OVER
Kunstenaar Jac. Maris
Een van de kunstenaars waarvan in Nijmegen veel werk te vinden is, is Jac. Maris. Hij is bekend om zijn religieuze kunst, maar vooral ook vanwege zijn oorlogsmonumenten en zijn werk in het kader van de wederopbouw.
Hieronder volgt eerst een korte biografie en vervolgens reeds gepubliceerde artikelen en andere gevonden werken van Jac. Maris De pagina zal van tijd tot tijd worden aangevuld
Jac Maris
Walter Jacques (Jac) Maris (Maagdenburg, 21 februari 1900 – Groesbeek, 5 april 1996), Nederlandse beeldhouwer en (wand)schilder.
Jac of Jac. Maris was een zoon van Jacob Maris (1876-1947) en Ida L. Wittkowsky (1878-1951). Zijn opa Jacob en oudooms Willem en Matthijs Maris waren kunstschilders. Hij trouwt in 1923 met Wilhelmina Elisabeth (Willy) Vermeer (1902-2000), ze hadden geen kinderen.
Vanaf 1914 krijgt hij les van de beeldhouwer Achilles Moortgat in Kleef, waar de familie Maris op dat moment ook woonde. In 1917 verhuist de familie naar Nijmegen, Jac. maakt reizen door Duitsland, België en Engeland en bezoekt de kunstacademie in Düsseldorf. In 1926 vestigt hij zijn atelier in het Blokhuis, in de Looistraat in Heumen. Na de Tweede Wereldoorlog laat hij een woonkamer aanbouwen en gaat hij er daarna wonen.
Katholieke werken
Maris heeft veel contacten onder katholieken en krijgt daaruit veel opdrachten voor religieuze werken. In 1938 bekeert hij zich tot de katholieke kerk. Tussen de jaren 30 en 50 maakt hij veel religieuze kunst: heiligenbeelden en sacrale werken. In Nijmegen bijvoorbeeld voor de Maria Geboortekerk, de Christus Koningkerk, de Dominicuskerk en het Albertinum. En daarnaast maakte hij voor kerken in Heumen, Molenhoek, Sevenum, Herten, Silvolde en Arnhem een kruiswegstatie.
Tweede Wereldoorlog
In de Tweede Wereldoorlog zat Maris bij het verzet. Toch was er geruime tijd discussie geweest over de vraag of hij “fout” in de oorlog was geweest. Waar andere kunstenaars de Olympische Spelen van 1936 hadden geboycot, had Maris het beeld “Polospeler” ingezonden naar Berlijn. “Tijdens de oorlogsjaren werd hij in Heumen vanwege zijn Duitse accent en vermeende vriendelijke omgang met de Duitse bezetter verdacht van collaboratie.” (Vrijheidregionijmegen).
Echter: Maris was de leider van het verzet in Heumen in omgeving geweest. Daarnaast had hij Joden verborgen in zijn woning/atelier en had hij onderduikers geholpen. Bij Market Garden was hij gids bij de verovering van de sluizen over het Maas-Waalkanaal en was hij commandant van de stoottroepen in de regio. In 1947 kreeg hij al van de Gemeente Heumen een onderscheiding. In 1978 werd hij ereburger van de gemeente en kreeg hij in 1980 de Koninklijke onderscheiding ridder in de orde van Oranje Nassau.
Daardoor kreeg hij na de oorlog verschillende opdrachten voor oorlogsmonumenten. Waaronder Heumen zelf, Nijmegen, Gennep en ook Oosterbeek en Tiel.
Wederopbouw
Naast monumenten zijn er verschillende werken van Maris te bewonderen in de panden van de Wederopbouwarchitectuur. Zoals Mercurius en Bacchus aan het appartementencomplex op Plein 1944 of de 6 reliëfs voor de Gebr. Gerzon aan de Burchtstraat.
Latere werk
Ook na de wederopbouw maakte hij veel werken. Hij had een voorkeur voor het dier en de mens uitgangspunt. Qua mensen maakte hij vooral graag elegante vrouwenfiguren en mythische prinsessen. Ten aanzien van dieren waren het vooral paarden die hij vaak uitbeeldde. Juist op latere leeftijd maakte hij ook abstracte werken.
