Ooijpolder in winterzon (december 2025)
#Nijmegen, Groen in Nijmegen, GroenInNijmegen

De Geschiedenis en Natuur van de Stadswaard en Ooijpolder

Ooijpolder in winterzon (december 2025)
Ooijpolder in winterzon (december 2025)

Pal naast de Nijmeegse binnenstad ligt het prachtige natuurgebied van de Stadswaard en de Ooijpolder.

Voor de aanleg van de brug Ooypoort lag de verbinding in de Ooijpolder, bij het oude station.

In de loop der tijd zullen hier artikelen over de Stadswaard en Ooijpolder worden toegevoegd.

Ooypoort, maart 2023

De Ooypoort

De Ooypoort verbindt de Waalkade met de Stadswaard/Ooijpolder; de stad met de natuur. Het ontwerp is van Olaf Gipser uit 2013.

Lees Meer
Sleutels aan de Ooypoort (september 2024)
Sleutels aan de Ooypoort (september 2024)

’t Meertje en Woonboten

Woonboten t Meertje bij laag water, oktober 2023
Woonboten t Meertje bij laag water, oktober 2023

Het water onder de Ooypoort dat in de Waal uitkomt en waar aan de andere kant woonboten, wordt ’t Meertje genoemd.  Oorspronkelijk was ’t Meertje de loop van de Rijn (de Waal bestond nog niet als dusdanig). Vanuit Duitsland liep het onder de stuwwal door en kwam oorspronkelijk uit ter hoogte van de huidige Waalbrug.

Bij de aanleg van de Waalbrug is de uitmonding van ’t Meertje verlegd naar de huidige ligging. Daarbij is een wat grotere inham gegraven, waar nu woonboten liggen. Sinds 2009 heet het water officieel ’t Meertje.

Tegenwoordig is ’t Meertje de afwatering van onder andere de Duffelt en de Ooijpolder via het Hollandsch-Duitsch gemaal.

Bron:

Het Meer (wetering), Wikipedia

De Stadswaard

Stadswaard met op de voorgrond de Ooypoort (september 2024)
Stadswaard met op de voorgrond de Ooypoort (september 2024)

Sinds 2005 valt de “Stadswaard” onder het beheer van Staatsbosbeheer. Daarbij was de grond van boeren gekocht of geruild met grond dat achter de dijken ligt. De grond was daarbij in gebruik als weidegrond: vrijwel jaarlijks overstroomt dit gebied, zodat het voor andere landbouwtoepassingen sowieso niet geschikt is.

Vanaf dat moment mag het gebied verwilderen. Daarbij zijn Galloway runderen en Konikspaarden uitgezet om het gebied te begrazen (ik weet niet of vanaf 2005 meteen deze rassen zijn ingezet).

Het gebied is tot stand gekomen in een samenwerking tussen provincie Gelderland, de gemeente Nijmegen, Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat. Rijkswaterstaat is daarbij verantwoordelijk voor de waterkwaliteit en ecologie van de rivier

Recreatie

De Stadswaard wordt gezien als een “voorportaal” van de Ooijpolder door Nijmegenaren. En dat is ook een bewuste keuze van het beheer geweest: daarmee wordt de druk op “andere, ecologisch meer waardevolle natuurgebieden in de Ooijpolder” vermindert. (Duurzame kleiwinning)

Naast wandelgebied is de Stadswaard ook in gebruik door haar Waalstrandjes, waar mensen op mooie dagen zonnebaden. Daardoor is ook een deel van het strandgebied afgezet voor de grote grazers. Ook voor 2005 waren deze stadsstrandjes overigens in gebruik, al dan niet officieel.

Nevengeul ’t Zeumke

Brug 't Zeumplankje (augustus 2025) Stadswaard Ooijpolder
Brug ’t Zeumplankje (augustus 2025)

In 2016 en 2017 werd in de Stadswaard een nevengeul van 1 kilometer afgegraven, zodat de oude hoogdynamische rivierdynamiek terugkeert (Duurzame kleiwinning). Deze kreeg de naam ’t Zeumke, vernoemd naar een oude waterloop. De opening vond 17 november 2017 plaats.

Een deel van de afgegraven klei is gebruikt om een vluchtplaats voor hoogwater voor grote grazers bij de Vlietberg aan te leggen.

