Oude keermuur op de kade ter hoogte van de Vosstraat met voorraan links de (af te sluiten) opening voor het doorgaande verkeer. De muur maakte deel uit van de hoogwaterkering, die - net zoals ook nu nog - de (beneden)stad bij hoog waterpeil van de rivier de Waal moest beschermen. Direct achter de muur de Achter de Vismarkt en het bedrijfspand van Verhuizingen en Sleeperij Firma C. van Wezel, nu volledig gesloopt, 1955 (Jeroen van Lith via F68646 RAN CC0 tevens Auteursrechthouder)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Van Wezel Verhuis- en Sleepbedrijf

Achter de Vismarkt 34

Oude keermuur op de kade ter hoogte van de Vosstraat met voorraan links de (af te sluiten) opening voor het doorgaande verkeer. De muur maakte deel uit van de hoogwaterkering, die - net zoals ook nu nog - de (beneden)stad bij hoog waterpeil van de rivier de Waal moest beschermen. Direct achter de muur de Achter de Vismarkt en het bedrijfspand van Verhuizingen en Sleeperij Firma C. van Wezel, nu volledig gesloopt, 1955 (Jeroen van Lith via F68646 RAN CC0 tevens Auteursrechthouder)
Oude keermuur op de kade ter hoogte van de Vosstraat met voorraan links de (af te sluiten) opening voor het doorgaande verkeer. De muur maakte deel uit van de hoogwaterkering, die – net zoals ook nu nog – de (beneden)stad bij hoog waterpeil van de rivier de Waal moest beschermen. Direct achter de muur de Achter de Vismarkt en het bedrijfspand van Verhuizingen en Sleeperij Firma C. van Wezel, nu volledig gesloopt, 1955 (Jeroen van Lith via F68646 RAN CC0 tevens Auteursrechthouder)

Van Wezel was een van de zogenaamde “sleepers” in de omgeving van de “Achter de Vischmarkt” en het Waalplein. Deze sleepers verzorgden met paard en wagen het transport van en naar de Waalkade. C. van Wezel had zijn sleperij op Achter de Vischmarkt 34(a).

Zo staan er in het bedrijvengedeelte van het Adresboek 1912-1913 19 “sleepers”. Ongeveer 10 daarvan bevinden zich in de directe omgeving van de Waalkade. De buren van Wezel zijn ook sleepers: L. Seegers Hzn. op nummer 26 en H. Zegers op nummer 28 zat (Adresboek 1912-1913).

Voerman

In de Adresboeken 1892 t/m 1902 komt C. v. Wezel voor als “voerman, achter de vischmarkt 34” (Adresboeken 1892, 1893, 1895, 1896, 1898, 1899, 1901). Wel noemt hij zich in de nieuwjaarsgroet De Gelderlander 1/1/1895 en De Gelderlander 1/1/1896 al “Mr. Sleeper”.

Sleeperij

Verhuisbedrijf C.van Wezel, met links Carel van Wezel (sleper), 3e van links Willem (zoon van Carel van Wezel) en rechts Andries Seegers (sleper), 1920 (F55498 RAN)
Verhuisbedrijf C.van Wezel, met links Carel van Wezel (sleper), 3e van links Willem (zoon van Carel van Wezel) en rechts Andries Seegers (sleper), 1920 (F55498 RAN)

Vanaf Adresboek 1902 en vervolgens t/m 1918 staat er “sleeper” als beroep. Rond Adresboek 1913-1914 (mogelijk iets eerder) staat hij ook onder de bedrijven bij “verhuizingen”.

In de advertentie De Gelderlander 30/4/1899 blijkt dat er “Wegens verbouwing” “zoo goed als nieuwe jalousieën” te koop zijn.

In augustus 1901 is er brand op de hooizolder van van Wezel “door het broeien van het hooi een begin van brand, welke echter door middel van een slang op de waterleiding werd gebluscht. Het hooi moest evenwel van den zolder worden verwijderd.”( PGNC 6/8/1901) Dat door “brand en water beschadigd hooi” blijkt ongeveer 25000 kilo te zijn, welke te koop wordt aangeboden “geschikt voor strooisel” (De Gelderlander 11/8/1901).

Overigens komt in Adresboek 1915-1916 C. v. Wezel voor als “Achter de Vischmarkt 34 a en Dr. Jan Berendsstr. 142”. Er is verder nog niet onderzocht wat de geschiedenis van de vestiging aan de Dr. Jan Berendsstraat is geweest.

Bij het RAN is een briefhoofd uit 1917 te zien, welke onder andere bestaat uit een grote verhuiswagen -een tapissière- getrokken door paarden “Meubeltransport – Sleeperij; Verhuizingen van en naar alle plaatsen in Gesloten Tapissières”. Een tapissière is een paardenwagen met vier wielen; hij is licht en meestal aan alle kanten open (maar kan soms ook gesloten worden) en wordt voornamelijk gebruikt door tapijtmakers om meubels, tapijten enz. te vervoeren. De laadruimte is toegankelijk via de achterkant. (wikipedia)

Auto

In 1920 is het de Firma C. van Wezel, Waalkade No. 34, “Verhuizingen en Sleeperij”. Terwijl het adres van C. van Weezel, sleeper, Achter de Vischmarkt 34a is. (Adresboek 1920)

Vrachtwagen van Wezel (Adresboek 1924 via RAN)
Vrachtwagen van Wezel (Adresboek 1924 via RAN)

In het adresboek 1924 is een vrachtwagen van van Wezel te zien. Ook dergelijke verhuiswagens worden tapissières genoemd, waarbij de extra ruimte boven de cabine de tapissière heet (https://hgvmaasenwaal.weebly.com/meubeltransport-dmv-vrachtwagen-met-tapissiere.html).

