Charles Estourgie en Charles Estourgie Jr

Charles Estourgie (RAN)

Charles Marie Francois Henri Estourgie

(23 juni 1884 Amsterdam,

26 augustus 1950 Nijmegen)

Charles Marie François Henri Estourgie (Amsterdam, 23 juni 1884 – Nijmegen, 26 augustus 1950). Hij was de zoon van Jean Henri en Henriëtta Cecilia Clara Fischer. Hij was getrouwd met Catharina Matthea Tissot van Patot (RAN)

Aanvankelijk werkt Estourgie voor het architectenbureau van Eduard Cuypers. In 1912 vertrekt hij naar Nijmegen, na een opdracht voor het kantoor van de margarinefabriek van Jurgens in Oss en het landhuis Heyendaal voor Frans Jurgens. In 1923 zal hij de Amsterdamse School in Nijmegen introduceren. Vanuit Katholieke instellingen krijgt hij veel opdrachten.

In 1927 werd hij benoemd tot regent van het Cellenbroederenhuis de Ellendige en andere gevoegde Broederschappen en bleef dat tot zijn dood. Daarnaast bekleedde hij tal van andere bestuursfuncties zoals secretaris van In Consten Eën, bestuurslid van de vereniging Nijmegen Vooruit en de Nijmeegse Kunstkring. Kort na aantreden werd de regentenkamer naar zijn ontwerp heringericht.

Amsterdam

Charles Marie François Henri Estourgie werd op 23 juni 1884 in Amsterdam geboren. Aanvankelijk wilde hij kunstschilder worden. Zijn vader vond het echter beter dat hij bouwkundig tekenaar zou worden.

Hij begon in 1900 -als zestienjarige- zijn carrière als leerling op het kantoor van Eduard Cuypers (een neef van Pierre Cuypers). ’s Avonds ging hij naar de Industrieschool in Amsterdam. In 1908 werd hij benoemd tot chef de bureau, hij zou tot 1912 voor Cuypers blijven werken.

Op het bureau werkten veel architecten, die in latere jaren de belangrijke architecten van de Amsterdamse School zouden worden: Michel de Klerk, Piet Kramer, Joan van der Meij en Guiilame la Croix. Met de eerste 2 zat Estourgie tevens op de Industrieschool).

Hij zou na zijn vertrek uit Amsterdam contact blijven houden met zijn Amsterdamse collega’s. In 1923 was hij de eerste die de Amsterdamse School in Nijmegen zou toepassen, bij St. Annastraat 209-231.

https://items.amsterdamse-school.nl/details/persons/311

Eerste zelfstandige opdracht kantoor Jurgens Oss

In 1912 krijgt Estourgie zijn eerste zelfstandige opdracht: het kantoor voor de Anton Jurgens’ Margarinefabrieken N.V.

Hij bouwde het kantoor in Art Deco stijl.

In dat jaar vraagt Frans Jurgens het landhuis Heyendael te bouwen.

Na het vertrek van Jurgens in 1929 naar Rotterdam, opent Philips er een kantoor. En in een later stadium komt het Waterschap in een deel van het pand. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruiken de Duitsers het gebouw voor het onderbrengen van soldaten en de uitgifte van bonnen.

In 1979 verlaat Philips het pand. Daarna is het onder andere ingebruik als speel-o-theek, het Internationaal Vrouwencentrum, de Volksuniversiteit en de Vrije Academie. Sinds 1999 is het in gebruik als cultuurpodium de Groene Engel.

https://www.kunstbus.nl/architectuur/Charles+Estourgie.html

https://www.groene-engel.nl/over/geschiedenis

https://nl.wikipedia.org/wiki/Anton_Jurgens%27_Margarinefabrieken

Huize Heyendaal

1914 Geert Grooteplein Noord 9

Ontwerp Huize Heyendaal 1912 (RAN)
Ontwerp Huize Heyendaal 1912 (RAN)

Een ontwerptekening van Huize “Heyendaal”. Architect: Charles M.F.H. Estourgie. De bouw werd begonnen in 1912 en was in 1914 gereed. Stijl: Hollandse Renaissance

Huize “Heyendaal” ook wel bekend als het kasteeltje van Jurgens.
In 1912 werd het eeuwenoude landgoed Heyendael aangekocht door margarinefabrikant Frans Jurgens uit Oss die er met zijn gezin wilde gaan wonen. Aangezien het reeds bestaande landhuis oud en te klein was gaf hij architect Charles Estourgie de opdracht een groot landhuis te ontwerpen. In november 1912 werd met de bouw begonnen en kwam het in 1914 gereed.
Bouwstijl: Hollandse Renaissancestijl waarvan de trapgevels aan voor- en achterzijde en de vele versieringen in natuursteen duidelijke kenmerken zijn.

Zie voor een artikel over de gevelstenen Noviomagus.

N.V. Ossche Burgerwoningen, Maatschappij tot Exploitatie van Woonhuizen

Estourgie ontwerpt voor de N.V. Ossche Burgerwoningen een Villapark en de eerste woningen, waarbij hij voor de gemeente Oss tevens het Uitbreidingsplan heeft ontworpen. Hoewel deze blog “Wonen in Nijmegen” heet, wordt vanwege het belang van deze opdracht voor Estourgie hier een ruim artikel aan gewijd.

Bouwen voor hoger- en middenkader industrie

In maart 1917 wordt de N.V. Ossche Burgerwoningen, Maatschappij tot Exploitatie van Woonhuizen opgericht. Het doel is om een villapark met middenstandwoningen aan te leggen. Deze zijn hoofdzakelijk bestemd voor het hogere- en middenkader van de vlees- en boterindustrie. Op dat moment is er grote woningnood, vooral ook van middenstandswoningen. Vanwege de hoge bouwkosten, waarbij kopen in vergelijking tot huren veel duurder, wordt er particulier weinig gebouwd.

Het doel is dan ook niet om winst te maken. Bij de commissarissen en aandeelhouders van deze N.V. vinden wij dan ook de nodige directeuren van deze industrieën: burgemeester H.F. van den Elzen, deurwaarder P. Baudoin, S. den Hartog, Th.Wolters en J.Ploegmakers zijn commissaris. Aandeelhouders zijn onder andere: firma Gebrs. Van den Bergh; de firma H. Hartog; de N.V. Zwanenberg’s Slachterijen; de heren Jacquemard, directeur van de gasfabriek; de fabrikant Ploegmakers; de heer Büngener (voorlopig directeur en boekhouder) en directeur Carpay. Het kantoor is gevestigd bij H. Hartog’s Fabrieken.

Tuindorp

De N.V. koopt rond de Stationsweg (nu Spoorlaan) een groot gebied aan landbouwgrond aan. Hierdoor heeft ze veel vrijheid om het villapark vorm te geven en daarnaast wordt voorkomen, dat er arbeiderswoningen worden gebouwd.

Het plan is om het villapark op te zetten volgens het principe van een tuindorp: dunbebouwd, met veel groen door plantsoenen en ruime tuinen, ruime wegen met aanplant van bomen.

Men gaat bouwen in de omgeving van de huidige Booglaan. Dit ligt precies tegenover de industrieterreinen van de exportslagerijen van Hartog en Zwanenberg  en wordt alleen gescheiden door een spoorlijn. Aan de andere kant van het gebied ligt de fabrieksterrein van de Gebrs. Van den Bergh, een watten, kapok en matrassenfabriek.

Eerste plannen door Estourgie

De N.V. vraagt aan Estourgie om plannen te ontwerpen voor een paar stukken grond en daarnaast om een grondplan voor het villapark te maken. Daarvoor krijgt hij niets betaald. Vanaf het begin was Estourgie in beeld: hij was door Jurgens naar Nijmegen gehaald om het landhuis Heyendael te ontwerpen. In Oss zelf had hij al voor de margarinefabriek van Jurgens en de vleesverwerkende fabriek van Hartog als architect gewerkt.

Naast Estourgie worden tevens Oscar Leeuw en de Osse architecten Bonsel en Van de Berg gevraagd voor een ontwerp. Estourgie was echter in het voordeel, aangezien hij reeds het “Uitbreidingsplan van de gemeente” had ontworpen, waar de andere architecten geen inzage in hadden. Zo kon Estourgie er rekening mee houden dat er een station was gepland, waar de andere architecten geen weet van hadden. Het plan van Estourgie wordt met een kleine meerderheid gekozen boven dat van Bonsel en van de Berg. Sowieso was Oscar Leeuw al gauw weer uit beeld verdwenen.

Grotere of sterk groeiende gemeenten met meer dan 10.000 inwoners waren verplicht een uitbreidingsplan op te stellen, waarin infrastructuur (wegen, pleinen, kanalen, enz) waren aangegeven. Hiervoor had de gemeente Oss Estourgie aangetrokken. In 1918 presenteert hij zijn plan, welke in 1919 wordt gepubliceerd.

Estourgie was dus tegelijkertijd bezig met én het uitbreidingsplan voor de gemeente én het ontwerpen van enkele villa’s en het villaplan voor de N.V.. Uiteindelijk zal het Uitbreidingsplan niet worden uitgevoerd.

Villaplan Oss

Voor het station langs moet een brede, rechte straat komen. Gezien vanuit het geplande stationsgebouw wordt een boog van een halve cirkel aangelegd, de huidige Booglaan. Vervolgens ontspringen hieruit enkele bochtige straten, welke op het einde weer naar elkaar toekomen. Het plan biedt plaats voor 106 woningen. Uiteindelijk zal deze deels gerealiseerd worden.

Financiering

 Met het villaplan probeert de N.V. de financiering rond te krijgen. Uiteindelijk wil Jurgens betalen, als andere bedrijven ook mee willen doen. Daarnaast worden er leningen afgesloten en subsidies aangevraagd bij Rijk en gemeente. In mei 1918 zijn de fianciën voor korte tijd geregeld.

Problemen ontstaan opnieuw: Hartog en Zwanenberg betalen niet genoeg en vervolgens Jurgens ook niet meer, waarop het Rijk ook niet meer wil betalen. Daarbij is er de kostenkwestie van de infrastructuur: de gemeente Oss wil niet betalen voor het wegennet, terwijl de N.V. vindt dat de gemeente deze kosten zou moeten betalen. Toch gaat de eerste bouw van start.

Eerste 16 woningen Dr. Hermanslaan, Oss

Dr. Hermanslaan 2-32

Dr. Hermanslaan 2-8 Oss, mei 2019 (Google  Streetview) architect Estourgie
Dr. Hermanslaan 2-8 Oss, mei 2019 (Google Streetview)

De bouw gaat van start met de eerste 16 woningen aan de Dr. Hermanslaan. Aanvankelijk had Estourgie hier 15 woningen gepland. Het Nationale Steuncomité, een belangrijke geldschieter, had als eisen dat de bouwkosten niet meer dan f10.000 per woning mochten bedragen en dat de woning niet groter mocht zijn dan 450M3. Om aan deze voorwaarden te kunnen voldoen, paste Estourgie zijn plannen aan, onder andere te kiezen voor 4 blokken van 4 woningen. Wel blijven de badkamer en closet, een luxe, in het ontwerp bestaan. Het terrein krijgt een eigen watertoren.

In augustus/september 1919 zijn de woningen gereed. De fabrikanten kunnen opgeven hoeveel woningen zij wensen en vervolgens vindt loting plaats. 11 woningen worden toegewezen aan personeel van deze fabrikanten (5 voor personeel van Jurgens, Zwanenberg, Hartog en Gebr. Van de Bergh elk 2) en 5 voor particulieren.

Tot 1935 heette het “1e Villlapark van Oss”, daarna werd de naam Dr. Hermanslaan gegeven. Tot in de jaren 50 werden de huizen verhuurd door de NV Osse Burgerwoningen.

De woningen 2- 8 en 26- 32 lijken identiek aan elkaar. Waarbij nummer 4 gespiegeld ten opzichte van 2 en 8 ten opzichte van 6.

Dr. Hermanslaan 18 -24 Oss, mei 2019 (Google Streetview) architect Estourgie
Dr. Hermanslaan 18 -24 Oss, mei 2019 (Google Streetview)

Daarbij zijn de andere 2 blokken op een andere manier gebouwd dan de eerste en vierde.

De woningen zijn, met uitzondering nummer 20 sinds 1983 gemeentelijke monument; Sinds 1997 is nummer 20 “beeldbepalend” en intussen eveneens gemeentelijk monument geworden.

