Stenen Bank en voormalige kwekerij Kerkstraat (januari 2021)
#Nijmegen, Kunstwerken

Herinnering aan opening tramlijn 1922 Hees: de Stenen Bank

1922, Kerkstraat

Stenen Bank Bredestraat (januari 202101)
Stenen Bank Kerkstraat (januari 2021)

De Stenen Bank is een geschenk ter herinnering aan de opening van de tramlijn tussen Nijmegen en Hees in 1922. De bank is ontworpen door Jhr. J. van Rijckevorsel en J. van Vucht Tijssen. De tramlijn werd geopend met een feestelijke eerste rit.

Het PGNC 19/6/1922 over de opening en de Stenen Bank:

Feestelijke opening der electrische tramlijn Nijmegen-Hees-Witte Poort.

De opening van de elektrische tramverbinding (tramlijn 3 naar Hees Witte Poort), met conducteurs en enkele hoogwaardigheidsbekleders (F56584 RAN)
De opening van de elektrische tramverbinding (tramlijn 3 naar Hees Witte Poort), met conducteurs en enkele hoogwaardigheidsbekleders (F56584 RAN)

Zoo heeft dan Zaterdag het groote feit voor Hees en Neerbosch plaats gehad en is de electrische tramverbindinge tusschen Nijmegen en dit deel van het Schependom geopend. Voor de vereeniging “Dorpsbelang” en in het bijzonder voor haar onvermoeiden voorzitter Dr. J.J. de Blécourt is dit een buitengewone voldoening omdat haar streven gedurende vele jaren daarmede bekroond is.”

Onder veel belangstelling maken tal van notabelen de eerste rit. Wij vervolgen het artikel bij de tweede halte:

Hotel Pension Heeslust; de opening van de elektrische tramlijn 3 naar Hees (Eindstation De Witte Poort); hier wagon 28 naar het Kronenburgerpark en het Station (F46660 RAN)
Hotel Pension Heeslust; de opening van de elektrische tramlijn 3 naar Hees (Eindstation De Witte Poort); hier wagon 28 naar het Kronenburgerpark en het Station (F46660 RAN)

“De tweede halte was voor Hotel “Heeslust”. Hier vormde het vendel Hees van de Burgerwacht een erewacht. Tusschen de geladen geweren en het blank der bajonetten door schreed het gezelschap naar het terras van het hotel, waar het werd ontvangen door het in Hees achtergebleven deel der feestcommissie, welker voorzitter, jhr. J. van Rijckevorsel allen met een kort woord welkom heette en uitnoodigde met hem naar den tuin van het hotel te gaan, waar de eerewijn gereed stond.

Toen allen in den lommerrijken tuin aan een lange tafel gezeten waren, nam dr. de Blécourt het woord om zijn vreugde te uiten over het feit, dat Hees en Neerbosch na 11 jaren eindelijk hun tram hebben, waarvoor zoo hard is gewerkt. Spr. gaf een uitvoerig historisch overzicht aan de hand van feiten en data over de bemoeiïngen van Dorpsbelang ter verkrijging van een goede tramverbinding met Nijmegen. Het harde werken is beloond, want thans zullen alle bewoners van dit deel van het Schependom kunnen genieten van de voordeelen, welke een electrische tram biedt. Spr. besloot met dank te brengen aan de gemeente voor hare medewerking en belangstelling en aan alle verdere aanwezigen.

Vervolgens werd gesproken door den heer W. van der Waarden, die er namens het Gemeentebestuur zijn verheuging over uitsprak, dat de lang te verwachten gebeurtenis voor Hees en Neerbosch thans heeft plaats gehad, omdat het gemeentebestuur daarvan een grooten vooruitgang verwacht voor beide dorpen, die zoo nauw aan de gemeente verbonden zijn. Er is altijd belangstelling geweest voor Hees en Neerbosch maar de zorgvolle tijdsomstandigheden zijn in hoofdzaak de oorzaak geweest, dat om financieele redenen de tramlijn niet eerder tot stand gekomen. Spr. uitte den wensch, dat deze tramlijn ook in verband met het toekomstig Maas-Waalkanaal moge beteekenen het begin van een nieuw tijdperk van grooten bloei voor deze gemeente en dat deze mooie verbinding met Hees en Neerbosch het vreemdelingenbezoek aan dit fraaie deel van Nijmegen moge doen toenemen en op deze wijze een bron van welvaart voor deze gemeente worden. Spr. ledigde zijn glas op den bloei van de tram en den voortdurenden vooruitgang van Nijmegen en omstreken.

