Kerkstraat 4 (en 2)

omstreeks 1875-1880, Gemeentelijk Monument

Het huidige Kerkstraat 4 is waarschijnlijk vooral bekend als (voormalige) kwekerij. En van het tafeltje waar je zomers courgettes en appels kunt kopen. Het gebouw is rond 1875-1880 echter gebouwd als boerderij.

Boerderij

Waarschijnlijk heeft er een hernummering (in 1921?) voor  Kerkstraat 4 (en 2) plaats gevonden en was het oude adres Kerkstraat 236. In de Adresboeken komt Kerkstraat 2 Hees het eerst voor in 1912-1913; Kerkstraat 4 het eerst voor in 1920). Hiervan uitgaande:

De eerstgevonden naam op Kerkstraat 236 is J.A. Otten, landbouwer in Hees in het Adresboek 1899.

In 1901 zijn er 2 meldingen van een Remmers: G en W.A., beiden vermeld als landbouwer; in 1901 eveneens een J en L Peters, landbouwers. Deze J en L Peters, landbouwers, komen eveneens voor in 1902 en 1903, terwijl W.A. Remmers, landbouwer in 1902 ook op dit adres voorkomt.

Koldenhof & Zoon, rozen- en bomenkwekers

Op bovenstaande foto staat het pand weergegeven. Het is echter niet geheel duidelijk wanneer deze foto genomen is: als boerderij (in 1890-1900 zat Koldenhof hier nog niet) of al in gebruik van Koldenhof, maar dan nog vóór de verbouwing uit 1918. Leuk detail: op de plek waar nu ongeveer de Stenen Bank staat, was het daarvoor ook goed toeven.

In 1905 woont A. Thijssen er.

In 1907 komt A. Koldenhof, rozenkweker voor.

In het van oorsprong boerendorp vestigden zich steeds meer welgestelden. Vooral na de aansluiting op het spoor (vanaf 1865 met Kleef/Duitsland en vanaf 1879 met Nederland)

Vooral na 1850 kwamen er enkele grote kwekerijen, die aan de behoeften van deze renteniers en bewoners van de stad buiten de inmiddels ontmantelde vesting wilden voldoen. Een van deze was Koldenhof.

Albert Koldenhof is op 12-2-1857 geboren te Apeldoorn. Op 24 november 1905 vestigt hij zich in Kerkstraat 236. Het is onduidelijk of de doorhaling in het Bevolkingsregister een hernummering of een daadwerkelijke verhuizing naar Kerkstraat 2 is. Hij is dan afkomstig van Amerongen. Waarschijnlijk heeft hij vanaf het begin zijn bedrijf samen met zijn zoon Arend Albert. In 1920 staat in het Adresboek “A. Koldenhof en Zoon”. Zie voor een nadere beschrijving hieronder, onder het kopje de Bijlage.

In 1908 vindt een aanbouw plaats. Daarnaast vindt binnenin een verbouwing plaats. Op de bouwtekening wordt het perceel aangeduid als “Neerbosch Sectie A No. 908”

De kwekerij A. Koldenhof & Zn. Levert vooral rozen en bomen.

F.J.G. Ponjé

Het is niet geheel duidelijk wanneer Ponjé de kwekerij overneemt tussen 1934 en 1938 en wanneer hij zelf op Kerkstraat 4 gaat wonen.

In 1934 staan de advertenties dat de kwekerij voor 6 jaar te huur is en dat “wegens opheffing der Kweekerij alle Planten tegen zeer lagen prijs uitverkocht”.

In 1938 blijkt Ponjé de kwekerij te hebben overgenomen: op 30-5-1938 plaatst hij een advertentie in de Gelderlander voor tomatenplanten.

In 1938 staan de beide Koldenhofs nog wel op respectievelijk nummer 2 en 4 in het Adresboek, maar is er geen vermelding meer op nummer 2 van (het bedrijf) A. Koldenhof en Zoon. Op 16-11-1938 is Albert overleden op 81-jarige leeftijd; in het Adresboek 1940 is nummer 4 onbewoond.