4 woningen Dr. Hermanslaan en Dr. van der Steenlaan

Dr. Hermanslaan 3-5

Dr. van der Steenlaan 1-3

Dr. Hermanslaan 3-5, mei 2019 (Google Streetview) architect Estourgie
Dr. Hermanslaan 3-5, mei 2019 (Google Streetview)

De aanbesteding van 4 woningen vindt februari 1920 plaats. Ook hier is Estourgie de architect, mede omdat hij inmiddels ervaring heeft met het onderhandelen met het Nationale Steuncomité. Uiteindelijk zal het Ministerie van Arbeid de Rijkssubsidie verlenen in plaats van het Steucomité. Via de Gezondheidscommissie krijgt de N.V. gemeentelijke subsidie.

De woningen zijn in dezelfde stijl als in de eerste fase gebouwd, maar soberder uitgevoerd.

De woningen aangemerkt als “beeldbepaldend” in 1997.

Vervolg

Voor de derde fase vindt de N.V. het tijd worden voor een andere architect. Ook om Bonsel en Van de Berg  tegemoet te kunnen komen, die een schetsontwerp voor het Villaplan hadden gemaakt. Daarnaast worden Ibes & Zwanikken, ook uit Oss, gevraagd. Vanwege discussies over de kosten tussen N.V., architecten en overheden, zal het echter bij plannen blijven.

Uiteindelijk zal de grond in de loop der jaren, van 1922 tot 1944 worden volgebouwd met woningen door particulieren. De N.V. is dan geen opdrachtgever meer. Het zijn meestal riante woningen, groter dan die door de N.V. zijn opgeleverd.

Estourgie heeft in Oss andere gebouwen ontworpen:

  • Woningbouw in Kortfoort; In april 1920 Estourgie besteedt het schilderwerk aan van de 110 Arbeidswoningen op de Kortvoort te Oss namens Bouwvereeniging “St. Willibrordus” te Oss (De Gelderlander 20/4/1920)
  • Woningbouw in het Vierhoekje

Afgaande op een ingezonden brief in het Brabants Dagblad zijn de woningen inmiddels gesloopt.

Gebruikte bronnen:

https://www.bd.nl/oss-e-o/dr-hermanslaan-krijgt-monumentboek~a08a1dcc/

Villa Saxon Holme, later Veegerkliniek

1914, Javastraat 104 Galgenveld

De Dr. Veegerkliniek in de villa Saxon Holme, ontworpen in 1914 door de broers Charles en Henri Estourgie i.o.v. F.H. Hague, 1965-1970 (Fotopersbureau Gelderland auteursrechthouder J.F.M. Trum via F11468 RAN CCBYSA Javastraat 104 Estourgie
De Dr. Veegerkliniek in de villa Saxon Holme, ontworpen in 1914 door de broers Charles en Henri Estourgie i.o.v. F.H. Hague, 1965-1970
(Fotopersbureau Gelderland auteursrechthouder J.F.M. Trum via F11468 RAN CCBYSA)

In 1914 ontwierp Estourgie samen met zijn broer Henri de villa Saxon Holme voor F.H. Hague. Frank Howard Hague was de accountant van Jurgens Margarinefabriek. Frans Jurgens had in 1912 door Estourgie Huize Heyendaal laten ontwerpen (zie hierboven). Saxon Holme was het tweede ontwerp van Estourgie in Nijmegen. Bovendien zou dit pand later de “buurman” van Estourgie worden: Estourgie verhuist in 1921 Villa de Plecht op Javastraat 106.

Over Villa Saxon Holme is al veel geschreven, daarom hier een aantal verwijzingen:

Javastraat 104a, Noviomagus: veel informatie over de geschiedenis van dit pand

Met pensioen – herinneringen aan de Veegerkliniek in Nijmegen: mooi artikel over de Veegerkliniek

http://www.saxonholme.nl/historie/ : de eigen website over de villa van de huidige bewoners (juli 2025 werkt de site niet meer)

Villa Saxon Holme, Javastraat 104 (Maart 2024)
Villa Saxon Holme, Javastraat 104. Het witte huis links is Villa de Plecht, waar Estourgie in 1921 naar toe verhuist (Maart 2024)

Piano- en Orgelmagazijn en Muziekhandel Theo Wanders

1921, van Broeckhuizenstraat 15, hoek Staringstraat

Detail van achtergrond van foto hieronder (L66093 RAN)
Links het Kegelhuis met daarnaast het bankgebouw van de Nationale Bankvereeniging. Rechts het pand van de verzekeringsmaatschappij De Nederlanden van 1845 van de architect H.P. Berlage en rechts daarvan het bankgebouw van de Geldersche Crediet Vereeniging uit 1918. Op de achtergrond panden op de hoek van de Staringstraat en de Van Broeckhuysenstraat, gedateerd 1925-1930 ( (L66093 RAN)
Links het Kegelhuis met daarnaast het bankgebouw van de Nationale Bankvereeniging. Rechts het pand van de verzekeringsmaatschappij De Nederlanden van 1845 van de architect H.P. Berlage en rechts daarvan het bankgebouw van de Geldersche Crediet Vereeniging uit 1918. Op de achtergrond panden op de hoek van de Staringstraat en de Van Broeckhuysenstraat, gedateerd 1925-1930 ( (L66093 RAN)

Piano- en Orgelmagazijn en Muziekhandel Theo Wanders.

De heer Theo Wanders, de bekende Nijmeegsche musicus en concertpianist, die in zoo menig Nijmeegsche muzikaal gebeuren de bezielende leider was, gaat zich nog dieper in het Nijmeegsche muziekleven inwerken en gaat thans de ethische zijde der ars musica verbinden aan de zakelijken kant der toonkunst.

De heer Theo Wanders opent heden een piano- en orgelmagazijn tevens muziekhandel in de van Broeckhuizenstraat hoek Staringstraat.

En het zou beneden zijn waardigheid van muziekkunstenaar geweest zijn, wanneer hij zich nu ook niet dadelijk onder de eerste klasse firma’s gesteld had.

Dàt deed hij en zoo werd Nijmegen een kunstmagazijn rijker, dat niet anders dan tot sieraad onzer stad kan strekken.

Het hechte hooge hoekhuis aan de van Broekhuyzenstraat hoek Staringstraat, moest daarvoor een verbouwing tot winkelhuis ondergaan.

De heer Charles Estourgie werd voor de architectonische taak gesteld: een goed harmonisch geheel te maken met behoud van den bovenbouw.

Hij moest in de typische stijl van het huis blijven en toch aan den winkelpui de expressie geven van een muziekhandel.

En daarin is de bekende bouwkundige onderwel geslaagd. Hij bleef in de massieve constructie en legde er twee winkelramen in, welke het zeer goed doen.

Aan de zijde der van Broeckhuyzenstraat dragen twee stevige deels hard- deels zandsteenen stutters den winkelpui, welke door een massieve strakke zandsteenen-architraaf zijn afgedekt, waar boven in de langhoekige bovendekking de gebrande glasruiten harmonisch kleuren.

Van deze zijde krijgt men een schitterenden blik in den winkel, waar de zwarte Bechsteinvleugels tot volle recht kunnen komen: in excellent expositie-ruim, dat van gelijkvloers, langs ovaal-gelegde traptrede, klimt tot een verhevenheid, waarop weer nieuwe piano’s, en de onderstaande als overvleugelen.

De ingelegde eikenhouten vloer past in dit midden. Aan de zijde der Staringstraat, is het kleine winkelraam voornamelijk bestemd voor den muziekhandel, welke exquise afdeeling men bereikt door een hoekingang aan de van Broeckhuyzenstraat. Als in een uitgebouwde serre is nog een breede ingang aangebracht voor het binnenbrengen van instrumenten welke herstelling behoeven en vandaar, dank zij practische binnenbouw rechtstreeks achter door den winkel heen in de ateliers kunnen getransporteerd worden.

Praal en practijk zijn hier wel fijn vereend, zoowel binnen als buiten door een architect, die uitstekende uitvoerders had in de aannemers de heeren van Berckel en Zonen. Het glas in lood, uitgevoerd door de Nijmeegsche firma Bilderbeek is niet zinloos aangebracht. De architect beeldde in de eenvoudige tinten en vormen de trillingen der bazuinstooten, welke in zinnebeeldige expressie het uitgangspunt vinden boven de hoofdingang.

Met eenvoudige middelen, zoo aan hout- als een schilder- als aan stoffeerderwerk zijn hier de meeste harmonische composities bereikt door den excellenten architect Charles Estourgie, die een eigen weg volgt, wars van overlading en overdreven modernite!

Als pianozaak is het magazijn Theo Wanders van eersten rang door de alleenvertegenwoordiging van het wereldhuis Bechstein.

De Bechstein concertvleugels beheerschen immers de concertzalen van de geheele wereld.

Door de firma Bechstein is ook van hare onvergelijkelijke concertvleugels ter beschikking der firma Theo Wanders gesteld voor concert… te Nijmegen.

Behalve dit beroemd fabrikant heeft de firma Theo Wanders nog de vertegenwoordiging van de gerenommeerde merk als Schiedtmayer,… Schmidt. Hier is een magazijn waar men in de gelegenheid is van de meest billijke tot de kostbaarste instrumenten te betrekken. Naast de vertegenwoordiging van piano’s en kunst-spelpiano’s, heeft de heer Wanders ook die van de bekende orgelfabriek Mannborg, zoodat ook op dit gebied door de firma Wanders het beste gebracht wordt.

Ook op het gebied der gramophones brengt de firma Wanders iets heel bijzonders n.l. de “Senora”de Amerikaansche machina die tot op heden nog alleen door de firma Kellner te Amsterdam geimporteerd werd en tot het beste op dit gebied behoort.

Voegen wij er nog bij, dat de firma Theo Wanders ook de alleenvertegenwoordiging heeft voor Nijmegen van de gepatenteerde Schiller Electrische piano en vleugellampen van de nieuwste vinding.

Naast de aannemers de heeren van Berckel en Zn., die op buitengewoon lofwaardige wijze deze verbouwing hebben uitgevoerd, waren de schilder de heer J.A. Puts, de behanger de heer H.A.J. Draper (Hezelstraat), de stoffeerder de firma J.T. van Roggen en Co.  (Hezelstraat), en de Electrische Installeur de firma Megens die de onderdeelen verzorgden.

Het natuursteenwerk is afkomstig uit de ateliers van de firma Tournay.” (De Gelderlander 1/10/1921)

R.K. Verenigingsgebouw

1922? Krayenhofflaan 154

RK Verenigingsgebouw (RAN) architect Estourgie
RK Verenigingsgebouw (RAN)

Het door de Nijmeegse architect Charles Estourgie ontworpen R.K. Verenigingsgebouw dat na na grote inspanning van pater P.Fr.P. Cremer O.P. tot stand kwam. Pastoor Jansen repte in zijn openingstoespraak dat de buurt van een rode buurt in een roomse buurt was veranderd. Later werd het gebouw een bioscoop, Asta (1946) en Metro (1969-1972) om uiteindelijk te eindigen als filiaal van de bekende meubelhandel Vissers, waarna de sloop volgde (na 1980)

Inwijding

Grote zaal R.K. Verenigingsgebouw (RAN) architect Estourgie
Grote zaal R.K. Verenigingsgebouw (RAN)

“Gistermiddag” (PGNC 16/8/1908, dus waarschijnlijk zaterdag 15 augustus 1908) vindt de inwijding plaats:

De Inwijding van het R.K. Vereenigingsgebouw in de Krayenhofflaan.

In tegenwoordigheid van een zeer groot aantal belangstellenden, waarbij wij opmerkten vele paters Dominicanen en andere geestelijken, benevens eenige burgelijke autoriteiten, waaronder de Katholieke Wethouders, de heeren Busser en Vrancken, had gistermiddag de plechtige inwijding plaats van ’t nieuwe naar de plannen van den architect, den heer Estourgie gestichte R.K. Vereenigingsgebouw in de Krayenhofflaan, door den hoogeerw. heer Deken E.A. van Son.

Terstond na afloop van het solemneel Lof, met Veni Creator, in de parochiekerk van ’t H. Hart, had tegen half vijf de inwijding plaats, waarna de zeereerw. pastoor L. Jansen het met bloemen versierden podium betrad, waar het bestuur van ’t nieuwe gebouw reeds plaats had genomen.

Na een kort welkomstwoord dankte Z.eerw. in een kernachtige toespraak den hoogeerw. heer Deken voor den afgebeden zegen op ’t gebouw, waarin ongetwijdeld de geheele parochie zal deelen. Spreker herinnert aan de jarenlange financieele moeilijkheden, die de totstandkoming van dit vereenigingsgebouw en aan het doorzettingsvermogen in deze van zijn voorgangers.