Afgaande op de advertenties in de jaren 30 voor de verkoop van paarden, blijft van Wezel ook met paarden werken.

De Gelderlander 13/1/1934
De Gelderlander 13/1/1934
De Gelderlander 14/9/1935
De Gelderlander 14/9/1935

In de Gelderlander staat de nieuwjaarsgroet als Firma C. Van Wezel, “Meubelstransport en sleeperij” (De Gelderlander 31/12/1930, De Gelderlander 31/12/1932)

In 1932 komt hij voor onder “Verhuizingen-Sleeperij” als Fa. C. van Wezel, Waalkade No. 34, Verhuizingen – Sleeperij – Expeditie”.

J.C.A. van Wezel, expediteur komt voor Achter de Vischmarkt 34a (Adresboek 1934)

In 1922, 1928 en 1932 is het “Verhuizingen en Expeditie” en in ieder geval 1924 J.C.A. van Wezel, expediteur. In het Adresboek van 1924 laten zij een foto van hun vrachtwagen afdrukken. In 1928 en 1932 gebruikt de Firma ook “Verhuizingen – Sleeperij”.

Het Adresboek 1932, 1936, 1938 en 1940 vermeldt Achter de Vischmarkt 34a als “stal”: waarschijnlijk is het dit al die jaren daarvoor ook geweest.

Verkoop van panden

In 1939 blijkt de gemeente van J.A.C. van Wezel de perceelen Groote Gas 22, Achter de Vischmarkt 22-24 en Rozengas 9 aankoopt voor f2100, samen 312 c.A. groot, onder voorwaarde dat van Wezel de opstallen van deze percelen en “de aan de gemeente behoorende perceelen Achter de Vischmarkt 26, 28 en 30 en Rozengas 9 afbreekt en binnen 4 weken opruimt.” Daarbij blijkt de gemeente tevens een aantal andere panden te hebben aangekocht in het kader van opruiming in de Oude Stad/in het belang der Volkshuisvesting. (De Gelderlander 26/5/1939)

Het pand van Verhuizingen, Sleperij en Expeditie Firma C. van Wezel, 1939 (Ir. J.G. Deur via F11957 RAN CCBYSA)
Het pand van Verhuizingen, Sleperij en Expeditie Firma C. van Wezel, 1939 (Ir. J.G. Deur via F11957 RAN CCBYSA)

Tweede Wereldoorlog

In 1942 en 1943 wordt van Wezel regelmatig ingehuurd voor het leeghalen van woningen die daarvoor door Joden waren bewoond geweest en het transport van deze inboedel. Daarnaast werd hij ingehuurd voor het vervoeren van radiotoestellen.

Als getuige (in het proces tegen Johannes van Elferen, een politie medewerker van de “Politieke Dienst”) zegt van Wezel: “ik moest het doen, anders werden m’n paard en wagen gevorderd en ik zelf gearresteerd.” (zie hiervoor De Gelderlander 26/10/1949, De Gelderlander 27/10/1949). Een uitgebreid verslag is te vinden op: Oorloginnijmegen (pdf)

Na de oorlog

In ieder geval is van Wezel in april 1946 een van de verhuizers van De Afdeeling Nijmegen Vakgroep Meubeltransport (De Gelderlander 5/4/1946)

De Gelderlander 30/8/1947
De Gelderlander 30/8/1947

In Adresboek 1948 komt J.C.A. van Wezel, expediteur/ Firma C. van Wezel Verhuizingen – Sleperij – Expeditie nog voor op Achter de Vismarkt 34. 34a is ook dan een “stal”.

In 1951 en 1955 is ook 32 “Stal J.C.A. v. Wezel”, naast de nummers 34 en 34a.

In 1959 is Vischmarkt 34 “J.C.A. van Wezel”. Achter 34a staat “-“ en 32 is een “stal”.

In 1963 blijkt J.C.A. te zijn overleden, dan staat op nummer 34 “wed. J.C.A. van Wezel, geb. C.H.M. Holleman.” 34a is een “pakhuis”, net als overigens nummer 32. Idem in het Adresboek 1966.

In 1968 is het adres 34 “niet bewoond”. Uiteindelijk wordt het pand gesloopt.