Belangrijke exposities waren die van de Rabobank te Malden, de Amrobank te Nijmegen, Galerie Polman te Malden en de Radboud universiteit Nijmegen.
Jac Maris overlijdt op 5 april 1996 op 96-jarige leeftijd. Zij vrouw Willy op 1 juli 2000. Ze liggen begraven op de R.K.-begraafplaats in Heumen, waar een replica van een door Maris gemaakt werk te zien is.
Sinds 2002 is het Jac. Maris Museum in zijn voormalige atelier geopend.
(Overige) Bronnen en verder lezen
https://www.marishuis.nl/over-jac-maris/ met veel afbeeldingen van zijn werk
https://www.vrijheidregionijmegen.nl/verdieping/jac-maris-beeldhouwer-van-het-oorlogsleed
Jan van Hoof Monument
1945 Waalbrug
Jan van Hoof monument Waalbrug, beeldhouwer Jac Maris
Jac Maris maakte het beeld van Jan van Hoof (1922-1944) in opdracht van zijn medestrijders. Op 18 september 1945 werd het beeld onthuld. Het stelt Jan van Hoof voor, die de explosieven een jaar eerder onder de Waalbrug onklaar zou hebben gemaakt.
Lees Meer
Monument Gevallen Soldaten uit Nijmegen van Jac Maris Plein 1944
In 1951 vindt de onthulling van het voorlopige beeld voor de gevallen soldaten afkomstig uit Nijmegen plaats. Oorspronkelijk was dit monument een initiatief van de Nijmeegse afdeling van “Het Mobilisatiekruis” en, na de landelijke fusie, ook van de Nederlandse Bond van Oud-Strijders. Zij had behoefte had aan een monument, dat (tevens) diende als locatie om…
Lees MeerBeelden bij Maria Geboortekerk
Berg en Dalseweg 40 Hunnerberg
Maria Geboortekerk: Geschiedenis en Architectuur
De Maria Geboortekerk is in opdracht van de Dominicanen gebouwd. Dit gebeurde in 3 fases. Zowel van het hulpkerkje als de vergroting van 1900-1901 was Johannes Kaijser (1842-1917) de architect. De derde fase werd gebouwd door zijn zoon. Voor de kerk bevindt zich een Mariabeeld van beeldhouwer Meertens.
Doopvont Christus Koningkerk
Jaren 30, Oorspronkelijk Dommer van Poldersveldtweg 269 Hengstdal
Ontwerp Karel de Grote
Reliëf Lodewijk en Hendrik van Nassau
1939 Dorpsstraat 19 Heumen
Het reliëf is geplaatst ter nagedachtenis aan de op 14 april 1574 gesneuvelde Lodewijk en Hendrik van Nassau in de Slag op de Mookerheide. Het hangt links van de ingang van de Protestantse Joriskerk in Heumen.
De steen kwam tot stand door vrijwillige bijdragen van het 1e Bataljon 26e regiment Infanterie der Grenstroepen. Onder de steen het nummer van het bataljon en de toevoeging gemobiliseerd sedert 11 april 1939 (Bijschrift GN10898 RAN)
Monumentum Mortuorum
1949 Heyendaalseweg 121
(Peter Kusters via DF5731 RAN CC0)
Moeder Aarde
Piëta, monument omgekomen Union leden
1944-1945 Berg en Dalseweg
(Fotopersbureau Gelderland via GN15655 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)
Monument omgekomen Canisianen
1947 oorspronkelijk Berg en Dalseweg 81, tegenwoordig Berg en Dalseweg 207 Hunnerberg
De Barmhartige Samaritaan
Het monument de Barmhartige Samaritaan is in Gennep opgericht ter nagedachtenis aan vierenvijftig plaatselijke verzets-oorlogsslachtoffers: twee officieren, drie soldaten, vier verzetsmensen, vierentwintig geïnterneerden en eenentwintig burgers. Een groep van voormalige verzetsstrijders had het initiatief voor het monument genomen en deze ook gefinancierd. Mevrouw Chr. Hermsen-van Kempen, een koerierster uit het Gennepse verzet, onthulde het beeld op 20 juni 1953.