Alsnu werden de trams weder bestegen en doorgereden naar het eindpunt, de Witte Poort. Hier stonden de leerlingen van de Rosa-stichting opgesteld en toen dr. de Blécourt met zijn uitgebreid gevolg naderbij gekomen waren, zetten de meisjes, met bloemen en groen zwaaiende onder leiding van hun zangleeraar een cantate in gevolgd door een ander toepasselijk lied op de wijze van “Limburg mijn vaderland”. Het dochtertje van den heer van Vucht Tijssen bood vervolgens de Eerw. Priorin der stichting een bouquet aan.

Nadat dr. de Blécourt nog eenige woorden van dank had gesproken, begaf het gezelschap zich weder naar de trams, die inmiddels gewisseld hadden en thans met den kop naar Hees gericht stonden en weldra zette de feesttram zich weder in beweging. Thans werd gestopt tegenover de villa van dr. de Blécourt, waar het huldeblijk van het feestcomité van “Dorpsbelang” stond, nog door een doek aan het nieuwsgierig oog onttrokken. Het was een monumentale bank.

Nadat mej. Corstiaensen dr. de Blécourt bloemen aangeboden en daarvoor eenzelfde belooning had gekregen als mej. Keller, zeide jhr. J. van Rijckevorsel dat de feestcommissie geen beteren vorm had geweten dan een bank waarin de namen van de bestuurderen van Dorpsbelang en vooral die van dr. de Blécourt zijn gegrift en geen betere plaats dan deze. Nadat het doek was weggenomen bood spr. de bank met een oorkonde aan Dorpsbelang aan.

Opening van de electrische tramverbinding in Hees; de huisarts Dr.J. de Blécourt zittend op de Stenen Bank, 17-6-1922 (F52898 RAN)
Opening van de electrische tramverbinding in Hees; de huisarts Dr.J. de Blécourt zittend op de Stenen Bank, 17-6-1922 (F52898 RAN)

Dr. de Blécourt nam thans plaats op de bank en nadat jhr. v. Rijckevorsel aan zijn uitnoodiging om naast hem te komen zitten had voldaan, betuigde de dokter namens Dorpsbelang zijn dank voor het prachtige geschenk, dat hij roemde en de waarvoor hij hulde bracht aan de ontwerpers en uitvoerders.

Vooral deed het spr. Goed, dat e namen van eenige overleden bestuurderen van Dorpsbelang en bewoners van Hees en Neerbosch, die daarvoor buitengewoon veel hebben gedaan en gevoeld naast die van het tegenwoordig bestuur op de bank vermeld stonden. Spr. wijdde in dit verband enige piëteitvolle woorden aan de nagedachtenis van de heeren F.A. Bonté, Wegerig, Hoenselaars en van Aalst. Tenslotte verzocht spr. den heer van der Waarden als loco-burgemeester het toezicht en onderhoud van de bank van gemeentewegen te willen aanvaarden.

De heer van der Waarden zeide dat de gemeente daartoe gaarne bereid was en verklaarden vervolgens de tramlijn Nijmegen-Hees-Witte Poort officieel voor geopend.

De bank, welker fraaie lijnen algemeen geroemd werden, is ontworpen door de heeren Jhr. J. van Rijckevorsel en J. van Vucht Tijssen en uitgevoerd door de Nijmeegsche Kunststeenfabriek, directeur Ir. C.A. Hoogterp, die tezamen een monument van waarde hebben doen ontstaan.

Nadat aan den heer Scheffer, onder wiens toezicht de uitvoering heeft plaats gehad, en aan den heer Schippers, die de letters in de bank heeft gegrift, souvenirs waren aangeboden, werd weder plaats genomen in de feesttram en reed deze naar “Heeslust” terug. Eenigen tijd later ving de geregelde dienst van Lijn III aan…”

Ook worden de feestelijkheden vervolgd.

De laatste tram reed op 5 juni 1955 voor de laatste keer naar Hees. Renovatie van de Stenen bank vond in 1998 plaats.

Bronnen en verder lezen

Noviomagus

The Corner, Villa 1 van Villapark Hees, Tweede Oude Heselaan 522
#Nijmegen, Gebouw van de dag

The Corner

1903, Huidig adres: Tweede Oude Heselaan 522

The Corner, Villa 1 van Villapark Hees, Tweede Oude Heselaan 522
The Corner, Villa 1 van Villapark Hees, Tweede Oude Heselaan 522 (februari 2023)

Het huis dat tegenwoordig The Corner heet was 1 van de eerste 2 villa’s van het Villapark Hees. De architect was Oscar Leeuw. In dit artikel wordt nader ingegaan op dit villapark.