Hij brengt op de eerste plaats dank aan deze stichting, aan Hem toegewijd. Maar naast God dient dank en hulde gebracht te worden aan den onvergetelijken, algemeen bekenden en beminden pater P. Cremer O.P., die -vertrouwende op Gods belofte: “vraagt en ge zult verkrijgen”,- rusteloos heeft gewerkt aan de verwezenlijking van zijn ideaal: een Roomsch Vereenigingsgebouw in de Krayenhofflaan.

Herdenkingssteen R.K. Verenigingsgebouw (RAN)
Herdenkingssteen R.K. Verenigingsgebouw (RAN)

Jammer, zegt spreker, dat hij thans zijn werk niet kan zien. De gedenksteen door het bestuur in de voorhal van ’t gebouw aangebracht, zal echter aan het verre nageslacht vermelden wat pater Cremer voor zijn vroegere parochianen heeft verricht.

Doch ook aan den tegenwoordigen pastoor van Neerbosch, den Z.E. pater H. Geveling O.P. -den vroegeren rector in deze parochie- wenscht spreker, ook namens het bestuur en de parochianen, een welverdiend woord van dank te brengen, want de grootste giften voor den bouw zijn in hoofdzaak door de handen van pastoor Geveling bijeengebracht. Zij beiden, zegt spreker, hebben de fundamenten gelegd, waarop wij hebben voortgebouwd. (Daverend applaus).

Een woord van dankbare hulde ook aan den bekwamen architect, den heer Estourgi(e), die dor zijn practische plannen, met een betrekkel. Kapitaal ’n even groot als sierlijk en doelmatig gebouw wist daar te stellen, en aan de aannemers, de h.h. Bakker en Beker, die onder harmonische samenwerking met den ijverigen opzichter, den heer C. Verbeeten, op zeer verdienstelijke wijze die plannen uitvoerden.

Spreker wijst vervolgens op den grooten aanwinst met dit parochiaal Vereenigingsgebouw, en brengt in herinnering de minder gunstige reputatie, waarin de Kraaijenhofflaan, 25 jaar geleden, verkeerde.

Zoo ergens, dan was voor deze volkrijke en dikwijls zeer gevaarlijke buitenwijk, naast de in den loop der laatste jaren reeds gestichte Katholieke instellingen voor de jeugd enz., zulk een gebouw zeer noodig. En, Gode zij dank! het is er thans, zoodat men in plaats van een “roode buurt, nu van een “Roomsche buurt” mag spreken. (Daverend applaus).

Men heeft wel eens gezegd, aldus spr., “Pastoor Jansen is te optimistisch”, ook met betrekking tot den bouw van dit Katholieke Tehuis. Spreker heeft dien bouw, met weinig kapitaal aangedurfd, omdat hij rekende op de Goddelijke Voorzienigheid en op den moreele en financ. steun zijner parochianen. Spreker is er vast van overtuigd, dat Gods zegen rusten zal op een werk, dat begonnen is in ’t godsdienstig en materieel belang der parochianen en hun nageslacht. Daarom vertrouwt spr., dat, naast de leden dezer parochie, ook niet-parochianen hun schouders zullen zetten onder de nog op ’t gebouw rustende schuldenlast en daarom zullen inteekenbiljetten voor het donateur- en lidmaatschap van het Vereenigingsgebouw worden uitgegeven. Allen moeten samenwerken om dit gebouw te maken tot een gezellig tehuis, tot een centraal punt voor ’t houden van vergaderingen, feestelijke bijeenkomsten enz.

Onder daverende bijvalsbetuigingen eindigt spr. zijn toespraak, waarna alle aanwezigen het lied “Roomsche Blijdschap” gezongen werd.

Na afloop hiervan richtte de Hoogeerw. Heer Deken een hartelijken gelukwensch tot pastoor Jansen, het bestuur en de parochianen, met de opening van dit mooie gebouw, waarvan spreker de inzegening gaarne heeft verricht. Spr. wijdt vervolgens een sympathiek woord aan den Weleerw. Pater Cremer voor diens taaie werkkracht, in ’t belang der oprichting van ’t gebouw, en spoorde de parochianen aan hun geestelijken herder te steunen en steeds te blijven katholieken van de daad, onder de schutse van ’t H. Hart. (Applaus).

Na een dankwoord van den ZeerEerw. Pastoor op deze toespraak, werd een schrijven voorgelezen van Pater Cremer, die door ongesteldheid verhinderd was, de openingsplechtigheid bij te wonen, maar zijn bijzonderen dank bracht aan de propagandisten der parochie, met den wensch dat zij steeds mogen blijven een flinken steun voor de toekomst.

Spreker eindigt met een woord van dank daan de beide aanwezige heeren Wethouders voor hunne belangstelling en tevens voor alles wat zij, met het gemeentebestuur, in ’t maatschappelijk belang der bewoners van de Kraaijenhofflaan hebben verricht, waarna deze even eenvoudige als treffende plechtigheid met den Christengroet en het zingen van het lied “Aan U, o Koning der Eeuwen” gesloten werd.

We komen deze week op een nadere beschrijving van dit Parochiaal Vereenigingsgebouw terug.” (PGNC 16/8/1908)

Winkel firma H.G.P. Romberg

Firma H.G.P. Romberg.

Het magazijn der firma H.G.P. Romberg, Lange Burchtstraat 3,5 en 7, heeft eene uitbreiding en moderniseering ondergaan, waarmede de firma het bewijs heeft geleverd met haar tijd te willen medegaan. Er is nl. een nieuwe etalage aangebracht, waarvoor de heer Ch. Estourgie, architect alhier, het ontwerp heeft geleverd, die er in geslaagd is eenvoud en schoonheid op gelukkige wijze te combineeren. De etalage wordt gevormd, door twee eikenhouten expositie-kamers in modernen stijl van ingelegd eikenhout. In de achterwanden, die de afsluiting vormen van den verhoogden parketvloer, maken de ellipovormige vensters van fraai geslepen glas een mooi effect. Bij avond doen de voor den toeschouwers onzichtbare electrische bovenlampen haar nuttig werk. De dames- en kinderkleeding komt in deze moderne etalage uitstekend tot haar recht.

De uitbreiding van het magazijn bestaat hierin, dat de firma sinds eenigen tijd naast dames- en kindermantels, costumes en costumerokken ook japonnen en casaques verkoopt. Wij zagen een keur van deze artikelen op smaakvolle wijze in de nieuwe etalagekamers uitgestald.” (PGNC 17/3/1923)

Pastorie

1923 Kerkstraat 52 Weurt

De pastorie is in 1923 door Estourgie gebouwd. Haar voorganger stond tot 1976 achter dit gebouw. De voormalige pastorie is een gemeentelijk monument.

Op 7 september 2005 werd de pastorie door een uitslaande brand verwoest. Daarop volgde herbouw, waarbij op 30 november 2006 (Feest van de H. Andreas) de inzegening plaatsvond.

https://www.dbnl.org/tekst/schu211rijk02_01/schu211rijk02_01_0004.php

https://andreaskerkweurt.nl/gastvrouwen.html

Kapel Sancta Maria

1925 Bredestraat 168-170

Kapel Sancta Maria, architect Estourgie (RAN)
Kapel Sancta Maria, architect Estourgie (RAN)

De kapel van Sancta Maria; ontworpen in 1925 door Charles Estourgie voor de Zusters van Barmhartigheid (de Zusters van Ronse), die het naastgelegen pension bestuurden.

Bisschop Hamerhuis

Verlengde Groenestraat 75

Het Bisschop HamerHuis 1989 (Ber van Haren collectie RAN)
Het Bisschop HamerHuis 1989 (Ber van Haren collectie RAN)

Het gebouw is ontworpen als een studiehuis voor de Scheutisten (de Congregatie van de Paters van het Onbevlekt Hart van Maria, of: de Missionarissen van Scheut). Het pand is vernoemd naar bisschop Ferdinand Hamer, die in 1900 in China is vermoord. Opvallend is de pagode, die verwijst naar de werkzaamheden van de Scheutisten in China. Deze pagode is ontworpen door Henri Estourgie, de broer van Charles. Tegenwoordig is het in gebruik door de HAN.

Huize Mariënbosch

1924 Groesbeekseweg 351

Tekening Marienbosch (RAN) architect Estourgie
Tekening Marienbosch (RAN)

Huize Mariënbosch in aanbouw. Op de achtergrond de Cenakelkerk in de Heilig Landstichting. Marienbosch was een voormalig klooster en meisjespensionaat. Het gebouw werd in opdracht van de Zusters van Jezus, Maria en Jozef ontworpen door Charles Estourgie en kwam gereed in 1924. Bouwstijl: Art Deco met elementen van de Amsterdamse School. In 2010 waren er plannen om studenten in het voormalige klooster te huisvesten. De renovatie werd in mei 2015 voltooid en het klooster biedt nu huisvesting aan 347 studenten (RAN)

Klooster en meisjespensionaat ‘Mariënbosch’, ontworpen door Charles Estourgie in 1923 voor de Zusters van J.M.J. Zicht op de achtervleugel (links) met op de begane grond de keukens en op de 2 etages de nieuwe refter, de handwerkzaal en slaapzaal met chambrettes ; het kloostergedeelte in de noordvleugel (rechts) met op de begane grond de (voormalige) refter , de recreatiezaal van de zusters en kantoortjes , op de 1e etage de linnenkamer, logeerkamers en de studiekamer voor de leerkrachten en op de 2e etage de slaapzaal met chambrettes voor de zusters ; in het midden de noordoosthoek (uit 1930) met o.a. de conversatiezaal voor de interne leerlingen op de 1e etage

Huize Mariënbosch in aanbouw (RAN) architect Estourgie
Huize Mariënbosch in aanbouw (RAN)
Huize Marienbosch, Achter- en noordvleugel (RAN)
Huize Marienbosch, Achter- en noordvleugel (RAN)

Verbouwing St. Jozefshof (beter bekend als Kolpinghuis)

1925 Smetiusstraat 1

Links het Kolpinghuis in 1930: De Marie-Adolffontein (in de volksmond bekend als het Quackmonument) met links het Kolpinghuis. In 1925-1926 werd op het kruispunt van de Nassausingel (rechts), Spoorstraat, Kronenburgersingel (links), Van Berchenstraat en Smetiusstraat deze obelisk gebouwd. Het in mei 1926 onthulde monument was een geschenk van de Nijmeegse oud-wethouder Arnoldus Burchard Adolphus (Adolf) Quack (1842-1920). Hij had bepaald dat een deel van zijn erfenis moest worden besteed aan de oprichting van een fontein. Deze fontein, die moest worden genoemd naar hem en zijn zus Marie, moest de stad verder verfraaien. Rechts het Hotel Café Restaurant Nassau (Nassausingel 6), 1930 RAN)
Links het Kolpinghuis in 1930: De Marie-Adolffontein (in de volksmond bekend als het Quackmonument) met links het Kolpinghuis. In 1925-1926 werd op het kruispunt van de Nassausingel (rechts), Spoorstraat, Kronenburgersingel (links), Van Berchenstraat en Smetiusstraat deze obelisk gebouwd. Het in mei 1926 onthulde monument was een geschenk van de Nijmeegse oud-wethouder Arnoldus Burchard Adolphus (Adolf) Quack (1842-1920). Hij had bepaald dat een deel van zijn erfenis moest worden besteed aan de oprichting van een fontein. Deze fontein, die moest worden genoemd naar hem en zijn zus Marie, moest de stad verder verfraaien. Rechts het Hotel Café Restaurant Nassau (Nassausingel 6), 1930 RAN)

De verbouw van St. Jozefshof.

Zooals wij reeds meldden, is de verbouw gereed gekomen van het home der Nijmeegsche Kolpingszonen, het vanouds bekende St. Jozefshof aan de Smetiusstraat, dat Zondag a.s. in gebruik genomen en plechtig zal ingezegend worden.

En wij kunnen er dadelijk bijvoegen: de indruk dien wij van het hernieuwde Gezellenhuis gekregen hebben, is een zeer gunstige.

De aannemersfirma Hofman en Arts heeft onder deskundige leiding van den heer Charles Estourgie- die eveneens de plannen ontwierp- met dezen verbouw metterdaad getoond een vooraanstaande plaats in de rij der Nijmeegsche bouwwereld. Het geheel ziet er keurig uit en maakt een voornamen indruk.

Boven den ingang van het gebouw prijkt in forsche letters: R.K. Gezellenvereeniging, waarachter electrische verlichting is aangebracht. Nu kan tenminste de vreemdeling weten, die vroeger zich tevergeefs afvroeg wat dat toch voor een gebouw was, dat hier de Stichting van Vader Kolping haar tenten heeft opgeslagen.