Oude keermuur op de kade ter hoogte van de Vosstraat met voorraan links de (af te sluiten) opening voor het doorgaande verkeer. De muur maakte deel uit van de hoogwaterkering, die - net zoals ook nu nog - de (beneden)stad bij hoog waterpeil van de rivier de Waal moest beschermen. Direct achter de muur de Achter de Vismarkt en het bedrijfspand van Verhuizingen en Sleeperij Firma C. van Wezel, nu volledig gesloopt, 1955 (Jeroen van Lith via F68646 RAN CC0 tevens Auteursrechthouder)
Oude keermuur op de kade ter hoogte van de Vosstraat met voorraan links de (af te sluiten) opening voor het doorgaande verkeer. De muur maakte deel uit van de hoogwaterkering, die – net zoals ook nu nog – de (beneden)stad bij hoog waterpeil van de rivier de Waal moest beschermen. Direct achter de muur de Achter de Vismarkt en het bedrijfspand van Verhuizingen en Sleeperij Firma C. van Wezel, nu volledig gesloopt, 1955 (Jeroen van Lith via F68646 RAN CC0 tevens Auteursrechthouder)

Pakhuis (anno 1889) aan de zuidkant van de straat, inmiddels vervangen door nieuwbouw”, Oude Haven 4-6 (Van der Grinten, RAN F79165)
#Nijmegen, Benedenstad, Gebouw van de dag

Historie van het pakhuis van Turmac aan de Oude Haven

Oude Haven 4, gesloopt

Pakhuis (anno 1889) aan de zuidkant van de straat, inmiddels vervangen door nieuwbouw”, Oude Haven 4-6 (Van der Grinten, RAN F79165)
Pakhuis (anno 1889) aan de zuidkant van de straat, inmiddels vervangen door nieuwbouw”, Oude Haven 4-6 (Van der Grinten, RAN F79165)

In 1920 vestigt Turmac zich in Nederland. Hun hoofdkantoor komt in Arnhem (hoewel deze in 1922 verhuist naar Amsterdam) en hun fabriek in Zevenaar. In Nijmegen vestigen zij een tabak opslagplaats, aan de Oude Haven nummer 4.

Zij hebben in 1920 22 volwassen werknemers. In hun bedrijf zijn er 2 electriciteits motoren, samen goed voor 6 PK (Gemeenteverslag 1920). Daarnaast krijgt Turmac in april 1921 een hinderwetvergunning voor het plaatsen van een goederenlift, voor de locatie Oude Haven 4/6 (In het Gemeenteverslag 1921 Waalplein 4/6 genoemd, Sectie C, No. 5101.

Personeelsadvertentie Turmac voor "Flinke Loopjongen", Oude Haven 4 (De Gelderlander 2/1/1931)
Personeelsadvertentie Turmac voor “Flinke Loopjongen”, Oude Haven 4 (De Gelderlander 2/1/1931)

Wanneer Turmac de Drija fabriek in 1932 huurt, blijkt dat zij op dat moment tevens een vestiging huurt op Oude Haven nummer 20. Deze, en andere gehuurde panden, worden afgestoten. De Oude Haven 4, eigendom van Turmac zelf, blijft fungeren als opslagplaats (PGNC 19/12/1932).

Waarschijnlijk vindt in 1937 de overplaatsing toch plaats: “Wij vernamen, dat wegens reorganisatie van het bedrijf, een groot deel der “lagers” en expeditie overgaat naar Zevenaar, waar “de magazijnen zijn uitgebreid. Deze overplaatsing komt voor de Turmac economischer uit. Veel personeel kreeg hier ter stede reeds ontslag.” (De Gelderlander 27/4/1937). Deze gaat waarschijnlijk in 1940 weer open: “De Turmac had in vroeger jaren zijn groote magazijnen aan den Graafschen weg naast de Nijmeegse Veiling. Toen werden de magazijnen grootendeels naar Zevenaar overgeplaatst. Thans is er van de Turkish Macedonian Tab. Co. N.V. weder een depot geopend aan de Oude Haven No. 4. (De Gelderlander 25/5/1940).

Ik (RE) heb in het adres Oude Haven in ieder geval gevonden in de adresboeken voor: 1928, 1932, 1934, 1936 en 1938.

Het Adresboek 1930 heb ik tot nu toe uberhaupt nog niet gevonden. De Oude Haven komt niet voor in de Adresboeken van 1940.

Advertentie opening depot Turmac op Oude Haven 
(De Gelderlander 24/5/1940)
Advertentie opening depot Turmac op Oude Haven (De Gelderlander 24/5/1940)
"De Turkish Macedonian Tobacco Company, de voormalige Turmac-fabriek, rechts de Bottelstraat", 1978 (Theo Hendriks via RAN F27357); waarschijnlijkt betreft dit nummer 20
“De Turkish Macedonian Tobacco Company, de voormalige Turmac-fabriek, rechts de Bottelstraat”, 1978 (Theo Hendriks via RAN F27357); waarschijnlijkt betreft dit nummer 20

Turmac Tabaks opslagplaats pakhuis

Op de hoek van de Van Diemerbroeckstraat stond jarenlang het voormalige pakhuis van Turmac: de Turkish Macedonian Tobacco Company. Oorspronkelijk…

De Zeemeermin: Rijksmonument uit de 18e eeuw Oude Haven

Hoewel van Schevichaven de figuur beschrijft als een figuur met de “stijfheid van den stokvisch, is het pand de Zeemeermin uit eind 18e eeuw een Rijksmonument. In ieder geval hebben er in de 20ste eeuw jarenlang smederijen in het pand gezeten. Na een grondige restauratie in de jaren 80 is het pand verbouwd tot appartementen.