Verkoop Villa Leeuwenstein

Op 8 en 22 juli 1897 zal de villa “Leeuwenstein” onder Hees met aanhoorende gronden, bouwland onder Hatert en weiden onder Ooij geveild worden. (De Gelderlander 22/6/1897). De villa is in 1958 gesloopt, het koetshuis staat er nog.

“1. De Villa ‘Leeuwenstein’ gelegen op 15. min van Nijmegen, aan den stoomtram, met fraai aangelegden tuin, waarin tuinmanswoning, koetshuis met stalling voor 2 paarden, serre, koepel, vijver, kippen- en hertenloop; voorts: prachtige boomen, heesters enz. en wijders vruchtbaren moestuin met gemetselde bakken, vruchtboomen, enz., samen groot 1.10.77 H.A.

II A. Het heerenhuis, voorzien van gasleiding, bevat ruime vestibule, 5 kamers, keuken, kelders, provisie- en dienstbodenkamers, bergplaats, zolder en verdere gemakken.” (De Gelderlander 27/6/1897). M.G.F. Verdonck is de koper van dit perceel.

M.G.F. Verdonck

In de Adresboeken 1900 tot en met 1916 komt M.G.F. Verdonck voor als fruitplantage, Hees,  ‘huize Leeuwenstein’ , Voorstadslaan 333 (telefoon 178).

Op 15 juni 1900 vraag mevrouw Verdonck een keukenmeid van middelbaren leeftijd voor Villa Leeuwenstein. (PGNC 13/5/1900)

Op 29-8-1901 wordt een tuinjongen gevraagd op de vruchtenkweekerij van den Heer Verdonck, Villa Leeuwenstein, bij Hees (PGNC 29/8/1901)

In de Adressboeken 1912-1913 en 1913-1914 komt M.G.F. Verdonck, fruitplantage, Hees, “huize Leeuwenstein” voor op Voorstadslaan 333 (telefoon 178). In 1918 staat M.G.F. Verdonck, Voorstadslaan 333 op de kieslijst (De Gelderlander 9/5/1918)

In november 1915 staat een advertentie voor een tuinknecht bij M. Verdonck, Fruitkweekerij, Villa “Leeuwenstein”, Hees (PGNC 7/11/1915). Mevrouw Verdonck, Villa “Leeuwenstein”, Voorstadslaan vraagt in PGNC 15/3/1919 om een meisje.

Villa-Park te Hees

Aankoop Villa Gerda

Op 6-8-1902 koopt Verdonck de naast Leeuwenstein gelegen Villa Gerda: “De Villa ‘Gerda’ gelegen te Hees bestaande in Heerenhuis, Tuinmanswoning, Stalling, Koetshuis, Druivenkast, twee Serres, Tuin en Teelland, tezamen groot ongeveer 67 aren, benevens ongeveer 2 hectaren 85 aren Bouwland, aan den heer M.G.F. Verdonck, fruitkweeker te Hees qq. Voor f34,900. (PGNC 8/8/1902)

Deze villa is namens de familie Diebendaal geveild op 23-7 en 6-8 (De Gelderlander 20/7/1902). C.B. Diebendaal komt in de Adresboeken 1895 t/m 1902 voor als administrateur, Hees, villa “Gerda”, Voorstadslaan 287.

Plan Villapark

Villa (No.1) van architect Oscar Leeuw (28/07/1866 - 16/02/1944), op de hoek Emmalaan/Tweede Oude Heselaan, gebouwd in 1903 in opdracht van fruitteler M. Verdonck, datering foto 1904-1905 (F88070, RAN). De Stenen Bank merkt op dat de man met hoed Oscar Leeuw is.
Villa (No.1) van architect Oscar Leeuw (28/07/1866 – 16/02/1944), op de hoek Emmalaan/Tweede Oude Heselaan, gebouwd in 1903 in opdracht van fruitteler M. Verdonck, datering foto 1904-1905 (F88070, RAN). De Stenen Bank merkt op dat de man met hoed Oscar Leeuw is.

De Gelderlander schrijft op 19-8-1902:

“Ook Hees zal evenals Beek weldra zijn villapark hebben. Door een combinatie van ondernemende heeren is een terrein aangekocht tusschen de Voorstadslaan en de Oude Heesche Laan ter grootte van ongeveer vier hectare, dat, naar ontwerp van den bekwamen bouwkundige, den heer Oscar Leeuw als villapark zal aangelegd worden.