Brug ’t Zeumplankje

brug 't Zeumplankje Ooijpolder (oktober 2023)
brug ’t Zeumplankje Ooijpolder (oktober 2023)

’t Zeumplankje is de brug over de uitgegraven nevengeul van de Waal. Het was een ontwerp van ipv Delft: “de voetgangersbrug, die zich karakteriseert als natuurlijke eenvoud: in essentie is het een betonnen plank op nonchalant geplaatste palen. Met landschappelijke charme, uiteraard.” Een brug zonder “poespas”, zodat alle aandacht naar het water en het landschap gaat. Daarbij koos ipv Delft voor een ruwe afwerking van de betonpalen, de houtnerven van de bekisting zijn nog op de randen te zien en het brugdek is alleen opgeruwd om slippen te voorkomen. Ook lijken de palen lukraak geplaatst te zijn.

Overstromingen

Bij het ontwerp is rekening gehouden dat het gebied periodiek overstroomt: het brugdek is licht gebold aan de bovenzijde. Hierdoor kan het water makkelijker passeren als het water stijgt en eveneens wanneer het water later weer zakt. Daarbij heeft de brug geen opstaande randen of goten, zodat water en vuil zich daar verzamelen. Door de materiaalkeuze en ontwerp is de brug vrijwel onderhoudsvrij en zal naar verwachting 80 jaar meegaan.

Blaadjes op de brug 't Zeumplankje, Ooijpolder, oktober 2023
Blaadjes op de brug ’t Zeumplankje, Ooijpolder, oktober 2023

Op het veerooster zijn stapvlakken in de vorm van wilgenbladeren gemaakt. Deze dragen zowel bij aan de functionaliteit van de brug als de uitstraling.

Ook is de naam van de brug uitgesneden.

Naam ’t Zeumplankje

De naam is bedacht door de 7-jarige Sebastian Sap, die de brug in 2017 ook mocht openen.

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.gelderlander.nl/nijmegen/brug-t-zeumplankje-in-stadswaard-is-geopend~a7605178/

https://nl.wikipedia.org/wiki/Ooyse_Schependom

https://web.archive.org/web/20161110171927/http://www.stadswaard.nl/gebied/

https://web.archive.org/web/20170922011634/http://stadswaard.nl/

https://www.samenwerkenaanriviernatuur.nl/overzicht-projecten/waal/stadswaard+nijmegen/default.aspx

Opgezette boomstammen

Opgeztte boomstammen Waalstrand Ooijpolder, oktober 2023
Opgeztte boomstammen Waalstrand Ooijpolder, oktober 2023

De bewoners

Konikpaarden

Konikspaarden en Waal in de Ooijpolder (mei 2024)
Konikpaarden en Waal in de Ooijpolder (mei 2024)

Przewalskipaarden: van 1982-1998

Vanaf 2012 zijn er permanent konikspaarden in het gebied uitgezet. Van 1982-1998 was het een reservaat voor przewalskipaarden. Deze zijn naar Mongolië vervoerd, om de paarden in hun oorspronkelijke gebied weer opnieuw te introduceren.

Koninks

De konik komt oorspronkelijk voor in Polen en Wit-Rusland. Konik (konjiek) betekent in het Pools “paardje” en het is zogenaamd halfwild paard.

Net als wilde paarden zijn koniks klein en hebben ze een zogenaamde “wildkleur”, waardoor hun kleur valer lijkt dan dat deze daadwerkelijk is.

Geen verzorging en gehele jaar buiten

Ze hebben geen verzorging nodig en bovendien kunnen ze (in principe) het gehele jaar buiten blijven. Dit zijn belangrijke redenen dat ze worden ingezet in de begrazing van natuurgebieden.

Feitelijk houden de koniks niet van warmte: ze hebben een vetlaag, daarop een dikke leren huid en tot slot een weelderige vacht. Voor een konik is de ideale temperatuur rond de 4 graden boven nul.

Daarnaast zijn ze vrij van ziekten die “normale” paarden kunnen hebben, iets waarvoor ze speciaal zijn gefokt. Hun karakter is gewillig, rustig en sober.