De Zeemeermin (juni 2024)
#Nijmegen, Benedenstad, Gebouw van de dag

De Zeemeermin: Rijksmonument uit de 18e eeuw Oude Haven

Oude Haven 104

De Zeemeermin (juni 2024)
De Zeemeermin (juni 2024)

Hoewel van Schevichaven haar beschrijft als een figuur met de “stijfheid van den stokvisch”, is het pand de Zeemeermin uit eind 18e eeuw een Rijksmonument. In ieder geval hebben er in de 20ste eeuw jarenlang smederijen in het pand gezeten. Na een grondige restauratie in de jaren 80 is het pand verbouwd tot appartementen.

De Zeemeermin is gebouwd eind 18e eeuw en is een Rijksmonument. De Rijksmonumentenlijst geeft als omschrijving: “Monumentaal rechthoekig pand van parterre met drie verdiepingen en schilddak. Bakstenen lijstgevel, derde kwart 18e eeuw, met rond het middenvenster van de eerste verdieping een rijke versiering in Lodewijk XV-vormen. Vensters met getoogde raamkozijnen en zesruitsschuiframen.”

Van Schevichaven schrijft over de Zeemeermin: “In een prot. Van 25 april 1617 wordt het huis de Mermyn opgegeven als staande “op de Legemerckt, op den hoeck naest St Stevensportgen”.  Een ander huis dat dien naam droeg in 1774, is waarschijnlijk datzelfde gebouw dat thans nog een meermin in het snijwerk van den gevel vertoont, een figuur dat meer de stijfheid van den stokvisch, dan het slappe, buigzame op de rollende golven dartelende lichaam van de zeenimf voor den geest roept. De erfgenamen van den rijken brouwer Dirk van Brummelen verkochten dit huis 15 Jan. 1774 voor 4110 gld. aan Steven Scheers. Op 3 Nov. 1796 werd het met annex koetshuis, voor 3700 gl. Gekocht door den mr. bakker W. van Roggen.” (Oud-Nijmegen’s straten, markten, pleinen, open ruimten en wandelplaatsen, 1896)

Abonneren

Voer je e-mailadres hieronder in om updates te ontvangen.

Hoefsmederij Verplanke

Het pand de Zeemeermin met smederij Verplanke, 1920-1930 (GN5590 RAN) Oude Haven 106- 108
Het pand de Zeemeermin met smederij Verplanke, 1920-1930 (GN5590 RAN)

In de 20ste eeuw heeft er jarenlang een smederij in het pand gezeten.

Rond 1918 is P.C. (of P.Ch.) Verplanke begonnen met zijn smederij aan de Lage Markt: hij doet dan een nieuwjaarsgroet met adres Lage Markt 24 (De Gelderlander 31/12/1918). In het Adresboek 1920 komt er een smederij Verplanken (dus met een “n”) voor op nummer 24, waarbij P.Ch. Verplanke en Wed. J. Verplanke woont op nummer 24a, samen met W.A.P.F.L. v. Hedel (Adresboek 1920). Dit geldt ook voor het Adresboek 1922, hoewel Wed. J. Verplanke er dan niet meer woont.

Rond 4-8-1922 verkrijgt hij een hinderwetvergunning tot het oprichten van eene smederij in het perceel Lage Markt 14, kad. bekend gemeente Nijmegen, sectie C, No. 3882” (PGNC 8/8/1922). Het is nog onbekend wat de relatie is tussen nummer 14 (of 12, wat zijn adres is, zie hieronder) en nummer 24.

Het was overigens niet de eerste smederij van Verplanke: in PGNC 19/11/1914 adverteert P.Ch. Verplanke, Hoefsmederij Hertogstr. 66 dat hij “Wegens militieverplichtingen van af 21 dezer tot nader aankondinging gesloten” is.

Rond 11-4-1924 krijgen A.J. Roes en P.Ch. Verplanke een vergunning tot “het uitbreiden van hunne smederij in het perceel Lagemarkt No. 24, kad. bekend gemeente Nijmegen, Sectie C. No. 5153 (PGNC 14/4/1924).

In het Adresboeken 1924, 1926 en 1928 komt P.C. Verplanke voor op nummer 12, terwijl de smederij huisnummer 24 heeft. Nu woont A.J. Roes op nummer 24a.

Idem voor 1932, dan komt A. J. Roes echter niet meer voor op nummer 24a.

Hoefsmid A.J. Roes

Wel komt A.J. Roes in de jaren 30 voor als smid: eind December 1931, 1932 en 1933 plaatst “A.J. Roes -Smederij” een nieuwjaarsadvertentie (De Gelderlander 31/12/1931, 31/12/1932 en 30/12/1933).

In 1934 adverteert hij naast “Rijks Gediplomeerd Hoefsmid” als “Autog. Metaalbewerking (speciaal Aluminium)” en “Constructiewerken” (onder andere De Gelderlander 25/5/1934).

In De Gelderlander 20/6/1940 wordt een smidsknecht gevraagd.

Hoefsmid de Valk

Een mooie foto uit 1956 van de smid aan het werk is te vinden op ZN35263, gewoon op straat. Een andere mooie foto is F87838 uit begin jaren 60.

