beleid van “Green capital” in 2018. Daarbij past het vernieuwde plein ook bij de grote bouwontwikkelingen van het Waalfront in Nijmegen West.
Volgens de site van Joris Ivensstichting zou Ivens er zelf blij mee zijn geweest: “In de geest van wat Joris Ivens ooit -in 1987- zelf voor ogen stond: een intiem en warm plein, waar mensen met elkaar in contact komen.” In 2015-1206 hadden bewoners 300 ideeën ingebracht en zijn er straatenquetes gehouden. Allereerst is er meer groen gekomen. Er is meer zitgelegenheid gekomen. En de verhoging is verdwenen, welke een groot obstakel vormde om het plein te betreden. In 2014 is de parkeergelegenheid verdwenen. In het artikel wordt ook een vijver genoemd: deze is er niet gekomen.
Bas Maters
Bas Maters (Arnhem, 4-7-1949 – De Steeg, 22-1-2006) was een beeldhouwer, schilder en tekenaar. Hij studeerde in 1971 af aan de Academie van beeldende kunst en nijverheid. Hij was lid van de Groep Abals en Teldesign. Hij is vooral bekend geworden als omgevingskunstenaar.
Aantal werken
Omgevingsvormgeving (1974), Traianusplein in Nijmegen – in samenwerking met Jan Hein Daniëls
De Dam (1982), Scholencomplex Lunetten in Utrecht
Een luchtkasteel tot werkelijkheid maken (1983), Croeselaan in Utrecht
Zonder titel (1984), Ringweg Koppel in Amersfoort
Ontwerp landschapspark (1986), De Wetering bij Zeewolde – in samenwerking met Pieter van der Molen
Zonder titel (1986), De Koogmolen in Purmerend
De dans van de spijspotten (1987), Costerweg in Wageningen
Joris Ivens-monument (1989/90), Joris Ivensplein in Nijmegen
Zonder titel (1990), Berkelplein in Rotterdam
Witte zwanen, zwarte zwanen (1991), Brasserskade in Delft
Vergulde kelken (1993), gevangenis in Lelystad
Zonder titel (1994), Arenapark in Hilversum
Het Bootje (1994), collectie Museum De Paviljoens, Paarlemoervijver in Almere-Buiten
De Lantaarn (1994), IJsselhallen in Zwolle
De Poort van Nieuwegein (1994), langs de A2 bij de wijk Doorslag in Nieuwegein
Hoorn des overvloeds (1994), Heilige Geestkerkhof in Delft
Gelderse Blom (1997), Gelderse Blom in Veenendaal
Ollekebolleke (1998), Naaldwijk – ter gelegenheid van 800 jaar Naaldwijk
Zwevende steen (2000), aan de Overijsselse Vecht bij DalfsenVergroening
De Stenen Bank is een geschenk ter herinnering aan de opening van de tramlijn tussen Nijmegen en Hees in 1922. De bank is ontworpen door Jhr. J. van Rijckevorsel en J. van Vucht Tijssen. De tramlijn werd geopend met een feestelijke eerste rit.
Het PGNC 19/6/1922 over de opening en de Stenen Bank:
“Feestelijke opening der electrische tramlijn Nijmegen-Hees-Witte Poort.
De opening van de elektrische tramverbinding (tramlijn 3 naar Hees Witte Poort), met conducteurs en enkele hoogwaardigheidsbekleders (F56584 RAN)
Zoo heeft dan Zaterdag het groote feit voor Hees en Neerbosch plaats gehad en is de electrische tramverbindinge tusschen Nijmegen en dit deel van het Schependom geopend. Voor de vereeniging “Dorpsbelang” en in het bijzonder voor haar onvermoeiden voorzitter Dr. J.J. de Blécourt is dit een buitengewone voldoening omdat haar streven gedurende vele jaren daarmede bekroond is.”
Onder veel belangstelling maken tal van notabelen de eerste rit. Wij vervolgen het artikel bij de tweede halte:
Hotel Pension Heeslust; de opening van de elektrische tramlijn 3 naar Hees (Eindstation De Witte Poort); hier wagon 28 naar het Kronenburgerpark en het Station (F46660 RAN)
“De tweede halte was voor Hotel “Heeslust”. Hier vormde het vendel Hees van de Burgerwacht een erewacht. Tusschen de geladen geweren en het blank der bajonetten door schreed het gezelschap naar het terras van het hotel, waar het werd ontvangen door het in Hees achtergebleven deel der feestcommissie, welker voorzitter, jhr. J. van Rijckevorsel allen met een kort woord welkom heette en uitnoodigde met hem naar den tuin van het hotel te gaan, waar de eerewijn gereed stond.
Toen allen in den lommerrijken tuin aan een lange tafel gezeten waren, nam dr. de Blécourt het woord om zijn vreugde te uiten over het feit, dat Hees en Neerbosch na 11 jaren eindelijk hun tram hebben, waarvoor zoo hard is gewerkt. Spr. gaf een uitvoerig historisch overzicht aan de hand van feiten en data over de bemoeiïngen van Dorpsbelang ter verkrijging van een goede tramverbinding met Nijmegen. Het harde werken is beloond, want thans zullen alle bewoners van dit deel van het Schependom kunnen genieten van de voordeelen, welke een electrische tram biedt. Spr. besloot met dank te brengen aan de gemeente voor hare medewerking en belangstelling en aan alle verdere aanwezigen.