Breede toegangsdeuren brengen den bezoeker in een ruime vestibule, waar tevens een loket is aangebracht ten dienste van uitvoeringen. Tevens kan men van hieruit de bestuurskamer bereiken.

Vanuit de vestibule treedt men eveneens door ferme deuren in de hal, die een grootschen indruk maakt. Hier vindt men een garderobe enz.

Links hiervan betreedt men de groote en ruime konversatiezaal, die een juweeltje mag genoemd worden op dat gebied. De Nijmeegsche kleuren, rood en zwart, die in de geheele zaal domineeren, maken een gezelligen indruk, die nog verhoogd wordt door de frisch-groen geschilderde stoelen en tafeltjes. Het buffet is in den rechterhoek der zaal aangebracht.

Breede ramen geven uitzicht naar alle kanten, waardoor tevens voor lucht en licht in ruime mate is zorg gedragen. De plaats onder de bibliotheek is op gelukkige wijze weggewerkt: twee kamers, één voor den Praeses en een bestuurskamer vullen dit deel van de vroegere konversatiezaal. De biljarts hebben hun plaats gevonden in het midden der zaal. De bibliotheek is op dezelfde plaats gebleven, doch de ingang is nu verlegd boven aan de eerste trap, die naar de toneelzaal voert.

Op zij van de konversatiezaal is een kleine zaal aangebracht, die heel keurig en gezellig is ingericht. Deze is waarschijnlijk ten dienste van kleine vergaderingen e.d.

Beide zalen zijn bedekt met een kostbaar zeil. Naar gemompeld werd is dit een gift van een der hoofdbestuursleden, waarvan meerderen een gift voor dezen verbouw moeten hebben geschonken.

Naar wij zeiden, ziet het geheel er keurig uit. Het borstbeeld van den eersten Praeses en stichter der Nijmeegsche K.G.V., den WelEerw. heer L.E. Hoetin, heeft een eereplaats gevonden op den schoorsteen, waarboven in gulden letteren is aangebracht de gezellengroet: “God Zegene het Eerzame Handwerk”.

Verschillende beelden en emblemen vinden rondom, zoowel in hal als zaal, een plaats. Het H. Hartbeeld troont natuurlijk op de mooiste plaats.

De aannemersfirma Hofman en Arts werd kranig terzijde gestaan door den heer van Roessel, die het schilderwerk verzorgde, de firma Vroom en Dreesmann, de firma Beukering en Co., elektriciens, de heer Friebel, die het lood- en zinkwerk, de firma Daniëls, de Bruijn en v.d. Waarden, die het stukadoorswerk verrichtte en den heer J. Krijnen, die het behangerswerk op zich nam.

Met trots mogen de diverse besturen getuigen, dat hun werken niet tevergeefs is geweest en met blijdschap moge er wel eens aan herinnerd worden dat de ongehuwde en gehuwde gezellen hun kontributie vrijwillig belangrijk verhoogden om den verbouw mogelijk te maken. Vooral voor den volijverigen Praese zal het een genoegdoening zijn: om dezen verbouw door te voeren heeft hij hard gewerkt; dit was steeds zijn hartewensch. Doch ook het hoofdbestuur, dat de algemeene leiding in de K.G.V. met den Praeses heeft, mag dankbaar opzien naar hetgeen door hen met veel moeite en opoffering bereikt is.

Met waardeering mogen dan ook naast den naam van den Praeses, den ZeerEerw. Pater H.M. v.d. Hulst S.J. genoemd worden de namen der hoofdbestuursleden de heeren Kloppenburg, W. v.d. Waarden, Dreesmann, dr. Slotboom, St. Arntz en Prof. v.d. Heijden.

In de konversatiezaal bleef ons oog hangen aan een teekening: de nieuwe hoofdingang van St. Jozefhof aan de Spoorstraat. Zoo gauw als er geldmiddelen zijn, kan hier pas aan gedacht worden. Moge zulk een gift spoedig inkomen!

Het kan, dunkt ons, geen kwaad, van deze gelegenheid gebruik te maken om onze stadgenooten aan te sporen, die nog geen eerelid van de K.G.V. zijn, dit nu te worden. Men doet daarmee een zeer goed werk: men steunt daarmede het pogen om onze arbeiders op te voeden naar den wensch van Dr. Schaepman tot mannen met een rotsvast geloof en kennis, twee zaken, die onontbeerlijk zijn om den arbeidersstand steeds hooger op te voeren tot heil van de arbeiders zelve en tot zegen van Kerk en Maatschappij.

Op de moderniseering van de toneelzaal hopen wij nog nader terug te komen.

Morgen vermelden we het officieel programma voor a.s. Zondag.” (De Gelderlander 17/2/1925)

Café-restaurant “Germania”

1928, Keizer Karelplein

Café-Restaurant Germania met op de voorgrond links het standbeeld van Bisschop Hamer, 1928-1930 (GN16342)
Café-Restaurant Germania met op de voorgrond links het standbeeld van Bisschop Hamer, 1928-1930 (GN16342)

Het Café-restaurant “Germania”.

Langen tijd heeft men in onzekerheid verkeerd omtrent de bestemming die gegeven zou worden aan het pand, waarin eertijds Huize Bienen gevestigd was, totdat voor ongeveer zes weken met veel voortvarendheid begonnen werd met ’t gedeeltelijk afbreken van het oude gebouw en het bouwen van een nieuw. Toen dit zoo langzamerhand zijn voltooiing naderde, gingen er stemmen op die de meening uitspraken dat het nieuwe bouwwerk een onaesthetischen indruk zou maken, althans beschouwd in verband met zijn omgeving. Nu willen wij ons hieromtrent een oordeel voorbehouden. Zulks temeer daar het gebouw nog lang niet gereed is en er b.v. nog een groote verandering aan den voorgevel moet plaats hebben. Nu dus reeds een meening uitspreken is op zijn minst genomen voorbarig, terwijl men bedenken moge dat de bouw geschiedt naar ontwerp van den architect Charles Estourgie, ’t geen ons een waarborg lijkt tegen een de schoonheid van het Keizer Karelplein schennende daad.

De inrichting van het nieuwe pand, waarin zoals men weet, de heer J.H. van Hezewijk een modern café-restaurant zal exploiteeren is, men kan gerust zeggen luxueus en daarbij uiterst practisch. – Luxueus door ’t prachtige behang, de gemakkelijke fauteuils en de donkerrode vloerbedenkking. Practisch door de verdeeling der zit-gelegenheid, die door de vijftien groote spiegelruiten overal een goed uitzicht waarborgt en door de plaatsing van buffetten en billards: van deze laatste vindt men er twee van de “De Schepper”-fabriek.

Het spreekt vanzelf dat aan de consumptie- we noemen de vele soorten import-bier- de meeste zorg besteed wordt, ’t resultaat waarvan de bezoekers van het oude café van Hezewijk steeds konden prijzen. Een bijzonderheid is b.v. dat ieder kopje koffie afzonderlijk gezet wordt en dat er een geheel nieuw soort bierleiding gebruikt wordt.

In dit nieuwe restaurant zal gelegenheid zijn tot dineeren, lunchen en wat dies meer zij, tegen prijzen die ongewoon aandoen door ’t minieme ervan, terwijl de verschillende schotels toebereid worden in een keuken, die van de modernste inrichtingen is voorzien.

Een attractie temeer voor het uitgaande publiek, dat dit zoozeer op prijs stelt, zullen zeker vormen de beide avonden per week- Zaterdag en Zondag- dat zich ’n strijkje zal laten hooren. Ter gelegenheid van de kermis is er echter iederen middag en avond concert, te beginnen met de opening, die morgenmiddag om 5 uur zal plaats hebben.” (PGNC 28/9/1928)

Eind september 1944 werd “Germania” hernoemt naar “Normandië”.

Zie ook Noviomagus

Melkerij Lent

1928

Melkerij Lent, verbouwing architect Estourgie, van Gentstraat, 1928 (F17204 RAN)

Melkinrichting Lent, architect Estourgie

Charles Estourgie ontwerpt de uitbreiding van de Melkerij Lent, waarbij onder andere de voormalige manege aan de Waldeck Pyrmontsingel bij de fabriek wordt getrokken. De Gelderlander publiceert bij de opening van 1928 een uitvoerig stuk, waarin tevens wordt ingegaan op het belang van de melkfabriek.

Lees Meer

Koningsgaard

1928 Oude Kleefsebaan 2 Berg en Dal

Koningsgaard bij de onthulling van het Christus Koning beeld in haar tuin op 23-10-1932 (GN3409 RAN)
Koningsgaard bij de onthulling van het Christus Koning beeld in haar tuin op 23-10-1932 (GN3409 RAN)

Estourgie ontwierp Koningsgaard in 1928. Het was tot oktober 1982 in gebruik als klooster van klooster van de Zusters Gezelschap der Dochters van Jezus Heilig Hart.

wikipedia: “De invloed van de Amsterdamse School is duidelijk te herkennen in de zakelijk-expressionistische bouwstijl. Het gebouw is sober, enigszins somber van aanzien. In 1982 werd het complex gerenoveerd en onderging de kapel een grote modernisering, waardoor het gebouw een vriendelijker aanblik kreeg.[1] Het gebouw is opgetrokken uit donkerrode baksteen. De begane grond bestaat uit een voorhuis met hoofdingang, ontvangkamer en een kapel. Het achterhuis was het slotklooster van de zusters. Beneden zijn ook de gemeenschappelijke ruimtes. Op de eerste etage zijn de cellen voor de bewoners en op de tweede verdieping zijn de werkruimtes waar voorheen de zusters werkten aan paramenten. Het gebouw had oorspronkelijk twee boogvormige portieken, waarvan er één is verloren gegaan bij de verbouwing in 1982. Het gebouw heeft een schilddak en is geheel onderkelderd.”

In 1983 is de naam veranderd in Mariadal, op het moment dat de Dominicanessen van de Heilige Rozenkrans het pand betrokken; in 1995 vertrokken zij weer. Na een verbouwing kwam het klooster in gebruik door paters dominicanen en kreeg het de naam Mariaconvent.

Een afbeelding uit 1980 is te vinden op F69259 RAN.

Directeurswoning

Jaren 20 Meerwijkselaan

In de jaren 20 ontwierp Estourgie de woning van de directeur van de Heilig Landstichting aan de Meerwijkselaan.

Een leuk artikel over de “Nieuwe bewoners**: Erwin van Motman en Ilari Hoevenaars Meerwijkselaan” staat in Oorschelp, september 2024

Au Printemps

1930 Broerstraat

Lees hier het artikel:

Hotel de Plasmolen

1930, Rijksstraatweg Plasmolen

Deze afbeelding heeft een leeg alt atribuut; de bestandsnaam is afbeelding-8.png
Hotel de PLasmolen, foto 1930-1931 (F73759 RAN) architect Estourgie
Deze afbeelding heeft een leeg alt atribuut; de bestandsnaam is afbeelding-8.png Hotel de PLasmolen, foto 1930-1931 (F73759 RAN)

In de zomer van 1929 brandde het hotel De Plasmolen af. Charles Estourgie ontwierp de herbouw.  Op 20 juni 1930 vond de heropening plaats. Aan de gevel prijken de beelden van Lodewijk en Hendrik van Nassau. Zij sneuvelden bij de Slag op de Mookerheide in 1574. In september 1944 brandde het hotel door oorlogsgeweld opnieuw uit.

Opnieuw vond herbouw plaats. De brand in 2001 betekende het definitieve einde van het hotel.

Bronnen:

RAN foto toelichting F73759 RAN

Ons mooie Mook en Middelaar

Plan voor Plasmolen: geen hotel, wel woningen, De Gelderlander, 7-9-2018

Kunstsmederij H. Meijers-Ruyten

1931 Verlengde Ziekenstraat (oud) Centrum

““Kunstsmederij H. Meijers-Ruyten.

Uitbreiding magazijn.

De edelsmid, de heer H. Meijers-Ruyten, behoeft eigenlijk bij kunstlievend Nijmegen geen introductie meer. Hij is niet de man van het fabrieksmatige en gros, maar de artistieke ontwerper van ieder stuk edelsmeedwerk, drijfwerk en koperslag, waarvan men in bewonderingswaardige verscheidenheid in zijn etalage genieten kan.

Vroeger was er slechts een uitstalkast- een te bekrompen gelegenheid voor een atelier, waaruit zooveel juweeltjes van een bijna vergeten kunstambacht komen.