Het pand van hoefsmid gebroeders Valk gezien vanaf de Waalkade, voorheen de Hoefsmederij P. Chr. Verplanke (adres toentertijd Lage Markt 12-14), links de St. Stevenstoren, 1970 (Frans Kup via F314661 RAN CCBYSA)
Het pand van hoefsmid gebroeders Valk gezien vanaf de Waalkade, voorheen de Hoefsmederij P. Chr. Verplanke (adres toentertijd Lage Markt 12-14), links de St. Stevenstoren, 1970 (Frans Kup via F314661 RAN CCBYSA)

Restauratie

In de jaren 80 is het pand gerenoveerd. Daarbij zijn de deuren van de werkplaats vervangen door 2 ramen en is de ingangspartij weer centraal in het midden. Tegenwoordig zijn er appartementen in het pand gevestigd.

Architectuur der natuur, Peter van der Locht, Waalkade

In 1980/1981 werd aan de Waalkade, tussen de Grotestraat en Nieuwe Markt, een nieuwe waterkeringmuur gebouwd. Daarbij werd aan een aantal kunstenaars gevraagd een object te ontwerpen. Peter van de Locht maakte daarop “Architectuur der natuur”, een van de zuilen die hij in deze periode maakte.

Het Holland Casino, Waalkade 68, 1989 (Ber van Haren via KN14693-24 CC0)
#Nijmegen, Gebouw van de dag

Geschiedenis en Ontwerp van Holland Casino Nijmegen in 1989

Het Holland Casino, Waalkade 68, 1989 (Ber van Haren via KN14693-24 CC0)
Het Holland Casino, Waalkade 68, 1989 (Ber van Haren via KN14693-24 CC0)

In 1989 ging het Holland Casino op de Waalkade open. Holland Casino’s wilde graag een casino in het oosten van het land, mede vanwege de Duitse markt; Nijmegen een eye-catcher voor de Waalkade. Wel ging een Romeinse muur verloren, wat tegenwoordig als drama wordt gezien.

Steevast komt het Holland Casino, “Het marmeren fort aan de Waalkade” voor in het rijtje voor de verkiezing van het lelijkste gebouw van Nijmegen; in 2024 bereikte het de tweede plaats. In 2024 heeft het casino haar huurcontract voor 5 jaar verlengd bij de eigenaar van het gebouw, Nedstede BV.

Het Holland Casino gaat op 10 augustus 1989 open. Het is dan het 8ste casino in Nederland.

Plannen voor een nieuw casino

De directie van Holland Casino’s besluit in 1983 dat er een nieuw casino moet komen in het oosten van het land. Op dat moment heeft ze 3 vestigingen: Scheveningen, Valkenburg en Zandvoort. Daarbij heeft ze de ambitie om in heel Nederland vestigingen te openen, waardoor vrijwel alle Nederlanders binnen 1 uur rijden afwonen van een locatie waar legaal kan worden gegokt. In Gelderland is Nijmegen het meest interessant.

Nijmegen: vernieuwing Waalkade

Reconstructiewerkzaamheden nabij de voormalige Zeilmakerij van Jaap Post, 3/7/1985 (Ber van Haren via KN14420-1 RAN CC0)
Reconstructiewerkzaamheden nabij de voormalige Zeilmakerij van Jaap Post, 3/7/1985 (Ber van Haren via KN14420-1 RAN CC0)

Mr. Casino: “De gemeente Nijmegen wil de wat verlopen en saaie Waalkade oppimpen tot een van de grootste trekpleisters in de regio, met winkels, ateliers, musea, cafés, restaurants, terrassen, twee parken en als klapstuk het casino. De vernieuwde Waalkade moet zo’n half miljoen mensen extra naar de Keizer Karelstad trekken.

Wat betreft de Duitse gasten: Holland Casino verwacht dat van de 350.000 jaarlijkse bezoekers in Nijmegen zo’n 30 procent uit Duitsland afkomstig zal zijn.”

Ook Arnhem heeft interesse in een casino (en later bovendien Renkum en Rheden):

  • Een casino trekt dagjesmensen aan, die geld besteden aan horeca en de middenstand
  • Het casino betaalt 1,50 gulden aan de gemeente. (Mr. Casino)

Mr. Casino, die de Telegraaf uit 1984 aanhaalt: ““In de keuze tussen Arnhem en Nijmegen, kreeg Nijmegen van de casinodirectie de voorkeur omdat daar meer Duitsers komen en Nijmegen bezig is haar stad voor toeristen aantrekkelijk te maken, waarbij een casino aanzienlijk kan helpen.”“

Eind 1984 kiest Holland Casino definitief voor Nijmegen.

Holland Casino

Holland Casino (voluit Holland Casino N.V., opgericht als de Nationale stichting tot exploitatie van casinospelen in Nederland) is de enige legale aanbieder van speelcasino’s in Nederland. Dat betekent bijvoorbeeld dat dit de enige speelgelegenheid is waarbij spellen als roulette en blackjack croupiers aanwezig zijn. In andere gelegenheden die casino worden genoemd staan alleen speelautomaten (en/of wordt bijvoorbeeld roulette eveneens via een automaat gespeeld). Holland Casino is eigendom van de Nederlandse Staat, waarbij staatssecretaris van Financiën optreedt als aandeelhouder.

In 1976 opende Holland Casino haar eerste vestiging in Zandvoort. Deze werd overigens in februari 2025 als oudste en kleinste casino gesloten. Momenteel (mei 2025) heeft Holland Casino 13 vestigingen. Met 1989 is Nijmegen qua ouderdom het 7e casino van Nederland. En met 4695 m² is Nijmegen qua oppervlakte het 10de casino.