Het beeld
De Barmhartige Samaritaan is een man op paard die, een gewonde strijder op zijn schoot draagt. Onder het beeld staan kleine figuren afgebeeld, die slachtoffers voorstellen. In het voetstuk staan de namen van de vierenvijftig slachtoffers ingemetseld. En op het voetstuk een tekst van Anton van Duinkerken: “Het leven dat zij voor de vrijheid gaven verbiedt ons te leven als angstige slaven.
Plaats en locatie
Oorspronkelijk was het beeld gemaakt van wit Ettringer tufsteen. Omdat deze steensoort slecht bestand is tegen verwering, is het beeld in 1993 vervangen door een bronzen exemplaar. Het beeld is drie meter hoog en heeft een voetstuk van baksteen. Het staat naast de Niersbrug, zodat iedereen die Gennep binnenkomt het ziet. Het plein heet sinds 2009 het Vrijheidsplein; de brug sinds 2015 de Highlander Bridge.
Symboliek van de Barmhartige Samaritaan
Jac Maris vond at het monument niet het leed van de slachtoffers zou moeten weergeven, aanzien nabestaanden dan aan deze ellende herinnerd zouden worden. Hij dacht dat het beter was om de naastenliefde en heldhaftigheid weer te geven: zo zouden zij vanwege hun verdiensten worden herinnerd. Vandaar dat er gekozen werd voor een beeld van de Barmhartige Samaritaan, een groots voorbeeld van naastenliefde.
Bron
https://nl.wikipedia.org/wiki/De_Barmhartige_Samaritaan_(Gennep)
Gedenksteen
1947 Burchtstraat Centrum
Proza en Poëzie
1950 Broerstraat Centrum
Bij de wederopbouw van het centrum van Nijmegen kregen kunstenaars opdrachten om decoraties te maken. Jac. Maris was een van deze kunstenaars die hiervoor regelmatig werd gevraagd. Zijn eerste werk is uit 1950, voor de boekhandel Kloosterman.
Een afbeelding van het beeld op de hoek bij Kloosterman is te zien op F15547. Daarnaast in het magazine van het Jac. Maris museum (tevens belangrijke bron). Het magazine over het beeld: “We zien een man en een vrouw met aan hun voeten enkele boeken: zij symboliseren proza en poëzie. In kleine reliëfs eromheen diverse figuren en attributen die staan voor religie, cultuur, natuur, gezin en kinderen, onderwerpen die aansloten bij het assortiment van Kloosterman. Het reliëf van Maris sierde de gevel overigens niet zo lang. Toen de winkel in andere handen overging nam de vertrekkende eigenaar het kunstwerk mee. Een tijd geleden vonden we het terug in een tuin in Breda, bij familie van de laatste eigenaar, als een verdwaalde herinnering aan de Nijmeegse wederopbouw.”
2 Leeuwen met Wapenschilden
Veerpoorttrappen (huidig)
Mercurius en Bacchus
1951 Plein 1944
Het reliëf van Mercurius en Bacchus hangt aan het grote appartementencomplex, welke ontworpen is door Roel Rodenburg, een vriend van Maris. Daarbij was de begane grond bestemd voor handel en restaurants. Mercurius is de god van handel en bovendien boodschapper van de goden. Zijn vleugels symboliseren daarbij zijn snelheid. Zijn staf die door 2 slangen wordt omwonden is een caduceus, als symbool van boodschapper.
Hoewel er meerdere varianten zijn, speelt Mercurius op twee momenten een rol bij de geboorte van Bacchus. Nadat oppergod Jupiter (weer eens) een buitenechtelijke relatie heeft, wordt Bacchus geboren. Meestal wordt Semele als moeder wordt voorgesteld. Jupiter laat Semele verbranden, maar Mercurius redt de ongeboren Bacchus. Nadat Bacchus 3 maanden in de dij van Jupiter heeft gezeten, brengt Mercurius Bacchus naar een plaats voor zijn verdere opvoeding, meestal zijn dit de nymfen van Nysa.
