Marius van Beek, beeldhouwer

Marinus Johannes Maria van Beek (Utrecht, 9 januari 1921 – Nijmegen, 27 september 2003), schilder, beeldhouwer, medailleur en kunstcriticus.

Jeugd en opleiding

Marinus werd geboren op 9 januari 1921 in een katholiek gezin. Hij was de zoon van Piet van Beek en Jacoba Elling.Tijdens zijn jeugd overleefde hij een aantal kinderziektes.

Nadat zijn vader was overleden, verhuist Marius met moeder naar Nijmegen. Hij was in Utrecht lid geweest van de scouting. Na zijn verhuizing bleef hij ingeschreven staan bij de Utrechtse groep als “voortrekker”, maar “zocht ook in Nijmegen medescouts op. Na de oorlog vertelde hij dat hij Jan van Hoof vanuit Scouting kende, dus mogelijk dat hij bij één van de katholieke stammen aansloot.” (https://vrijheid.scouting.nl/scouting-in-de-oorlog/database/verzet/2936-verzet-marius-van-beek/file)

Verzet

De Tweede Wereldoorlog was een belangrijk moment in het leven van Van Beek: hachelijke momenten, die tevens zijn beeldhouwwerk zouden beïnvloeden.

“Marius was een echte pacifist maar werd in de oorlog actief in het verzet. Een nachtelijke ontmoeting met Duitse soldaten die Nijmeegse joden naar het station joegen, gaf de doorslag.” (Vrijheid.scouting) Daarop sloot hij zich aan bij het verzet “Hij sloot zich via een Nijmeegse vriendenkring aan bij het verzet dat bestond uit studenten, drukkers, arbeiders en ambtenaren.”

Van Beek maakte deel uit van het gewapend verzet, dit “…was niets voor de vredelievende kunstenaar die in de oorlog ook zijn eerste beeld maakte. Veel van de verzetsmensen waar hij in Nijmegen en Amsterdam mee samenwerkte moesten hun inzet met dood bekopen en dat heeft Van Beek nooit kunnen verwerken.” (Vrijheid.scouting)

Op 3-5-1943 ontsnapte Van Beek aan de Duitsers bij het verspreiden van pamfletten voor de april-meistaking. Bij ontdekking moesten hij en zijn vrienden fietsen voor hun leven. Van Beek wist te ontsnappen en dook onder op een adres in de St. Annastraat. Veel van zijn vrienden waren een paar dagen daarna al geëxecuteerd.

Een onderduiktocht door Nederland begon. Van Beek werd bij verstek veroordeeld, maar wist uit handen van de Duitsers te blijven. In de oorlog zat hij een tijdlang ondergedoken bij Pieter d’Hont in Utrecht, die zijn leraar zou worden.

Hij stopte met het verzet toen hij na de bevrijding NSB’ers moest oppakken; het Verzetskruis heeft hij geweigerd. “Toen zijn broer hem vroeg of hij opnieuw in verzet zou gaan bij een oorlog antwoordde Van Beek: ‘Nooit. Ik hoop dat nooit van mijn leven meer mee te maken. Het ergste wat mij toen is overkomen is dat die oorlog mijn normale ontwikkeling heeft gefrustreerd. Wij hebben in de jaren daarna fantomen nagejaagd. En daar is niemand en zeker niet onze naasten, gelukkiger van geworden’.” (….)

Na de oorlog werd Van Beek redacteur van het katholieke dagblad De Tijd. Daarnaast volgde hij beeldhouwlessen aan de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam bij Jan Bronner en Piet Esser.

Van Beek werd in 1967 leraar beeldhouwen aan de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving Den Bosch en daarnaast was hij docent kunstkritiek aan de School voor Journalistiek in Utrecht.

Verzet als thema

Het verzet en vrede zullen belangrijke thema voor Van Beek worden. Het bekendste werk is waarschijnlijk “De Vaandeldrager”, oftewel “’Monument bij de Waalbrug ter herdenking van het verzet in Nijmegen, belichaamd door Jan van Hoof”. Zoals hierboven staat weergegeven, hebben Van Beek en van Hoof elkaar persoonlijk gekend. Van Beek beschouwde zijn beeld als een eerbetoon aan al zijn overleden vrienden.

Veel van de figuren bij Van Beek zijn “engelachtig”.

Stijl

“Van Beek begon als klassiek beeldhouwer te werken in klei, brons en steen. Als verzetsstrijder keerde het thema ‘verzet’ regelmatig terug in zijn werk. Andere thema’s waren het katholicisme en de klassieke oudheid. Later werd dat uitgebreid met andere onderwerpen en ook materialen als hout, jute, albast en ijzer kwamen er aan te pas.” (wikipedia)

“Zijn beeldhouwwerk is geruime tijd bepaald door het werken in steengroeven. Het proces van het loswroeten van de steen uit de aardkorst leidde tot toevallige breukvlakken, waar nieuwe vormen uit ontstonden: ‘Ik houd van vormen, die door de natuur gestreeld zijn in beken, watervallen, of in Afrika zelfs door de wind bepaald.’” (https://www.mariusvanbeek.nl/marius-van-beek/)

Oosterbeek

Vanaf 1959 gaat hij in Oosterbeek wonen, waar zijn oude atelier nog steeds is te vinden is. Wel maakt hij een aantal studiereizen naar het buitenland.

Van Beek was getrouwd met kunstenares Sacha Gerdes (1921-2002). Ze kregen twee kinderen. Marius van Beek overleed op 27-9-2003 in NIjmegen.

‘In zijn verkenningen van de mogelijkheden en de betoveringen van de beeldhouwkunst gaat Marius verder. Hij beseft dat het vak tijdloos is, maar dat je er ook je agressie kwijt kunt, dat wil zeggen het onrecht dat onze tijd de wereld aandoet. Dat besef maakt Marius tot een geëngageerde kunstenaar. De drang naar rechtvaardigheid, die hem aan het verzet deed deelnemen, krijgt in het werk van de kunstenaar de kans, gestalte aan te nemen’, Prof. Hans Jaffé in 1975.

Gevonden werken

De Paradijsvogel

1959, oorspronkelijk Lange Hezelstraat; gestolen

Vervult u met de vruchten, die ik draag

1960, Wilhelminasingel 15 Altrade

Boven de entree van de voormalige U.L.O. aan de Wedren bevindt zich een beeldhouwwerk van Marius van Beek. Dit stelt de boom der wijsheid voor. Hier tegenaan staan leerlingen op een ladder, die door een leraar wordt ondersteund. Daarbij hoort de spreuk: “vervult u met de vruchten die ik draag’.

Lees hier over de school:

U.L.O. bij Wedren, architect Charles Estourgie jr.

De Nachtbruid

De Danseres

Zie F64281 RAN voor een afbeelding

(Overige) Bronnen en verder lezen

http://www.mariusvanbeek.nl

Biografie

https://nl.wikipedia.org/wiki/Marius_van_Beek, met tevens een lijst van werken

MARIUS VAN BEEK

https://vrijheid.scouting.nl/scouting-in-de-oorlog/database/verzet/2936-verzet-marius-van-beek/file

https://www.gelderlander.nl/nijmegen/nieuw-licht-op-het-verhaal-van-beeldhouwer-en-verzetsman-marius-van-beek~a052cf0e/