Belvedère

Kelfkensbos 60 Centrum

De Belvedère is gebouwd als verdedigingstoren. Vanaf 1646 kreeg het de functie van speelhuis voor de welgestelden van Nijmegen. Ondanks de restauratie uit 1888 is het gebouw in een vrij authentieke staat. Vanaf de Belvedère heb je een mooi uitzicht op de Ooijpolder, de Waal en Waalbrug en Arnhem.

Verdedigingstoren

De Belvedère is oorspronkelijk gebouwd als een verdedigingstoren bij de aanleg van de nieuwe stadsmuur. In 1511 heette het de Hoendertoren De toren stond bij de Hunnerpoort was een van de belangrijkste poorten van de stad.

Uit deze tijd stammen tevens de grote kelders. Deze werden tot 1818 als kruitmagazijn gebruikt.

Bel vedere!

Het verhaal gaat dat de hertog van Parma de uitroep “Bel vedere” zou hebben gedaan, toen hij het uitzicht vanaf de toren zag. Bel vedere betekent namelijk in het italiaans “schoon zicht”. Of mogelijk was het een van zijn ingenieurs bij onderhoudswerkzaamheden. In ieder geval is deze naam blijven hangen.  De naam komt voor het eerst in de boeken voor als “Bel Viderr” in 1592. Het betreft het Rekenboek, waarin genoteerd staat dat een walmeester 2 dagen gewerkt had aan een schoft.

En het uitzicht is inderdaad prachtig: je kijkt de Ooijpolder in, ziet de Waal en Waalbrug en je kunt Arnhem zien liggen.

Speelhuis

In 1646 verloor de Belvédère haar militaire functie vanwege de toegenomen kansen op vrede met Spanje: de toren was dan niet meer nodig als verdedigingstoren. Daarop kwam het stadsbestuur op het idee om hier een attractief uitzichtpunt te maken. Het stadsbestuur besloot in juli 1646 om de burgerwacht op te heffen en op de toren een “camer off vertreck” te maken. In dezelfde maand werd besloten om het dak plat te maken en omringd met pilasters. In oktober kreeg het ontwerp haar definitieve vorm, door de trap zo hoog te maken als het plat van het dak en dit dak eveneens te omringen met pilasters, “om dies verder te kunnen uytsien”. Daarvoor was het wel nodig om een aantal bomen om te hakken, die het uitzicht belemmerden. Het ontwerp en uitvoering was afkomstig van de stadsbouwmeester Peter van Blokhout. De nieuwe toren werd gebouwd in renaissancestijl.

Stadswapen

Daarbij werd boven de ingang het stadswapen aangebracht door de beeldhouwer van Groeningen. Bij de restauratie in 1887 werd dit wapen vervangen door een kopie. Het origineel ging naar het Gemeente Museum. In de toegang van de Gedeputeerdenplaats, aan de binnenkant, is tegenwoordig het bovenste gedeelte van het origineel gemetseld.

Vrede van Nijmegen

Daarnaast werd de Belvedère gebruikt voor ontvangsten van hoog bezoek. Om de ambassadeurs die kwamen voor de Vrede van Nijmegen goed te kunnen ontvangen, werd de Belvedère opgeknapt. Daarbij was het mogelijk, om een raam te kopen, waar bovenaan met glas-in-lood hun wapen werd ingezet.

Restauratie

In 1887-1888 was restauratie van de toren nodig. De stadsarchitect Weve voerde deze uit. Daarbij liet hij onder andere de witte bepleistering verwijderen. En hij liet het bovengenoemde stadswapen vervangen. De replica’s zijn gemaakt door Henri Leeuw Sr. en Jr.. Uit dezelfde tijd stamt de voetbrug tussen de Belvedère en het restant van de wallen.

Waalbrug

Door de aanleg van de Waalbrug is de grond in de omgeving verhoogd. Daardoor torent de Belvedère wat minder hoog uit dan voorheen. Het heeft nog steeds een prachtig uitzicht op de Ooij en de overige omgeving. Daarnaast kijk je mooi op het bloemenwapen.

Oorlog

De Belvedère overleefde de oorlog. Ondanks de zware gevechten die in deze omgeving plaats vonden en het feit dat de Duitsers veel panden tijdens Market Garden, onder andere op het Kelfkensbos, in brand hebben gestoken.

Op een plateau bevindt zich het kanon.

Rijksmonument

De Belvedère is een rijksmonument.

“Aan de oostzijde van het Valkhof een waltoren uit het midden der 15e eeuw, in 1646 door de stadsbouwmeester Peter van Blokhout verhoogd tot “Speeltoren” en toen voorzien van tweelichtvensters met geblokte ontlastingsbogen, sierankers en een natuurstenen balustrade.

Kopieën van twee gevelstenen – waarvan de originelen in het Gemeentemuseum – de bovenste gedateerd 1646.”

Tegenwoordig

In het gebouw zit horeca. In het restaurant bevindt zich een eiken schoorsteenmantel met zandstenen wangstukken. Deze is als zijnde uit 1626 gedateerd.

Bronnen

Oud-Nijmegen: Kerken, kloosters, gasthuizen, stichtingen en openbare gebouwen, Van Schevichaven, 1909

https://www.noviomagus.nl/OudNijmegen/Stadswallen/Belvedere/Belvedere.htm

Binnenkijken bij Belvédère: ‘Trots dat ik ‘de dame’ van Nijmegen run’

https://nl.wikipedia.org/wiki/Belv%C3%A9d%C3%A8re_(Nijmegen)