Het zal met wegen worden doorsneden, waarvan er een zal beginnen tegenover de Breede Straat en loopen tot aan den Nonnendaalschen Weg (huidige Prinsenlaan dus!, notitie Ernst Berends) terwijl een andere zal uitkomen op een weg, die waarschijnlijk door de Gemeente zal worden aangelegd en die, van de Voorstadslaan uitgaande, naast de kerk in de Kraijenhoflaan zal uitkomen.

De ondernemers stellen zich voor op het terrein kleine villa’s te bouwen tot een huurwaarde van f 300 à f 400.

Men zal erkennen dat aan woningen van dien prijs op dat punt nog wel behoefte is, zoodat verwacht mag worden dat de onderneming veel succes zal hebben.

Dat de aanleg onder leiding van een zoo begaafd architect als de heer Leeuw geschiedt, is wel een waarborg dat we hier iets moois en ongemeens zullen krijgen.’”(De Gelderlander 19/8/1902 en Ernst Berends)

Nieuwe weg naar Hees

Het plan van Verdonck is mogelijk ingegeven door de aanleg door de gemeente Nijmegen van “een grooten nieuwen weg tussen de Krayenhofflaan en den straatweg naar Hees. Het ligt voor de hand, dat de terreinen, langs dien nieuw ontworpen weg gelegen, onmiddellijk buitengewoon in waarde stijgen. In verbande met dien nieuwen weg is dan ook aanstonds een nieuwe bouwspeculatie ondernomen. Zoals men weet, zal er een Engelsch villapark worden aangelegd, dat zich bij den nieuwen weg aansluit.” (De Gelderlander 20/11/1902, een artikel waarin wordt afgevraagd of degenen die een groot profijt hebben van de aanleg van wegen daaraan zouden moeten meebetalen)

Aanbesteding

Op 31-12-1902 vindt aanbesteding plaats  van “

  1. Het afbreken van een tuinmanswoning
  2. Het bouwen van twee villas.

Alles op het Villapark te Hees.” (De Gelderlander 24/12/1902). De laagste inschrijver was W. van der Wagt f8940 (PGNC 3/1/1903).

Op 28-1-1903 vindt aanbesteding plaats van “Het aanleggen en met grint verharden van wegen en nader omschreven werken in het Villapark onder Hees.” (PGNC 25/1/1903). Deze wegen zullen de uiteindelijke Prinsenlaan en Emmalaan worden. J. Schippers heeft de laagste inschrijving (f2940), maar de inschrijving is nog niet gegund (De Gelderlander 29/1/1903)

Het PGNC schrijft eind december 1902: “Het Villa-Park te Hees.

Dezer dagen is door den heer Oscar Leeuw, bouwkundige alhier, namens zijn principaal de aanbesteding aangekondigd van de eerste twee kleine villa’s in het nieuwe villa-park te Hees. Dit villa-park vormt den hoek van de Voorstadslaan en de Oude Heessche laan, nabij den Dikken Boom, en omvat reeds de fraaie buitenplaatsen Leeuwenstein en Gerda.

Uit de situatiekaart blijkt, dat zich door dit uitgestrekt terrein in sierlijke bochten verschillende wegen zullen slingeren, waarlangs, te midden van tuinen, plaats is voor een 70-tal grootere en kleinere villa’s, die gedeeltelijk aan de binnenwegen uitzicht zullen hebben.

De plannen der aanvankelijk te bouwen huizen zien er heel aardig uit, waarvan met zich dezer dagen in de étalage van den heer H.J.W. Smals, Markt, zal kunnen overtuigen, aangezien ze daar tentoongesteld zullen worden.

De prijs van eene aantrekkelijke woning valt zeer meê. Belangstellenden zullen wėl doen eens daarnaar te informeren, want de ligging op zoo korten afstand van de stad en toch zoo geheel buiten, alsmede de stoomtram, die langs het villa-park loopt, maken het wonen hier wel aantrekkelijk.” (PGNC 25/12/1902)

Veiling

Het is mij (RE) (nog)niet bekend wat het gebruik van de woningen in de eerste jaren is geweest. Uit de advertentie van 1904 lijken de woningen de eerste jaren verhuurd te zijn geweest.