Romeinse resten

Archeologische opgravingen, 8/10/1986 (Ber van Haren via KN14246-25 RAN CC0)
Archeologische opgravingen, 8/10/1986 (Ber van Haren via KN14246-25 RAN CC0)

Voor de bouw van het casino moet een oude Romeinse muur gesloopt worden: deze sloop wordt als noodzakelijk gezien om te zorgen dat het casino een eigen, veilige parkeergarage krijgt. Goede parkeergelegenheid is zeer belangrijk voor het casino. Een deel van de muur is verwerkt in het casino.

Tegenwoordig wordt de sloop van deze muur gezien als een drama. Een direct gevolg was wel, dat Nijmegen de eerste stadsarcheoloog heeft aangesteld.

Verwerking van Romeinse resten in Holland Casino (augustus 2024)
Verwerking van Romeinse resten in Holland Casino (augustus 2024)

Ontwerp Mans Hofhuis

De pilaren aan de voorgevel van het Holland Casino zijn bedekt met platen van rose graniet en bruine syeniet, 24/6/2007 (Jeroen van Lith via F9148 RAN CCBYSA)
De pilaren aan de voorgevel van het Holland Casino zijn bedekt met platen van rose graniet en bruine syeniet, 24/6/2007 (Jeroen van Lith via F9148 RAN CCBYSA)

De architect van het nieuwe casino is Mans Hofhuis (5-7-1942 Rotterdam – 22-4-2020 Maastricht). Wanneer het casino in augustus 1989 open gaat, heeft de bouw en inrichting 19,2 miljoen gulden gekost.

3 niveau’s

Hoog water Waalkade, 1995 (Jacques van Dinteren via DF5000 RAN CCBYSA)
Hoog water Waalkade, 1995 (Jacques van Dinteren via DF5000 RAN CCBYSA)

Een van de uitdagingen was het omgaan met het feit dat de Waalkade kan overstromen. Daarom zijn er ingangen ontworpen:

  • De ingang aan de Waalkade, welke bij hoogwater niet meer te gebruiken is
  • Een tweede ingang boven de eerste, bereikbaar via een helling
  • Een derde ingang aan de achterzijde

Romeins thema

Als eerste casino van Nederland krijgt het casino een thema, naar het voorbeeld van de grote casino’s aan de Strip in Las Vegas. Het is een Romeins thema, welke bijvoorbeeld terugkomt in:

  • Romeinse zuilen in de hal
  • Grote Romeinse munten als omlijsting van de kassa’s
  • De bar krijgt een driehoekige kroonlijst, afgeleid van een Romeinse tempel
  • Naamgeving: de zaal met speelautomaten heeft Bingo Atrium, een ander deel heet Jackpot Empire. De eerste speelautomaat die bezoekers zien, is Circus Maximus: bezoekers kunnen hier gokken met 5 elektronisch bestuurde speelgoedpaarden

Een van de doelen van dit thema is om hiermee laagdrempeliger voor bezoekers te worden.

Vervolg

Stijgende bezoekersaantallen in de jaren 90

Interieur van het Holland Casino, 1990-1995 (Quinta Buma via F23177 RAN CCBYSA)
Interieur van het Holland Casino, 1990-1995 (Quinta Buma via F23177 RAN CCBYSA)

Tot 2002 stijgen de bezoekersaantallen:

  • Het eerste volle jaar, 1990, heeft het casino 302.757 bezoekers
  • 1991: 362.798
  • 1999: meer dan 500.000
  • 2001: 541.000

Jaren 0: Concurrentie van Venlo (en Enschede)

In 2002 gaat echter de vestiging in Enschede open en in 2006 in Venlo. Veel klanten bezoeken vanaf 2002 de vestiging in Enschede; daarnaast vindt er dat jaar een verbouwing plaats en in het algemeen is er sprake van een slechte conjunctuur. Het bezoekersaantal in Nijmegen daalt onder de 500.000.

Het is echter de opening van de vestiging van Venlo in 2006 die een nog grotere impact heeft: vanwege de gunstiger ligging gaan veel Duitsers afkomstig uit het Ruhrgebied gaan vanaf dat moment naar Venlo in plaats van Nijmegen. Daarop voert het casino bezuinigingen door, zowel in het personeel als het aantal speeltafels. In 2019 is er weer sprake winst; het casino heeft dan 350.000 bezoekers.

Jaren 10: weer stijging, nadenken over toekomst aan de Waalkade

Holland Casino bij avond, Waalkade (maart 2024)
Holland Casino bij avond, Waalkade (maart 2024)

In september 2012 ontvangt het casino haar 10 miljoenste bezoeker; op 23 november 2018  verwelkomt het casino de 12 miljoenste bezoeker.

In 2019 denkt het casino na over haar toekomst aan de Waalkade, wanneer in 2024 haar contract zal aflopen. “Problemen zijn de slechte bereikbaarheid van de Waalkade en het gebrek aan parkeergelegenheid.” (Gelderlander, 15-8-2019). In een interview in augustus 2019 met Meneer Casino vertelt Arno Bongers: “Als ik dan vooruit kijk naar de toekomst, dan denk ik aan een Experience Zone, zoals in Utrecht. Die zou ik graag hebben, maar daarvoor hebben we de ruimte hier niet.