In 2013 zijn er een aantal konikpaarden naar Bulgarije verplaatst, zodat het aantal paarden op ongeveer 140 te houden.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Ooijpolder

https://nl.wikipedia.org/wiki/Konik

https://www.gelderlander.nl/nijmegen/grote-grazers-voelen-zich-kiplekker-in-polder~a7e9572c/

Runderen

kalf ooijpolder mei 2021
kalf in de Ooijpolder, mei 2021
In het gebied zijn een aantal gedichten, "Literaire Bakens", geplaatst (september 2024)
In het gebied zijn een aantal gedichten, “Literaire Bakens”, geplaatst (september 2024)

Foto’s

De Grote Kat, Ooijse Bandijk 10-18 (augustus 2025) Ooijpolder
#Nijmegen, Gebouw van de dag

De Grote Kat

1820 (op oudere ondergrond), Ooijse Bandijk 10-12 Ooij

De Grote Kat, Ooijse Bandijk 10-18 (augustus 2025) Ooijpolder
De Grote Kat, Ooijse Bandijk 10-18 (augustus 2025)

Boerderij de Grote Kat is volgens haar muurankers gebouwd in 1820. Daarvoor stond op deze plaats een andere boerderij, die gedeeltelijk weggeslagen is bij de ijsgang in dat jaar. Aanvankelijk maakte de Grote Kat en de (ook nu nog) naastgelegen boerderij onderdeel uit van 1 complex, waarbij de naastgelegen boerderij aanvankelijk een schuur was. De naam “De Grote Kat” werd gebruikt om onderscheid te maken met de oudere boerderij “De Kat” (nu Ooijse Bandijk 18).

De Grote Kat in oktober 2024, waar een renovatie aan de gang was
De Grote Kat in oktober 2024, waar een renovatie aan de gang was

Van der Wedden

In 1832 was de Grote Kat eigendom van Gerrit Hendrik van der Wedden, een grootgrondbezitter uit Nijmegen. In 1873 zou hij zijn steenfabriek de Brienenswaard vestigen, bij de meeste mensen bekend onder de naam de Vlietberg. Daarnaast liet hij de (aanvankelijk) 10 arbeiderswoningen bouwen, waaraan dit gebied de naam Tien Geboden te danken heeft.

Familie Kroes

De leiding van de boerderij werd echter uitgevoerd door Paulus Kroes. Voor 1868 was het gehele bedrijf in handen van de familie Kroes, die tot in de jaren negentig van de twintigste eeuw haar boerenbedrijf uitoefende. In 1868 werd de schuur (nu Ooyse Bandijk 14) verbouwd tot zelfstandige boerderij. Tevens heeft de Grote Kat in de 19e eeuw als herberg gediend.

De genealogie van de familie Kroes is te vinden op: https://groups.io/g/Duffeltgenealogie/topic/vragen_over_de_familie_kroes/61641639

De Grote Kat is in 1920 gesplitst in 2 boerderijen.

1995 Hoogwater

Een mooie foto van de Grote Kat bij het hoogwater van 1995 is te zien op F5160 RAN: “Door het extreme hoge water werden de bewoners van de Ooijpolder verplicht te evacueren en patrouilleerde de politie om plundering te voorkomen.”

Gemeentelijk monument

De Grote Kat (oktober 2024)
De Grote Kat (oktober 2024)

De boerderij is een gemeentelijk monument. De gemeente Berg en Dal geeft de volgende omschrijving: “Aan de dijk gelegen pand met een twee bouwlagen tellend onderkelderd en wit gepleisterd voorhuis onder een rietgedekt schilddak. Symmetrisch ingedeelde voorgevel. Het één bouwlaag tellende bedrijfsgedeelte heeft een hoog opgaand rietgedekt wolfdak met in de zijgevels een onderrand van pannen. Aan de dijkzijde bevindt zich een inspringende afgesloten poort.
Vroegere functies: boerderij en herberg”

Een grote omschrijving van deze boerderij is naast het boek Monument & Landschap te vinden op: https://www.dbnl.org/tekst/schu211rijk01_01/schu211rijk01_01_0013.php

(Overige) Bronnen en verder lezen

Monument & Landschap in de gemeente Ubbergen, Marc Wingens

De Grote Kat en omgeving (oktober 2024)
De Grote Kat en omgeving (oktober 2024)