PGNC 10/4/1904

In het PGNC 8/7/1907 staat de aankondiging voor de veiling van 16 en 30 juli 1907. Het betreft:

“Twee  modern, solied gebouwde villa’s te Hees, voorzien van gas- en waterleiding, gelegen in het Villapark aldaar, op 15 min. afstand van Nijmegen, als:

  1. De VILLA met TUIN, groot 6.09 A., aan de Emmalaan No. 5 hoek Prinsenlaan, bevattende benden: 2 Kamers (en Suite), Veranda, Keuken en Kelder; boven: 4 Kamers, Balcon, beschoten Zolder en Dienstbodenkamer.
  2. De VILLA met TUIN, goot 7.68 A. aan de Oude Heeschelaan No. 3 hoek Emmalaan, bevattende beneden: 2 Kamers (en Suite), Provisiekamertje, Veranda, Keuken en Kelder; boven: 5 Kamers en Vliering.” (PGNC 8/7/1907)

Hierover had het PGNC op 19/5/1907 al een “Voorlopige aankondiging” geplaatst.

Bewoners

Jan Frederik Sieben (30-3-1866 Amsterdam) komt op 26-10-1907 “aan de Hees…e laan te wonen. Hij is dan van Rotterdam afkomstig en ‘zonder’ beroep. Hij is getrouwd met

Willempje Leentje Zwart (29-11-1864 Ridderkerk). Ze hebben 3 kinderen:

  • Jan Frederik Volkert (24-1-1892 Rotterdam); hij vertrekt 19-7-1910 naar Rotterdam
  • Jilles Frederik (21-7-1894, Rotterdam); hij vertrekt 17-6-1918 naar Nederlands Indië
  • Johanna Wilhelmina Frederica (21-10-1896, Rotterdam); zij trouwt op 18-9-1919 en vertrekt naar “B4 269”

Het laatste door mij gevonden Adresboek waaruit blijkt dat hij de bewoner is, is dat van1934.

In het adresboek 1940 staat J.X.J. Klaaijsen, hoofdonderwijzer.

Een uitgebreid artikel over dit pand staat in de Stenen Bank

Bronnen:

Straatnamen Gids Rob Essers Leeuwenstein en Tweede Oude Heselaan

Koetshuis Park Leeuwenstein (april 2023)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Koetshuis Park Leeuwenstein

1864, Voorstadslaan 313

Koetshuis Park Leeuwenstein (april 2023)
Koetshuis Park Leeuwenstein (april 2023)

De woning is oorspronkelijk in 1864 gebouwd als koetshuis door de familie Metz-van Holst. Monumenten in Nederland: “Dit wit gepleisterde gebouw met eenlaags zijvleugels is uitgevoerd in eclectische vormen en voorzien van wenkbrauwen boven de vensters.” Daarbij is een “wenkbrauw een enigszins uitkragende, gemetselde of gepleisterde decoratieve gebogen band aan de bovenzijde van een venster of deur.
Soms wordt de wenkbrauw vervaardigd van houtsnijwerk.” (JoostdeVree)

Op Noviomagus staat hierover reeds een uitgebreid stuk over dit koetshuis en haar geschiedenis. Op onderstaande foto staat de Villa, die in 1958 is gesloopt.

De tuin van de villa met veel bijzondere bomen is behouden als park Leeuwenstein.

Villa Leeuwenstein gebouwd 1864, F67065
Villa Leeuwenstein, 1864. in vervallen staat gesloopt in 1958 (RAN F67065)

Gemeentelijk Monument

Het pand is een Gemeentelijk Monument met als aanwijzing: “Oorspronkelijk koetshuis met dienstwoning. Geheel gepleisterd. Het gebouw bestaat uit een lang
smal middengedeelte van twee etages met pannengedekt tentdak. In het midden van de lange zijden is haaks daarop een vleugel van één bouwlaag aangebouwd met eveneens een pannententdak. In de vier hoeken zijn, iets terugliggend ten opzichte van de smalle gevels van het lange middenstuk, vlakgedekte paviljoens ingebouwd, met rustieke hoekpilasters. De smalle gevels van het hoge gedeelte hebben ramen met gebogen bovendorpel; het kleinere etagevenster daarvan wordt geflankeerd door twee blinde nissen. In de hoekpaviljoens ramen met geknikte bovendorpel; de bovenlichten omlijst door geknikte banden op consoles. Ingangen in de gevel van de lage vleugels.
Bouwjaar: 1864 (steen in de gevel).
Enig bewaard gebleven royaal aangelegd koetshuis van neo-klassicistische karakter in de
omgeving van de stad.”

Villa Leeuwenstein. Oorspronkelijk in 1864 gebouwd als koetshuis door familie Metz-van Holst, 2013 (Henk van Gaal via DF4354 RAN CC0)
Villa Leeuwenstein. Oorspronkelijk in 1864 gebouwd als koetshuis door familie Metz-van Holst, 2013 (Henk van Gaal via DF4354 RAN CC0)