Dan kom ik op dit gebouw. Het is net verbouwd, we hebben een hele nieuwe bar, kom kijken! Toch blijft er nog wel wat te wensen over.

Zo zijn de plafonds te laag voor de nieuwste generatie speelautomaten met veel toeters en bellen. Speelautomaten worden steeds hoger.

De parkeergarage is aan de krappe kant. We hebben plek voor maximaal 60 auto’s.

We hebben een huurovereenkomst die loopt tot en met 2024. Dat biedt mogelijkheden. Bijvoorbeeld verhuizen naar de rand van de stad.

Steden worden steeds groener. Autorijden wordt er steeds lastiger. Kijk naar de schitterende, nieuwe casino’s die in Utrecht en Venlo worden gebouwd. Die komen aan de buitenkant van de stad. Goed bereikbaar.”

In februari 2021 citeert Casino Nieuws de woordvoerder van Holland Casino:

“We hebben geen concrete plannen om uit Nijmegen te vertrekken. We hebben ook afgelopen periode juist geïnvesteerd in deze vestiging. Zo hebben we recent o.a. buitenruimtes gemaakt waarin gasten even afstand kunnen nemen van het spel en deze gelegenheid aangegrepen om te zorgen dat er extra licht van buiten het casino naar binnen kan komen. Zo bouwen we verder aan het casino van de toekomst. Daarnaast hebben we in de herstructurering ook nieuwe plannen voor de vestiging gemaakt die op een later moment bekend zullen worden. De bereikbaarheid van onze Nijmeegse locatie is wel een steeds groter wordende zorg.”

Na corona en verlenging contract

Casino Waalkade (augustus 2024)
Casino Waalkade (augustus 2024)

Daarbij kwamen de Covid-jaren. In 2023 kwamen er echter weer 264.000 bezoekers; de verwachting is echter dat het bezoekersaantal vóór 2019 niet meer gehaald zal worden.

In 2024 verlengt Holland Casino haar contract met 5 jaar, tot 2029.

(Overige)  Bronnen en verder lezen

https://meneercasino.com/online-casino-nieuws/holland-casino-nijmegen-geschiedenis: een uitgebreid artikel, tevens belangrijke bron voor dit artikel

https://www.ad.nl/nijmegen/casino-nijmegen-ontvangt-tienmiljoenste-bezoeker~aa3e4147/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

https://meneercasino.com/online-casino-nieuws/interview-arno-bongers-manager-holland-casino-nijmegen: een leuk interview met Arno Bongers op Mr. Casino

https://www.noviomagus.nl/h1.php?p=Vrij/Casino/CasinoCat.html

https://mensenlinq.nl/overlijdensberichten/mans-hofhuis-663782

https://nl.wikipedia.org/wiki/Holland_Casino

https://nl.wikipedia.org/wiki/Casino_(gokken)

https://corporate.hollandcasino.nl/over-ons/geschiedenis/

De Kaaisjouwer van Margriet Hovens

De Kaaisjouwer is een beeld van Margriet Hovens. Dit beeld op de Waalkade is op vrijdag 4 september 2020 onthuld.…

Januskop van Ben van Pinxteren op de Waalkade (met make-over) (april 2024)
#Nijmegen, Kunstwerken

Januskop Ben van Pinxteren

1982 Waalkade

Januskop van Ben van Pinxteren op de Waalkade (met make-over) (april 2024)
Januskop (met make-over) van Ben van Pinxteren op de Waalkade (april 2024)

De beeldhouwer Ben van Pinxteren was een van de kunstenaars die in 1982 een opdracht verkregen om met kunstwerken de nieuwe waterkering te verfraaiien. Een van zijn werken was deaarbij een Januskop.

Locatie

Op de keermuur de Januskop, gemaakt door Ben van Pinxteren in 1982 ; op de achtergrond de spoorbrug. 12/7/1983 (Ber van Haren via KN13739-24 RAN)
De Januskop op de oude locatie WaalkadeL Op de keermuur de Januskop, gemaakt door Ben van Pinxteren in 1982 ; op de achtergrond de spoorbrug. 12/7/1983 (Ber van Haren via KN13739-24 RAN)

De sculptuur stond aanvankelijk op de keermuur, vlakbij de “doorgang” van de kade naar de Lage Markt. Vanwege de verhoging van de keermuur is deze kop in 2009 verplaatst. Hij staat nu in de buurt waar de Waalkade een bocht maakt en overgaat naar de Veemarkt.

Het Biografisch Woordenboek Gelderland deel 10: “In 1980-1982 voorzag hij op diverse plaatsen de nieuwe hoogwatermuur aan de Waal van decoraties en zette op een van de keermuren een stoere Januskop in hardsteen, die zijn blikken keurend stroomopwaarts en stroomafwaarts richtte.”

Betekenis van Janus

Januskop, Ben van Pinxteren (mei 2024)
De andere kant van de Januskop, Ben van Pinxteren (mei 2024)

Janus was een van de oudste en belangrijkste goden in het Romeinse Rijk. Hi was de god van het begin en het einde, de overgang, van oud en nieuw, van het openen en sluiten. Als god van de overgangen had hij functies met betrekking tot geboorte en reizen en uitwisselingen, en als haven- en poortgod was hij betrokken bij reizen, handel en scheepvaart. Hij de god is van doorgangen, bruggen, veren, havens en grenzen. Janus wordt daarbij afgebeeld met 2 koppen: 1 die naar het verleden kijkt en 1 naar de toekomst.