De heer H. Meijers-Ruyten vond nu in den heer Charles Estourgie den medewerker, die het ontwerp maakte voor een bijzondere uitbreiding van den bekenden winkel aan de Verlengde Ziekenstraat.

Het werden nu twee ruime étalage-gelegenheden- waar thans een schat van religieuse en profane kunstvoorwerpen van gedreven koper en gesmeed ijzer staat geëxposeerd- naast een kostbare collectie van Christus- en Mariabeelden, naar meesters van onzen tijd, die braken met de vormgeving der “heilig-beelden-fabrikanten”.

Te gelegenertijd hopen wij nog eens terug te komen op het kunstsmeedwerk van den heer H. Meijers-Ruyten.

Volstaan wij heden met een lofwoord aan den architect Charles Estourgie die een levendigen winkelpui wist te maken van het vroegere huis. Er zit sterke kleur in de pui en toch montere harmonie, welke onmiddellijk  t rekt op dit drukke verkeerspunt.

De heer Wittekamp voerde de verbouwing uit. De heer Andries Koster schilderde. De heer Meijers-Ruyten ontwierp en vervaardigde zelf de gesmeden letters.” (De Gelderlander 4/12/1931)

Mulo en Kleuterschool architect Estourgie

1932 Burchtstraat

Mevrouw Maria Montessori op bezoek bij de zusters van Jezus Maria Jozef in hun Klooster en hun kleuterschool aan de Burchtstraat, 1935 (GN4057 RAN)
Mevrouw Maria Montessori op bezoek bij de zusters van Jezus Maria Jozef in hun Klooster en hun kleuterschool aan de Burchtstraat, 1935 (GN4057 RAN)

De nieuwe scholen der Eerw. Zusters van de Burchtstraat.: Een M.U.L.O. en Kleuterschool.

Konden wij kort geleden melding maken van een verbouwing der Zusterscholen op de Oude Stadsgracht, thans werden wij uitgenodigd twee nieuwe scholen te gaan zien, die bij de reeds bestaand zijn gebouwd.

Het betreft hier een M.U.L.O. en kleuterschool, beiden te bereiken vanaf de Oude Stadsgracht en uitkomende aan de binnenspeelplaats, die midden in het scholen- en kloostercentrum gelegen is.

De architect van deze bouwwerken was de heer Ch. Estourgie, de aannemer de heer De Groot, van Welderenstraat, voor schilderwerk zorgde de firma Tesser, sanitaire artikelen werden geleverd door Benkisser, de lampen werden gehangen door de firma Nannings, voor gordijnen zorgde Draper van den Broek.

De werkzaamheden stonden onder leiding van den heer Meerman, van het architectenbureau Estourgie.

Aan de buitenzijde heeft de school aan voor- en achterkant een voorkomen, dat niet veel van de belendende gebouwen verschilt.

We begaven ons weldra naar binnen, waar we door de Zuster-Overste der kleuterscholen, de ZeerEerwaarde Soeur Antonia werden rondgeleid.

Direct bij het binnentreden van de M.U.L.O. school bevinden wij ons in het trappenhuis, dat een alleraardigste indruk maakt. De steentjes, grijs, rood, geel en paars zitten smaakvol langs de leuningranden van de trappen. De omlijsting van de trapstukken is met een fijne zwarte rand gesloten, wat de prettige indruk die het gebouw maakt, zeer versterkt. De kleuren van deur en ingang zijn zeer levendig, zooals het verwacht wordt voor een school van de allerkleinste en opgroeiende kinderen.

De M.U.L.O. klassen zijn niet alle in dezelfde kleuren beschilderd. Men ziet er groene en gele wandbeschildering. De schoolmeubelen zijn zoo goed als alle geheel nieuw en in de gele verf gezet. De lampen zijn van aardig model, bolrond en met vernikkelde montuur.

De M.U.L.O. beslaat een heel huis, van den grond tot aan de bovenste verdieping. Wij zagen op de tusschenverdieping een zeer origineele vestiaire, waardoor de met hoeden en mantels gestoffeerde gang in dit nieuwe gebouw niet meer zal worden aangetroffen. De ruimte, voor vestiaire bestemd, is door een halven muur omringd, en heeft een flink-ruime ingang. De vloeren zijn met tegels belegd. Terrazzo scheurt namelijk spoedig, wat met een tegelbelegging niet kan gebeuren, zoodat de vloer er steeds mooi en nieuw blijft uitzien.

De physica-klas der M.U.L.O.-school is een apart kijkje waard. Achterin de kast voor de physische en chemische proeven, middenin een werktafel en een bord, dat vanuit de middenmuur kan worden neergelaten, waardoor het gedeelte met de proeventafel aan het oog van de leerlingen kan worden onttrokken. De banken in deze klas staan amphitheatergewijs, wat men niet heeft tot stand gebracht door verschillende grootte der banken, maar door onder de banken een trapsgewijs oploopend vloerstuk aan te brengen. De ramen in deze klas zijn van bijzondere constructie, daar de ruiten niet alleen in hetzelfde vlak liggen.

Op de bovenverdieping treft men de pianokamertjes aan, waar door de zusters aan de leerlingen pianolessen worden gegeven. De kamertjes zijn door geluiddichte muren van elkander gescheiden, ruim en verwarmd met centrale verwarming.

Nu betreden wij de kleutershool. Wij zijn dus de M.U.L.O. school ingekomen en dalen door de kleuterschool af. Boven in het gebouw bevindt zich het lokaal, waar onderricht gegeven wordt aan de cursisten voor de kleuterschool-acte. Ook deze lokalen zien er zeer prettig uit, evenals de portalen waar door de ramen het spel van geel, groen, paars en rood naar binnen stoeit. Hetzelfde motief, dat men in de M.U.L.O.-scholen op de trappen ziet, werd hier in glas verwerkt, doch in een andere ligging van lijnen. De leuningranden werden wederom op geheel andere wijze gedecoreerd.

Bijzonder aandacht vragen de kapstokken. Deze steken de hanghaken niet naar buiten, doch naar binnen.

De haken zijn binnenwaarts bevestigd aan een lat, die een goede anderhalve decimeter van den muur verwijderd is aangebracht. Op deze wijze is het gevaar, dat de kleuters de hoofdjes aan de kapstokken zouden stooten, uitgesloten.

De plaats, waar de kleintjes hun jasjes en manteltjes moeten neerhangen, kunnen zij terugvinden met gehulp van een tegeltje, dat achter iedere haak ingemetseld. Deze tegeltjes vertoonen allerhande dieren, een zwaantje, een hondje, een duifje, een konijntje, een olifant, een poesje enz. Ook kinderen, die niet kunnen lezen, vinden daar dus allen de plaats van hun mantels en capes. Aan den wand hangt een lijst, met behulp waarvan de onderwijzende zuster vergeetachtigen kan helpen. Aan den wand hangen plaatjes uit de sprookjeswereld.

Op de tweede verdieping bevinden zich de klassen voor de driejarige en vierjarige kleuters. Het zijn knusse ingerichte lokaaltjes met kleine bankjes voor de klas de driejarigen. De vierjarige kleuters hebben in hun lokaal kleine tafeltjes met stoeltjes. Deze staan niet strak naast elkaar, doch zijn in varieerende positie en hoefijzervormig aangebracht, zoodat de kleuters zooveel mogelijk in een vriendelijk milieu komen.

De trap naar buiten heeft een lage leuning, zoodat de kinderen daarvan goed gebruik kunnen maken.

Men treft daarbij nog aan een speellokaal en het bordes, dat toegang geeft tot de speelplaats. De speelplaats is nog niet gereed. Daar wordt nog gemetseld en gebroken, doch binnen een paar weken zal alles opgeruimd zijn. Tot zoolang spelen de kinderen nog op de speelplaats der lagere school.

De school maakt een prettigen en aangenamen indruk. Zij is prachtig gebouwd en ontworpen. Er vielen hier soms moeilijke vraagstukken op te lossen in verband met de schoolgedeelten, die reeds bestonden. De architect Estourgie heeft de vele moeilijkheden glansrijk overwonnen en is er in geslaagd een geheel te bouwen, dat aan de practische en aestetische eischen geheel voldoet.

Vermelden wij nog, dat de kleuterschool Zaterdagmiddag door ouders en belangstellenden vrij kan worden bezichtigd.” (De Gelderlander 2/9/1932)

Kamer van Koophandel

1932-1934 Mariënburg 85

Kamer van Koophandel, architect Estourgie (oktober 2022)
Kamer van Koophandel, architect Estourgie (oktober 2022)

W.A. Hoes verkrijgt de aanbesteding met een inschrijviningsbedrag van 27.980 gulden (De Gelderlander 9/1/1932).

Het nieuwe gebouw van de K.v.K.

De officieele opening.

Hedenmiddag heeft de officieele opening plaats gehad van het nieuwe gebouw van de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor “Het Land van Maas en Waal”, dat aan het Mariënburg no. 85 gebouwd werd; de plechtigheid werd door tal van genoodigden en leden der Kamer bijgewoond.

De voorzitter der Kamer, de heer J. van Engelenburg L.Czn., heette de aanwezigen welkom   en betuigde daarna zijn waardering voor de medewerking, die de Kamer steeds van de zijde van dagelijksch bestuur onzer gemeente en van de besturen der omliggende gemeenten mocht ondervinden. Dank ook bracht spr. voor de medewerking, bij voortduring ondervonden van de consuls van Duitschland en België, van de bestuursleden van de Ned. Maatschappij voor Nijverheid en Handel, van de handelsvereenigingen en andere vereenigingen en van de directeuren van de inrichtingen van handelsonderwijs, met wie de Kamer steeds in de grootste harmonie mocht samenwerken in het belang van handel en industrie. Erkentelijkheid ook uitte spr. jegens de hoofdredacteuren-directeuren der plaatselijke bladen, die altijd welwillend plaatsruimte in hunne bladen beschikbaar stelden voor mededeelingen der Kamer. Spr. sprak de hoop uit, dat de Kamer ook in de toekomst op aller hulp en steun zou mogen blijven rekenen en gaf vervolgens het woord aan den heer A.H.M. van Hooydonk, den voorzitter van de uit de Kamer gevormde Commissie voor Gebouw en Inrichting.

De Kamer van Koophandel, ontworpen in 1932 door Charles Estourgie; rechts een gedeelte van het Arsenaal, links een gedeelte van het bankgebouw van de Geldersche Credietvereeniging, ontworpen in 1918 door J. Limburg (RAN)
De Kamer van Koophandel, ontworpen in 1932 door Charles Estourgie; rechts een gedeelte van het Arsenaal, links een gedeelte van het bankgebouw van de Geldersche Credietvereeniging, ontworpen in 1918 door J. Limburg (RAN, bewerkt)

De heer van Hooydonk, hierna het woord nemende, gewaagde ervan, hoe reeds lang de noodzakelijkheid van uitbreiding van de kantoor-lokaliteiten der Kamer gevoeld werd en hoe tenslotte in de vergadering der Kamer van 10 juli 1931 tot aankoop of bouw van een ander kantoorpand besloten werd; een oplossing te vinden in de in gebruik zijnde lokaliteiten bleek n.l. groote bezwaren te hebben. De grootst mogelijke meerderheid der Commissie voor Gebouw en Inrichting verklaarde zich voor aankoop van gemeentegrond aan het Mariënburgplein, teneinde daarop een nieuw gebouw te stichten. In de vergadering van 11 September werd daarop besloten tot den bouw en den aankoop van den grond. Spr. memoreerde dan, hoe de heer W.F.W. v.d. Wagt, die met den heer Meyers en spr. zelf de Commissie vormde, op 30 Oct. 1931 ontslag nam als lid der Kamer, doch niettemin bereid was geheel belangeloos zijn deskundige adviezen te blijven geven, hetgeen ten zeerste op prijs werd gesteld. In de vergadering van 23 november 1931 werd het besluit genomen tot aanbesteding, welke plaats had op 11 December daaropvolgend, met als laagsten inschrijver de heer W.A. Hoes, voor de som van f 27.890. In de opengevallen plaats in de commissie werd de heer ir. van Sprang benoemd. Op 6 Januari 1932 vond de gunning van den bouw plaats aan den heer W.A. Hoes. Het feit van de stichting van het gebouw is aan de vergetelheid onttrokken door een hoeksteen, geplaatst aan den gevel, welke steen werd gelegd door den voorzitter der Kamer, den heer J. van Engelenburg L.Czn. op 2 april 1932. Het kantoor kon op 2 September 1932 gedeeltelijk in gebruik worden genomen.