F.J.G. Ponjé komt in de Adresboeken 1936, 1938 en 1940 voor als Tuinder op Kerkpad 21. In ieder geval 1941 komt Ponje voor op nummer 4 (advertentie Flinke R.K. Jongen gevraagd, Groentenkwekerij F. Ponjé, Kerkstraat 4 – De Gelderlander 18/10/1941)

In het Adresboek van 1959 komt hij voor als tuinder, Kerkstraat 4. (J.W. Fransen en A. Bakker wonen dan op nummer 2, nummer 6 is nog steeds een schuur)

Courgettes

In Dorpsbelang Hees nr 2 staat een interessant artikel over de huidige bewoners: Peter Keeris en Cinthy Hoenselaars. Toen zij de boerderij rond 1972 (in 2018 “46 jaar geleden”) kochten, was de woning in zeer slechte staat. De verkrotte schuur werd afgebroken. Jarenlang was de akker leeg, “een crossveld.. voor onze jongens”. Een zitkuil werd gegraven “en voor de rest deden we maar wat. Gewoon wat we zelf leuk vonden
en dat doen we nog steeds.” In de loop der jaren is het een schitterende tuin geworden, met bloemen, een moestuin, schapen, kippen en fruitbomen.

Het huis is vooral ook bekend vanwege het tafeltje waar in de zomer courgettes en appels kunnen worden gekocht.

Gemeentelijk Monument

Het pand is een gemeentelijk monument (Pdf). Daarbij wordt de waardering als volgt beschreven:

“Zowel in de hoofdvorm als de detaillering bleef dit voormalige boerderijtje opmerkelijk goed intact. Als geheel vormt het gebouw nog een duidelijke verwijzing naar het oorspronkelijke agrarische en dorpse karakter van het gebied, dat behoort tot het vroegere dorp Hees. Door zijn prominente vrijstaande ligging in een bijbehorende tuin in de zichtas van de Korte Bredestraat en bij de aansluiting van deze straat op de Bredestraat en de Kerkstraat, alsmede door de karakteristieke symmetrische gevelindeling met van luiken voorziene vensters en een oculus met sierraampje neemt het pand in zijn omgeving een markante positie in. In combinatie met enkele nabijgelegen historische panden, waaronder de schuin tegenover gelegen vrml. villa Beau Lieu behoort het bouwwerk tot een opvallend ensemble.”

Bijlage: Meer over de Koldenhofs

In het Adresboek van 1907, 1908,1909  komt Albert voor als Rozenkweker, Kerkstraat 236.

In het Adresboek 1913 komt A. Koldenhof voor op Kerkstraat 2. Evenals in de boeken 1914-1915, 1915-1916, 1918

In het Adresboek van 1920 staat A. Koldenhof en Zoon, roozenkwekers, Kerkstraat 4

A.A. Koldenhoef staat dan ook vermeld op nummer 4.

In het boek van 1922 A. Koldenhof en Zoon, roozenkwekers, Kerkstraat 4.  En daarbij 2 vermeldingen van A.A.: beiden op nummer 4.

In het Adresboek van 1924 eveneens 3 vermeldingen; Arend Albert op nummer 2, Albert op nummer 4. Nummer 6 is het nummer van de schuur. Idem voor 1926, 1928, 1932, 1934, 1936.

In 1938 staan de beide personen nog wel op respectievelijk nummer 2 en vier, maar is er geen vermelding van het bedrijf A. Koldenhof en Zoon.

In Adresboek 1940 is nummer 4 onbewoond. Maria van Meerten (Wed. A. Kolenhof, geb. v. Meerten) is verhuisd naar Nieuwe Markt 4.

In het Adresboek 1948 woont Arend op nummer 2 (evenals Ha. Fa. Ma. Pols). Op nummer 4 woont F.J.G. Ponje.

In het Adresboek 1951 komt wed. A.A. Koldenhof geb. A. v.d. Vliet voor op Kerkstraat 2. Waarschijnlijk is dit dezelfde vrouw als de Van der Vlis en is een van beide namen foutief geschreven. Ook B. Kraima woont op nummer 2. Ponje op nummer 4.

Bronnen en verder lezen

Bevolkingsregisters en Adresboeken

Gemeentelijke Monumentenlijst: Register van beschermde monumenten krachtens de Nijmeegse Erfgoedverordening

Hees bij Nijmegen: Van dorp naar groene stadswijk, 1196 – 2011, Jan Brauer en Henk Termeer (redactie), juli 2011

Straatnamenlijst Gemeente Nijmegen:

Keizer Karelplein : voor betekenis Kerkstraat 1 en 2

Kerkstraat

‘We hadden een pracht jeugd!’, Max Koldenhof, de Stenen Bank, December 2007: een leuk artikel over de jeugdherinneringen van Max Koldenhof