De naam Janus betekent in het Latijn “boogdoorgaang, deuropening”. In het Latijn is een deur vervolgens vernoemd naar zijn naam: “janua”. Ook de maand januari is naar hem vernoemd. Bij de Romeinen was januari de elfde maand, maar wel de eerste maand na de winterse zonnewende.

In de kunst wordt een Januskop vaak gebruikt om aan te geven dat iets verschillende, vaak tegengestelde, eigenschappen of karakteristieken kan hebben.

Bedoeling van de Januskop op de keermuur?

Wat kan van Pinxteren precies bedoeld hebben om voor de waterkeermuur een Januskop te maken?

Het kan te maken hebben met dat hij de rivier zowel stroomopwaarts als -afwaarts overziet; zijn functie als god van de doorgangen; het (Romeinse) verleden van Nijmegen en haar toekomst of misschien de twee kanten van het Waalwater, wat lieflijk kan stromen, maar ook kan zorgen voor overstromingen?

Ben van Pinxteren

Bernardus Hendrikus Theodorus (Ben) van Pinxteren (Nuland, 2 december 1933 – 2006) was een beeldhouwer. Hij volgde hij de lerarenopleiding. Daarop werd hij docent Handvaardigheid aan de Detailhandel School in Nijmegen. Daarnaast heeft hij gewerkt voor de stichting Akademie voor Beeldende Vorming in Amersfoort en de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht.

Hij woonde in Grave, Weurt en Middelaar. De laatste 2 jaar woonde hij in Molenhoek.

Hij werkte vooral met hout en steen. Vaak waren dieren het onderwerp.

Het Biografisch Woordenboek (waarin een uitgebreid artikel staat over deze kunstenaar): “Hij combineerde graag compacte gestileerde vormen met vloeiende patronen.”

Bij zijn tentoonstelling in het Besiendershuys in 1982 presenteerde hij zijn deels abtracte, deels figuratieve werk als een “meditatie over de tijd, zoals blijkt uit de titels “Omtrent Nu”, “Omtrent”, “Voorbijgaan”, en een serie met de naam “Fossiel”.

En verderop:  “In de thematiek bleef hij zichzelf: tijd en ruimte, heden en verleden, mens en natuur. Nieuw was de inspiratie die hij vooral de laatste tien jaar zocht in de klassieke oudheid, hetgeen leidde tot werken als Orpheus, Gunst aan Midas, Hermes, Kalliope, Boreas, Helena, Narcissos en de prachtige serie Nayades, compact met vloeiende lijnen vormgegeven. Hij voerde ze uit in allerlei soorten natuursteen en in combinaties met verf op linnen of verf op hout. Hij werkte zowel met vloeiende lijnen als met strakke geometrisch vereenvoudigde motieven”.

Werken

Gevonden werken tot nu toe:

  • Kloek met kuikens (1976), Weezenhof (kleuterschool Pinokkio), Nijmegen Een mooi artikel over dit beeld is te vinden op https://invo.wordpress.com/wp-content/uploads/2010/11/beelden-van-ben-van-pinxteren.pdf)
  • Omtrent de Kievit (1978), Nijmegen (Een mooi artikel over dit beeld is te vinden op https://invo.wordpress.com/wp-content/uploads/2010/11/beelden-van-ben-van-pinxteren.pdf)
  • Afsluitpaal De gehelmde wachter (1977), Nijmegen
  • Afsluitpaal Achter de hoofdwacht (1977), Nijmegen
  • Drie muursculpturen (1982), Waalkade (doorgang Achter de Vismarkt), Nijmegen
  • Twee muursculpturen (1982), Waalkade (Achter de Vismarkt/Waalkade), Nijmegen
  • Januskop (1982), Waalkade (ter hoogte van Kromme Elleboog), Nijmegen
  • Vogel, Straatweiden / Weteringstraat, Velp
  • Pelikaan (1987), Bart Hendriksstraat, Nijmegen
  • Hoogwatermonument (1996), Mook-Middelaar
  • Najade IV (1997)
  • Speelplastiek, basisschool De Lanteerne, Nijmegen
  • 3 vogels in wit marmer, kleuterschool, Bergen op Zoom
  • Aankleding Ter Hautart, Hatertseweg, Nijmegen

Bronnen

Kunst op Straat

Biografisch Woordenboek Gelderland deel 10, een uitgebreid artikel over de kunstenaar

https://nl.wikipedia.org/wiki/Ben_van_Pinxteren

https://nl.wikipedia.org/wiki/Janus_(mythologie)

https://en.wikipedia.org/wiki/Janus

https://www.archeon.nl/nieuws/janus-romeinse-god-van-het-begin-en-het-einde.html

https://www.stilus.nl/oudheid/wdo/MYTHOL/JANUS.html

De Kaaisjouwer van Margriet Hovens

De Kaaisjouwer is een beeld van Margriet Hovens. Dit beeld op de Waalkade is op vrijdag 4 september 2020 onthuld.…