Spr. wenschte bij gelegenheid van deze opening hen te bedanken, die het werk van de Commissie hebben gesteund en verlicht. In de eerste plaats richtte spr. zich tot den voorzitter, die in de zeer bijzondere positie, waarin hij verkeerde, toen het besluit tot stichting viel, een loyaal standpunt heeft ingenomen. Naast den voorzitter dankte spr. zeer in het bijzonder den secretaris van de Kamer, den heer J.W. Thijssen, die steeds in alles de werkzaamheden der Commissie heeft verlicht. Gaf hij adviezen, noodig voor de outillage, de heer van der Wagt, met de heeren Meyers en ir. van Sprang, waren aanwezig voor de technische adviezen, waarvoor spr. hun zijn grooten dank betuigde. Niet minder dankte spr. alle leden van de Kamer, die spontaan sanctie verleenden aan de besluiten en adviezen der Commissie. Het resultaat van het werk staat, aldus spr., thans ter bezichtiging. Door den arbeid van den nijveren aannemer, den heer W.A. Hoes, door het dagelijksch toezicht van den heer C. Verbeeten, is het Mariënburgplein verrijkt met een fraai bouwwerk, terwijl wij van onzen kant van oordeel zijn, dat wij handel en industrie hebben geholpen aan een voor een ieder gemakkelijk te bereiken vraagbaak. Met den wensch en het verlangen, dat de dusdanig gehuisveste Kamer van Koophandel en Fabrieken voor “Het Land van Maas en Waal” moge blijven bijdragen tot den bloei van handel en industrie in het gebied der Kamer, verzocht spr. den voorzitter, namens de commissie voor Gebouw en Inrichting, tot de officieele opening te willen overgaan.

Kamer van Koophandel, architect Estourgie (oktober 2022)
Kamer van Koophandel, architect Estourgie (oktober 2022)

De heer van Engelenburg zeide zeer gaarne aan dit verzoek te zullen voldoen, doch bracht allereerst dank voor de vriendelijke woorden, tot spr. persoonlijk en tot het Bureau der Kamer gericht. Omgekeerd wilde spr. den heer van Hooydonk en den anderen leden van de Commissie den dank van de Kamer overbrengen voor het vele werk, dat zij in verband met den bouw en de inrichting hebben verricht en de wijze, waarop de talrijke moeilijkheden zijn opgelost. Niemand, aldus spr., weet beter dan ik, dat de taak, welke gij vrijwillig op u hebt genomen in een tijd, toen er nog aan geen eigen gebouw werd gedacht, u in het laatste drie kwart jaar bijna dagelijks voor moeilijkheden plaatste; uw onkreukbaarheid en recht-door-zee karakter heeft steeds den juisten weg gevonden. De heer Estourgie, aldus spr., heeft een sierlijk en practisch gebouw ontworpen, niettegenstaande de Kamer, gedwongen door hare beperkte middelen, hem dikwijls heeft moeten remmen. Des te mee waardeering verdient het echter, dat de heer Estourgie met bescheiden middelen iets moois tot stand heeft weten te brengen.

Spr. twijfelde er niet aan of ook in het nieuwe gebouw zouden de leden der Kamer, evenals ruim 10 jaar in het oude het geval was, op de meest aangename wijze samenwerken. Evenals voorheen meende spr. ook in de toekomst op den steun van den secretaris en de andere beambten te mogen rekenen, waarbij spr. de hoop uitsprak, dat zij in deze nieuwe, vroolijke omgeving een aangenamen werkkring zouden vinden.

Spr. verklaarde vervolgens het gebouw, waarheen handel en nijverheid, naar hij hoopte, steeds meer hun weg zouden vinden voor geopend. Nog verschillende sprekers voerden hierna het woord. Wij komen op een en ander morgen nader terug.” (PGNC 24/10/1932)

 

Villa

1933 Huygensweg 15

Ontwerp voor den bouw van een villa aan de Huygensweg te Nijmegen voor den Weledgeb. Heer I. van Zwanenberg, datum bouwdossier 2-5-1933 (D12.399710)
Ontwerp voor den bouw van een villa aan de Huygensweg te Nijmegen voor den Weledgeb. Heer I. van Zwanenberg, datum bouwdossier 2-5-1933 (D12.399710)

Petrus Canisiuskapel

1934 Molenstraat

Wijding kapel Petrus Canisiuskerk, architect Estourgie (RAN)
Wijding kapel Petrus Canisiuskerk, architect Estourgie (RAN)
Interieur kapel Petrus Canisiuskerk, architect Estourgie (RAN)
Interieur kapel Petrus Canisiuskerk, architect Estourgie (RAN)

Wijding van de Petrus Canisiuskapel, die door Charles Estourgie werd ontworpen in de stijl van de Petrus Canisiuskerk, door Monseigneur A.F. Diepen bisschop van ‘s-Hertogenbosch

Oorspronkelijke interieur van de op 26 november 1934 gewijde Canisiuskapel. De kapel, een ontwerp van Charles Estourgie, werd tegen de kerk aangebouwd en werd door het bombardement van 22 februari 1944 verwoest. In 1938 werde kapel heringericht en verfraaid met wandschilderingen van Joan Collette

Verbouwing Pelser

1935 In de Betouwstraat 12

Links Pelser; Een rij wachtende klanten bij de Viswinkel van Hendriks, 1942 (F65361 RAN)
Links Pelser; Een rij wachtende klanten bij de Viswinkel van Hendriks, 1942 (F65361 RAN)

Het PGNC schrijft in februari 1935 over de verbouwing:

“Pelser

Pelser heeft op het gebied van schoeisel en voetverzorging een eigen naam.

Hier ging een traditie van vader op zoon over.

Vakkennis en goede koopmanschap stelden een technisch bedrijf- voorbeeld van middenstandsevaknijverheid- op een goede basis.

De firma Pelser, vroeger reeds jaren gevestigd in de Betouwstraat no. 12, is opnieuw gevestigd in hetzelfden pand, na een korten overgangstijd in het pand Molenstraat hoek Bisschop Hamerstraat.

Bestaande toestand (links) versus nieuwe toestand (rechts);  Plan tot verbouwing van Perceel In de Betouwstraat 12 Nijmegen, behoort bij bouwvergunning-aanvrage do 3 januari 1935 (D12.401460)
Bestaande toestand (links) versus nieuwe toestand (rechts);  Plan tot verbouwing van Perceel In de Betouwstraat 12 Nijmegen, behoort bij bouwvergunning-aanvrage do 3 januari 1935 (D12.401460)

Het pand In de Betouwstraat no. 12 is naar ontwerp van den architect Charles Estourgie op smaakvolle wijze verbouwd door het Bouwbureau Kropman (Groesbeekscheweg).

Het geveltje doet het opvallend goed, met zijn lichtbruin marmer-omlijsting van het winkelraam en blanke afdekking van de winkelpui.

Het gestyleerde opschrift: “Pelser” valt reeds van verre op.

De etalage tuigt van fijnen smaak, welke past bij de betere chaussure. Het interieur is gezellig en doelmatig en ook speciaal ingericht op de behandeling van cliënten, die schoeisel willen hebben, dat orhtopaedisch aan alle eischen voldoet.

Achter den winkel ligt het technisch atelier- zoodat het schoenenmagazijn van den heer W. Pelser weer een groot geheel vormt.

Speciaal vestigen wij hier de aandacht op de voetverzorging en voetverzorgingsartikelen naar het systeem van Dr. Scholl.

Dr. Scholl’s steunzolen worden over de geheele wereld toegepast voor het verhelpen van doorgezakte voetbogen, platvoeten, eeltvorming, opgetrokken teenen, zwakte der enkels en onderste ledematen.

Dr. Scholl’s steunzolen worden vervaardigd in een zoo grote variatie van modellen, typen, zwaarten, lengten en breedten, dat zij bruikbaar zijn voor het individueele voeteuvel zoowel als voor den individueelen voet. Een vakman als de heer W. Pelser kent de toepassing van het systeem in de perfectie. ” (De Gelderlander 28/2/1935)

In de Betouwstraat 12 in september 2022. Het is mij niet bekend welke uiterlijke verbouwing er tussen 1935 en 2022 hebben plaatsgevonden. (Google Streetview)
In de Betouwstraat 12 in september 2022. Het is mij niet bekend welke uiterlijke verbouwing er tussen 1935 en 2022 hebben plaatsgevonden. (Google Streetview)

Bloemenmagazijn de Kluijs

1935, St. Annastraat, Rijksmonument

Het voormalige pand (uit 1935) van Bloemisterij en Handelskwekerij De Kluijs , op het moment van de foto een Chiropractie-praktijk, 2019 (Henk van Gaal via DF888 RAN CC0)
Het voormalige pand (uit 1935) van Bloemisterij en Handelskwekerij De Kluijs , op het moment van de foto een Chiropractie-praktijk, 2019 (Henk van Gaal via DF888 RAN CC0)

In 1935 ontwierp Estourgie de bloemisterij voor W. de Kluys, die in het huis ernaast woonde. De Kluys had Estourgie benaderd op aanraden van zijn overbuurman, Frans Jurgens van het landhuis Heyendaal. Estourgie had dit landhuis ontworpen.

Daarbij raadde Jurgens aan geen leien dak te nemen, zoals hij zelf uit. Daarop werd er voor koper gekozen. “Met dit koperen dak en de door glas overheerste voorzijde is het pand een unicum in het oeuvre van Estourgie, wiens werk zich kenmerkt door baksteen met pannendaken. Het ontwerp vertoont invloeden van de Amsterdamse School.” (Rijksmonumentenregister, welke tevens een uitgebreide beschrijving geeft van het pand)

Bij de opening schrijft het PGNC:

Een modern bloemenmagazijn aan de St. Annastraat

Van de firma W. de Kluijs.

Het is natuurlijk voor een zaak van niet te onderschatten beteekenis wanneer zij kan bogen op een veeljarig bestaan; zooiets schenkt onwillekeurig vertrouwen en dat is wat waard bij het zaken doen. Aan den anderen kant is er een gevaar, n.l. dat er te veel geteerd wordt op den ouden roem. Want vooral in onzen tijd is actualiteit en initiatief een eerste eisch.

De firma W. de Kluijs, de bekende bloemenkweekerij “St. Anna” aan de St. Annastraat No. 338, heeft dit terdege verstaan. En zij geeft daarvan blijk door juist op heden, den dag waarop zij haar 50-jarig bestaan viert, een modern bloemenmagazijn te openen, dat te beschouwen is als een belangrijke aanwinst voor het bedrijf. De nieuwe bloemenwinkel is gelegen op het terrein van de kweekerij, voor aan de straat en zonder overdrijving: het is een juweeltje, deze nieuwe winkel. Voor en rondom zijn de wanden nagenoeg geheel van glas, zoodat de winkel als ’t ware één vitrine is, waarin ’n schitterende bloemenpracht staat uitgestald. Maakt het geheel overdag reeds een keurigen indruk, ’s avonds, als de overvloedige verlichting ontstoken is, straalt het nog pas in volle pracht. De heer Estourgie onder wiens architectuur de bouw plaats vond, heeft hier iets heel moois tot stand gebracht. Bij de opening op heden was er den heelen dag veel belangstelling, ook van de bestuursleden van verschillende organisaties waarvan de heer de Kluijs al zooveel jaren deel uitmaakt. Thans is de firma de Kluijs, die haar export naar het buitenland als gevolg van de bekende omstandigheden ten zeerste zag slinken, ten volle in staat om de levering aan particulieren tot in de puntjes te verzorgen.

Vermelden wij nog, dat aan den bouw medewerkten de aannemers gebr. Smits, voor het schilderwerk firma Lauran, koperwerk firma Sanders, electrische verlichting firma Ant. Albers, centrale verwarming firma G.W. Leentvaart.” (PGNC 12/9/1935)

Rijksmonument

Het pand is een Rijksmonument met als waardering:

“BLOEMISTERIJ uit 1935 van de Nijmeegse architect Charles Estourgie in een stijl beïnvloed door de Amsterdamse School.

  • Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een bloemisterij uit het midden van de jaren dertig. Het pand valt op door de heldere opzet van een winkel met een zeer grote glaspui en een meer gesloten werkruimte daarachter. Het is door het gebruik van veel glas en koperen dak een unicum in het oeuvre van architect Estourgie. Het pand valt ook op door hoogwaardige esthetische kwaliteiten, zoals het geavanceerde materiaalgebruik – koper en terrazzo – en de rijke ornamentiek. Karakteristiek zijn onder meer de grote glaspui en de gestileerde slang op de nok.
  • Van stedebouwkundige waarde door de combinatie van vormgeving en ligging van dit pand tussen de overwegend 19de eeuwse villa- en herenhuisbebouwing langs deze zijde van de St. Annastraat.
  • Van cultuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een specifiek voor de bloemisterij ontworpen gebouw met grote glazen, te ventileren etalage/winkel en meer gesloten werkruimte voor onder meer het bloembinden.”