Bacchus is de god van de wijn en de roes en dat past natuurlijk weer goed bij de horeca van het appartementencomplex en Plein 1944 in het algemeen.
Bronnen:
magazine van het Jac. Maris museum
https://nl.wikipedia.org/wiki/Bacchus_(mythologie)
https://www.theoi.com/Olympios/DionysosMyths.html
Reliëfs Flora en Fauna Gebr. Gerzon
1954 Burchtstraat 3/3a/3b Centrum
Jac. Maris maakte voor het modemagazijn van de Gebr. Gerzon 6 reliëfs. Deze reliëfs stellen planten en dieren voor die nuttig zijn voor het maken van kleding. Zie verder:
Gerzon architecten Reynen en Lelieveldt
In 1931 had Gebr. Gerzon’s Modemagazijnen uit Amsterdam een filiaal aan de Korte Burchtstraat 17-19 geopend, welke in de Tweede Wereldoorlog verloren ging. Ze had een noodwinkel op de Mariënburg. Gerzon’s is begin maart 1954 verhuisd naar de nieuwbouw in de Burchtstraat. Het is een ontwerp van de Rotterdamse architect J.A. Lelieveldt, welke hij in…
Sgraffito bij appartementen boven Gebr. de Mandt
1955 Broerstraat 44
Maris maakte de sgraffito op de inpandige balkons boven de nieuwe zaak van de Gebr. de Mandt. Ook dit gebouw was een ontwerp van architect Rodenburg.
Sgraffito is een techniek waarbij specie in lagen met een verschillende kleur wordt aangebracht. Op een later moment krast de kunstenaar zijn ontwerp uit, waarbij dus de lijnen de kleur van een onderliggende laag krijgen.
Lees verder over het gebouw van de Gebr. de Mandt:
Poppen Carillon
1955 Broerstraat
De Eindhovense ondernemersfamilie van Hout-Ververgaard opende de juwelierszaak in 1930. Tijdens de bevrijding was hun winkel in de Lange Burchtstraat in vlammen opgegaan. Bij de nieuwbouw in 1955 besloot Ververgaard een uurwerk en een carillon aan te brengen. Omdat Ververgaard was bevriend met Maris, kreeg hij de opdracht voor het ontwerp van de poppen.
Ieder uur speelde het carillon een stukje en kwamen de ‘koningen en keizers’ tevoorschijn. De koningen en keizers, vervaardigd door Jac Maris, stelden Keizer Traianus, keizer Karel de Grote en de destijds regerende koningin Juliana voor. Met kerst kwam een kerstgroepje voorbij. En met Sinterklaas de Sint en Piet; de laatsten waren echter geen ontwerp van Maris.
Tegenwoordig is het carillon te vinden op het Koningsplein. Hiervoor is echter een nieuwe groep poppen gemaakt.
Bronnen
Bijschrift KN13146-39, een foto van het carillon in de Broerstraat
https://issuu.com/rvbmedia/docs/rvb_topic_hmm_winter_2022_09_digi2/s/17722453
Nieuw leven in de Kosmos
1969
De 4 Seizoenen
Het magazine van het Jac. Maris museum: “Centraal een jonge vrouw, die staat symbool voor de zomer. Linksboven kale bomen, het teken van de winter. Rechtsboven vogels die de lente aankondigenen rechtsonder twee jachthonden die herinneren aan de herfst.”
Zuil met Cijfers
1974 Keizer Karelplein; verdwenen
(Frans Kup via F14638 RAN CCBYSA)
Hoofd en Paard
1958 Dominicanenstraat 91 Altrade
St. Martinus
1966, Burgemeester Daleslaan 27 Goffert
Spelende Kinderen
1968 Tapirstraat (oorspronkelijk); verdwenen
Abonneren
Meld je aan en ontvang nieuwe berichten in jouw email!
Wonen in Nijmegen 