Vervolgens werd gesproken door den heer W. van der Waarden, die er namens het Gemeentebestuur zijn verheuging over uitsprak, dat de lang te verwachten gebeurtenis voor Hees en Neerbosch thans heeft plaats gehad, omdat het gemeentebestuur daarvan een grooten vooruitgang verwacht voor beide dorpen, die zoo nauw aan de gemeente verbonden zijn. Er is altijd belangstelling geweest voor Hees en Neerbosch maar de zorgvolle tijdsomstandigheden zijn in hoofdzaak de oorzaak geweest, dat om financieele redenen de tramlijn niet eerder tot stand gekomen. Spr. uitte den wensch, dat deze tramlijn ook in verband met het toekomstig Maas-Waalkanaal moge beteekenen het begin van een nieuw tijdperk van grooten bloei voor deze gemeente en dat deze mooie verbinding met Hees en Neerbosch het vreemdelingenbezoek aan dit fraaie deel van Nijmegen moge doen toenemen en op deze wijze een bron van welvaart voor deze gemeente worden. Spr. ledigde zijn glas op den bloei van de tram en den voortdurenden vooruitgang van Nijmegen en omstreken.
Alsnu werden de trams weder bestegen en doorgereden naar het eindpunt, de Witte Poort. Hier stonden de leerlingen van de Rosa-stichting opgesteld en toen dr. de Blécourt met zijn uitgebreid gevolg naderbij gekomen waren, zetten de meisjes, met bloemen en groen zwaaiende onder leiding van hun zangleeraar een cantate in gevolgd door een ander toepasselijk lied op de wijze van “Limburg mijn vaderland”. Het dochtertje van den heer van Vucht Tijssen bood vervolgens de Eerw. Priorin der stichting een bouquet aan.
Nadat dr. de Blécourt nog eenige woorden van dank had gesproken, begaf het gezelschap zich weder naar de trams, die inmiddels gewisseld hadden en thans met den kop naar Hees gericht stonden en weldra zette de feesttram zich weder in beweging. Thans werd gestopt tegenover de villa van dr. de Blécourt, waar het huldeblijk van het feestcomité van “Dorpsbelang” stond, nog door een doek aan het nieuwsgierig oog onttrokken. Het was een monumentale bank.
Nadat mej. Corstiaensen dr. de Blécourt bloemen aangeboden en daarvoor eenzelfde belooning had gekregen als mej. Keller, zeide jhr. J. van Rijckevorsel dat de feestcommissie geen beteren vorm had geweten dan een bank waarin de namen van de bestuurderen van Dorpsbelang en vooral die van dr. de Blécourt zijn gegrift en geen betere plaats dan deze. Nadat het doek was weggenomen bood spr. de bank met een oorkonde aan Dorpsbelang aan.
Opening van de electrische tramverbinding in Hees;
de huisarts Dr.J. de Blécourt zittend op de Stenen Bank, 17-6-1922 (F52898 RAN)
Dr. de Blécourt nam thans plaats op de bank en nadat jhr. v. Rijckevorsel aan zijn uitnoodiging om naast hem te komen zitten had voldaan, betuigde de dokter namens Dorpsbelang zijn dank voor het prachtige geschenk, dat hij roemde en de waarvoor hij hulde bracht aan de ontwerpers en uitvoerders.
Vooral deed het spr. Goed, dat e namen van eenige overleden bestuurderen van Dorpsbelang en bewoners van Hees en Neerbosch, die daarvoor buitengewoon veel hebben gedaan en gevoeld naast die van het tegenwoordig bestuur op de bank vermeld stonden. Spr. wijdde in dit verband enige piëteitvolle woorden aan de nagedachtenis van de heeren F.A. Bonté, Wegerig, Hoenselaars en van Aalst. Tenslotte verzocht spr. den heer van der Waarden als loco-burgemeester het toezicht en onderhoud van de bank van gemeentewegen te willen aanvaarden.
De heer van der Waarden zeide dat de gemeente daartoe gaarne bereid was en verklaarden vervolgens de tramlijn Nijmegen-Hees-Witte Poort officieel voor geopend.
De bank, welker fraaie lijnen algemeen geroemd werden, is ontworpen door de heeren Jhr. J. van Rijckevorsel en J. van Vucht Tijssen en uitgevoerd door de Nijmeegsche Kunststeenfabriek, directeur Ir. C.A. Hoogterp, die tezamen een monument van waarde hebben doen ontstaan.
Nadat aan den heer Scheffer, onder wiens toezicht de uitvoering heeft plaats gehad, en aan den heer Schippers, die de letters in de bank heeft gegrift, souvenirs waren aangeboden, werd weder plaats genomen in de feesttram en reed deze naar “Heeslust” terug. Eenigen tijd later ving de geregelde dienst van Lijn III aan…”
Ook worden de feestelijkheden vervolgd.
De laatste tram reed op 5 juni 1955 voor de laatste keer naar Hees. Renovatie van de Stenen bank vond in 1998 plaats.
Wonen in Nijmegen 