Verbouwing Drukkerij

1936 Pijkestraat 1 (huidig)

Pijkestraat 1, monument van architect Estourgie

In 1936 is dit pand grondig verbouwd naar een ontwerp van Charles Estourgie. “Ontwerp voor een garage, bovenwoning & Magazijnen voor de Frima Gebr Janssen”. Daarbij wordt gesproken van een “Drukkerij verbouwing”.

C.A.P. Ivensbank

1936

C.A.P. Ivensbank 1936 (RAN)
Ivensbank door estourgie Hunnerpark oktober 2022
Ivensbank door estourgie Hunnerpark oktober 2022

R.K. Huishoud- en Vakschool St. Agnes

1938 St. Stephanusstraat 82 – 88 Bottendaal, gesloopt

De R.K. Huishoud- en Vakschool St. Agnes, St. Stephanusstraat 82 - 88, foto 1937-1938, architect Estourgie (F86067 RAN) Bottendaal, gesloopt in de jaren 80
De R.K. Huishoud- en Vakschool St. Agnes, St. Stephanusstraat 82 – 88, foto 1937-1938, architect Estourgie (F86067 RAN) Bottendaal, gesloopt in de jaren 80

Officieele opening van de R.K. Huishoud- en Vakschool St. Agnes

Nijmegen een pracht inrichting rijker

Achter een lange groote tafel het bestuur.

Een zaal vol hooge gasten.

Het wachten was op den inspecteur-generaal van het Nijverheidsonderwijs ir. G. Hofstede, die de officieele opening van de nieuwe R.K. Huishoud- en Vakschool zou komen verrichten.

Een telegram bracht opheldering: wegens treinstoring was de vertegenwoordiger van den minister opgehouden.

Het was als een symbool. De school, die vóór haar bouw reeds zooveel moeilijkheden achter den rug had, werd zelfs op den openingsdag niet van strubbelingen gespaard.

Maar zooals alle moeilijkheden werden opgelost, zoo ook deze.

Het geduld van de aanwezigen werd niet lang op de proef gesteld, want al spoedig na het telegram arriveerde ir. Hofstede en met hem Mej. J.F. Beumer, algemeen inspectrice van het Nijverheidsonderwijs.

Een der zalen van het modern groote schoolgebouw aan de Stephanusstraat was feestelijk versierd.

Achter de bestuurstafel hadden plaats genomen het bestuur van de school, nl. mevr. Bahlmann, mevr. Wolters, mevr. Boelaars, mevr. Banning, mevr. v.d. Heijden en mej. Velthuysen, de geestelijk adviseur, de weleerw. pater D. Nicolai S.J., de algemeen overste van het Gez. J.M.J. Mère Cantia met twee assistenten en Moeder Overste Lambertine.

Onder de genoodigden merkten wij op Mgr. Dr. Verhoeven, directeur van het Centraal Bureau v. Onderwijs te Den Haag, den heer en mevr. J.A.H. Steinweg, den heer C. van Westreenen, wethouder van onderwijs, Dr.Mr. J.B. Sens, als chef van de afd. Onderwijs, den weleerw. heer G. van Riel, inspecteur van het Nijv. Onderwijs, B.G.A. Stoopman, inspecteur van het L.O., ir. F. Jansen en ir. A. Tielens voor de Gem. Electr. Werken, ir. J. Meuser Bourgognen voor de Gem. Gasfabriek en Waterleiding, Burgemeester M. Mulders van Wijchen met den secretaris V. Lepoutre, wethouder H. Braam uit Gendt, Mej. C.M. Haspels, vertegenwoordigend de Nijmeegsche Huishoudschool, Majoor W.G. Bender, den heer Charles Estourgie, architect van de school, de heeren J.J.Ant. en Th. de Groot, aannemers, Zusters van andere kloosters uit de stad, vele R.K. raadsleden, de leeraressen e.a.

De weleerw. Pater B. Nicolai sprak het openings- en welkomstwoord. Spr. noemde dezen dag voor de R.K. Huishoud- en Vakschool St. Agnes een blijden dag, een kroon op het vele moeizame werk en een vergezicht op een blijde toekomst.

Een nieuw gebouw was noodig. In de vorige lokaliteiten was het niet langer mogelijk voldoende onderwijs te geven. Deze nieuwe school zal ons onderwijs op peil houden en ons in staat stellen in steeds breedere kringen ons sociaal werk te verrichten. Want behalve de meisjes die hier hun voorbereidende studiën tot leerares maken, worden hier de leerlingen voorbereid voor hun taak van vrouw en moeder.

Dat werk is van groot maatschappelijk belang vooral in dezen tijd, nu wij nog te veel de vruchten plukken van een verkeerd begrip omtrent de emancipatie van de vrouw.

Een vrouw is nooit méér zich zelf, dan wanneer zij zich toelegt op de ontplooiing en verheffing van haar specifieke eigenschappen.

Spr. bracht namens het bestuur dank aan allen die op eenigerlei wijze aan de totstandkoming van deze school hadden medegewerkt.

Dank aan de congregatie van J.M.J. die dezen bouw financierde, dank aan den architect Charles Estourgie voor den sierlijken en practischen bouw, dank aan mej. Beumer voor haar adviezen, dank aan de aannemers de heeren De Groot, dank aan allen, zonder uitzondering, die op geestelijke of stoffelijke wijze iets bijgedragen hebben aan dit grootsche werk.

Na een beroep te hebben gedaan op de medewerking van de ouders en de meisjes, besloot spreker: “Zoo gaan wij dan onder Gods onmisbaren zegen, steunend op de daadwerkelijke belangstelling van de ouders, op den ijver en het werk der leeraressen, met medewerking van rijk en gemeente, de toekomst tegemoet.”

Hierna verzocht spr. ir. Hofstede tot de officieele opening over te gaan.

De officieele opening

De Inspecteur-generaal van onderwijs, ir. G. Hofstede, sprekend namens den Minister van Onderwijs, ging allereerst in  groote trekken de geschiedenis van deze school na, die in 1912 aan de Ruyterstraat klein begonnen, steeds verder uitgroeide. In 1935 was het schoolbestuur van mening dat een nieuwe school noodzakelijk was.

De betreffende voorstellen leverden vele moeilijkheden.

Het voorstel eindelijk om onder zekere voorwaarden den bouw met eigen middelen te financieren, was zeer aannemelijk voor de overheidsinstanties. In beginsel schenen de moeilijkheden opgelost, doch die oplossing beleefde nog enkele tusschenphasen.

Bij den bouw van deze school kon van een rijke ervaring worden gebruik gemaakt. Alle mogelijkheden zijn uitgebuit, er is met de ruimte gewoekerd. De inrichting is zeer doelmatig, degelijk, hygiënisch en economisch.

Zoo is ook hier: eind goed, al goed.

Na de gelukwenschen van den Minister te hebben overgebracht en daarbij de zijne te hebben gevoegd aan de Congregatie van J.M.J., aan schoolbestuur, leeraressen en leerlingen, verklaarde spr. de school officieel voor geopend.

Een der leerlingen, mej. M. Verstraaten, bracht vervolgens op charmante wijze de gelukwenschen der leerlingen over.

Wethouder C. van Westreenen sprak namens het gemeentebestuur de overtuiging uit, dat deze school voor de Nijmeegsche katholieke meisjes en steeds groeiende beteekenis zal worden.

Mevr. Buchel wenschte het bestuur geluk namens het comité tot opleiding van dienstboden.

Tenslotte sprak de directrice Zuster Antoniette, onder het motto: “Na lijden komt verblijden, na regen komt zonneschijn”, haar blijschap uit over de opening van deze moderne huishoud- en vakschool. Hiermee was het officieele gedeelte ten einde en werden de aanwezigen in de gelegenheid gesteld eenige producten van de kunde der meisjes te beoordeelen en het gebouw te bezichtigen.

Mogen de vele goede wenschen, bij deze opening gesproken, alle in vervulling gaan!”

(De Gelderlander 21/10/1938)

Verbouwing Middenstandsbank

1946 Van Welderenstraat 8, 10 en 12 (huidig)

Lees hier het artikel over de verbouwing van de Middenstandsbank:

Pauwelstraat 2-6

1950-1951, gemeentelijk monument

Brinkman’s Rietmeubelen, architect Estourgie

Brinkman’s Rietmeubelen is de eerste zaak die herbouwd is in de Pauwelstraat. In 1950 vond de opening plaats. Charles Estourgie was de architect. Het project is afgemaakt door zijn zoon Emile Estourgie. Daarbij was ook een poortgebouw, waar straks “door deze poort zullen straks duizenden en nog eens duizenden gaan”. Dat laatste lijkt niet helemaal…

Lees meer

Mariaschool

 1950

Het zusterwoonhuis Saint Louis van de zusters van Jezus, Maria en Jozef. In 1948 ontworpen door Charles Estourgie met in het ingangsgebouw enige leslokalen, in de zijvleugel de refter en studiezaal; de kapel bevindt zich op de eerste verdieping. In de gevel aan de voorzijde rechts bevindt zich het reliëf 'Saint Louis als ridder van Christus' van de beeldhouwer Ed van Teeseling. Het gebouw is een rijksmonument en nu in gebruik als kinderdagverblijf en kamerverhuurbedrijf. Bijleveldsingel 153, 1952 (GN9712 RAN)
Het zusterwoonhuis Saint Louis van de zusters van Jezus, Maria en Jozef. In 1948 ontworpen door Charles Estourgie met in het ingangsgebouw enige leslokalen, in de zijvleugel de refter en studiezaal; de kapel bevindt zich op de eerste verdieping. In de gevel aan de voorzijde rechts bevindt zich het reliëf ‘Saint Louis als ridder van Christus’ van de beeldhouwer Ed van Teeseling. Het gebouw is een rijksmonument en nu in gebruik als kinderdagverblijf en kamerverhuurbedrijf. Bijleveldsingel 153, 1952 (GN9712 RAN)

“Laatste schepping van architect Estourgie: Pastoor Hanckx zegent nieuwe Mariaschool aan de Wedren in

“Zusters met oudste papieren kregen de zwaarste klappen”

“De oudste papieren, de zwaarste klappen”, zo zei de Eerw. Pastoor Hanckx van de Molenstraat-parochie het, toen hij de nieuwe school van de Zusters van J.M.J. aan de Wedren had ingezegend. Bijna honderdvijfentwintig jaar werken deze Zusters, vaak beter bekend als die van “Saint Louis”, nu reeds voor de zegenrijke opvoeding van vele, zeer vele meisjes. De oudste papieren dus en ook de zwaarste klappen. Maar waarom daarvan de tragische gedeelten nog eens opgehaald, wanneer daar weer is een schoolgebouw, dat klinkt als een klok? De vreugde daarvan werd vertolkt door Pastoor Hanckx, Wethouder Duives, Hoofdinspecteur Stoopman en vele anderen.

In lange rijen hadden de meisjes zich vanmorgen om 10 uur achter de school opgesteld, onder hen vele bruidjes. En niet te lang behoefden ze te wachten op Pastoor Hanckx om diens inzet van het “Veni creator” te vervolgen. Diepzinnig werd deze inzegening en indrukwekkend, omdat niets was nagelaten om er al de stijl aan te geven, die bij deze gelegenheid passend was. En ge had moeten zien, hoe al die meiskes daarin opgegeaan zijn, een tikkeltje onwennig met zoveel autoriteiten om zich heen, een tikkeltje nieuwsgierig naar “wat zou ons bankje nu wel worden” en méér dan een tikkeltje onder de indruk van zoveel plechtigheid.

Niet de zusters kozen…

“De Oude Stadsgracht 28 herleeft,” zei Moeder-Overste ons. Maar zij zal toch zeker met weemoed aan dat pand hebben teruggedacht en daarvan liet ook Pastoor Hanckx blijken, nu deze nieuwe Maria-school op het uiterste puntje van zijn Parochie staat. Hij releveerde het vele werk door de Zusters verzet, o.a. in de dagen, dat nog geheel zonder subsidie moest worden gewerkt. Op 22 Februari ’44 kwam er die allergrootste tegenslag en wat toen volgde, werd een lijdensweg van vijf lang jaren. ’t Liefst zouden de Zusters weer op de oude plaats zijn begonnen, maar dit bleek onmogelijk te zijn. Met nadruk wees Pastoor Hanckx er op, dat NIET de Zusters van J.M.J. de Wedren gekozen hebben, al werd deze plaats tenslotte dankbaar aanvaard. Nimmer echter wilden de Zusters de stad van de fraaie Wedren beroven.

Bij elk nieuw gebouw…

Wethouder Duives voelde zich als een kat in een vreemd pakhuis, nu hij zijn collega van Onderwijs, die met vacantie was, moest vervangen. Maar er was verheugenis voor hem. Bij elk nieuw gebouw in de stad verheugt hij zich immer. In dit geval is het initiatief van de Zusters uitgegaan en ook dat deed Wethouder Duives genoegen, mede door particulier initiatief a.h.w. gedrongen wordt de wederopbouw te stimuleren. Spreker wees er op, hoe de Zusters in allerlei hoeken en gaten moesten worden ondergebracht voor het geven van les. Op deze dag werd dat anders, al bleven er dan nog wat hoekjes en gaatjes over. Maar wat dat betreft, beloofde Wethouder Duives alle medewerking.

Hoofdinspecteur Stoopman releveerde, hoe men aanvankelijk heeft moeten zoeken naar kelders, garages en gebouwen, die op instorten stonden. En ook hij wees er op hoe de traditie de Zusters zozeer aan de Oude Stadsgracht had doen hechten. In elk geval stond er nu een school, die er in vele opzichten mocht zijn, waar bovendien Montessori-onderwijs gegeven werd op DE MEEST ORTHODOXE WIJZE!

Muurreliëf St. Louis door Ed van Teeseling, Bijleveldsingel 153 (oktober 2025)
Muurreliëf St. Louis door Ed van Teeseling, Bijleveldsingel 153 (oktober 2025)

En anderen die spraken…

Bij afwezigheid van de Hoogeerw. Deken van Dijck was het de heer Bol, die namens de Kath. Schoolvereniging de Zusters complimenteerde. In het bijzonder dankte hij de Zusters voor haar welwillendheid met “hoeken en gaten” langere tijd dan nodig was genoegen te nemen en we omwille van de Kath. Ambachtsschool. Een zoon van wijlen architect met de schepping van deze school zijn levenswerk afsloot, memoreerde de prettige verstandhouding tussen zijn vader en de Zusters bij de totstandkoming van het fraaie gebouw. De heer v. Dijk van de St. Jozefschool kwam als a.s. buurman naar voren. Hij betreurde het, dat er voor hem geen speelgelegenheid kon komen door de bouw van school en klooster, maar was er zeker van, dat de samenwerking straks prettig zou zijn, wanneer er moeilijkheden kwamen. Immers, jongens geven hun speelterrein niet zo gemakkelijk prijs, wanneer ze daar opeens meisjes op hun weg vinden. En tenslotte was daar dan de Moeder Overste zelf, die allen dankte, die bij de totstandkoming van de school hadden meegewerkt.

Een rondgang in de lokalen heeft ons ervan overtuigd, dat Nijmegen een prachtig schoolgebouw rijker is geworden, waar in het kader van de onderwijsvernieuwing veel zegenrijk werk verzet kan worden. Op 5 September zullen de meisjes er hun eerste lessen krijgen. Zij zullen hun nieuwe omgeving stellig op prijs stellen. En waar in de paedagogie geldt, dat uiterlijke factoren de innerlijke vooraf gaan, daar is door deze school reeds les gegeven voordat de Zusters catechismus, taal-, lees- of rekenboek hebben opengeslagen.”(De Gelderlander 31/8/1950)

Bijleveldsingel, architect Estourgie, maart 2025 (Google Streetview)
Bijleveldsingel, architect Estourgie, maart 2025 (Google Streetview)

Overig:

Estourgie zorgde voor de vormgeving van de in 1932 de eerste grote Maria-
Omgang in Nijmegen. Een kleurrijke, massale processie, waarvan een zwart Maria-
beeldje het centraal object was. De processie werd tot 1998 jaarlijks gehouden (Sambis)

Andere Werken:

NaamAdresjaarmonument? (nog doen)fotobronopmerkingen
Huis & Hof, complex woningwetwoningenRembrandtstraat 1921gemeentelijkhttps://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&id=2317159734
Kerkstraat 14toevoeging 1938-1939gemhttps://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&id=2317158000Dubbel woonhuis dat oorspronkelijk werd gebouwd ca. 1860. Het voorste bouwdeel werd in 1938-1939 toegevoegd in opdracht van J.P.A. Hoefnagels waarmee een dubbele woning ontstond. Het ontwerp van de verbouwing is van de Nijmeegse architect Charles Estourgie. Zie ook DF3767
Villa HeideheuvelKwakkenbergweg 621920-1925gemhttps://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&id=2317158361Villa Heideheuvel werd (op de hoek met de Sophiaweg) gebouwd in 1915 naar ontwerp van de Lentse bouwkundige H. Scholte Jr. Tussen 1920 en 1925 werd een aantal veranderingen aangebracht door architect Charles Estourgie. Hij ontwierp ook de in 1921 gebouwde garage.
Huize BethlehemSt. Anthoniusplaats 10verbouwing 1927 tot kloostergemhttps://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&id=2317157521Huize Bethlehem. De grondvorm gaat terug tot de Late Middeleeuwen; in 1770 werd het een herenhuis. Architect Charles Estourgie verbouwde het in 1927 tot een klooster, waarna Paul van Honthem er in 2003 een hospice van maakte.
Winkels met bovenwoningenSt. Annastraat 209-233Na 1923https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&id=236777Winkels met bovenwoningen van ná 1923; ontworpen door Charles Estourgie (1884-1950)
gymzalen van het St. CanisiuscollegeBerg en Dalseweg 811929https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&id=136751
Huishoud- en Vakschool St. Agnes (gesloopt)St. Stephanusstraat 82-881938https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&id=339377
Villa Saxon HolmeJavastraat 1041914https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&index=158&imgid=14017207&id=277583De Dr. Veegerkliniek in de villa Saxon Holme, ontworpen in 1914 door de broers Charles en Henri Estourgie i.o.v. F.H. Hague
Café-Restaurant GermaniaKeizer Karelplein1928-1930 (gesloopt 1970)https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&index=34&imgid=14241759&id=4053010
kapel van Villa De WolfskuylGraafseweg 2321933https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&index=60&imgid=14098855&id=340321
Uitbreiding van de rijwielbergplaats door het Bouwbedrijf1936https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&index=82&imgid=2427605038&id=2427605034

Charles Estourgie Jr

Charles Henri Bernard Estourgie (27-3-1910 Amsterdam – 5-3-1968 Nijmegen) was de oudste zoon van Charles Estourgie.

Charles Estourgie jr. werd kort na de oorlog gemeentearchitect in Bemmel en Gendt.

Een uitgebreide biogafie is te lezen op Sambis.

Kapel de Heuvel

1946, nabij hoek Heuvelsestraat en De Vergert, Bemmel (gem Lingewaard)

De veld-kapel werd op 17 augustus 1946 ingewijd. Het is een ontwerp van Estourgie Jr., die op dat moment gemeentearchitect was.

Een uitgebreid artikel met foto is te vinden op Exodushuissen (tevens bron).

Dubbele Villa

Huygensweg

Dubbele villa a/d Huygensweg, datum tekening 8-4-1952 (D12.414360)
Dubbele villa a/d Huygensweg, datum tekening 8-4-1952 (D12.414360)

Onder de “voorgevel”:

  • Van Grinsven 17 (maar op dezelfde bouwtekening bij kadastrale tekening 11, dit is juist)
  • Kulhmans 19 (13)

Uitbreiding van de Ambachtsschool

1954/1961-1967 Nieuwe Marktstraat 12/Kronenburgersingel

Het aantal scholieren groeide na de Tweede Wereldoorlog sterk, waardoor er een vergroting van de school nodig was. Hiervoor had architect Charles Estourgie Jr. in 1954 de eerste schetsen gemaakt. De bouw begon echter pas op 28 februari 1961.

Er kwam een grote, moderne uitbreiding. Na veel tegenslagen was de school op 4 april 1967 gereed.Daarbij kwam de ingang aan de Kronenburgersingel te liggen. De naam werd daarbij veranderd van Ambachtsschool naar de Technische School “De Kronenburg”.

Een maquette is te zien op GN9720 RAN (tevens bron).

De kunstwerken aan het pand zijn “De Mens en de Vier Elementen” uit 1967 van Piet Starreveld (Kunst op Straat).

In 1999 kwam het stedelijk gymnasium in deze school.

(Overige) Bronnen en verder lezen

https://www.noviomagus.nl/vrijgeb62.htm

Monument “Herrijzend Nederland” te Gendt, samen met Ed van Teeseling

1950, Pastoor Pelgromlaan 6691 CD, Gendt (Lingewaard)

Estourgie Jr. maakte samen met Ed van Teeseling het monument “Herrijzend Nederland”.

Estourgie ontwierp een gedenkmuur, met aan weerszijden twee lantaarns. Van Teeseling maakte een tegeltableau in reliëf. Deze werd centraal in de muur geplaatst.

Exodushuissen: “De opstraande vrouw symboliseert de bevrijding. Het kind staat symbool voor de toekomst.” Op deze site staat meer informatie over deze plaquette en een foto. Estourgie en van Teeseling zouden hierna nog een aantal malen samenwerken.

(Overige) Bronnen en verder lezen:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Herrijzend_Nederland

U.L.O.

1955-1956 Wilhelminasingel 15

De ULO-School, later het Karel de Grote College, op de hoek met de Wedren (Rechts), 18-3-1963 (Fotopersbureau Gelderland via F20143 RAN CCBYSA Auteursrechthouder J.F.M. Trum)

U.L.O. bij Wedren, architect Charles Estourgie jr.

In september 1956 opent de U.L.O. aan de Wilhelminasingel. Het is een ontwerp van Charles Estourgie (jr.). Tegenwoordig is het gebouw onderdeel van het Karel de Grote College.

Lees verder

Zetterij en Cantine voor De Gelderlander

1956, Lange Hezelstraat

In 1956 krijgt Ch.H.B. Estourgie de opdracht tot het uitbreiden van de Gelderlander: een machinezetterij en een cantine.

De machinezetterij zal ongeveer 700 vierkante meter groot zijn. Wanneer het pand gereed is, zullen de machines uit de verouderde zetterij worden overgebracht. Ook zal de nieuwe ruimte worden gebruikt voor de verouderde machines voor het vervaardigen van de krant en vakbladen, in zover deze worden afgedrukt met een rotatiepers. (De Gelderlander 27/4/1956)

NaamadresJaarMonumentFotoOpmerkingenBron
St. Annastraat 2441938gemWoonhuis op de hoek met de Reestraat, in 1938 ontworpen door Charles Estourgie Junior i.o.v. dokter Vermeer. Rijksmonument 523018 vooraanzicht, DSC01685https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&id=2004277738
Catharinaschool voor meisjesKronenburgersingel 71 (thans 271)1955https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&index=135&imgid=13858393&id=156314
Uitbreiding AmbachtsschoolNiewe Marktstraat 121954-1960https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&index=130&imgid=13923233&id=206162Maquette van de uitbreiding van de Ambachtsschool; de eerste schetsen voor deze uitbreiding werden in 1954 door Charles Estourgie jr. gemaakt, maar pas op 28-02-1961 werd begonnen met de bouw en na veel tegenslagen kwam op 04-04-1967 de technische school De Kronenburg, zoals de nieuwe naam luidde, gereed.

Bronvermelding

https://studiezaal.nijmegen.nl/detail.php?nav_id=0-1&id=264990

https://nl.wikipedia.org/wiki/Bisschop_Hamerhuis

https://collectiedata.hetnieuweinstituut.nl/the-other-interface/knowledge-graph/browser?resource=https%3A%2F%2Fcollectiedata.hetnieuweinstituut.nl%2Fid%2Fpeople%2F126200

https://nl.wikipedia.org/wiki/Herrijzend_Nederland

De R.K. Huishoud- en Vakschool St. Agnes, Stephanusstraat 82 - 88, foto 1937-1938, architect Estourgie (F86067 RAN) Bottendaal, gesloopt in de jaren 80
De R.K. Huishoud- en Vakschool St. Agnes, Stephanusstraat 82 – 88, foto 1937-1938, architect Estourgie (F86067 RAN) Bottendaal, gesloopt in de jaren 80

MEEST RECENTE VERHALEN

Abonneren

Meld je aan voor een wekelijkse nieuwsbrief met de nieuwste blogberichten en exclusieve content. Verschijnt iedere dinsdag in je mailbox!